Prof. Dr. Murat KARTAL

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prof. Dr. Murat KARTAL"

Transkript

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİYTEKNLJİ ENSTİTÜSÜ TEMEL BİYTEKNLJİ ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS TEZİ BİYTEKNLJİK YÖNDEN ÖNEMLİ TIBBİ BİTKİLER VE BİTKİSEL ÜRÜNLERDE KALİTENİN BELİRLENMESİ Selin IŞIK Danışman Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat KARTAL ANKARA 2010

2 ÖZET Biyoteknolojik Yönden Önemli Tıbbi Bitkiler Ve Bitkisel Ürünlerde Kalitenin Belirlenmesi Bu çalışmada Silybum marianum tohumlarının doku kültürü ile kallusları üretilmiş ve kallusların esktraksiyonu sonucunda elde edilen ekstreler YBSK ile analiz edilmiştir. leuropein tayini ile ilgili olarak yaptığımız çalışmada farklı bölgelerden alınan lea europaea (zeytin yaprağı) örneklerinin Avrupa Farmakopesi ne göre ekstraksiyonu yapılarak, elde edilen ekstreler yine Avrupa Farmakope sinde belirtilen yöntemle analiz edilmiştir. Camellia sinensis analizinde ise atıklarının değerlendirilmesi amacıyla ÇAY-KUR işletmelerinden alınan çay odası atıkları ve fırın lifleri Soxhlet apareyi kullanılarak su ile ekstre edilmiştir. Daha sonra elde edilen kuru tozdaki kateşin varlığı ve miktarı HPLC yöntemi kullanılarak standart yeşil çay yaprak ekstresi ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen ekstrede kateşin türevi bileşikler yüksek oranda saptanmıştır. Sonuçlar değerlendirildiğinde; çayın işlenmesi sırasında oluşan fabrika atıklarının değerlendirilerek çay yaprak ekstresi elde edilebileceği, ilaç, gıda ve kozmetik endüstrisinde değerlendirilerek ekonomiye kazandırılabileceği kanısına varılmıştır. Kurutulmuş ve öğütütülmüş Melissa officinalis ve Rosmarinus officinalis yapraklarının Avrupa Farmakopesi nde belirtilen yöntemler çerçevesinde ekstraksiyonu yapılmış ve elde edilen bu ekstreler UV spektrofotometresi kullanılarak yine Avrupa Farmakopesi nde belirtilen yöntemler dahilinde rozmarinik asit yüzdesi analiz edilerek sonuçlar değerlendirilmiştir. Anahtar Sözcükler: Kalite, Analiz, Biyoteknolojik bitkisel ürünler, Tıbbi Bitkisel ürünler

3 ABSTRACT Quality Control of Herbals and Herbal Products on Biotechnologically Important Medicinal Plants In this study, callus tissues of the Silybum marianum seeds are produced with cell culture and the extracts which are obtained from extraction of Silybum marianum callus tissues, were analyzed by HPLC. Analysing of lea europaea, olive leaves which are taken from different regions were extracted by according to the European Pharmacopeiae and the extracts were analyzed by the HPLC with the method indicated in European Pharmacopeiae. Camellia sinensis analysis, tea room wastes and oven fibers taken from ÇAY-KUR management with the aim of recycle tea wastes extracted with water using soxhlet aparey. The presence and amount of catechin in dry powder compared with standardized green tea extract by HPLC. In this extract catechin derivatives compounds determined in high rates. When the results were evaluated; tea leaves extract can obtained from factory waste formed during the proccessing of tea, and also these wastes can be used in food, drug and cosmetic industry, in this way they may contribute to the economy. Dried and powdered Melissa officinalis and Rosmarinus officinalis leaves are extracted according by specified methods of European Pharmacopeia and these extracts rosmarinic acid percentage were analysed with UV Spectrophotometer by using European Pharmacopeia. Key words: Quality, Analysis, Biotechnological herbal products, Herbal medicinal products

4 ÖNSÖZ Tez konumu belirleyen ve çalışmalarımın her aşamasında beni destekleyen ve hiçbir yardımını esirgemeyerek bana hocalıktan ziyade ağabeylik yapan çok değerli hocam sayın Prof. Dr. Murat KARTAL a sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Doku kültürü çalışmalarımda benden yardımlarını esirgemeyen Zonguldak Karaelmas Üniversitesi ndeki hocam sayın Dr. Hatice ÇÖLGEÇEN e teşekkür ederim. YBSK hakkında bana bildiğim her şeyi öğreten çok değerli arkadaşım Uzm. Ecz. Mahmoud ABUASAKER e teşekkür ederim. Hayallerimi ve ideallerimi gerçekleştirmem uğruna benden hiçbir desteği esirgemeyen annem Aysel AKBAŞ a, babam Şehmuz AKBAŞ a ve kardeşlerim Seda ile Esra ya sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Son olarak tez çalışmalarım yüzünden sergilediğim stresli yapıya büyük bir sükunetle katlanan ve benden hiçbir desteğini esirgemeyen hayat arkadaşım, biricik eşim sayın Serhat IŞIK a teşekkürü bir borç bilirim.

5 İÇİNDEKİLER KABUL VE NAY ÖZET ABSTRACT ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER ÇİZELGELER DİZİNİ KRMTGAMLAR DİZİNİ ŞEKİLLER DİZİNİ i ii iii iv v vi vii viii 1. GİRİŞ AB Ülkelerinde Tıbbi Bitkisel Ürünlerle İlgili Harmonizasyon Çalışmaları Bitkisel Drog Tanımı Bitkisel Drog Preparatı Tıbbi Bitkisel Ürün Ekstre Tanımı ve Ekstrelerin Sınıflandırılması Bitkisel Ekstrelerin İçerdiği Bileşiklerin Bilinen Etkilerine göre Sınıflandırılması Standardize Ekstreler Miktarı Ayarlanmış Ekstreler Diğer Ekstreler Standardizasyon Kullanılan Bitkilerin Etken Bileşiklerinin Analiz Yöntemleri Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisi (YBSK / HPLC) Sıvı Kromotografisi- Kütle Spektrometresi (SK-KS/LC-MS) Sprey Dryer KURAMSAL TERİLER Kaynak Özetleri Çalışması Yapılan Bitkiler Hakkında Genel Bilgiler Silybum marianum L Tarihçesi Bitkinin Sistemetikteki Yeri Asteraceae (Compositae) familyası 20

6 Silybum cinsi Silybum marianum L Kimyasal Bileşikler Flavonolignanlar Sabit Yağlar Diğer Bileşikler Melissa officinalis L Melissa officinalis Genel Bilgi Bitkinin Sistematikteki Yeri Labiatae (Lamiacea) Familyası Melissa Cinsi Melissa officinalis Fitokimyasal Çalışmalar Uçucu Bileşikler Fenolik Bileşikler Triterpenik Asitler Camellia sinensis L Camellia sinensis Genel Bilgi Theaceae Familyasının Botanik Özellikleri Camellia L. Cinsinin Botanik Özellikleri Camellia sinensis (L.).Kuntze Bitkisinin Botanik Özellikleri Kimyasal Bileşikler Flavonoitler Rosmarinus officinalis L Rosmarinus officinalis L. Hakkında Genel Bilgi Labiatae (Lamiacea) Familyası Botanik Bilgi Rosmarinus Cinsi Rosmarinus officinalis Kimyasal Özellikleri lea europaea L. (Zeytin Yaprağı) lea europaea L. Hakkında Genel Bilgi lea europaea L. Bitkisinin Sistematikteki Yeri lea L. Cinsinin Genel Özellikleri 50

7 lea europaea L. Türünün Özellikleri lea europaea L. Bitkisinin Kimyasal Bileşenleri Sekoiridoitler Triterpenler Fenolik Asitler ve Türevleri Fenolik Alkoller ve Türevleri Flavonoitler Uçucu Bileşikler Diğer Bileşikler MATERYAL VE METT Silybum marianum L Doku Kültürü İçin Hormonsuz MS rtamının Hazırlanması ph Ayarlaması MS rtamında Kullanılan Majör Tuzlar ve Hazırlanışı MS rtamında Kullanılan Minör Tuzlar ve Hazırlanışı MS rtamında Kullanılan Demir Stok ve Hazırlanışı MS rtamında Kullanılan Vitamin Stok ve Hazırlanışı Tohum Ekimi Kültür İçin Hormonlu MS rtamların Hazırlanışı Bitki Büyüme Hormonları Stoklarının Hazırlanışı ph Ayarlaması Eksplant Ekimi YBSK ile Silybum marianum L. Doku Kültürlerinin Analizi Doku Kültürlerinin Ekstrelerinin Hazırlanması Hesaplama Formülü lea europaea L Zeytin Yapraklarından Ekstrelerin Eldesi Hazır Zeytin Yaprağı Preparatlarından Ekstrelerin Eldesi Standart Çözeltilerinin Hazırlanması YBSK ile leouropein Analizi Hesaplama Formülü Camellia sinensis L Camellia sinensis Bitkisinin Yapraklarından Çay Yaprak Ekstresi Hazırlanması 83

8 Spray Dryer Kullanılarak Standart Çay Yaprak Ekstresinden Kuru Toz Eldesi YBSK Yöntemi ile C. sinensis Ekstresinin Analizi Rosmarinus officinalis L Rosmarinus officinalis in UV Spektrofotometre Analizi Stok Çözeltinin Hazırlanması Karşılaştırma Çözeltisinin Hazırlanması Test Çözeltisinin Hazırlanması Hesaplama Formülü Melissa officinalis L Melissa officinalis in UV Spektrofotometre Analizi Stok Çözeltinin Hazırlanması Karşılaştırma Çözeltisinin Hazırlanması Test Çözeltisinin Hazırlanması BULGULAR Camellia sinensis L Spray Dryer Bulguları YBSK Bulguları lea europaea L leuropein Standardının Kromotogram Alanları ve rtalamaları Zeytin Yapraklarından Elde Edilen Ekstrelerin Analiz Sonuçları Hazır Preparatlardan Elde Edilen Ekstrelerin Analiz Sonuçları YBSK Analiz Sonuçlarının Kromotogramları Silybum marianum L Rosmarinus officinalis L Melissa officinalis L TARTIŞMA SNUÇ VE ÖNERİLER 101 KAYNAKLAR 102 ÖZGEÇMİŞ 108

9 ÇİZELGELER Çizelge 1. Çay yaprağının kimyasal bileşimi 39 Çizelge 2. Farklı çay tiplerinin fenolik madde kompozisyonu 40 Çizelge 3. Davis e göre lea europea varyetelerinin ayırıcı özellikleri 52 Çizelge 4. Majör tuzların stok miktarları 73 Çizelge 5. Minör tuzların stok miktarları 73 Çizelge 6. Demir ortamının hazırlanması için gereken maddelerin miktarları 74 Çizelge 7. Vitamin stokunun hazırlanması için gereken maddelerin miktarları 74 Çizelge 8. Büyüme hormonlarının ortamlara göre eklenme miktarları 76 Çizelge 9. Avrupa Farmakopesi 6.0 da belirtilen gradient yönteme göre mobil faz değişimi 78 Çizelge 10. Hazırlanan 5 ortama ait meristemlerin ağırlıkları 80 Çizelge 11. leuropein analizi için gradient yönteme göre mobil faz değişimi 82 Çizelge 12. Camellia sinensis analizi için gradient yönteme göre mobil faz değişimi 84 Çizelge 13. Yeşil çay ekstresinin Sprey Dryer ile eldesi sırasında yapılan denemeler 88 Çizelge 14. leuropein analiz sonuçları 91 Çizelge 15. Zeytin yapraklarından elde edilen ekstrelerin analiz sonuçları 92 Çizelge 16. Hazır preparatlardan elde edilen ekstrelerin analiz sonuçları 92 Çizelge 17. Silybum marianum doku kültürlerinin analiz sonuçları 96 Çizelge 18..europaea bitkisinin yapraklarında belirlenen oleuropein miktarları 99

10 KRMTGRAMLAR Kromotogram 1. Standardize yeşil çay ekstresi YBSK kromotogramı 89 Kromotogram 2. Standardize yeşil çay ekstresine ait majör kateşin türevi bileşiğin UV spektrumu 89 Kromotogram 3. Çay artıklarından elde edilen ekstreye ait kromotogram 90 Kromotogram 4. Çay atıklarından elde edilen ekstreye ait majör kateşin türevi bileşiğinin UV spektrumu 91 Kromotogram 5. leuropein standardının YBSK kromotogramı 93 Kromotogram 6. Kilis zeytin örneğinin YBSK kromotogramı 93 Kromotogram 7. Kilis 2 yaş örneğinin YBSK kromotogramı 94 Kromotogram 8. Nizip zeytin örneğinin YBSK kromotogramı 94 Kromotogram 9. Gemlik zeytin örneğinin YBSK kromotogramı 95 Kromotogram 10. Kuzey Kıbrıs zeytin örneğinin YBSK kromotogramı 95

11 ŞEKİLLER Şekil 1. Basit bir Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisi düzeneği 11 Şekil 2. Kütle Spektrometresinin çalışma prensibi 13 Şekil 3. Mini Spray Dryer genel görünümü 15 Şekil 4. Üç farklı çay çeşidinin sulu infüzyonları 36

12 1. GİRİŞ Tıbbi bitkiler ve onlardan hazırlanan preparatlar ilk çağlardan beri kullanılmakta ve kullanılmaya devam etmektedir. Tıbbi bitkilerden hazırlanan ve modern ilaç formları kullanılarak hazırlanan bu preparatlara günümüzde farklı ülkelerde bitkiseller, bitkisel ilaçlar, fitofarmasötikler, fitoterapötikler, ve geleneksel ilaçlar gibi farklı isimler verilmektedir. Ancak son zamanlarda Avrupa Birliği ülkelerinde ortak bir terim kullanmak amacıyla EMEA (Avrupa İlaç Değerlendirme Ajansı) tarafından bu tür ürünlere Herbal Medicinal Products (Tıbbi Bitkisel Ürünler) terimi kullanılması uygun bulunmuştur. Biz de bu terimi; bütün bitkisel ürünleri kapsadığı için daha çok kullanmayı tercih ettik. Ancak zaman zaman bitkisel ilaç terimi de kullanılan literatüre bağlı kalmak için kullanılmıştır (Kartal, 2004) lerin başında Dünya sağlık teşkilatı (WH) yaptığı bir araştırmada, dünya nüfusunun %80 inin temel sağlık gereksinmeleri için bitkisel ürünleri kullandığını bildirmiştir. Avrupa da bitkisel ürünlere olan ilginin artması AB ülkelerinde standartların uyumlaştırılması konusunu da gündeme getirmiştir. Bu konuda Mayıs 1997 den başlayarak; Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Komisyonu; EMEA Bünyesinde Tıbbi Bitkisel Ürünler Çalışma Grubunu kurarak harmonizasyon çalışmalarının başlamasını sağlamıştır (Kartal, 2004). Tıbbi Bitkisel Ürünler en basit olarak şu şekilde tarif edilebilir: Bitkiler veya bitkilerin çeşitli kısımlarının, direkt olarak veya çeşitli işlemlerden geçirildikten sonra ticarete sunulmak üzere ambalajlanmış olan tıbbi ürünler veya farmasötik preparatlardır. Hastalıkları iyileştirmek, şiddetini hafifletmek, hastalıklardan korunmak, tedaviye yardımcı olmak veya teşhis amacıyla kullanılmaktadır (Kartal, 2004).

13 1.1. AB Ülkelerinde Tıbbi Bitkisel Ürünlerle İlgili Harmonizasyon Çalışmaları 20 Aralık 1995 de AB Bakanlar Konseyi; Avrupa Komisyonunu, AB içinde tıbbi bitkisel ürünlerin durumunu araştırması için görevlendirdi. Konseyin birinci amacı halk sağlığını korumak, bu alandaki endüstrinin gelişimini kolaylaştırmak ve AB içinde bu tıbbi ürünlerin serbeste dolaşımının gelişmesine yardımcı olmaktır (AEGSP, 1999). Mayıs Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Komisyonu; EMEA Bünyesinde Tıbbi Bitkisel Ürünler Geçici Çalışma Grubunu kurdu (AEGSP, 1999). Şubat Tıbbi Bitkisel Ürünler Çalışma Grubu (HMPWP) EMEA da devamlı statü kazanmıştır. Eylül 2004 den itibaren Tıbbi Bitkisel Ürünler Çalışma grubu yerine Tıbbi Bitkisel Ürünler Komitesi EMEA bünyesinde oluşturulmuştur (Kartal, 2004) Bitkisel Drog Tanımı Droglar bitkisel ya da hayvansal organizmalardan veya çeşitli organların kurutulması sonucu elde edilirler. Bitkisel droglar; bitki, alg, mantar veya likenlerin bütün ya da parçalanmış kısımlarıdır. Farmasötik dilbilimcilere göre; bitkisel droglar kurutulmuş ya da işlenmiş farmasötik preparatların üretiminde kullanılan bitkiler ya da bitkilerin bir bölümüdür (European Pharmacopeia, 2002). Bitkisel droglar; başlıca, genellikle kuru formda bazen de taze, işlem görmemiş liken, mantar, alg, bitkilerin bir bölümü ya da bitkilerden parçalama veya kesme yoluyla elde edilirler (Gaedcke, Steinhoff, 2003).

14 Bitkisel drogların, ikili terim sistemine göre, botanik bilimsel isimler tarafından tanımlanırlar (cins, tür, varyete gibi) ( European Pharmacopeia, 2002) Bitkisel Drog Preparatı Bitkisel Drog Preparatı; Avrupa Farmokopesine göre tüm bitki veya bitki parçalarının; -Mekanik bir işleme tabii tutulmasıyla; (ufalama ya da toz etme) ya da, -Fiziksel bir işleme tabii tutulmasıyla; ekstraksiyon, distilasyon, sıkma, fraksiyonlama, saflaştırma, yoğunlaştırma veya fermantasyonla elde edilir. -Bitkisel drog preparatları; parçalanmış veya toz edilmiş bitkisel droglar, tentürler, ekstreler, uçucu yağlar, sıkılmış usareler ve işlenmiş salgı ürünleri (eksudatlar) dır (European Pharmacopeia, 2002) Tıbbi Bitkisel Ürün Tıbbi Bitkisel Ürün (Fitofarmaka); etkin maddelerinin yalnızca bir veya daha fazla sayıda bitkisel drogdan ya da bir veya daha fazla sayıda bitkisel drog preparatının oluşturduğu veya bir veya daha fazla sayıda bitkisel drog ve bitkisel drog preparatlarının kombinasyonundan oluşan tıbbi ürünlerdir (Gaedcke, Steinhoff, 2003).

15 Ambalajlanmış şekilde ticarete sunulan tıbbi ürünler veya farmasötik preparatlardır. Hastalıkları iyileştirmek, şiddetini hafifletmek, hastalıklardan korunmak, tedaviye yardımcı olmak veya teşhis amacıyla kullanılmaktadır ( Kartal, 2004). Digitoksin ve mentol gibi bitkilerden izole edilen saf bileşiklerden hazırlanan ilaçlar, homeopatik ürünler, tıbbi bitkisel ürün sayılmazlar (Gaedcke, Steinhoff, 2003) Ekstre Tanımı ve Ekstrelerin Sınıflandırılması Ekstraksiyon, bir ya da birkaç bileşiğin bulunduğu matrix içerisinden başka bir faza geçiş olayıdır. Materyalin tümü ekstraksiyon fazında çözünmez. Materyal gaz, sıvı ya da katı olabilirken, ekstraksiyon fazı ise genellikle sıvıdır ve bazen katı, süperkritik akışkan ya da nadiren gaz fazı olabilmektedir ( European Pharmacopeia, 2002 ). Ekstreler-Extracta: Ekstreler; sıvı (sıvı ekstreler ya da tentürler) yarı-katı (yumuşak ekstreler) ya da katı (kuru ekstreler) kıvamda preparatlardır. Bitkisel droglardan ya da genellikle kuru halde kullanılan hayvansal maddelerden elde edilirler. Hayvansal veya bitkisel droglardan elde edilen sıvı (sıvı ekstreler ve tentürler), yarı-katı (yumuşak ekstreler) veya katı (kuru ekstreler) yapıdaki preparatlardır, bu da solvanın tümü ya da bir kısmının uçurmasıyla elde edilmektedir (Gaedcke, Steinhoff, 2003).

16 Bitkisel Ekstrelerin İçerdiği Bileşiklerin Bilinen Etkilerine göre Sınıflandırılması Standardize Ekstreler Standardize ekstreler, terapiltik aktivitesi bilinen bileşiklerin istenen miktara ayarlanmasıdır. Ayarlama işlemi, düşük ya da yüksek oranda terapotik etkili bileşik/bileşikler içeren serilerin karıştırılması veya inert yardımcı maddelerle gerçekleştirilir. Standardize ekstrelere örnek olarak Sennae ve Belladon ekstreleri verilebilir (Gaedcke, Steinhoff, 2003) Miktarı Ayarlanmış Ekstreler Miktarı ayarlanmış ekstreler; farmakolojik etki ya da klinik etkiyi artırdığı kabul edilen bileşik/ler üzerinden standardizasyonun yapılmasıdır. Standardizasyon işlemi, sadece benzer spesifikasyonlara sahip ekstrelerin serilerinin karıştırılmasıyla yapılır. Miktarı belirlenmiş ekstrelere en tipik örnek Ginkgo biloba ekstresidir (Gaedcke, Steinhoff, 2003). Miktarı belirlenmiş ekstrelerde ayarlama farmakolojik veya klinik etkiyi artırdığı kabul edilen bileşik/ler üzerinden yapılmaktadır. Terapötik etkiden sorumlu bileşikler üzerinden ya da terapötik etkiyi artırdığı kabul edilen bileşikler üzerinden ekstrelerde ayarlamanın yapılmış olması tarafımızdan bir çeşit standardizasyon olarak kabul edildiğinden miktarı belirlenmiş ekstrelerden standardize ekstre olarak söz etmek daha doğru olacaktır (Gaedcke, Steinhoff, 2003).

17 Diğer Ekstreler Diğer ekstreler, etkili bileşenleri veya kabul edilen terapotik etkisi ile ilgili bileşikleri bilinmeyen ekstrelerdir. Bu ekstreler, kalite kontrol analizleri ve üretim yöntemleri esas alınarak ayarlanır (Gaedcke, Steinhoff, 2003). Bu durumda ekstredeki yapısı bilinen kimyasallar sadece kalite kontrol amacıyla kullanılabilirler. Örnek olarak Kediotu veya Isırgan kökü ekstreleri verilebilir (Başer, 2006) Standardizasyon Son yıllarda standardizasyonun evrensel kabul edilmiş bir açıklaması mevcut değildir. Ancak, temel olarak, ''standardizasyon'', bitkisel drog preparatlarının kalitesinin devamlılığının sağlanması için gerçekleştirilmesi gereken tüm ölçümleri kapsar. Örneğin Almanya da ''standardizasyon''; üretim işlemi sırasında yapılan tüm ölçümleri ve tekrarlanabilir kalitenin sağlanması için yapılan kalite kontrolleri tarif etmektedir (Gaedcke, Steinhoff, 2003). Standardizasyon, Bitkisel Drog Preparatının, etkisi bilinen bir madde veya madde grubunun belirlenmiş miktarının, eksipiyan katarak veya Bitkisel Drog ya da Drog Preparatıyla karıştırılarak ayarlanmasıdır (Başer,2006 ). Standardizasyon, tıbbi bitkisel ürünlerin etkisinin devamlılığı açısından, temel bir gerekliliktir. Bitkisel doğun aktif bileşenleri bilinse de bilinmese de, tıbbi bitkisel ürün olarak sonuçlanan her üretim işleminde standardizasyon önerilir. Bu standardizasyon,

18 -Bitkisel drog (Detaylı drog spesifikasyonu/monograf düzenlenmesi) -Kullanılan ekstraksiyon çözücüsü (tip ve konsantrasyonu) -Uygulanan ekstraksiyon/üretim işlemi (maserasyon, perkolasyon, etc.) -Üretim içi kontroller -Bitkisel drog preparatı (Detaylı ürün spesifikasyonlarının düzenlenmesi) Kalite kontrol yöntemleri uygulanması sonucu ekstrenin piyasaya sürülmesi standardizasyonun başarıyla gerçekleştiğini ve spesifikasyonlara uygun olduğunu kanıtlar. Günümüzde yetkili otoriteler tarafından ruhsat almış her tıbbi bitkisel ürünün standardize ekstre içerdiği kabul edilmektedir (Gaedcke, Steinhoff, 2003) Kullanılan Bitkilerin Etken Bileşiklerinin Analiz Yöntemleri Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisi (YBSK / HPLC) Kromotografi bir karışımdaki bileşenlerin biri hareketli diğeri sabit iki faz arasındaki dağılım dengelerine dayanan analiz yöntemidir. Bileşenler hareketli faz tarafından sabit faz üzerinde sürüklernir. Hareketli faz ile etkileşimi fazla olan bileşenin sürüklenme hızı da fazladır ( Wilard ve ark., 1981). Kromotografik yöntemlerde hareketli faz gaz, sıvı ya da süperkritik akışkandır, sabit faz ise sıvı ya da katı olabilir. Kromotografinin sınıflandırılması ise hem hareketli faza (Sıvı kromotografisi-sk/lc) hem de sabit faza (dağılım ve adsorbsiyon kromotografisi) göre yapılabilir. Kromotografik yöntemlerde ayırım, sabit faz sıvı ise dağılım, katı ise adsorbsiyon prensibi üzerinde gerçekleşir. Bunu yanında hareketli faz ile sabit fazın birbirine nasıl temas ettirildikleri esas alınarak başka bir sınıflandırma da (Kolon Kromotografisi ve Düzlemsel Kromotografi) yapılabilir (Skoog ve ark., 1981).

19 YBSK sabit fazı içeren kolonda analizi yapılacak madde ya da karışımın yüksek bir basınçta hareketli faz (sıvı) ile sürüklenmesi prensibine dayanan kromotografik analiz yöntemidir. Analiz örneğini içeren sıvı çözelti sisteme enjeksiyon yoluyla uygulanır ve kolona hareketli fazın akışında çözünerek sürüklenir. Kolondan geçen madde ya da maddelerin çıkışı özel kimyasal ve/veya fiziksel etkileşimler neticesinde belli bir gecikme ile gerçekleşir. Bu gecikmeye retansiyon denir. Maddelerin kimyasal ve fiziksel davranış farkları retansiyon farkı oluşturur ve ayırımı sağlar (Meyer, 1999; Wilard ve ark., 1981). YBSK bütün analitik ayırma yöntemleri arasında en yaygın kullanılanıdır. Bunun nedenleri ise: Duyarlılığı olması Doğruluğu yüksek miktar tayinlerine kolayca uyarlanabilmesi Uçucu olmayan ve sıcakta kolayca bozunan maddelerin ayrılmasında uygun olması Sanayinin, birçok bilim dalının ve halkın birinci derecede ilgilendiği maddelere geniş bir şekilde uygulanabilirliğidir. YBSK nin uygulanabileceği maddelere örnek olarak amino asitler, proteinler, nükleik asitler, hidrokarbonlar, karbonhidratlar, terpenoidler, pestisitler, antibiyotikler, steroitler, metal organik türevler ve çeşitli inorganik bileşikler gösterebilir (Skoog ve ark., 1998). YBSK temel olarak şu kısımlardan oluşur: Rezervuar içinde hareketli fazın olduğu ve hareketli fazın pompa tarafından çekilerek sisteme yönlendirildiği ilk birimdir. Hareketli faz olarak kullanılacak çözücü ve çözücü karışımları sabit fazın ve analizi yapılacak maddelerin polaritesine göre seçilir.

20 Pompa, 0,1 ml/dak. ile 10 ml/dak. arasında sabit bir akış, bar civarında da basınç sağlamalıdır. İzokritik akış (hareketli faz bileşimi sabittir), gradient akış (akış zamana göre değişen çözücü bileşimi kullanılır) olmak üzere iki tip akış gerçekleştirebilirler. Enjeksiyon Birimi analiz örneğinin sisteme verildiği ve hareketli faz akışıyla birlikte kolona yönlendiği kısımdır. Enjeksiyon manuel ya da otomatik enjektörler ile gerçekleştirilir. Kolon sabit fazın bulunduğu ve ayrımın gerçekleştiği birimdir. YBSK kolonlarının çoğu 316- derece paslanmaz çelikten (östenit- krom- nikel- molibden çeliği) yapılmaktadır. Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü (American Iron and Steel Instutude (AISI)) standartlarına uygun olarak kimyasal korozyon ve normal YBSK basıncına dayanıklıdır. Kolon çapı 2-5 mm olanlar genellikle analitik amaçlarla kullanılmaktadır. 10 mm ile 24,5 mm arası çaptaki daha geniş kolonlar ise preparatif çalışmalarda kullanılır. Uzunluğu 5, 10, 15 ya da 25 cm olan kolonlar, 10 µm ve altı mikropartikül sabit faz kullanıldıysa tercih edilir. Kolon uzunluğu artınca retansiyon hacmi de artar bu da elüattaki pik konsantrasyonunu düşürüp tespit limitini zayıflatır. Bu nedenle preperatif amaçlarla uzunluğu 1 m ye kadar kolonlar ile çalışılır. Kolon dolguları normal faz ve ters faz olmak üzere iki temel gruba ayrılmaktadır. Normal faz YBSK (NP-HPLC) esası polarite farkı ile ayırım ve analiz olan iki sistemdir. Sabit fazı silika ya da alümina partiküller üzerine tutturulmuş su ya da trietilenglikol gibi oldukça polar maddeler oluşturmaktadır. Bu yöntem polar sabit faz ve non-polar hareketli fazdan meydana gelmektedir. Ters faz YBSK (RP-HPLC) ise adından da anlaşılacağı gibi; non-polar sabit faz ve polar hareketli fazdan oluşan YBSK sistemidir. Sabit faz olarak en çok kimyasal olarak bağlanmış oktadesilsilan (DS), 18 karbon atomlu n-alkan (C- 18) kullanılır. Dedektörün görevi, örnekteki bileşenlerden biri ayrılıp kolondan çıktığında tespit etmektir. Hareketli faz kompozisyonundaki değişimi fark eder, bunu konsantrasyonla orantılı elektriksel bir sinyale dönüştürür ve bu sinyallerden kromotogramı oluşturur.

21 Dedektör Türleri: UV Dedektörler o Sabit dalga boyunda o Değişken dalga boylarında o Diod-Array Dedektörler (DAD) Refraktif İndeks Dedektörler Floresans Dedektörler Elektrokimyasal Dedektörler Buharlaştırıcı Işık Saçılım (evaporative light scattering) Dedektörleri Kondüktivite Dedektörü Kaydedici dedektörden gelen sinyalleri kromotograma dönüştürerek kaydeder. Basit bilgisayar yazıcısından çok az karmaşık olabildikleri gibi gelişmiş yazılımlı bilgisayarlar ve bilgisayar programları da olabilirler (Meyer, 1999; Skoog ve ark., 1998; Willard ve ark., 1981). Şekil 1. Basit bir Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisi düzeneği

22 YBSK çok sayıda analitik teknikle kombine edilerek kullanılabilir ancak bu tekniklerin içinde en önemlileri spektroskopik yöntemlerle birleştirilmiş olarak kullanılan YBSK uygulamalarıdır. YBSK nın birlikte kullabildiği başlıca spektroskopik yöntemler: UV spektrofotometresi (YBSK-UV/DAD) YBSK- NMR (nükleer manyetik rezonans) SK-KS (kütle spektrometresi) Sıvı Kromotografisi- Kütle Spektrometresi (SK-KS/LC-MS) Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisi (YBSK/HPLC/LC) ve kütle spektrometresinin (KS/MS) bir arada kullanıldığı analiz yönteminin adıdır. SK-KS bileşenlerinden YBSK den önceki bölümde (Bkz ) bahsedilmiştir. Bu bölümde ise kütle spektrometrisi ve SK-KS yöntemi hakkında bilgi verilecektir. Kütle spektrometresi, halen kullanımda bulunan analitik yöntemler arasında en geniş uygulama alanına sahiptir. Maddenin elementel bileşiminin belirlenmesinde İnorganik, organik ve biyolojik moleküllerin yapılarının aydınlatılmasında Karmaşık karışımların kalitatif ve kantitatif analizlerinde Katı yüzeylerinin yapı ve bileşimlerinin aydınlatılmasında Bir örnekteki atomların izotopik oranlarının bulunmasında oldukça yararlı bir yöntemdir (Skoog ve ark., 1998).

23 Esas olarak; düşük basınçta, gaz haline dönüştürülmüş madde moleküller arası çarpışmalar en alt düzeyde olacak şekilde bir tüpten geçirilir. Ve bu moleküller enerji düzeyi ayarlanmış elektronlar tarafından bombardımana tutulur. Bu enerji molekülün iyonizasyon potansiyelini aştığında molekülden 1 elektron ayrılır ve + yüklü molekül oluşur ( m + : moleküler iyon; radikal halinde bir iyondur ve mol ağırlığı molekülün kendisiyle aynıdır). Bombardıman enerjisi artırıldıkça bu iyonlardaki enerji bağlara ulaşır ve bağı kopararak yeni bir + yüklü iyon (m + 1 ) ve yüksüz bir molekül (m 2 ) açığa çıkarır. Temel anlamda, kütle spektrometresi, analize konu maddeyi elektronlarla bombardıman eder ve sonucu, kütle/yük (m/z) oranlarına göre, pozitif iyon parçaları halinde kantitatif olarak kaydeder. Bu kayda da kütle spektrumu denir ( Gündüz, 1990; Skoog ve ark., 1998; Wilard ve ark., 1981). Kütle Spektrometreleri başlıca şu kısımlardan oluşur: Örnek girişi İyon kaynağı (İyonlaştırıcı) Kütle Ayırıcı Dedektör Kaydedici Sistem Şekil 2. Kütle Spektrometresinin çalışma prensibi

24 SK-KS yönteminde örnek girişi bir YBSK cihazına bağlanmıştır. Bağlantı sistemin anahtarı niteliğindedir ve bazı temel problemleri doğurur. Bunlardan birincisi YBSK da yüksek çözücü hacmi ile çalışılması ikincisi ise KS nin vakum gerektirmesidir. Bu problem, kolondan çıkan elüatın sadece küçük bir kısmının KS cihazına gönderilmesi ile giderilebilmiştir. Akış hızları µl/dak. olan mikro- gözenekli kolonların kullanılması ile YBSK doğrudan KS cihazına bağlanabilir (Skoog ve ark., 1998; Wilard ve ark., 1981). SK-KS de kullanılan İyon Kaynakları iki temel gruba ayrılır: Gaz Faz İyon Kaynakları o Elektron İmpakt (EI) o Kimyasal İyonizasyon (CI) Dezorpsiyon İyon Kaynakları o Elektronsprey İyonizasyon (ESI) o Termosprey İyonizasyon (TSP) o Hızlı Aton Bombardımanı (FAB) o Atmosferik Basınçta Kimyasal İyonizasyon (APCI) o Atmosferik Basınçta Fotoiyonizasyon (APPI) (Ardrey, 2003; Balogh, 2005) SK-KS iyonizasyon kaynakları yumuşak iyonizasyon kaynakları olarak adlandırılmaktadır. Bunun nedeni çok az bir parçalanmayla sadece birincil moleküleriyonların elde edilebilmesidir. Kütle ayırıcılar ( farklı kütle/ yük oranlarını ayırabilmek için kullanılan cihazlar) tek bir cihazda ardışık olarak da kullanılabilen tekniklerdir. SK-KS bileşik kütle ayırıcılar molekül ağırlığı yanında molekülün yapısı hakkında bilgi sağlanması yani daha fazla parçalanma sağlamak amacıyla kullanılmaktadır. Kütle spektrometresinde dedektörün görevi yüzeyinden bir iyon geçtiğinde ya da yüzeyine çarptığında oluşan akımı veya şarjı kaydetmektir. İyonlar tarafından dedektörde oluşan sinyal m/z olarak kaydedilir ve kütle spektrumu elde edilir.

25 Başlıca MS dedektörleri: Faraday Cup Dedektörleri Elektron Çoğaltıcılar Kanal Elektron Çoğaltıcılar Fotoğrafik Plaka Sintilasyon Tipi Dedektörler (Skoog ve ark., 1998; Wiilard ve ark., 1981) Sprey Dryer Spray Dryer ile kurutma, sıcak hava ile sıvının bir silindire atomize parçacıklar biçiminde verilmesini içerir. Kurutulan ürün çok kısa bir sürede ince taneler biçiminde kurutulur. Bir sıvı madde kurutulduğunda sprey kurutucu büyük önem arz eder. Havanın giriş sıcaklığı, sıvının akış hızı, atmosfer basıncı çözeltinin yoğunluğu çalışmanın verimini etkileyen parametrelerdir. Sıcak hava akımı, düşen damlalara paralel ya da karşıt akımlı olabilir. Kuruyan maddeler siklon türü ayırıcılar kullanılarak ve kendi ağırlıkları ile düşerek birikir. Şekil 3. Mini Spray Dryer genel görünümü (Analizler için BÜCHI Mini Spray Dryer B-290 kullanılmıştır)

26 2. KURAMSAL TERİLER 2.1. Kaynak Özeti Bu başlık altında, doğal olarak yetişen tıbbi bitkiler ile ilgili olarak Dünya ve Türkiye literatüründe yer alan, çalışma konusuyla doğrudan ilgili olan bazı önemli yayınlar, yazarlarının isimlerine göre alfabetik olarak düzenlenerek özetlenmiştir. Baytop (1972; 1985), Farmasötik Botanik, Farmasötik Botanik Uygulamaları adlı eserlerinde, ülkemizde doğal olarak yetişen ve eczacılıkta yararlı olan çok sayıda bitki taksonomik, botanik, morfolojik ve sistematik olarak tanıtılmıştır. Baytop (1963), Türkiye nin Tıbbi ve Zehirli Bitkileri adli kitabında yaklaşık 1000 takson, familyalarına göre tür düzeyinde yayılışları, kullanılan kısımları, kimyasal içerikleri ve kullanılış şekilleri ayrı ayrı belirtilmiştir. Bunlardan bir kısmınin halen terk edilmiş olduğu, ancak sadece halk tarafından ilaç olarak kullanıldığı, bunların da bir bütünlük oluşturması açısından listeye alındıkları belirtilmiştir. Eserde ayrıca, Türkiye nin yerli bitkileri yanında ülkemizde natüralize (doğallaşmış) olan bazı bitkilere de yer verilmiştir. Baytop (1984), Türkiye de Bitkilerle Tedavi (Geçmişte ve Bugün) adli eserinde ise önce binlerce yıldan beri kullanılan şifalı bitkilerin tarihsel gelişimi, çeşitli dillerde isimleri, yetiştirilmeleri, drogların hazırlanması, tıbbi bitkilerin kimyasal bileşimleri, etkileri ve kullanılış yöntemleri hakkında genel bilgiler verilmiştir. Eserin ana bölümde ise, Türkiye de kullanılan tıbbi bitkilerinin familyaları, botanik özellikleri, kimyasal bileşimleri, yöresel isimleri, kullanılış şekilleri konusunda bilgi verilmiştir. Ayrıca eserin sonunda 97 bitkinin resimleri verilmiş, tüm bitkiler tedavi etkilerine göre sınıflandırılmıştır. Eser Latince ve Türkçe indeksle sonuçlandırılmıştır. Baytop bu eserinde dünyanın tüm bitkilerinin sayısının yaklaşık arasında olduğunu, bunların yaklaşık türünün tıbbi amaçla kullanıldığını, Türkiye de ise ancak 500 kadar türün tedavide kullanıldığını belirtmiştir.

27 Chiej (1983), Medicinal Plants adlı yapıtında, birçoğu araştırma alanında da doğal olarak Bulunan 400 den fazla sayıdaki taksonları tıbbi özellikleri, botaniksel tanımları, habitatları, Kimyasal içerikleri ve bunların kullanımlarını özetlemiştir. Davis ( ) in 9 cilt ve bir de ekten oluşan 11 ciltlik Flora of Turkey and The East Aegean Islands adlı yapıtında tüm Türkiye florasının yanı sıra, Akdeniz Bölgesi nde yetişen çok sayıda takson örnekleri islenmiş ve bunların kare sistemine göre yaklaşık 900 cins ve e yakin taksonun botanik özellikleri, yayılışları, genel yayılışları, yetişme yeri özellikleri özetlenmiştir. Ekim vd. (1991), Türkiye nin Ekonomik Değer Taşıyan Geofitleri Üzerine Taksonomik ve Ekolojik Araştırmalar adlı yayında, doğal yetişme ortamlarından sökülerek yurt dışına satılan geofitlerin durumları araştırılmış, özellikle Galanthus ve diğer geofitlerin korunması için alınması gerekli önlemler üzerinde durulmuştur. Ilısulu (1992), İlaç ve Baharat Bitkileri adlı yayınında, ulusal ekonomimizde, halkımızın sağlık ve beslenmesinde, ayni zamanda endüstride önemli yer tutan ilaç, baharat ve keyif bitkilerinin alfabetik bir düzen içerisinde tanıtımı, özellikleri, yararlanılması, etken maddeleri, drogları, ekonomik değeri, yayılış alanları ve kültüre alınma olanakları konularında temel bilgiler verilmiştir. Jordan (1976) A Guide To Wild Plants isimli yapıtında Kuzey yarıküresinin, bu arada araştırma alanında da doğal olarak yetişen çok sayıda yenilebilen şifalı bitkiler ile zehirli bitkileri ayrıntılı olarak islemiştir. Koç (2002) un iki bölümden oluşan, Doğrudan, Doğadan Bitkilerle Sağlıklı Yasama adlı yapıtının birinci bölümünde beslenmenin temel esasları ile ilgili kısa bir özet bilgi verilmiş, İkinci bölümde ise 176 taksonun yetişme alanları, bitkisel özellikleri ve bitkilerden faydalanma yönleri açıklanmıştır.

28 2.2. Çalışması Yapılan Bitkiler Hakkında Genel Bilgiler Silybum marianum L Tarihçesi Silybum marianum Avrupa da ve Akdeniz ülkelerinde antik zamanlardan beri bilinmektedir. 1. yy da kullanımı kayıtlıdır. Silybum adı 1.yy da oluşmuştur. Hristiyanlığın erken dönemlerinde Meryem e adanmış ve Marian Thistle adıyla anılmıştır. Efsaneye göre Meryem bu bitkinin dalları altında dinlenip ve bir yandan da bebeği İsa yı emzirirken, sütünün bir damlası yapraklar üzerine düşmüş ve orada kalmıştır. Bitkinin yapraklarındaki beyaz izlerin bundan kaynaklandığına inanılır. Hatta bu yüzden John Eveleyn emziren bayanlarda bitkiyi süt arttırıcı olarak da önermiştir. Theopratus 4.yy da bu bitkiden Pternix adıyla bahsetmiştir. Dioscorides yılan ısırığında tedavideki değerinden bahsetmiştir, Pliny the Elder balla karıştırıldığında safra akışı üzerine arttırıcı etkisinden söz etmiştir, ki bu bitkinin karaciğer ile ilgili bir durumda kullanımına ilk referanstır ve bitkiyi Silybum adıyla ifade etmiştir. Roma ve Yunanistan da yaşlanmaya karşı kullanılmışsa da esas etkileri karaciğer koruyucu ve yenileyici olmasıdır. Almanya da Hildegarde el yazması eserinde bitkinin kullanımın açıklamış ve onu Venus-vehedistel olarak adlandırmıştır. John Gerard 16.yy İngiliz herbalistlerindendir ve bu bitkiyi melankoliden kurtulmak ve karaciğer şikayetleri için önermiştir. İngiliz herbalist Nicholas Culpeper 1650 de karaciğerde ve dalakta farklı olgularda kullanımından bahsetmiştir, sıtma ateşine etkili olduğunu gözlemiştir. Albrecht Von Haller 1744 de Medizinischen Lexicon adlı çalışmasında karaciğer için kullanımını anlatmıştır. Materia Medica da ayrıntılı olarak anlatılmıştır de Johannes Gottfried Rademacher önemli çalışmalara başlamıştır. 19.yy da halk arasında bu bitkiden varikoz venlerde, menstrüasyon şikayetlerinde, karaciğer tıkanıklıklarında, dalak ve böbrek problemlerinde yararlanılmıştır. Ayrıca yine 19.yy da Almanya da doktorlar bu bitkinin tohumlarından elde ettikleri ekstreyi sarılık ve diğer karaciğer şikayetlerinde kullanmışlardır da Alman bilim adamı H. Schultz tarafından tekrar araştırılmıştır. 20.yy başlarında bu bitki menstrüasyon problemlerinde, kolon düzensizliklerinde, karaciğer komplikasyonlarında ve safra taşlarında kullanılır olmuştur. 20.yy sonlarına doğru karaciğer toniği ve hazmı

29 kolaylaştırıcı olarak kullanılmıştır. Bitki hakkındaki kapsamlı araştırmalar bundan 30 yıl öncesine dayanmaktadır (Foster, 1990). Tohumdaki etken maddenin izole edilme çalışmaları 1958 de başlamıştır de H. Wagner tarafından silimarin elde edilmiştir baskısı Herbal Medicine de Rudolf Fritz Weiss ayrıntılı olarak bahsetmiştir. Washington daki ulusal eczacılık kütüphanesinde bununla ilgili 300 den fazla çalışma kataloglanmıştır. Planta Medica da 2000 yıldır kullanılan Silybum marianum için geçmişten geleceğe kutsanmış bitki diye söz edilmiştir (Foster, 1990). Homeopatik kullanımı peritonit, öksürük, varikoz ven, uterus tıkanıklığındadır den beri bilim adamları bu bitkinin flavonoit içerdiğinin farkındaydı, ancak 1960 larda Alman bilim adamları bir grup etken madde keşfetmiş ve bunların hepsine birden silimarin adını vermişlerdir. Almanya Sağlık Bakanlığı nın bünyesinde olan ve bitkisel ürünleri ruhsatlandıran Komisyon E ye göre meyve ve tohumun standardize ekstresi dispeptik şikayetler, iştah kaybı, toksik karaciğer problemleri ve hepatik sirozda endikedir, karaciğer sağlığı için etkili ve güvenlidir. Tentürü ve standardize olmayan ekstreleri safra kesesi problemleri, safra kesesi enflamasyonu ve hazımsızlıkta tavsiye edilmiştir (Sayed, 1980). Halk arasında astım, kanser, nezle, göğüs ağrısı, ödem, ateş, hepatit, kuduz, sarılık, vajinal problemler, malarya, sıkıntı, nezle, zatülcenp, spazm, dalak problemlerinde kullanılmaktadır (Aktay, 2000 ). Dünya genelinde kullanılan isimleri: Marian thistle, St Mary s thistle, Milk thistle, ur Lady s thistle, Holy thistle, Venus Thistle, Heal Thistle, Chouk Jmal Guandoule, Wond of God s Grace, Christ s Crown olarak sıralanabilir. Almanya da Mariendistel, Fransa da Chardon Marie, Çin de Shui Fei Ji adıyla bilinir (Foster,1990).

30 Türkiye de ise mübarek diken, akkız, deve dikeni, Meryem ana dikeni, yabani enginar, deve kengeli, sütlü kengel, kengel, kıbbun, şevkülmeryem gibi isimlerle bilinir (Tanker ve ark., 2004) Bitkinin Sistematikteki Yeri Bölüm: Spermatophyta Altbölüm: Angiospermae Sınıf: Dicotyledones Takım: Campanulales Familya: Asteraceae (Compositae) Cins: Silybum Tür: Silybum marianum L. (Davis, 1982 ) Asteraceae (Compositae) familyası Çoğu Asteraceae bitkisi otsu formdadır, nadiren de olsa çalı yada ağaç şeklinde de görülebilir. Yaprakları oppozit, alternan veya tamamen tabanda toplanmıştır. Çiçek durumu büyükçe bir kapitulumdur, tabanında involukrum taşır. Çiçekler erdişi, tek eşeyli, aktinomorf veya zigomorftur. Korolla beş petalli, simpetal, tüpsü veya dilsidir; stamenler beş adet ve singeziktir. varyum alt durumlu ve iki karpelli, tek ovüllüdür. Meyve özelliği akendir, çoğu zaman tepesinde papüs veya kaliks artığı taşır (Davis, 1982) Silybum cinsi İki yıllık, basit ama genelde dallanmış, bazal yapraklar rozet şeklinde yükselir. Yaprakları dikenli, kapitulum tek, homogam ve disk şeklindedir. İnvolukrum diken taşır. Çiçekleri

31 pembeden mora kadar değişir. Korolla derin ve eğik 5 lobludur. Filamentleri tüylü, monodelf akenleri sıkı, obovat, düz, tepeleri koniktir. Hilum bazal, papüsün dış tüyleri skabroz, içtekiler kısa ve kapiler şeklinde beyaz veya bej renktedir (Morazzoni ve Bombardelli, 1995) Silybum marianum L. Gövdesi köşeli, seyrek tüylü, 1-2 yıllık cm e kadar uzanan otsu bir bitkidir. Bitkiler hayat döngülerini erken filizlenip yeterince büyürlerse bir yılda tamamlar. Geç kış ve bahar fideleri iki yıllıktır. Filizlenme sonbahar ve ilkbaharda meydana gelir. Yağış düştükten sonra fide verimlidir. Kuraklığa dayanıklıdır, güneşli yerleri ve kayalı toprağı sever. Yaprakları büyük lanseolat, kesik, yuvarlaktır, 20 cm uzunluğa 10 cm genişliğe ulaşabilir. Tepede çentikli pinnatisekt, pennatifit, parlak yeşil renkli, beyaz damarlı, tüysüz, lobları kaba ve dikenlidir. Genç yapraklar oldukça yumuşaktır, sap yaprakları ise daha küçük ve az lobludur. Sapı sert ve siyahtır, enginara benzer ama yapraklarındaki beyaz lekeler karakteristiktir. Sap ve yaprak kırılınca sütsü salgı görülür. Çiçek durumu büyük bir kapitulumdur, 2-6 cm e kadar büyüyebilir. Çiçekler hermafrodit, parlak kırmızı-pembe veya eflatun-kahverengidir, borumsu ve yoğun dikenlidir. Çiçek açma zamanı mayıs-hazirandır, ağustosa kadar sürebilir, kışınsa rozet taşır. Her bir çiçek yaklaşık 190 tohum yapar, bu da her bitkide 6350 tohuma denk gelir. Meyveleri 7 mm uzunlukta, ağır, esmer-siyah renkli, obovoid, parlak, lekelidir. Sert, kısa, beyaz bir papüsü vardır, papüs tohumlar olgunlaştıktan sonra halka halinde düşer. Tohumlar 9 yıl süreyle kullanılabilir. Çoğalma da tohumlar yoluyla olur (Tanker ve ark., 2004).

32 Kimyasal Bileşikler Flavonolignanlar Silybum marianum tohumlarında bulunan flavonolignanlar terapötik etkiden sorumlu gruptur. Flavonolignanlar % 1,5-3 oranındadır. Flavanolignanlar taksifolol adı verilen flavanole koniferil alkol katılımıyla oluşur. Silimarin bazı flavanolignanlarla taksifololün bir karışımıdır. Silibin (silibinin), izosilibin (izosilibinin), silikristin, silidianin den oluşur ve silimarin olarak isimlendirilir. Bu yapı 1968 de aydınlatılmıştır (Tanker ve Tanker, 2001). Koniferil alkol Taksifolol Silibin

33 Silidianin Silikristin Standardize preparatlarda bu üç flavonolignan türevi maddenin oranı % oranındadır. Silibin % 50 lik oranla en fazla bulunan maddedir. Türkiye de yetişenlerde silimarin oranı %1 in üzerinde bulunmuştur. Denizli civarından toplananlarda ise bu oran %2 yi geçmektedir (Tanker ve ark., 2001). Tohumda silimarin konsantrasyonu yaprak ve meyveye oranla daha yüksektir (Brown, 1996; Blumenthal, 2000; James A. Duke, 1999). Silibin Silybum marianum tohumlarından elde edilen flavonolignanların temel izomeridir. Silibin insan karaciğeri mikrozomlarında depolandığında majör bir metabolit ile iki minör metabolite ayrılır. Kütle spektrometresi ile tanımlanan majör metabolit demetil silibindir.

34 Minör metabolitler ise mono-hidroksi ve di-hidroksi silibindir. Silimarin oranı tohum ve yaprakta daha yüksektir (Gunaratne ve Zhang, 2003; Bilia ve ark., 2002). Bitkinin toprak üstü kısımları kullanılarak etanol, metanol, asetonitril ve asetonla ekstraksiyon yapılmıştır. Silimarin miktarı etanollü ekstrede, silibin a ve b diasteroizomerleri ise metanollü ekstrede en yüksek oranda görülmüştür. Farklı bir çalışmada da sıcak su ile ekstraksiyon yapılmıştır. Sıcaklık arttıkça ekstraksiyon verimi artmaz, aksine bileşikler degredasyona uğrayabilir. Bu yüzden C arasında gerçekleştirilmiştir (Duan ve ark., 2004). 12 g Silybum marianum meyvesi ham ekstresinin su; metanol; etilasetat; n-hekzan (4: 3: 4: 1) solvan sistemi ile yüksek hızlı ters faz kromatografisi (HSRPC) ile ayırımı yapılmıştır. 1,37 g silikristin (% 93,1 saflıkta), 3,47 g silibin (%95,7 saflıkta ) ve 0,93 g izosilibin (%89,7 saflıkta) izole edilmiştir (Wallace ve ark., 2003). Silybum marianum flavanolignanları UV, NMR ve Kütle spektoskopisi ile incelenmiş ve silibin, silidianin, silikristin ve 2,3 dehidrosilibin bileşiklerinin yapısı tayin edilmiştir. 2,3 dehidrosilibin Rusya da yetişen bitkilerde gözlenmiştir (Wagner ve ark., 1986). Tohumlardaki diğer flavanolignanlar ise neosilihermin, desoksisilikristin, desoksisilidianin, siliandrin, silibinom, silihermin, 3-deoksilikristin, 2,3 dehidrosilikristin ve 2,3 dehidro silimarindir. Bitkide flavanolignan miktarının ekim ayında maksimum düzeyde olduğu tesbit edilmiştir (Wagner ve ark., 1986) Sabit Yağlar S.marianum tohumları %20-30 oranında sabit yağ içermekte olup; bu yağın %60 ı linoleik, % 30 u oleik ve % 9 u palmitik asittir (Wagner, 1986).

35 Diğer Bileşikler Bunların dışında bitkinin toprak üstü kısımlarında; alüminyum, ß-karoten, araşidik-beherik asit, manganez, fosfor, kalsiyum, krom, kobalt, demir, magnezyum, sodyum, çinko, potasyum, selenyum, fumarik asit, protein bulunmuştur (Blumenthal, 2000). Meyvede ise; apigenin, krizoeriol, eriodiktiol, naringenin bulunur (Bluemental, 2000). Tohum ayrıca % oranında protein, % 0,038 tokoferol, % 0,63 steroller (kolesterol, kampeterol, stigmasterol, sitosterol), müsilaj, dehidrokoniferilalkol, histamin, kemferol, kersetin,taksifolin, tiramin taşımaktadır (Josef Brindmann, 2000) Melissa officinalis L Melissa officinalis Genel Bilgi Melisa officinalis bitkisi İngilizce: Melisa, Balm, Sweet balm, Lemon balm, Cure-all; Almanca: Melisse, Zitronenkraut, Zitronenmelisse; Fransızca: Mélisse; Türkçe: Melisa, oğulotu, kovan otu, limon nanesi gibi isimlerle bilinmektedir. En sık kullanılan ğulotu ismindeki oğul erkek çocuk anlamında değil, kovanı bırakıp giden arı topluluğu anlamında kullanılmaktadır. Özellikle Trakya ve Batı Anadolu bölgesinde oğulotunun daha çok arıcılıkla uğraşan veya aile büyükleri arıcılık yapmış olan kişiler tarafından tanınmaktadır. Özellikle arıcılık yapanlar, oğulotunu oğul verme döneminde kullanmak üzere bahçelerinin bir köşesinde yetiştirdikleri, oğul arı ve topluluğunu ancak oğulotunun kokusuyla yakalayabildikleri ve bu şekilde kaçıp gitmelerini önledikleri bilinmektedir. Bitkinin Latince karşılığı Melisa da Yunanca arı- demek olup Türkçe karşılıkları ile birebir örtüşmektedir (Blumental, M ve ark. 2000).

36 Özellikle İstanbul ve çevresinde, drog alım satımı yapılan piyasada, oğulotu ve melisa farklı birer bitki olarak kabul edilmekte ve Lippia triphylla bitkisi hakiki melisa otu ismiyle satılmaktadır. Bu karışıklığın sebebi Lippia triphylla (Limon otu) yapraklarının morfolojik olarak oğulotu yapraklarına benzememesine rağmen uçucu yağının içerdiği sitral nedeniyle kuvvetli limon kokusunda olmasıdır ( Baytop, ve Tanker, 1998). Fransız halk hekimi Maurice Messegue oğulotunun ne gibi harikalar yaratacağını ilk anlayan Arap hekimleri bitkinin kalp güçlendirici, iç açıcı olup tüm yaşamsal organları güçlendirmeye, nevrasteninin, iç sıkıntılarının, sinirsel baş ağrılarının giderilmesine elverişli olduğunu ileri sürdüler demektedir. Melissa officinalis üzerine yapılan bir yüksek lisans tez çalışmasında Melissa officinalis in sulu ekstresinin, fenilefrin ile prekontrakte izole sıçan aortunda gösterdiği vazodilatör etki ve bu etkinin muhtemel mekanizmalarını incelemiş ve bu bitkinin kalp ve damar sağlığında çok yararlı bir fitofarmasötik ajan olabileceğini kanıtlamıştır ( Ersoy, 2009) Bitkinin Sistematikteki Yeri Melissa L. cinsi Spermatophyta bölümünün Angiospermae altbölümü, Dicotyledonae sınıfı, Lamiales takımı, Labiatae (Lamiaceae) familyası içerisinde yer almaktadır Labiatae (Lamiacea) Familyası Bu familya bitkileri otsu veya çalı formunda olup daha çok Akdeniz havzasında yayılış göstermektedir. Gövde 4 köşelidir. Yapraklar çoğunlukla basit, bazen parçalı, dekusat dizilişlidir. Çiçekler her nodusta vertisillastrum durumunda, zigomorf ve bilabiattır. Uçucu yağ taşıyan Labiatae tipi (sapı tek, başı 8 hücreli ve pul şeklinde) salgı tüyleri vardır. Çiçekler hermafrodit, kaliks 5 loblu, kalıcı, bazen bilabiattır. Korolla bilabiat, üst dudak bazen eksiktir.

37 Stamen 4 tane, çoğu zaman didinamdır, bazen 2 stamen bulunur. varyum 2 karpelli, 4 gözlü ve üst durumludur, her gözde 1 ovül bulunur, stilus ginobaziktir. Meyve 4 nukstan meydana gelen bir şizokarptır. Eczacılık ve parfümeride yararlanılan bitkileri nedeniyle önemli bir familyadır (Mill., 1982) Melissa Cinsi Melissa cinsi çok yıllık otsu bitkilerdir. Vertisillastrumlar az ya da çok çiçekli. Kaliks tubularkampanulat, iki dudaklı, üst dudak yassı ve üç kısa dişli ( Türkiye deki türlerde orta diş genellikle kısa sivri uç şeklinde), alt dudak iki dişlidir. Korolla tübü ortasına kadar kavisli olup iki dudaklıdır. Üst dudak düz veya başlık şeklini andırır biçimde, emarginat, alt dudak 3 lobludur. Stamen 4 tane, filamentler birbirine yaklaşmıştır. Meyvalar düzdür. Türkiye de bir Melissa türü doğal olarak yetişmektedir (Mill, 1982) Melissa officinalis Melissa officinalis cm veya daha uzun, dik, dallanmış, tüylü, çok yıllık otsu bir bitkidir. Yapraklar X mm, genişçe ovat, romboidal veya eliptik, kuneat-kordat, akut veya obtus, tabanı hariç derin krenat, uzun veya kısa ince tüylerle kaplı veya yarı çıplaktır. Vertisillastrumlar 4-12 çiçekli. Brakteoller yaprak biçiminde, dar ya da geniş ovat, 3-10 X 1,2-7mm. Kaliks 6-10 mm, kısa salgı tüyü veya uzun örtü tüyleri taşır, üst dudak 2-3 dişli, ortadaki diş çoğu kez kısa sivri uç şeklinde veya yoktur, alt dudağın dişleri dar triangularlanseolattır. Korolla (8-)9-14(-16) mm, bayazımsı açık sarı bazen açık leylak rengidir (Mill, 1982). Bitki Haziran-Eylül aylarında çiçeklidir. Deniz seviyedinden 1800 m ye kadar, orman açıklıkları, çalılıklar, makilikler, dere kenarları, boş araziler ve yol kenarlarında yetişmektedir. Melissa officinalis in Türkiye de aşağıdaki anahtar yardımıyla birbirinden ayrılan 3 alttürü bulunmaktadır.

38 1. Gövdede uzun tüyler yok, çok kısa, ince salgı tüyleriyle kaplı, yapraklar tabanda kuneat, kaliksin üst dudağının orta dişi genişçe triangular subspecies officinalis 1. Gövde çıplaktır ya da belirgin uzun tüyler vardır, yapraklar tabanda trunkat ya da subkordat, kaliksin üst dudağının orta dişi belirgin ya da kısa sivri uç şeklinde 2. Gövde ve yapraklar sık, uzun zayıf ya da sert-kısa tüylerle kaplıdır, az sayıda salgı tüyü vardır, kaliksin üst dudağının orta dişi kısa sivri uç şeklinde ya da yoktur subspecies altissima 1. Gövde ve yapraklar sık, uzun zayıf ya da sert-kısa tüylerle kaplıdır, az sayıda salgı tüyü vardır, kaliksin üst dudağının orta dişi oldukça belirgin ve triangular Subspecies inodora Bu üç alttürden yalnız subsp. officinalis limon kokulu olup tedavide kullanılmaktadır. Diğer 2 alttür kokusuz ya da fena kokulu oldukları için tedavi alanında kullanılmamaktadır ( Baytop., 1999) Fitokimyasal Çalışmalar Uçucu Bileşikler Melissa officinalis yapraklarındaki uçucu yağ miktarı bitkinin yetiştiği toprak ve iklim, yaprağın ilk ya da ikinci kesim olması gibi değişik faktörlere bağlı olarak % ,3 arasında değişmektedir. Eğer özel şartlarda ve uygun bir iklimde kültürü yapılırsa uçucu yağ oranı % 0,8 e kadar yükselmektedir (Wichtl., 1994).

YÜKSEK PERFORMANSLI SIVI KROMATOGRAFİSİ (YPSK) HIGH-PERFORMANCE LIQUID CHROMATOGRAPHY (HPLC)

YÜKSEK PERFORMANSLI SIVI KROMATOGRAFİSİ (YPSK) HIGH-PERFORMANCE LIQUID CHROMATOGRAPHY (HPLC) YÜKSEK PERFORMANSLI SIVI KROMATOGRAFİSİ (YPSK) HIGH-PERFORMANCE LIQUID CHROMATOGRAPHY (HPLC) 1 Kromatografi nedir? Kromatografi, karışımlardaki çeşitli maddeleri birbirinden ayırmaya ve böylece kalitatif

Detaylı

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi (HPLC) Yrd. Doç. Dr. Gökçe MEREY SIVI KROMATOGRAFİSİ Hareketli fazın sıvı olduğu bu kromatografi türünde sabit faz bir dolgu maddesi üzerine

Detaylı

PROJENİN OLUŞTURULMA GEREKÇELERİ

PROJENİN OLUŞTURULMA GEREKÇELERİ Zeytin Yapraklarından elde edilen standart ekstreler kullanılarak Fonksiyonel Gıda, Gıda Bütünleyici Ürün Geleneksel Bitkisel Tıbbi Ürün geliştirilmesi DESTEKLEYENLER PROJENİN AMACI Bu projede, zeytin

Detaylı

YÜKSEK PERFORMANSLI SIVI KROMATOGRAFİSİ (YPSK) HIGH-PERFORMANCE LIQUID CHROMATOGRAPHY (HPLC)

YÜKSEK PERFORMANSLI SIVI KROMATOGRAFİSİ (YPSK) HIGH-PERFORMANCE LIQUID CHROMATOGRAPHY (HPLC) YÜKSEK PERFORMANSLI SIVI KROMATOGRAFİSİ (YPSK) HIGH-PERFORMANCE LIQUID CHROMATOGRAPHY (HPLC) 1 Ayırma teknikleri Bir analiz sürecinde karşılaşılan numuneler büyük çoğunlukla farklı maddelerin karışımı

Detaylı

ASTERACEAE Asteraceae (COMPOSITAE) FAMİLYASI

ASTERACEAE Asteraceae (COMPOSITAE) FAMİLYASI ASTERACEAE Asteraceae (COMPOSITAE) (Compositae) FAMİLYASI Familyası Takım : Campanulales Familya: Asteraceae (Compositae) Çoğu otsu, az kısmı çalı veya ağaçlardır. Yapraklar alternan (almaşık) veya karşılıklı

Detaylı

MALVACEAE (EBEGÜMECİGİLLER)

MALVACEAE (EBEGÜMECİGİLLER) MALVACEAE (EBEGÜMECİGİLLER) MALVACEAE Otsu, çalımsı veya ağaç şeklinde gelişen bitkilerdir. Soğuk bölgeler hariç dünyanın her tarafında bulunurlar. Yaprakları basit, geniş ve parçalıdır. Meyve kuru kapsüldür

Detaylı

HPLC. Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi

HPLC. Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi HPLC Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi HPLC Nedir? HPLC nin Kısımları: Hareketli Faz Rezervuarı Pompa Sistemi Numune enjeksiyon Sistemi Kolon Dedektör HPLC Çeşitleri HPLC Uygulamaları HPLC Yüksek

Detaylı

OTU 1 Çok yıllık otsular. Gövdeler dik, 20-60 cm, salgı tüysüz, bütün kısımlar pubessent tüylü. Yapraklar gövde üzerinde, basit, linear-oblong,

OTU 1 Çok yıllık otsular. Gövdeler dik, 20-60 cm, salgı tüysüz, bütün kısımlar pubessent tüylü. Yapraklar gövde üzerinde, basit, linear-oblong, OTU 1 Çok yıllık otsular. Gövdeler dik, 20-60 cm, salgı tüysüz, bütün kısımlar pubessent tüylü. Yapraklar gövde üzerinde, basit, linear-oblong, 5-8x0,9-1 cm, krenat kenarlı, eglandular-pilos tüylü; petiol

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMAKOGNOZİ

ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMAKOGNOZİ PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. İhsan ÇALIŞ, icalis@neu.edu.tr ECZACILIK FAKÜLTESİ YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EFG 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EFG 601 Farmakognozi Semineri Z 0 2 0 EFG 602 Doğal Bileşik

Detaylı

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ BİTKİ TANIMI II

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ BİTKİ TANIMI II ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ BİTKİ TANIMI II 1. Laurocerasus officinalis 2. Salvia officinalis 3. Tilia tomentosa 4. Tilia cordata 5. Tilia platyphyllos 6. Tilia rubra 7. Quercus brantii 8. Castanea sativa

Detaylı

Sıvılardan ekstraksiyon:

Sıvılardan ekstraksiyon: Sıvılardan ekstraksiyon: Sıvı haldeki bir karışımdan bir maddenin, bu maddenin içinde bulunduğu çözücü ile karışmayan ve bu maddeyi çözen bir başka çözücü ile çalkalanarak ilgili maddenin ikinci çözücüye

Detaylı

T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ORMAN FAKÜLTESİ ORMAN ALTI ODUNSU BİTKİLER. Hazırlayan: Danışman: Yrd.Doç.Dr Nurgül KARLIOĞLU

T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ORMAN FAKÜLTESİ ORMAN ALTI ODUNSU BİTKİLER. Hazırlayan: Danışman: Yrd.Doç.Dr Nurgül KARLIOĞLU T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ORMAN FAKÜLTESİ ORMAN ALTI ODUNSU BİTKİLER Hazırlayan: 0601120025 Danışman: Yrd.Doç.Dr Nurgül KARLIOĞLU Laurocerasus officinalis(karayemiş) Sistematik ; Alem : Plantae Bölüm :

Detaylı

Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı

Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı kimyasal özelliklere sahip milyonlarca yani madde yani bileşik

Detaylı

BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE

BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE Prof.Dr. Yahya AYAŞLIGİL Yrd.Doç.Dr. Doğanay YENER İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Bitki Materyali ve Yetiştirme Tekniği Anabilim Dalı 23.02.2015

Detaylı

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015 BİTKİSEL VE HAYVANSAL YAĞ ANALİZLERİ GT 1 KIRILMA İNDİSİ TS 4960 EN ISO 6320 50 GT 2 ÖZGÜL AĞIRLIK (YOĞUNLUK) TS 4959 40 GT 3 İYOT SAYISI (Katı ve Sıvı Yağlarda) EN ISO 3961 60 GT 4 İYOT SAYISI (Ekstre

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK BOTANİK

ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK BOTANİK PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Yard. Doç. Dr. Dudu ÖZKUM, dozkum@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K EFB 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EFB 601 Farmasötik Botanik Seminerleri Z 0

Detaylı

P E P 1 0 1 _ H 0 5 C

P E P 1 0 1 _ H 0 5 C Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR BİTKİ TANIMA I P E P 1 0 1 _ H 0 5 C u p r e s s u s s e m p e r v i r e n s ( A d i s e r v i - A k d e n i z s e r v i s i ) C u p r e s s u s a r i z o n i c a ( A r i z o n

Detaylı

BİTKİ TANIMA I. P E P 1 0 1 _ H 0 4 C h a m a e c y p a r i s l a w s o n i a n a ( L a v z o n Ya l a n c ı S e r v i s i ) Yrd. Doç. Dr.

BİTKİ TANIMA I. P E P 1 0 1 _ H 0 4 C h a m a e c y p a r i s l a w s o n i a n a ( L a v z o n Ya l a n c ı S e r v i s i ) Yrd. Doç. Dr. 1 BİTKİ TANIMA I Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR P E P 1 0 1 _ H 0 4 C h a m a e c y p a r i s l a w s o n i a n a ( L a v z o n Ya l a n c ı S e r v i s i ) C r y p t o m e r i a j a p o n i c a ( K a d i f

Detaylı

1-) Yaprak eksenin ucu, mukro veya arista, bitkiler daima çok yıllık, gövde kanatsız, çiçekler salkımsı

1-) Yaprak eksenin ucu, mukro veya arista, bitkiler daima çok yıllık, gövde kanatsız, çiçekler salkımsı LATHYRUS L. TEŞHİS ANAHTARI 1-) Yaprak eksenin ucu, mukro veya arista, bitkiler daima çok yıllık, gövde kanatsız, çiçekler salkımsı 2-) Yaprakçıklar pinnat ve retikulat damarlanma veya stipullar sagittat

Detaylı

Örnek : 3- Bileşiklerin Özellikleri :

Örnek : 3- Bileşiklerin Özellikleri : Bileşikler : Günümüzde bilinen 117 element olmasına rağmen (92 tanesi doğada bulunur) bu elementler farklı sayıda ve şekilde birleşerek ve etkileşerek farklı kimyasal özelliklere sahip milyonlarca yani

Detaylı

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ SÜRGÜN YAPRAK ÇİÇEK MEYVELER 10 Bitkisel Ürünlerden Yararlanma Şekilleri Şifalı bitkilerden aşağıda belirtilen yöntemler kullanılarak yararlanılmaktadır. İnfusyon (Infusion):

Detaylı

ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AY EKİM 06-07 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI. SINIF VE MEZUN GRUP KİMYA HAFTA DERS SAATİ. Kimya nedir?. Kimya ne işe yarar?. Kimyanın sembolik dili Element-sembol Bileşik-formül. Güvenliğimiz ve Kimya KONU ADI

Detaylı

Akkemik, Ü. (Editör) Türkiye nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları II. Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara. 680 s.

Akkemik, Ü. (Editör) Türkiye nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları II. Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara. 680 s. Kitabın Kaynak Gösterimi ile İlgili Örnekler: Kitap Geneli İçin Atıf Örneği: Akkemik, Ü. (Editör). 2014. Türkiye nin -Egzotik Ağaç ve Çalıları II. Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara. 680 s. Kitap

Detaylı

Proje Koordinatörü : Prof. Dr. Ayla GÜRDAL

Proje Koordinatörü : Prof. Dr. Ayla GÜRDAL Proje Koordinatörü : Prof. Dr. Ayla GÜRDAL ÖZET Tekirdağ İlinde bulunan iğde bitkisinin farklı kullanım alanlarını bulmak ve bu sayede ekonomiye katkı sağlamak amaçlanmıştır.sanayide İğde bitkisinin meyvesi,çiçeği,çekirdeğinin

Detaylı

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş

KİMYA-IV. Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş KİMYA-IV Yrd. Doç. Dr. Yakup Güneş Organik Kimyaya Giriş Kimyasal bileşikler, eski zamanlarda, elde edildikleri kaynaklara bağlı olarak Anorganik ve Organik olmak üzere, iki sınıf altında toplanmışlardır.

Detaylı

TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU

TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU ANKARA 2015 Editör: Prof.

Detaylı

CORYLACEAE 1C 1 E. Anemogam, kışın yaprağını döken odunsu bitkilerdir. Gövde kabukları çatlaksız ya da boyuna çatlaklıdır. Tomurcuklar sürgüne

CORYLACEAE 1C 1 E. Anemogam, kışın yaprağını döken odunsu bitkilerdir. Gövde kabukları çatlaksız ya da boyuna çatlaklıdır. Tomurcuklar sürgüne CORYLACEAE 1C 1 E. Anemogam, kışın yaprağını döken odunsu bitkilerdir. Gövde kabukları çatlaksız ya da boyuna çatlaklıdır. Tomurcuklar sürgüne almaçlı dizilmiştir. Tomurcuklar çok pullu, sapsız, sürgüne

Detaylı

HİDROLOJİ. Buharlaşma. Yr. Doç. Dr. Mehmet B. Ercan. İnönü Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü

HİDROLOJİ. Buharlaşma. Yr. Doç. Dr. Mehmet B. Ercan. İnönü Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü HİDROLOJİ Buharlaşma Yr. Doç. Dr. Mehmet B. Ercan İnönü Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü BUHARLAŞMA Suyun sıvı halden gaz haline (su buharı) geçmesine buharlaşma (evaporasyon) denilmektedir. Atmosferden

Detaylı

Şekil 1: C.scolymus un Doğadaki Görünümü 19 2.1.2. Cynara L. Cinsi C. scolymus L., Sp. Pl. 827(1723) Syn: C. cardunculus L. var. sativa Moris, Fl. Sard. 2:460 (1840-3). Ic: reichb., Ic.Fl. Germ. 15:t.

Detaylı

Arı Ürünleri, Bitkiler ve Sağlığımız. Yard.Doç. Dr. Mine Koçyiğit

Arı Ürünleri, Bitkiler ve Sağlığımız. Yard.Doç. Dr. Mine Koçyiğit Arı Ürünleri, Bitkiler ve Sağlığımız Yard.Doç. Dr. Mine Koçyiğit Herbaryum Herbaryum, bitkiler ile yapılan tüm bilimsel çalışmalara kaynak oluşturan kurutulmuş bitki koleksiyonudur. Bu koleksiyonlar, bilimsel

Detaylı

Adsorpsiyon. Kimyasal Temel İşlemler

Adsorpsiyon. Kimyasal Temel İşlemler Adsorpsiyon Kimyasal Temel İşlemler Adsorpsiyon Adsorbsiyon, malzeme(lerin) derişiminin ara yüzeyde (katı yüzeyinde) yığın derişimine göre artışı şeklinde tanımlanabilir. Adsorpsiyon yüzeyde tutunma olarak

Detaylı

Ülkemizde Kullanılan Bazı Bitkisel Droglar. Eczacılar İçin El Kitabı

Ülkemizde Kullanılan Bazı Bitkisel Droglar. Eczacılar İçin El Kitabı Ülkemizde Kullanılan Bazı Bitkisel Droglar Eczacılar İçin El Kitabı 1 TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ ECZACILIK AKADEMİSİ Willy Brandt Sokak No: 9 06690 Çankaya/ANKARA Tel : 0312 409 81 00 Fax : 0312 409 81 32

Detaylı

(ICP-OES) Atomlaştırmada artış. Daha fazla element tayini Çoklu türlerin eşzamanlı tayini Ve Geniş çalışma aralığı sağlanmış olur.

(ICP-OES) Atomlaştırmada artış. Daha fazla element tayini Çoklu türlerin eşzamanlı tayini Ve Geniş çalışma aralığı sağlanmış olur. Örneği atomlaştırmak ve uyarmak için enerji kaynağı olarak argon gazı ile oluşturulan plazma kullanılır. Bu yöntemle elementlerin tespit edilmesi sağlanır. Bu uyarılma ile; İndüktif Eşleşmiş Plazma Optik

Detaylı

BİTKİ TANIMA I. Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR

BİTKİ TANIMA I. Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR BİTKİ TANIMA I Yrd. Doç. Dr. Taki DEMİR 1 PEP101_H02 Abies (Göknar); A. pinsapo (İspanyol Göknarı), A. concolor (Gümüşi Göknar, Kolorado Ak Gökn), A. nordmanniana (Doğu Karadeniz-Kafkas Göknarı), A. bornmülleriana

Detaylı

METAL ANALİZ YÖNTEMİ (ALEVLİ ATOMİK ABSORPSİYON SPEKTROMETRE CİHAZI İLE )

METAL ANALİZ YÖNTEMİ (ALEVLİ ATOMİK ABSORPSİYON SPEKTROMETRE CİHAZI İLE ) METAL ANALİZ YÖNTEMİ (ALEVLİ ATOMİK ABSORPSİYON SPEKTROMETRE CİHAZI İLE ) YÖNTEM YÖNTEMĐN ESASI VE PRENSĐBĐ Atomik absorpsiyon spektrometresi cihazında numune alevin içerisine püskürtülür ve atomize edilir.

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

KROMATOGRAFİ. Bir parça kağıt şeridin aşağı hizasından 1 cm kadar yukarısına bir damla siyah mürekkep damlatınız.

KROMATOGRAFİ. Bir parça kağıt şeridin aşağı hizasından 1 cm kadar yukarısına bir damla siyah mürekkep damlatınız. KROMATOGRAFİ Kromatografi, bir karışımda bulunan maddelerin, biri sabit diğeri hareketli faz olmak üzere birbirleriyle karışmayan iki fazlı bir sistemde ayrılması ve saflaştırılması yöntemidir. KROMATOGRAFİ

Detaylı

ÇÖZÜNME KONTROLLERİ Çözünme Tayini (Miktar Tayini için kullanılan yöntem ücreti ilave edilir)

ÇÖZÜNME KONTROLLERİ Çözünme Tayini (Miktar Tayini için kullanılan yöntem ücreti ilave edilir) EK5a : ANALİZ PARAMETRELERİ VE ANALİZ SÜRELERİ TİTCK KOD 110,3 110,303 İLAÇ VE KOZMETİK LABORATUVARLARI Yöntem/Metod BİYOLOJİK KONTROLLER Numune Miktarı Analiz Süresi ÇÖZÜNME KONTROLLERİ Çözünme Tayini

Detaylı

BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE

BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE Prof.Dr. Yahya AYAŞLIGİL Yrd.Doç.Dr. Doğanay YENER İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Bitki Materyali ve Yetiştirme Tekniği Anabilim Dalı 11.05.2014

Detaylı

Zeytinyağı ve Çocukluk İnsanın çocukluk döneminde incelenmesi gereken en önemli yönü, gösterdiği bedensel gelişmedir. Doğumdan sonraki altı ay ya da

Zeytinyağı ve Çocukluk İnsanın çocukluk döneminde incelenmesi gereken en önemli yönü, gösterdiği bedensel gelişmedir. Doğumdan sonraki altı ay ya da Zeytinyağı ve Çocukluk İnsanın çocukluk döneminde incelenmesi gereken en önemli yönü, gösterdiği bedensel gelişmedir. Doğumdan sonraki altı ay ya da bir yıllık sürede, bebeğin en önemli gıdasını anne sütü

Detaylı

HPLC (Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisi)

HPLC (Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisi) HPLC (Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisi) HPLC yöntemi bir sıvıda çözünmüş bileşenlerin, bir kolon içerisinde bulunan genellikle katı bir destek üzerindeki sabit faz ile değişik etkileşimlere girmesi,

Detaylı

KARIŞIM NEDİR? YANDAKİ RESİMDE GÖRÜLEN SALATA KARIŞIM MIDIR?

KARIŞIM NEDİR? YANDAKİ RESİMDE GÖRÜLEN SALATA KARIŞIM MIDIR? KARIŞIMLAR KARIŞIM NEDİR? YANDAKİ RESİMDE GÖRÜLEN SALATA KARIŞIM MIDIR? Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen maddelere karışım denir. Karışımlar görünümlerine

Detaylı

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU . Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU Su atomizasyonu, yaklaşık 1600 C nin altında ergiyen metallerden elementel ve alaşım tozlarının üretimi için en yaygın kullanılan tekniktir. Su atomizasyonu geometrisi

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ )

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Amaç MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, kilo verme amacıyla enerjisi

Detaylı

Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen maddelere karışım denir.

Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen maddelere karışım denir. Anahtar Kavramlar Çözelti çözücü çözünen homojen hetorojen derişik seyreltik Birden çok maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir arada bulunmasıyla meydana gelen maddelere karışım denir. Solduğumuz hava;

Detaylı

Sakarya Üniversitesi Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği

Sakarya Üniversitesi Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği 1 Kaynak için gerekli ısının biri yanıcı, diğeri yakıcı olan gazların yakılmasıyla elde edilen yüksek sıcaklıktaki alev ile yapılan kaynağa "gaz ergitme kaynağı" adı verilir. 1892-1900 yılları arasında

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

Serüveni. 1.ÜNİTE: KİMYA BİLİMİ Kimyanın Sembolik Dili #3

Serüveni. 1.ÜNİTE: KİMYA BİLİMİ Kimyanın Sembolik Dili #3 Serüveni 1.ÜNİTE: KİMYA BİLİMİ Kimyanın Sembolik Dili #3 MADDE SAF MADDE SAF OLMAYAN MADDE(KARIŞIM) ELEMENT BİLEŞİK HOMOJEN KARIŞIM HETEROJEN KARIŞIM METAL İYONİK BİLEŞİKLER SÜSPANSİYON AMETAL KOVALENT

Detaylı

TAXUS : (Porsuklar) (8 Türü var) Taxus baccata L. (Adi Porsuk)

TAXUS : (Porsuklar) (8 Türü var) Taxus baccata L. (Adi Porsuk) TAXUS : (Porsuklar) (8 Türü var) Taxus baccata L. (Adi Porsuk) Çoğunlukla boylu çalı ender 20 m boy, sık dallı, yuvarlak tepeli, kırmızı_kahverengi kabuk gelişi güzel çatlar ve dökülür İğne yapraklar 1-2.5

Detaylı

PÜSKÜRTEREK KURUTMA YÖNTEMİ İLE BALIN BİYOAKTİF BİLEŞENLERİNİN KORUNARAK TOZ HALİNE GETİRİLME İMKANLARININ ARAŞTIRILMASI

PÜSKÜRTEREK KURUTMA YÖNTEMİ İLE BALIN BİYOAKTİF BİLEŞENLERİNİN KORUNARAK TOZ HALİNE GETİRİLME İMKANLARININ ARAŞTIRILMASI PÜSKÜRTEREK KURUTMA YÖNTEMİ İLE BALIN BİYOAKTİF BİLEŞENLERİNİN KORUNARAK TOZ HALİNE GETİRİLME İMKANLARININ ARAŞTIRILMASI Ceren MUTLU *, Mustafa ERBAŞ T.C. Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda

Detaylı

Toprağın katı fazını oluşturan kum, kil ve mil partiküllerinin toprak. kütlesi içindeki nispi miktarları ve bunların birbirlerine oranları toprağın

Toprağın katı fazını oluşturan kum, kil ve mil partiküllerinin toprak. kütlesi içindeki nispi miktarları ve bunların birbirlerine oranları toprağın TOPRAĞIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ 1. Toprağın Bünyesi (Tekstürü) Toprağın katı fazını oluşturan kum, kil ve mil partiküllerinin toprak kütlesi içindeki nispi miktarları ve bunların birbirlerine oranları toprağın

Detaylı

BROKKOLİ (Brassica oleracea var. italica)

BROKKOLİ (Brassica oleracea var. italica) BROKKOLİ (Brassica oleracea var. italica) SİSTEMATİKTEKİ YERİ Takım: Brassicales Familya: Brassicaceae Cins: Brassica Tür: B. oleracea var. italica SAĞLIK VE BESLENME YÖNÜNDEN Brokkoli, A ve C vitamini,

Detaylı

Ceviz Fidanı-Ağacı İklim ve Toprak İstekleri

Ceviz Fidanı-Ağacı İklim ve Toprak İstekleri Yavuz-1 CEVİZ (KR-2) Ceviz yetişen tüm bölgelerde yetişir. Özellikle geç donların görüldüğü yerlerde yetiştirilmesi tavsiye edilir. Verimsiz bir çeşittir. Nisbi Periyodisite görülür. Meyvesi oval şekilli

Detaylı

Quercus ilex L. (Pırnal meşesi)

Quercus ilex L. (Pırnal meşesi) Yayılışı: Quercus ilex L. (Pırnal meşesi) Genel coğrafi yayılış alanı Batı Akdeniz kıyılarıdır. Ülkemizde, İstanbul, Zonguldak, Sinop, Çanakkale, Kuşadası nda 0-450 m ler arasında Carpinus, Laurus, Phillyrea

Detaylı

HPLC (Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografi)

HPLC (Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografi) Son Gelişmeler Işığında Teorik ve Uygulamalı HPLC Eğitimi (FÖY) HPLC (Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografi) Teori Kromatografi, bir karışımda bulunan maddelerin, biri sabit diğeri hareketli faz olmak

Detaylı

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı Anadolu dan, önce Suriye ve Filistin e sonrasında buradan da Çin ve Hindistan a yayılmıştır. Dünya kuru incir üretimine

Detaylı

Tanımlar. Bölüm Çayırlar

Tanımlar. Bölüm Çayırlar Çayır-Mer a Ders Notları Bölüm 1 1 1.1. Çayırlar Bölüm 1 Tanımlar Genel olarak düz ve taban suyu yakın olan alanlarda oluşmuş, gür gelişen, sık ve uzun boylu bitkilerden meydana gelen alanlardır. Toprak

Detaylı

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-2 Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU

Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi. Ders Notu-2 Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU Makine Mühendisliği İçin Elektrik-Elektronik Bilgisi Ders Notu-2 Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Ahmet DUMLU DİRENÇLER Direnci elektrik akımına gösterilen zorluk olarak tanımlayabiliriz. Bir iletkenin elektrik

Detaylı

Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi

Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi 1 Giriş Spektroskopi, yapı tayininde kullanılan analitik bir tekniktir. Nümuneyi hiç bozmaz veya çok az bozar. Nümuneden geçirilen ışımanın dalga boyu değiştirilir

Detaylı

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ LIQUIDAMBAR ORIENTALIS ANADOLU SIĞLA AĞACI Muğla Relikt Tarihteki Önemi Kleopatra aşk iksiri ve parfüm olarak kullanmıştır Hipokrat döneminden beri ilaç olarak kullanılmıştır.

Detaylı

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak, 15 Ağustos 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 29089 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ DEVAM FORMÜLLERİ TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2014/32) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; devam

Detaylı

GENUS: Convolvulus (gündüz güzeli, gündüz sefası)

GENUS: Convolvulus (gündüz güzeli, gündüz sefası) BİTKİ TANIMA III FAM: CONVOLVULACEAE Dik sarılıcı otsu veya çalılardır. 1000 kadar türü vardır. Yapraklar sarmal dizilişlidir. Basit veya ender olarak tüysüdür. Taç yapraklar birleşmiş hunu biçimlidir.

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

Koku Ölçüm Yöntemleri

Koku Ölçüm Yöntemleri Orta Doğu Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Koku Ölçüm Yöntemleri HAZIRLAYANLAR: Prof. Dr. Aysel Atımtay Çevre Müh. Meltem Güvener ODTÜ, 1-2 Nisan 2004 Ankara 1 KOKU ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ Elektronik

Detaylı

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak, 14 Şubat 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28913 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2014/3) Amaç MADDE 1 (1)

Detaylı

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU Güneş ışınımı değişik dalga boylarında yayılır. Yayılan bu dalga boylarının sıralı görünümü de güneş spektrumu olarak isimlendirilir. Tam olarak ifade edilecek olursa;

Detaylı

ZBB306 KODLU SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ DERSİ NOTLARI. Doç.Dr. Soner KAZAZ

ZBB306 KODLU SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ DERSİ NOTLARI. Doç.Dr. Soner KAZAZ ZBB306 KODLU SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ DERSİ NOTLARI Doç.Dr. Soner KAZAZ Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü 06110-Ankara skazaz@ankara.edu.tr GERBERA YETİŞTİRİCİLİĞİ-1 Anavatanı

Detaylı

Fiziksel özellikleri her yerde aynı olan (homojen) karışımlara çözelti denir. Bir çözeltiyi oluşturan her bir maddeye çözeltinin bileşenleri denir.

Fiziksel özellikleri her yerde aynı olan (homojen) karışımlara çözelti denir. Bir çözeltiyi oluşturan her bir maddeye çözeltinin bileşenleri denir. GENEL KİMYA 1 LABORATUARI ÇALIŞMA NOTLARI DENEY: 8 ÇÖZELTİLER Dr. Bahadır KESKİN, 2011 @ YTÜ Fiziksel özellikleri her yerde aynı olan (homojen) karışımlara çözelti denir. Bir çözeltiyi oluşturan her bir

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

HİDROKARBONLAR ve ALKANLAR. Kimya Ders Notu

HİDROKARBONLAR ve ALKANLAR. Kimya Ders Notu HİDROKARBONLAR ve ALKANLAR Kimya Ders Notu HİDROKARBONLAR ve ALKANLAR ALKANLAR Hidrokarbon zincirinde C atomları birbirine tek bağ ile bağlanmışlardır ve tüm bağları sigma bağıdır. Moleküllerindeki C atomları

Detaylı

Orijin: Asya ve Avrupa (Mısır, Yunan ve Roma medeniyetleri döneminden beri biliniyor. Yabani form: Lactuca serriola x L.

Orijin: Asya ve Avrupa (Mısır, Yunan ve Roma medeniyetleri döneminden beri biliniyor. Yabani form: Lactuca serriola x L. SALATA- MARUL Asteraceae (=Compositae) Familyası Lactuca sativa (Salata- marul) Chichorium endivia (Yaprak çikori) Chichorium intybus (Başlı Çikori) Cynara scolymus (Enginar) Helianthus tuberosus (Yer

Detaylı

SIVILAR YÜZEY GERİLİMİ. Bir sıvı içindeki molekül diğer moleküller tarafından sarılmıştır. Her yöne eşit kuvvetle çekilir.daha düşük enerjilidir.

SIVILAR YÜZEY GERİLİMİ. Bir sıvı içindeki molekül diğer moleküller tarafından sarılmıştır. Her yöne eşit kuvvetle çekilir.daha düşük enerjilidir. SIVILAR YÜZEY GERİLİMİ Bir sıvı içindeki molekül diğer moleküller tarafından sarılmıştır. Her yöne eşit kuvvetle çekilir.daha düşük enerjilidir. Yüzeydeki molekül için durum farklıdır Her yönde çekilmediklerinden

Detaylı

Çayın Bitkisel Özellikleri

Çayın Bitkisel Özellikleri Çayın Bitkisel Özellikleri Bir asırlık bir ömre sahip bulunan çay bitkisi doğada büyümeye bırakıldığında zaman bir ağaç görünümünü alır. Görünüş itibarı ile dağınık bir görünüm arz eden bitki yapısı tek

Detaylı

ZBB306 KODLU SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ DERSİ NOTLARI. Doç.Dr. Soner KAZAZ

ZBB306 KODLU SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ DERSİ NOTLARI. Doç.Dr. Soner KAZAZ ZBB306 KODLU SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ DERSİ NOTLARI Doç.Dr. Soner KAZAZ Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü 06110-Ankara skazaz@ankara.edu.tr KASIMPATI (KRZANTEM) YETİŞTİRİCİLİĞİ-1

Detaylı

ELEKTROLİTİK TOZ ÜRETİM TEKNİKLERİ. Prof.Dr.Muzaffer ZEREN

ELEKTROLİTİK TOZ ÜRETİM TEKNİKLERİ. Prof.Dr.Muzaffer ZEREN Prof.Dr.Muzaffer ZEREN Bir çok metal (yaklaşık 60) elektroliz ile toz haline getirilebilir. Elektroliz kapalı devre çalışan ve çevre kirliliğine duyarlı bir yöntemdir. Kurulum maliyeti ve uygulama maliyeti

Detaylı

Porsuk. Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L.

Porsuk. Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L. Porsuk Şube : Gymospermae Sınıf : Coniferae Takım : Taxoideae Familya : Taxaceae Cins : Taxus L. Tür : Taxus baccata L. Genel olarak 15-20 m boylanır. 2-2.5 m çap yapabilir. Yenice - Karakaya (Karabük)

Detaylı

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ BİTKİ TANIMI III

ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ BİTKİ TANIMI III ODUN DIŞI ORMAN ÜRÜNLERİ BİTKİ TANIMI III Juniperus communis (Âdi ardıç) Herdem yeşil 15 m ye kadar boylanabilen ağaç veya 3-5 m boyunda sık dallı ya da yerde sürünen bir çalıdır. 10-15 mm uzunluğunda

Detaylı

Sunan: Ahmet Börüban Makina Mühendisi, Şirket Müdürü

Sunan: Ahmet Börüban Makina Mühendisi, Şirket Müdürü Sunan: Ahmet Börüban Makina Mühendisi, Şirket Müdürü KARE Mühendislik Çevre Teknolojileri Sanayi ve Tic. A.Ş. A.O.S.B. 23. Cadde no:28 ADANA /TURKEY Tel: +90 322 394 4464 E-mail: ahmet48@yahoo.com Web:www.kareeng.com

Detaylı

Bitki büyümesi, yayılışı ve verim Yeryüzünde su Hücrenin önemli bileşeni (%70-80) Kuraklığa dayanıklı bitkilerde % 20, tohumlarda % 5 Su-oksijen

Bitki büyümesi, yayılışı ve verim Yeryüzünde su Hücrenin önemli bileşeni (%70-80) Kuraklığa dayanıklı bitkilerde % 20, tohumlarda % 5 Su-oksijen BÖLÜM 2 SU VE HÜCRE SU Bitki büyümesi, yayılışı ve verim Yeryüzünde su Hücrenin önemli bileşeni (%70-80) Kuraklığa dayanıklı bitkilerde % 20, tohumlarda % 5 Su-oksijen Metabolizma-kimyasal reaksiyonlar

Detaylı

UYGULAMA NOTU. LCMSMS Sistemi ile Tekstil, Deri ve Kağıt Materyallerinde Perflor Gruplu (PFOSs) Kimyasal Bileşiklerin Tayini

UYGULAMA NOTU. LCMSMS Sistemi ile Tekstil, Deri ve Kağıt Materyallerinde Perflor Gruplu (PFOSs) Kimyasal Bileşiklerin Tayini UYGULAMA NOTU Sıvı Kromatografi Kütle Spektrometre M026 LCMSMS Sistemi ile Tekstil, Deri ve Kağıt Materyallerinde Perflor Gruplu (PFOSs) Kimyasal Bileşiklerin Tayini HAZIRLAYAN Yük. Kim. Murat ONUL Ant

Detaylı

Ekmeklik Buğdayda Başak

Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak Ekmeklik Buğdayda Başak SARIPAS SARIPAS SARIPAS Çavdar ve Bezelye Ekili Tarla Buğday tarlası Yulafta Salkım Serin İklim

Detaylı

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ Çözeltilerin sadece derişimine bağlı olarak değişen özelliklerine koligatif özellikler denir. Buhar basıncı düşmesi, Kaynama noktası yükselmesi, Donma noktası azalması

Detaylı

İzmir ve Çevresinde Buğday Alanlarında Görülen Bazı Trifolium Türlerinin Teşhisi

İzmir ve Çevresinde Buğday Alanlarında Görülen Bazı Trifolium Türlerinin Teşhisi Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Bilimleri Dergisi (J. Agric. Sci.), 2004, 14(2): 85-93 Geliş Tarihi: 24.10.2003 İzmir ve Çevresinde Buğday Alanlarında Görülen Bazı Trifolium Türlerinin

Detaylı

HPLC ile Elma Suyunda HMF Analizi

HPLC ile Elma Suyunda HMF Analizi UYGULAMA NOTU Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografi L019 HPLC ile Elma Suyunda HMF Analizi HAZIRLAYANLAR Kim. Akın Osanmaz ve Uzm. Kim. Ozan Halisçelik Ant Teknik Cihazlar Ltd. Şti. KONU: Elma suyu numunelerinde,

Detaylı

BÖLÜM 3 DİFÜZYON (YAYINIM)

BÖLÜM 3 DİFÜZYON (YAYINIM) BÖLÜM 3 DİFÜZYON (YAYINIM) 1 Mürekkebin suda yayılması veya kolonyanın havada yayılması difüzyona örnektir. En hızlı difüzyon gazlarda görülür. Katılarda atom hareketleri daha yavaş olduğu için katılarda

Detaylı

Şeker Kamışı Sugarcane (Saccharum officinarum L.)

Şeker Kamışı Sugarcane (Saccharum officinarum L.) Şeker Kamışı Sugarcane (Saccharum officinarum L.) 1 Önemi, Kökeni ve Tarihçesi 1850 li yılara kadar dünya şeker üretiminin tamamı şeker kamışından elde edilmekteydi. Günümüzde ise (2010 yılı istatistiklerine

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU

TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU T.C. GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı TÜRKİYE İSTİLACI BİTKİLER KATALOĞU ANKARA 2015 Editör: Prof.

Detaylı

Juglans (Cevizler), Pterocarya (Yalancı cevizler), Carya (Amerikan cevizleri)

Juglans (Cevizler), Pterocarya (Yalancı cevizler), Carya (Amerikan cevizleri) JUGLANDACEAE 6-7 cinsle temsil edilen bir familyadır. Odunları ve meyveleri bakımından değerlidir. Kışın yaprağını döken, çoğunlukla ağaç, bazıları da çalı formundadırlar. Yaprakları tüysü (bileşik) yapraklıdır.

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ E BİLEŞİKLER VE FRMÜLLERİ (4 SAAT) 1 Bileşikler 2 Bileşiklerin luşması 3 Bileşiklerin Özellikleri 4 Bileşik Çeşitleri 5 Bileşik

Detaylı

BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE

BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE Prof.Dr. Yahya AYAŞLIGİL Yrd.Doç.Dr. Doğanay YENER İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Bitki Materyali ve Yetiştirme Tekniği Anabilim Dalı 20.04.2015

Detaylı

EVDE BİYOTEKNOLOJİ. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ 5. DERS

EVDE BİYOTEKNOLOJİ. Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ 5. DERS EVDE BİYOTEKNOLOJİ Yrd. Doç. Dr. Hüseyin UYSAL ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ BÖLÜMÜ 5. DERS STERİLİZASYON; BİTKİ DOKU KÜLTÜRLERİNDE KULLANILAN STERİLİZASYON YÖNTEMLERİ VE BU STERİLİZASYON

Detaylı

YEŞİL ÇAYDAN L-TEANİN EKSTRAKSİYON OPTİMİZASYONU VE SAFLAŞTIRILMASI

YEŞİL ÇAYDAN L-TEANİN EKSTRAKSİYON OPTİMİZASYONU VE SAFLAŞTIRILMASI YEŞİL ÇAYDAN L-TEANİN EKSTRAKSİYON OPTİMİZASYONU VE SAFLAŞTIRILMASI MSc. Nihan SAĞCAN Dr. Sena SAKLAR AYYILDIZ Dr. Bülent KARADENİZ Prof. Dr. Osman SAĞDIÇ Türkiye 12. Gıda Kongresi, Edirne 6 Ekim 2016

Detaylı

Melisa Bitkisinin Hasat Parametrelerinin Belirlenmesi

Melisa Bitkisinin Hasat Parametrelerinin Belirlenmesi Melisa Bitkisinin Hasat Parametrelerinin Belirlenmesi CİHANNUR CİHANALP a, FERAY KESKİN a, RECEPKÜLCÜ a, DENIZ YILMAZ a a Süleyman Demirel Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Makineleri ve Teknolojileri

Detaylı

ZEHİRSİZ DOĞA MANTARLARI. Yrd.Doç.Dr. Halil DEMİR

ZEHİRSİZ DOĞA MANTARLARI. Yrd.Doç.Dr. Halil DEMİR ZEHİRSİZ DOĞA MANTARLARI Yrd.Doç.Dr. Halil DEMİR TÜRKİYE NİN YENEN MANTARLARI Ülkemiz sahip olduğu flora ve iklim koşulları nedeniyle değişik ortamlarda yetişen doğa mantarları yönünden oldukça zengindir.

Detaylı

BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE

BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE BİTKİ MATERYALİ II: ANGIOSPERMAE Prof.Dr. Yahya AYAŞLIGİL Yrd.Doç.Dr. Doğanay YENER İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Bitki Materyali ve Yetiştirme Tekniği Anabilim Dalı 18.04.2016

Detaylı

Magnezyum Sülfat. Magnezyum Sülfat nedir?

Magnezyum Sülfat. Magnezyum Sülfat nedir? Magnezyum Sülfat Magnezyum Sülfat nedir? Magnezyum sülfat gübresi (MgSO4 7H 2 O) bitkilerdeki magnezyum eksikliğiniz gidermeye uygun, suda tamamen eriyebilen saf ve kristal bir gübredir. Bünyesinde % 15

Detaylı

AMİNLER SEKONDER AMİN

AMİNLER SEKONDER AMİN AMİNLER (ALKİLLENMİŞ AMONYAK) AMİNLER (RNH 2 )PRİMER AMİN TERSİYER AMİN(R 3 N) SEKONDER AMİN R 2 NH Aminler Alkillenmiş Amonyak olarak tanımlanır. Azot Atomuna bağlı 2 tane H atomu varsa(bir tane alkil

Detaylı

: Menşe Adı : Kale Kaymakamlığı Köylere Hizmet Götürme Birliği Başkanlığı Başvuru Sahibinin Adresi : Hükümet Konağı Kale/DENİZLİ Ürünün Adı

: Menşe Adı : Kale Kaymakamlığı Köylere Hizmet Götürme Birliği Başkanlığı Başvuru Sahibinin Adresi : Hükümet Konağı Kale/DENİZLİ Ürünün Adı Koruma Tarihi : 18.12.2008 Başvuru No : C2008/049 Coğrafi İşaretin Türü Başvuru Sahibi : Menşe Adı : Kale Kaymakamlığı Köylere Hizmet Götürme Birliği Başkanlığı Başvuru Sahibinin Adresi : Hükümet Konağı

Detaylı