ENERJİ SƏMƏRƏLİYİ: DAVAMLI İNKİŞAF ÜÇÜN YENİ VASİTƏ. Azərbaycan şirkətlərin enerji səmərəyili ilə bağlı təçrübələrinin öyrənilməsi

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ENERJİ SƏMƏRƏLİYİ: DAVAMLI İNKİŞAF ÜÇÜN YENİ VASİTƏ. Azərbaycan şirkətlərin enerji səmərəyili ilə bağlı təçrübələrinin öyrənilməsi"

Transkript

1 ENERJİ SƏMƏRƏLİYİ: DAVAMLI İNKİŞAF ÜÇÜN YENİ VASİTƏ Azərbaycan şirkətlərin enerji səmərəyili ilə bağlı təçrübələrinin öyrənilməsi

2

3 3 Mündəricat GİRİŞ... 4 İCMAL GİRİŞ İqtisadi məlumat Cari enerji istehlakı Araşdırmanın nəticələri ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ BARƏDƏ MƏLUMATLILIQ Sənaye şirkətləri arasında enerji səmərəliliyi barədə məlumatlılıq Enerji səmərəliliyinin təşviqində hökumətin rolu ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNƏ DAİR CARİ TƏCRÜBƏLƏR Strategiya Kiçikdən böyüyə doğru Enerji səmərəliliyinin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı sənaye meylləri ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ PROQRAMLARININ TƏŞKİLİ: FƏALİYYƏT PLANI Enerji istifadəsinə nəzarət Enerjiyə qənaət potensialı barədə məlumatın alınması Avadanlığın yenilənməsi LAYİHƏNİN MALİYYƏLƏŞMƏSİ Makroiqtisadi şərtlər Modernizasiya üçün investisiya potensialı Faydaların qaytarılması dövrləri NƏTİCƏLƏR VƏ TÖVSİYƏLƏR Aşkar edilən faktlar İmkanlar Tövsiyələr ƏLAVƏ 1. SORĞUNUN METODOLOGİYASI ƏLAVƏ 2. ENERJİYƏ QƏNAƏTLİ LAYİHƏLƏRİN SƏNAYE SEKTORLARI ÜZRƏ BOLĞÜSÜ ƏLAVƏ 3. SƏNAYELƏR ÜZRƏ KÖHNƏLMİŞ ENERJİ-İNTENSİV AVADANLIQ... 40

4 4 4 Giriş Enerji təchizatı ilə bağlı müəyyən çətinliklərin mövcud olduğu və istixana qaz buraxılmasının hava iqliminə təsir etdiyi üçün enerji səmərəliliyi Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının (IFC) ən mühüm inkişaf prioritetlərindən biridir. IFC bu inkişaf prioritetinə nail olmaq üçün sənaye şirkətlərinin enerji səmərəliliyini artırmaq, yenilənən və daha təmiz istehsal texnologiyalarını təşviq etmək və yaşayış və ictimai binalarda enerjiyə qənaəti maksimallaşdırmaq kimi alətlərdən istifadə edir. Əgər dünya iqtisadiyyatında enerji səmərəliliyi artırılmazsa, hazırda enerji səmərəliliyinin artırılmasına yerləşdirilən investisiyaların təxmini səviyyəsi enerji tələbatındakı proqnoz edilən artımı qarşılamaq üçün lazım olan ehtiyatın yalnız yarısını təşkil edir. Enerji istehlakının səmərəliliyinin artırılması həm də istixana qaz buraxılışlarının həcminin azaldılmasında əhəmiyyətli faktordur, bu isə iqlim dəyişikliyinin təsirlərinin dayandırılması və əks istiqamətə çevrilməsi üçün son dərəcə əhəmiyyətlidir. Özəl sektorun davamlı inkişafı üçün sənaye müəssisələrinin rəqabətə davamlı olması əhəmiyyətlidir. Biznes əməliyyatlarında enerji xərclərini azaldan enerji səmərəliliyi tədbirlərinin həyata keçirilməsi müəssisənin uzun-müddətli uğur qazanmasında və davamlı olmasında həlledici rol oynaya bilər. İnkişaf edən ölkələrdə özəl sektorun davamlı inkişafını təşviq edən IFC Şərqi Avropa və Qafqazda bir sıra kiçik və orta müəssisələrdə sorğu keçirmiş və regiondakı biznesmenlərin enerji mənbələrindən səmərəli istifadəni necə qəbul etməsi və bu məsələni necə həll etməsini araşdırmışdır. Hazırkı hesabat Azərbaycanın kiçik və orta müəssisələrində 2008 yayındı /9 maliyyə böhranı başlamamışdan əvvəl aparilan sorğuların nəticələrinin əks etdirdiyinə baxmayaraq, bu nəticələr orta və uzun-müddətli perspektivdə öz aktuallığını itirməmişdir. 100 şirkətin rəhbərliyi ilə təkbətək görüşlər və ətrafl ı sorğu vərəqələri əsasında keçirilmiş sorğunun məqsədi Azərbaycanda sənaye müəssisələrinin enerji səmərəliliyi məsələsini necə başa düşüb qəbul etməsini öyrənməkdir.

5 5 İCMAL Azərbaycan ən çox enerji işlədən ölkələrdəndir. Azərbaycanın ÜDM-nin hər dolları üzrə istehlak etdiyi və alıcı qüvvəsi paritetinə uyğunlaşdırılmış enerji Latviya iqtisadiyyatının istehlakından təxminən 2 dəfə, qonşu Gürcüstanın göstəricisindən isə 1.18 dəfə çoxdur. Cədvəl 1. AZƏRBAYCAN VƏ OXŞAR ÖLKƏLƏRİN ENERJİ İSTEHLAKI: ÜDM-IN HƏR $ ÜZRƏ İSTEHLAK OLUNAN ENERJİ KvS/$ (alıcı qüvvəsi pariteti ilə sabit ABŞ dolları) Azərbaycan Gürcüstan Estoniya Litva Ermənistan Latviya Mənbə: Dünya Enerji Statistikası, Beynəlxalq Enerji Agentliyi, Son beş ildə Azərbaycan iqtisadiyyatında güclü artım baş vermişdir. Bu dövr ərzində ÜDM təxminən 21% artmışdır cı ildə Azərbaycanın ÜDM artımı 34.5% təşkil etməklə ölkə ÜDM artımına görə dünyada birinci olmuşdur. Belə iqtisadi artıma səbəb əsasən neft və qaz sektoru olmuşdur. Lakin cari proqnozlara görə yerli neft hasilatının 2011-ci ildə ən yüksək səviyyəsinə çatması və daha sonra azalmaya doğru getməsi planlaşdırılır. 1 Buna görə də qeyri-neft sektorunun inkişafı Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün son dərəcə əhəmiyyətlidir. 1 Azərbaycan haqqında məlumat, 2 oktaybr 2008-ci il 05dae97/ef8cf10b9fe9f d5d0067d4bb?OpenDocument

6 6 İri neft və qaz yataqları Azərbaycanda enerji səmərəliliyi və bərpa olunan enerji layihəsinin inkişafına və təşviqinə mane olur. Lakin Cədvəl 1-də göstərildiyi kimi, Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün enerji səmərəliliyinin artırılması çox faydalıdır. Beləliklə, enerji səmərəliliyinə və daha təmiz istehsala investisiyaların edilməsi iqtisadi artım və ekoloji məsələlərin həlli üçün ən səmərəli yoldur. Enerji səmərəliliyinin təşviqi üçün ən əsas prinsiplər, məsələn iqtisadi və hüquqi stimullar, icbari sayğaclar, enerji standartları və enerjiyə qənaət tələblərinin prioritetləşdirilməsi 1996-cı ildə qəbul edilən Enerji Ehtiyatlarının İstifadəsi haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununda əks etdirilib. Sorğu edilən şirkətlərdən dörddə biri enerji səmərəliliyi tədbirlərini hazırlamaq, monitorinq və icra etmək üçün bir sıra təşkilati tədbirləri həyata keçirməyə başlamışdır. Buraya enerji səmərəliliyinə dair xüsusi tədbirlər planı, o cümlədən strategiyada enerji səmərəliliyinə dair müddəalar və nəticəyə əsaslanan bonuslar və cərimələr vasitəsilə personalın motivasiyası tədbirləri daxildir. Enerji səmərəliliyinə dair tədbirlər planı olan şirkətlər bu mövzuda təşkilati prosedurları olmayan şirkətlərə nisbətən daha çox enerji səmərəliliyi layihələri həyata keçirmiş və daha çox vəsait yatırmışlar. Son üç il ərzində Azərbaycan sənaye müəssisələri enerji səmərəliliyinin artırılması üçün bir sıra tədbirlər görmüşdür ki, bunlar əsasən istehsal avadanlığının yenilənməsi şəklində həyata keçirilmişdir. Qida və maşınqayırma sektorlarında çalışan şirkətlər öz istehsalında enerji səmərəliliyinə ən çox yatırım edən şirkətlər olmuşdur. Bir çox hallarda şirkətlər bu investisiyaları öz vəsaitləri hesabına maliyyələşdirmişdir. Sorğu edilən şirkətlər növbəti üç ildə öz enerji səmərəliliyi tədbirlərinə yatırdıqları investisiyaları ci illərə nisbətən yeddi dəfə artırmağı planlaşdırır. Əlavə enerji səmərəliliyi tədbirlərinin icrası mürəkkəbləşdikcə, bu tədbirlərin gətirəcəyi potensial enerji qənaətini düzgün analiz etmək daha da çətinləşir. Şirkətin dövriyyəsi nə qədər kiçikdirsə, bu problemə daha tez-tez rast gəlinir. Əsas meyllər/tendensiya Menecerlər\rəhbərlik enerji qənaəti potensialına lazımi qiymət vermir. Enerji auditlərindən kifayət qədər istifadə edilmir. Şirkətlər xarici maliyyələşmənin faydalarını kifayət qədər qiymətləndirmir. Ağır inzibati və tənzimləyici prosedurlar prosesi ləngidir. Menecerlər\rəhbərlik enerji qənaəti potensialına lazımi qiymət vermir. Şirkətin rəhbərliyi öz şirkətinin enerjiyə qənaət edə bilməsi potensialına konservativ yanaşır. Onlar qənaətin yalnız 10-15% civarında ola biləcəyini düşünür, lakin qabaqcıl təcrübəyə görə istehlakda % qənaət əldə oluna bilər. Enerji auditlərindən kifayət qədər istifadə edilmir. Azərbaycan şirkətləri enerji auditlərindən məhdud şəkildə istifadə edir. Sorğu edilən şirkətlərin yalnız üçdə biri öz təşəbbüsü ilə belə auditlər keçirib, digər 19%-i isə onu icbari şəkildə edib. Şirkətlər xarici maliyyələşmənin faydalarını kifayət qədər qiymətləndirmir. Sorğu edilən şirkətlərin 46%-i enerji səmərəliliyi tədbirlərinin həyata keçirilməməsinin əsas səbəbini vəsait çatışmazlığında görsələr də, onların yalnız 15%-i xarici maliyyələşmə üçün müraciət etmişdir. 2 Lakin xarici maliyyələşmə üçün müraciət edən şirkətlərin 45%-i onu münasib müddətlərə əldə etmişdir (33-35 ay). Xarici maliyyələşmə üçün müraciətin belə zəif olması o deməkdir ki, uzun-müddətli perspektivdə enerji səmərəliliyi layihələrinin faydası borcalmanın xərcindən çox olsa da, hazırda bir çox mənfəətli enerji-qənaəti ilə bağlı tədbirlər təxirə salınmış və ya ləğv edilmişdir. Ağır inzibati və tənzimləyici prosedurlar prosesi ləngidir. Sorğu edilən şirkətlərin 15%-i enerji səmərəliliyi layihələrinin gecikməsinə əsas səbəb kimi lazımi icazə və lisenziyaların əldə edilməsi ilə bağlı prosedurların vaxt aparması və qəliz olmasını göstərmişdir. 2 Qeyd: bu tədqiqatın nəticələri 2008/9 maliyyə böhranından əvvəl müəyyən edilmişdir. Tədqiqat şirkətlərin rəqabətli maliyyələşdirmənin alınmasında üzləşdiyi problemləri təsdiq etsə də, hazırkı bazar şəraitində maliyyələşdirmədən gələn faydaların əhəmiyyəti də vurğulanmalıdır.

7 7 Tövsiyələr Bir sıra tədbirlər var ki, daha yüksək enerji səmərəliliyinə nail olmaq üçün şirkət rəhbərləri öz müəssisələrinin rəqabətə davamlılığını gücləndirə bilər: Məlumatın artırılması və təşkilati tədbirlər - Şirkətin rəhbərliyi və işçilərinə enerji səmərəliliyinin üstünlüyü barədə daha geniş məlumat vermək həm enerji həm pula qənaət baxımından. - Şirkət üçün enerji səmərəliliyi\enerjiyə qənaət üzrə tədbirlər planı hazırlamaq. - Şirkətdə enerji səmərəliliyinin monitorinqi üçün məsul şəxs təyin etmək və ya işçi qrupu yaratmaq. - Şirkət daxilində enerji istehlakını azaltmaq üçün təşkilati tədbirləri həyata keçirmək (məsələn şirkətdə məlumatlılıq səviyyəsini artırmaq və enerjidən daha səmərəli istifadə üçün əməkdaşların mükafatlandırılması). Texniki tədbirlər - Şirkətlərin əldə edə biləcəyi və texniki cəhətdən əldə edilə bilən enerji və iqtisadi qənaəti realistik şəkildə qiymətləndirmək. Şirkətlər konkret istehsal vahidlərində enerji istehsalını monitorinq etməklə və enerjini ən çox hansı avadanlığın istehlak etdiyini izləməklə enerji xərclərinin əsas harada cəmləşməsini müəyyən edə bilər və enerji səmərəliliyini artıra bilər. - Şirkətlərə öz investisiya qərarlarını prioritetləşdirməyə imkan verəcək iqtisadi baxımından səmərəli texniki və maliyyə qiymətləndirmələri birləşməsini əldə etmək üçün enerji auditini keçirmək. - Həm Azərbaycanda eyni sektorda çalışan şirkətlər həm də digər ölkələrin şirkətləri arasında müqayisəvi təhlil aparmaqla potensial enerji qənaəti barədə geniş bilik əldə etmək. Maliyyə tədbirləri - Enerji səmərəliliyi layihələri ilə bağlı iqtisadi məlumatı qiymətləndirmək: xərclər, qənaət, qoyulan xərcin çıxarılması müddətləri, gəlirlər və s. Qiymətləndirmə şirkətin inkişaf strategiyası və investisiya qərarlarında enerji səmərəliliyinin nəzərə alınmasını təmin edəcək və bankların qaldırdığı bir sıra sualları cavablandırmaqla xarici maliyyəni cəlb etməyə kömək edəcəkdir. - Şirkətlər enerji səmərəliliyi ilə bağlı layihələr üçün xarici maliyyənin cəlb edilməsindən faydalanacaqlar. Şirkətin öz kapitalının enerji səmərəliliyinə investisiyanın yeganə mənbəyi kimi istifadə edilməsi potensial qənaəti məhdudlaşdırır və gecikdirir. Şirkətin rəhbərliyi enerji səmərəliliyi layihələrinin icrası üçün xarici maliyyənin cəlb edilməsinin üstünlüklərini tam başa düşməlidir.

8 8 Maliyyə təşkilatları və dövlət orqanlarının rolu Ekspertlər etiraf edirlər ki, maliyyə böhrani yalnız şirkətlərin investisiya siyasətlərinə deyil, bankların da investisiyaya yanaşmalarına təsir etmişdir. Nəticədə, bir çox şirkətlər hesabatda göstərilən kreditlərin və borc vəsaitlərinin əldə olunmasını çox mürəkkəb, və ya hətta mümkünsüz hesab edirlər. Buna baxmayaraq, orta-müddətli perspektivdə, iqtisadiyyatdaki vəziyyət bərpa olunduqca, burada təqdim olunmuş nəticələr və tövsiyyələr öz aktuallığını itirməyəcək. Istənilən iqtisadi şəraitdə müəssələrə rəqabətin artdıgı bir halda uğur qazanmaq üçün maksimum effektivliyin əldə edilməsinin vacibliyini nəzərə aldıqda isə, bu fakt xüsusilə aşkar görünür. Maliyyə mühiti və kredit bazarındakı vəziyyət yaxşılaşdıqca, maliyyə təşkilatları üçün tövsiyyələrin praktiki dəyəri yalnız artacaqdır. Sorğunun nəticələrinə əsasən maliyyə təşkilatları enerji səmərəliliyi layihələrinin maliyyələşdirilməsi üçün məhsul və xidmətləri hazırlayıb həyata keçirmək, həmçinin onları öz mövcud və potensial müştərilərinə sata bilərlər. Bundan əlavə, təşkilatda təklif edilən enerji səmərəliliyi ilə məşğul olan və onu qiymətləndirən işçilər olmalıdır. Şirkətlərə faydasını dərk etdikləri məhsulları təklif etməklə, maliyyə təşkilatları xarici maliyyələşmə axtaran şirkətlərin sayının artmasından faydalanacaqdır. Daha mürəkkəb və mənfəətli enerji səmərəliliyi tədbirlərinin yaradılması üçün Azərbaycanın səlahiyyətli orqanları iki tədbiri nəzərdən keçirməlidir. Birincisi, onlar şirkətlərin enerji səmərəliliyi layihələrini icra etmək üçün riayət etməli olduqları inzibati prosedurları təkmilləşdirməlidir. İkincisi, onlar daha ambisiyalı səmərəlilik tədbirlərini yerinə yetirmək üçün şirkətlərin xarici maliyyələşməyə müraciət etməsinə şərait yaratmalıdır. Bu tədbirlərin yerli orqanlar, maliyyə təşkilatları və şirkətlər tərəfi ndən həyata keçirilməsi Azərbaycanın sənaye sektorunda səmərəliliyinin artırılması və uzunmüddətli rəqabətə davamlılığının gücləndirilməsi üçün lazım olan iri vəsaitin yığılmasına kömək edəcəkdir.

9 GİRİŞ 9 1. GİRİŞ Bu hesabatda sənaye müəssisələrinin enerji səmərəliliyi tədbirlərini necə qiymətləndirməsi, planlaşdırması, maliyyələşdirməsi və icra etməsi təsvir edilir. Burada şirkət rəhbərlərinin qəbul etdiyi kimi enerji səmərəliliyi təcrübələrinin ilk geniş icmalı verilmişdir İqtisadi məlumat ci illərdə Azərbaycan iqtisadiyyatında iri artım baş vermiş və onun ÜDM-i illik 21% artmışdır cı ildə Azərbaycanın ÜDM artımı dünyanın bütün ölkələrini üstələmiş və 34.5 faizə yüksəlmişdir. Azərbaycanın 2007-ci ildə adambaşında düşən ÜDM $3,407 ABŞ dolları təşkil etmişdir. 3 Azərbaycanın iri mineral ehtiyatları, əsasən neft və qaz rezervləri, o cümlədən müəyyən kənd təsərrüfatı potensialı vardır. Hazırda neft və qaz sektoru ÜDM-in 60%-ni, kənd təsərrüfatı isə onun sadəcə 4%-ni təşkil edir. Azərbaycanda ÜDM-in bu dərəcədə artmasına əsasən iki siyasi amil təsir etmişdir: cü ildə Azərbaycan hökuməti neft və qaz hasil edən şirkətlərlə pay bölgüsü barədə müqavilələr imzalamağa başladı. Bu sazişlərə əsasən Xəzər dənizində neft və təbii qaz ehtiyatlarının hasilatı, o cümlədən neft və təbii qazın Gürcüstan vasitəsilə Türkiyəyə köçürülməsi üçün Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəməri və Cənubi Qafqaz boru kəməri kimi infrastruktur layihələrinə 7.5 milyard dollar investisiya edilmişdir. - Dövlət Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fondunun dəstəyi ilə geniş islahatlar proqramına başlanmışdır. Bu islahatlara bank sektorunun gücləndirilməsi, kommunal sektorun şəffafl ığının artırılması, daha müasir vergi məcəlləsinin hazırlanması, büdcə və uçotun şəffafl ığının təşviqi, daxili və xarici audit funksiyalarının\potensialının gücləndirilməsi daxildir. Ölkənin ÜDM-nin davamlı artımı hazırda əsasən neft və qaz istehsalından asılıdır. Cari proqnozlara əsasən neft hasilatının 2011-ci ildə ən yüksək səviyyəyə çatması və daha sonra azalmaya doğru getməsi gözlənilir. Buna görə də iqtisadiyyatın digər sektorlarının inkişaf etdirilməsi son dərəcə əhəmiyyətlidir. Diversifikasiya ehtiyaclarını qarşılamaq üçün Azərbaycanın səlahiyyətli orqanları cu ildə Dövlət Neft Fondunu təsis etdilər. Fondun məqsədləri aşağıdakılardır: - Makroiqtisadi stabilliyin qorunması, fi skal-vergi intizamının təmin edilməsi və qeyri-neft sektorlarının inkişaf etdirilməsi vasitəsilə neft gəlirlərindən asılılığın azaldılması, - Cari neft ehtiyatlarının bir qisminə qənaət etməklə gələcək nəsillərin ölkənin neft və qaz sərvətinə bərabər çıxışın olmasının təmin edilməsi, - Milli miqyaslı layihələrin maliyyələşdirilməsi və sosial-iqtisadi inkişafın dəstəklənməsi ci ildə Fondun aktivləri 2.5 milyard dollar səviyyəsinə çatmışdır. 1 oktyabr 2008-ci il tarixdən Neft Fondunun aktivləri 10.4 milyard təşkil edir. Əvvəlcə ölkənin iri neft və təbii qaz ehtiyatları enerji səmərəliliyi və bərpa olunan enerji layihələrinin inkişafı və təşviqini zəiflədən amili xatırladır. Amma Azərbaycan üçün enerji səmərəliliyi prioritetdir, çünki onun enerji infrastrukturu kifayət qədər inkişaf etməyib və 3 Economic İntelligence Unit, Country Data

10 10 GİRİŞ sənaye müəssisələri müasir deyildir, bu da onların səmərəsiz işləməsinə səbəb olur və ölkənin iqtisadiyyatına mühüm təzyiq göstərir. Buna görə də enerji səmərəliliyi və daha təmiz istehsala investisiyalar bir sıra ekoloji məsələləri həll etmək və davamlı iqtisadi artıma nail olmaq üçün ən optimal yoldur. Enerji səmərəliliyinin təşviq edilməsi üçün əsas prinsiplər 1996-cı ildə qəbul edilən Enerji Resurslarının İstifadəsi haqqında Qanunda əks etdirilib. Bu qanunda göstərilir ki, enerjiyə qənaəti həvəsləndirmək üçün iqtisadi və hüquqi stimullar olmalıdır və enerji istehlakının ölçülməsi\sayğaclaşdırılması icbari olmalıdır. Bundan əlavə qanunda enerji səmərəliliyi standartlarının tətbiq edilməsi, enerjinin boşa sərf edilməsinə görə sanksiyaların tətbiq edilməsi və digər tədbirlər təsvir edilir cü ilin 21 oktyabr tarixində Azərbaycanda Alternativ və Yeni Enerji Mənbələrinin İstifadəsi üzrə Dövlət Proqramı Prezident tərəfindən təsdiq edilmişdir. Bu sənəddə günəş enerjisi, biokütlə, geotermal enerji, kiçik su və külək enerjisi daxil olmaqla bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı prioritetləri müəyyən edilmişdir. Elektrik enerjisi və təbii qaz ehtiyatlarının maya dəyəri sənaye şirkətləri arasında enerji səmərəliliyi tədbirlərinin inkişafına birbaşa təsir edir (Cədvəl 2). Cədvəl 2. AZƏRBAYCANDA ENERJİ VƏ TƏBİİ QAZ GİYMƏTLƏRİ Elektrik enerjisi qiymətləri bütün alıcılar gündüz geçə kimya və alüminium sənayesi, orta aylıq istehlakı 5 milyon kvs olan və 35\110 kv elektrik enerji təchizatı potensialına malik şaxta əsaslı poladtökmə və istehsal Təbii qaz qiymətləri, sənaye sektoru üçün AzN qəpic/c.m. Qeyd: Yuxarıda qiymətlər manatla verilib. Bu hesabatda istifadə edilən məzənnə $1 ~ manat Yuxarıdakı şəkillərdə göstərildiyi kimi orta istehlakı 5,000,000 kvs/ay olan konkret sənaye müştəriləri üçün elektrik enerjisi tarifl əri gündüz\gecə vaxtı ərzində diversifi kasiya olunur və digər istehlakçılara nisbətən azdır. Bu o deməkdir ki, daha çox elektrik enerjisi istehlak edən şirkətlər daha az ödəyir. Sənaye müştəriləri üçün təbii qaz tarifl əri hələ də beynəlxalq qiymətlərdən çox aşağı olsa da, bu yaxınlarda bu qaz qiymətləri iki dəfə artıb və 2008-də təxminən 12 ABŞ senti/k.m. İxrac bazarı üstündə yerli rəqabət fonunda gələcəkdə qiymətlərin artması

11 GİRİŞ 11 təzyiqi yarana bilər. İstənilən halda bu meyllər göstərir ki, vaxt ərzində elektrik enerjisi qiymətləri artacaq bu da sənayelərin enerjini daha səmərəli istifadə etmələri və gələcəkdə enerjinin artan qiymətinə qarşı qorunmalarını təşviq etməlidir. Bu analiz və araşdırma aydın şəkildə göstərir ki, hazırda Azərbaycanda subsidiya edilən enerji qiymətləri öz növbəsində ölkədə sənaye sektorunda enerji səmərəliliyinin artırılmasına mane olur Cari enerji istehlakı ci illər ərzində Azərbaycan ÜDM-nin enerji istifadəsi 40 % azalmışdır. Bu ilk növbədə 2001-ci ildən ölkənin ÜDM-nin sürətlə artımının nəticəsidir, bu zaman ölkə iqtisadiyyatının istifadəsi ümumilikdə artmışdır. Bu azalmaya səbəb həm də enerji səmərəliliyini təşviq edən dövlət siyasəti və sənaye şirkətləri tərəfindən bir sıra enerji səmərəliliyi tədbirlərinin icrası olmuşdur. Enerji səmərəliliyi tədbirlərinin icrasının ilk mərhələsi mövcud istehsal potensialından və enerjiyə qənaətlə bağlı inzibati tədbirlərdən istifadə edilməsidir. Bu aşağı xərcli və ya xərcsiz yoldur və iri əsaslı investisiya tələb etmir. Lakin praktik təcrübə göstərir ki, növbəti mərhələ enerji səmərəliliyinin təşviq edilməsidir. Sorğu edilən şirkətlərdən çoxu öz bizneslərinin inkişaf prioriteti kimi enerji səmərəliliyini göstərmişlər. Cədvəl 3. ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNİN ARTIRILMASININ ƏHƏMİYYƏTİ Respondentlərin faizi Enerji səmərəliliyinin artırılması sizin şirkətin inkişafı üçün bu gün əhəmiyyətli məsələdirmi? 49% 29% 14% 8% Niyə? Bəli Yəqin Yəqin yox Xeyr Yüksək enerji xərcləri 67% Enerji xərclərinin azaldılması rəqabət qabiliyyətini artırır 42% Enerji təchizatı etibarlı və fasiləsizdir 24% Enerji istehlakı artır və istehalın artımının məhdudlaşdırır 14% 1.3. Araşdırmanın nəticələri Bu hesabatda sənaye müəssisələrinin enerji səmərəliliyi tədbirlərini necə qiymətləndirməsi, planlaşdırılması, maliyyələşdirməsi və icra etməsi təsvir edilir. Burada şirkət rəhbərlərinin qəbul etdiyi kimi enerji səmərəliliyi təcrübələrinin ilk geniş icmalı verilmişdir. Sorğu edilən şəxslərin 60%-i yüksək rəhbər vəzifələrdə çalışırdı

12 12 GİRİŞ (baş direktorlar, baş əməliyyat menecerləri, inkişaf direktorları, baş mühəndislər və s.). Respondentlərin 22%-i öz şirkətlərində müvafiq enerji departamentlərinin rəhbərləri və digər respondentlər isə enerji üzrə mütəxəssislər və maliyyə departamentinin nümayəndələri idi. Əlavə 1-də bu hesabatın hazırlanması ilə nəticələnən sorğunun əsas xüsusiyyətləri əks etdirilmişdir. Azərbaycanın istehsalat sektoru (neft və qaz sənayesi çıxmaqla) ÜDM-in %-ni təşkil edir və ölkə iqtisadiyyatında şaxtaçılıq, kənd təsərrüfatı, inşaat və xidmət sektorlarından sonra beşinci yerdə mövqeləşir. Həmin beş istehsalat sektoru genişlənir və bu da onların əməliyyatlarının iqtisadiyyat üçün daha səmərəli olmasına imkan verir ci ildə mövcud olan iqtisadi şəraitdə sorğu edilən şirkətlərin 70%-i öz satışlarının əvvəlki ilə nisbətən 2007-ci ildə artdığını bildirmiş və bu da əksini milli ÜDM-də tapmışdır. Bu fakt sənaye sektorlarının artımını bir daha təsdiqləyir. Dövriyyə baxımından şirkətlərin 58%-nin 2007-ci ildə illik gəlirləri 1 milyon ABŞ dollardan yuxarı olmuşdur. Sorğu edilən şirkətlərin 27%-nin illik gəliri 2007-ci ildə 1 5 milyon ABŞ dolları arasında olmuşdur. Qalan 9% şirkətlərin illik gəliri 5 25 milyon ABŞ dolları və 6%-nin illik gəliri isə 25 milyon ABŞ dollardan çox olmuşdur. 56 Respondent şirkətlərin 61%-də işçi çalışır. Qalan 39%-də isə 500 və ya daha artıq işçi çalışır. Cədvəl 4. RESPONDENT ŞİRKƏTLƏRİN İQTİSADİ VƏZİYYƏTİ Respondentlərin faizi Sizin şirkətin satışları 2006-cı illə müqayisədə 2007-ci ildə dəyişibmi? 8% 18% 12% 12% 24% 74% azalıb dəyişməyib artıb 26% artıb >30% artıb 21%-30% artıb 10%-20% artıb 10% Bu araşdırmanın məqsədi Azərbaycanın sənaye sektorundakı şirkətlərin enerji səmərəliliyinin yaxşılaşdırılması barədə biliklərin artırılmasıdır. Bu biliklər xüsusilə avadanlıq təchizatçıları, maliyyə təşkilatları və layihə müəllifləri üçün son dərəcə faydalıdır. Bu hesabat şirkətin menecerlərinə öyrədə bilər ki, onların sektorunda olan şirkətlər öz enerji səmərəliliyi potensialını necə qiymətləndirir və digər sənayelərdə enerji səmərəliliyinin artırılması potensialı necədir (fəsil 2). Bundan əlavə bu hesabat enerji səmərəliliyi tədbirlərinin həyata keçirilməsi üçün təşkilati və inzibati yanaşmalar (fəsil 3) və həmçinin səmərəliliyə maliyyə investisiyaları barədə (fəsil 4) məlumat verir. Bundan əlavə hesabatda enerji səmərəliliyi layihələri üçün kənar maliyyələşmənin cəlb edilməsinin üstün cəhətləri müzakirə edilir (fəsil 5). 4 Asiya və Sakit Okean ölkələri üçün əsas indikatorlar, Asiya İnkişaf Bankı. 5 Bu hesabatda istifadə edilən orta valyuta məzənnəsi $1 ~ manat olmuşdur. 6 Bu hesabatda biz şirkətləri illik dövriyyələrinə görə dörd qrupa bölmüşük: 1) kiçik şirkətlər illik dövriyyəsi 1 milyon ABŞ dolları qədər, 2) orta şirkətlər dövriyyəsi 1-5 milyon ABŞ dolları qədər, 3) orta-iri şirkətlər $5-25 milyon ABŞ dolları, və 4) iri şirkətlər onların dövriyyəsi 25 milyon ABŞ dollardan artıqdır

13 ENERJI SƏMƏRƏLILIYI BARƏDƏ MƏLUMATLILIQ ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ BARƏDƏ MƏLUMATLILIQ 2.1. Sənaye şirkətləri arasında enerji səmərəliliyi barədə məlumatlılıq Enerji səmərəliliyinin artırılması üçün proqram başlamazdan öncə şirkətin rəhbərliyi problemi anlamalı və daha yüksək enerji səmərəliliyinin üstünlüklərini başa düşməlidir. Araşdırma göstərir ki, enerji istehlakı şirkət menecerləri üçün əhəmiyyətlidir. Sorğu edilən şirkət rəhbərlərindən çoxu hesab edir ki, öz şirkətlərinin enerji xərcləri barədə kifayət qədər adekvat anlayışı vardır. Bundan əlavə onların çoxu hesab edir ki, şirkətlərinin enerji səmərəliliyini yüksəltmək üçün nəyin tələb olduğunu yaxşı bilirlər. CƏDVƏL 5. RƏHBƏRLİYİN MƏLUMATLILIĞI Respondentlərin faizi Şirkətin rəhbərliyi öz şirkətlərinin enerji xərcləri barədə hərtərəfl i məlumatlıdırmı? 1% 1% 13% 8% Şirkətin yüksək rəhbərliyi şirkətdə enerji səmərəliliyinin artırılması imkanı barədə məlumatlıdırmı? 45% 51% Təsəvvürü yoxdur Təxmini bilir Xərclər barədə yaxşı məlumatı var 41% 40% Təsəvvürü yoxdur Təxmini bilir Ümumilikdə məlumatlıdır Yaxşı məlumatlandırılıb Dəqiq məlumatı var Şirkətlərin enerji xərcləri barədə ümumi məlumat olsa da, sorğumuz göstərdi ki, enerji xərcləri barədə məlumatın genişliyi şirkətin dövriyyəsindən asılıdır. Daha dəqiq desək, bu göstərici şirkətin dövriyyəsinə əks mütənasibdir. Orta ölçülü respondent şirkətlərin 41%-i bildirmişdir ki, öz şirkətlərinin enerji xərcləri barədə dəqiq məlumatları var, lakin iri şirkətlər arasındakı respondentlərin yalnız 17%-də bu növ məlumat vardır. Digər tərəfdən iri ölçülü şirkətlərin (67%) öz enerji səmərəliliyi potensialı barədə məlumatı orta ölçülü şirkətlərə (44 %) nisbətən daha çoxdur. Qeyd etmək lazımdır ki, enerji səmərəliliyi layihələrinin gətirə biləcəyi potensial qənaətlər barədə şirkət menecerlərinin adekvat anlayışı və məlumatı vardır. Sorğu nəticəsində aşkar edilmişdir ki, bir çox respondent şirkətlər enerjiyə qənaət potensialını kifayət qədər qiymətləndirmir və bunun yalnız 11-15% olmasını gözləyir. Beynəlxalq təcrübə isə göstərir ki, məsələn Birləşmiş Krallıqda hava kompressiyası üçün enerjiyə qənaət 30% və su istehlakı üzrə isə 20-40% təşkil edir. Orta həcmli şirkətlərdə respondentlərin 41%-i qeyd etmişdir ki, onların şirkətlərinin enerji xərcləri barədə dəqiq məlumatı var, lakin iri şirkətlərdə bunu bilənlər cəmi 17% təşkil edir.

14 14 ENERJI SƏMƏRƏLILIYI BARƏDƏ MƏLUMATLILIQ Şirkət menecerlərinin səmərəlilik layihələrinin yarada biləcəyi potensial qənaətlər barədə dərin məlumatı olmalıdır. Cədvəl 6. ENERJİYƏ DAHA ÇOX QƏNAƏT ÜZRƏ PROQNOZ EDİLƏN POTENSİAL Sizin şirkət hazırki istehsal səviyyəsi saxlanmaqla aşağıda göstərilən enerji resurslarının istehlakını neçə faiz azalda bilər? Sıxılmış hava 12.9% 12.1% 25% Elektrik 8.4% 11.6% 20% Su 9.7% 12.3% 22% İsitmə 10.1% 5.9% 16% Qaz 11.6% 1.4% 13% Şirkətin təxmini enerji səmərəliliyi potensialı Əlavə potensial (beynəlxalq təcrübəyə əsasən) Ümumi enerji potensialı Bir çox şirkətlər kompleks enerjiyə qənaət proqramları üzərində yalnız 3-5 il əvvəl işləməyə başlayıb Çox zaman texniki mütəxəssislər şirkətin strateji inkişaf planlarının, əsaslı xərc proqramlarının və ya enerji istehlakına qənaəti müəyyən edən digər mühüm sənədlərin hazırlanmasında iştirak etmir. Maliyyə ekspertləri enerji səmərəliliyini artırmaq üçün tələb olunan tədbirlər və ya investisiyaların həcmini adekvat şəkildə müəyyən edə bilməz, bundan başqa onlar müxtəlif tədbirlərin hansı fayda gətirəcəyini də peşəkarcasına hesablaya bilməzlər. Aşağıdakı amillər Azərbaycan şirkətlərinin rəhbərlərinin nəyə görə enerjiyə qənaət potensialını konservativ qiymətləndirməsini izah edir: Mürəkkəb enerji səmərəliliyi layihələrinin həyata keçirilməsində kifayət qədər təcrübənin olmaması. Sorğu edilən şirkətlərin 70%-i yalnız bir neçə il əvvəl enerjiyə qənaət tədbirlərini həyata keçirməyə başlayıb. Lakin, bu tədbirlərin orta xərci həm mütləq ölçüdə, həm də şirkətlərin illik enerji xərcləri ilə müqayisədə aşağıdır. Bu da onu göstərir ki, şirkətlər yalnız asan icra edilə bilən enerji səmərəliliyi tədbirlərinə müraciət etmişlər. Rəhbərlik və texniki enerji xidmətləri üzrə mütəxəssislər arasında kifayət qədər ünsiyyət və məlumat mübadiləsinin olmaması. Enerji səmərəliliyinin gücləndirilməsi sənaye müəssisələrinin rəqabət qabiliyyətinin artırılması üçün zəruridir, çünki o əməliyyat xərclərini azaldır. Şirkət rəhbərləri strateji inkişaf və əsaslı xərc planlarının hazırlanmasında texniki işçiləri cəlb etməməyə meyllidir, buna görə də onlar enerji səmərəliliyini artıracaq tədbirləri nəzərdən keçirmək imkanını qaçırırlar. Enerji sektoru üzrə menecerlərdən həyata keçirdikləri enerji səmərəliliyi tədbirlərinin iqtisadi tərəfi barədə məlumatın açıqlanması nadir hallarda tələb edilir. Nəticədə maliyyə departamentlərinin enerji səmərəliliyi tədbirlərində iştirak etmək və onları təsdiqləmək üçün heç bir marağı olmur. Digər tərəfdən, konkret enerji səmərəliliyi tədbirlərini qiymətləndirmək və seçmək, və ya tələb olunan investisiyaları və ya bu investisiyalar nəticəsində ediləcək qənaətləri hesablamaq və faydaların qaytaralması dövrlərini müəyyən etmək maliyyə departamentlərinin məsuliyyəti və bacarığı çərçivəsində deyildir. Texniki və maliyyə mütəxəssisləri arasında ünsiyyətin olmaması elə vəziyyətə gətirir ki, iri həcmdə investisiya tələb edən cəlbedici səmərəlilik layihələri həyata keçirilmir. Nəticədə enerjiyə qənaət və şirkətin rəqabət qabiliyyəti aşağı düşür. Ünsiyyətdə belə boşluqların olması kiçik şirkətlər üçün xüsusilə əhəmiyyətli problemdir. Sorğu nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, kiçik və orta müəssisələrin yalnız 17%-i öz enerji səmərəliliyi planlarını icra edir, lakin orta və iri müəssisələrdə bu rəqəm müvafiq

15 ENERJI SƏMƏRƏLILIYI BARƏDƏ MƏLUMATLILIQ 15 olaraq 30 və 50% təşkil edir. Enerji səmərəliliyi üzrə beynəlxalq təcrübələr barədə məlumata məhdud çıxışın olması. Qabaqcıl təcrübələr göstərir ki, enerji səmərəliliyi layihələrinin icrasından əldə edilən qənaətlər bir qayda olaraq şirkətin məcmu enerji istehlakının 5-10%-nə qədər gözləniləndən artıq olur. Bu qənaətləri əldə etmək üçün ilkin az-xərcli mərhələdə bir sıra tədbirlər həyata keçirilə bilər. Təcrübə göstərir ki, səmərəlilik layihələrinin intensivləşməsi və genişlənməsi nəticəsində daha iri qənaətlər əldə edilir. ÜDM-in hər vahidi üzrə enerji istehlakına dair statistika (Cədvəl 1) göstərir ki, bəzi ölkələrin iqtisadiyyatı digərlərinə nisbətən daha səmərəlidir. Faktiki əldə edilən enerjiyə qənaət məcmu enerji istehlakının 5-10%-nə qədər proqnozu üstələyir 2.2. Enerji səmərəliliyinin təşviqində hökumətin rolu Milli iqtisadiyyatlarda enerji səmərəliliyinin yaxşılaşdırılmasında dövlətin siyasəti bir alət rolunu oynaya bilər. Hər hansı sənaye daxilində enerji istehlakını azaltmaq istəyən siyasi rəsmilər bir sıra alətlərdən istifadə edə bilər. Bu alətlər adətən inzibati və ya maliyyə tədbirləridir. Çox zaman bu alətlər qismində hər iki amili birləşdirən milli və bəzən regional və yerli dövlət orqanları tərəfindən təsdiqlənən qanunlar və icra qərarları\ sərəncamlar çıxış edir. Ümumilikdə onlar daha yüksək enerji səmərəliliyinin təşviq edilməsi üçün hüquqi\qanuni çərçivəni təmsil edir (qanunvericilik strukturunu müəyyən edir). Bu alətlərin effektivliyi, yəni onların hər istehsal vahidi üzrə enerji istehlakını nə qədər azaltması, bu tədbirlərin düzgün hazırlanması, maliyyələşdirilməsi və adekvat şəkildə tətbiq edilməsindən asılıdır. Sorğu zamanı biz sənaye müəssisələrindən onların fikrincə mövcud qanunvericilik strukturunun daha yüksək enerji səmərəliliyini nə dərəcədə təşviq etdiyini soruşduq. Respondentlərin yarısından çoxu qeyd etmişdir ki, hazırki struktur enerji səmərəliliyi layihələrinin icrasını təşviq edir. Lakin şirkətlərin böyük hissəsi artıq bəhrələndikləri siyasi təşviq tədbirlərini konkret qeyd edə bilməmişdir. Daha sonra görəcəyik ki, enerji səmərəliliyi qanunvericiliyində qənaətin təşviq edilməsi ilə bağlı bir sıra tədbirlər sadalanır, lakin onların icrası üçün mexanizmlər yerlərdə yoxdur. Buna görə də sənaye şirkətləri hələlik bu tədbirlərdən faydalana bilmir. Respondentlərin yarıdan çoxu mövcud qanunvericilik strukturunu enerji səmərəliliyinin artırılmasına imkan yaradan bir struktur kimi müsbət qiymətləndirmişlər. Digər tərəfdən Cədvəl 7 göstərir ki, sorğulanan şirkətlər konkret enerjiyə qənaət siyasətlərinin potensial faydalarından agahdır. Şirkətlərin çoxu qeyd etmişdir ki, əgər dövlətin siyasəti bu tədbirlərin icrasını reallaşdırsa, onlar enerji səmərəliliyi layihələrinə daha aktiv investisiya edəcək və onları daha fəal icra edəcəkdirlər. Cədvəl 7. ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNİN TƏŞVİQİ ÜZRƏ SİYASƏT HAQQINDA MƏLUMATLILIQ respondentlərin faizi Hansı siyasət tədbirləri sizin şirkətdə enerji səmərəliliyi layihələrini təşviq edə bilər? Vergi mənfəətləri 67% Daha aşağı enerji tarifl əri 54% İnvestisiyalar üzrə vergi tutulmalarının qaytarılması 36% Sürətləndirilmiş amortizasiya 19% Dövlət vəsaiti hesabına kredit faizlərinin kompensasiyası Enerji səmərəliliyi layihələrinin dövlət tərəfi ndən maliyyələşdirilməsi 15% 14%

16 16 ENERJI SƏMƏRƏLILIYI BARƏDƏ MƏLUMATLILIQ Respondentlərin 54% qeyd etmişdir ki, enerji səmərəliliyinin təşviq edilməsi üçün daha aşağı enerji tariflərinin tətbiqi həvəsləndirici amil ola bilər. Bu iki faktla izah oluna bilər: - Şirkət menecerlərinin enerji səmərəliliyi tədbirləri və xərcə qənaət barədə anlayısları təhrif edilmişdir - enerji tarifləri nə qədər yüksək olsa, fəaliyyətlərdə bir o qədər çox xərcə qənaət olunurı - Yüksək enerji tarifləri daha çox xərcə səbəb olur. Bu o deməkdir ki, səmərəlilik tədbirlərinə nə qədər az vəsait yatirilir, yəni bir çox şirkətlər bu məqsədlə xarici maliyyələşmədən istifadə etmir, yalnız öz vəsaitlərini istifadə edir. Bundan əlavə şirkət menecerləri tam anlamır ki, səmərəlilik tədbirləri onların enerji istehlakını nə qədər azalda bilər və beləliklə onların şitkərinin xərclərinə qənaət edilə bilər da qəbul edilən Azərbaycanın Enerji Resurslarının İstifadəsi haqqında Qanunda ölkədə enerji səmərəliliyinin təşviq edilməsi ilə bağlı bir sıra inzibati və maliyyə tədbirləri əks etdirilib. Buraya daxildir: Həm yeni, həm də istismarda olan çox enerji işlədən avadanlığın icbari dövlət sertifi kasiyası. İllik enerji istehlakı 8,141 Mvs-dan çox olan müəssisələrin icbari enerji auditi. Enerji səmərəliliyi tədbirlərinin icrası və bu sahədə araşdırma və inkişaf məqsədilə Enerji Resurslarının Rasional İstifadəsi Dövlət Fondundan subsidiyaların verilməsi. Enerji resurslarından səmərəli istifadəyə yönəlmiş xarici investisiyalar bu tədbirlərin gətirdiyi mənfəətlər\qənaətlər hesabına ödənilir. Müxtəlif texnologiyalar, resurslar və s. üzrə dövlət enerji standartları var. Bu standartlara riayət olunmasına Azərbaycan Standartlaşdırma Qanununa uyğun olaraq nəzarət edilir. Dövlət orqanları sənaye müəssisələrində enerji istehlakı inspeksiyalarını keçirir və enerji və istehsalat avadanlıqlarının enerji istehlakının spesifi k limitləri çərçivəsində qalmasına nəzarət edir. Pozuntu olduqda şirkətə cərimə tətbiq edilir. Lakin, Dünya Bankına əsasən səmərəliliyin təşviqi tədbirlərinin icrası üçün tələb olunan dəstəkləyici/köməkçi/əlavə qanunvericilik və qaydalar (Enerjidən Rasional İstifadə Dövlət Fondu, xarici investisiyaların ödənilməsi və s.) hələ də yoxdur. Azərbaycan hökumətinin enerji səmərəliliyinə olan diqqəti sənaye sektorunda enerji səmərəliliyinin təşviqi tədbirlərinin hazırlanması və icrası üçün katalizator kimi istifadə edilməlidir. Aşağıdakı fakt Azərbaycan dövlət orqanlarının izafi enerji istehlakının minimallaşdırılmasına və ekoloji çirklənməyə nə qədər əhəmiyyət verməsini bir daha göstərir: enerji və ekoloji inspeksiyalardan keçən şirkətlər qeyd etmişdir ki, onlar sorğudan 12 ay əvvəl orta hesabla üç enerji inspeksiyası və iki ekoloji inspeksiyadan keçmişlər. Orta cərimə təxminən 1,34 ABŞ dolları təşkil etmişdi. Orta cərimənin məbləği sorğu edilən şirkətlərin illik enerji xərclərinin 0.5 %-ni təmsil edir. Bu da onu təsdiqləyir ki, inspeksiya tədbirləri enerji səmərəliliyi fəaliyyətlərinin təşviqinə çox məhdud təsir göstərir.

17 ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNƏ DAİR CARİ TƏCRÜBƏLƏR ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNƏ DAİR CARİ TƏCRÜBƏLƏR Sorğu nəticələri göstərmişdir ki, respondentlərin 71%-i öz enerji səmərəliliyinin artırılması üçün bəzi tədbirlər görür. Şirkətlərin böyük hissəsi (39%-i) eyni vaxtda üç və ya daha çox layihə həyata keçirir. Cədvəl 8. ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ TƏDBİRLƏRİ percentage of respondents Siz hazırda hansı enerji səmərəliliyi layihələri üzərində işləyirsiniz? Enerji -səmərəli işıqlandırma sistemləri 40% Enerji sayğac sistemlərinin quraşdırılması 37% İstehsal avadanlığının yenilənməsi 34% Kompressorlar 29% Binanın izolyasiyası 23% İstilik sistemləri 20% Soyuducu avadanlıq 11% Səmərəli elektrik ptürücüləri Digər 5% 6% Birgə-generasiya mexanizmləri 2% Heç nə həyata keçirilməyib 29% Sorğu edilən şirkətlərin 29%-i enerji səmərəliliyi layihələri həyata keçirmişdir. Beləliklə onların üçdə biri öz enerji səmərəliliyi göstəricilərini yüksəldə bilərlər, bir şərtlə ki, onlar bu səmərəlilik layihələrinin gətirəcəyi potensial enerji və pul qənaətlərindən tam xəbərdar olsunlar Strategiya Bu ilk baxışdan aydın olmasa da, səmərəlilik layihələrinin icrası şirkətin inkişaf strategiyası ilə yaxından əlaqəlidir. Əməliyyat xərcləri, istehsal potensialı və kapitala investisiya ehtiyacları kimi elementlər şirkətin strateji inkişaf planının əsas komponentləridir. Digər tərəfdən enerji xərclərinin azaldılması ilə bağlı tədbirlər və avadanlığın modernizasiyası şirkətin strategiyası ilə uyğunlaşdırılmadıqda, xərclərdə səhvə səbəb olan nöqsanlar yarana bilər, hədəflər yerinə yetirilməyə bilər və ya əməliyyat xərcləri artırıla bilər. Şirkətin inkisaf strategiyasının istehsalat prosesinin yenilənməsi və enerji xərçlərinin azaldılması tədbirləri ilə uyğunlasdırılması xüsusi enerji xərclərinin azaldılmasi ilə bağlı məqsədlərə nail olmaq üçün vacibdir.

18 18 ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNƏ DAİR CARİ TƏCRÜBƏLƏR ŞİRKƏTİN STRATEGİYASI VƏ ENERJİ İSTEHLAKI LAYİHƏLƏRİ ARASINDA ƏLAQƏ 2-3 illik strateji planlaşdırma İstehsal həcminin müəyyən edilməsi Layihənin xalis xərcləri Istehsal potensialından istifadə Istehsalın artırılması barədə qərar İstehsalın hesablanması Lazımi istehsal potensialı rəqəmləri Hər növ enerji resurslarının istehlakı Istehsal və enerji avadanlığı üzrə investisiya təlabatı Modernizasiya və enerji səmərəliliyi proqramının icrası Tələb olunan hədəfl ərin icrası üçün dizayn tədbirləri Proqram üzrə icra tarixləri və mərhələlərin hesablanması Enerji istehlakı azalandan sonra yeni xalis xərclərin proqnoz edilməsi Köhnə avadanlığın əvəz edilməsi enerji xərclərinin azaldılmasında mühüm rol oynayır, amma bu komponent şirkətin strateji inkişaf planına inteqrasiya edilməlidir. Bir tərəfdən, köhnə avadanlığın davamlı istifadəsi əsaslı investisiyalar tələb etmir. Digər tərəfdən onun çox istifadə edilməsi yüksək əməliyyat xərcləri ilə nəticələnir: daha intensiv texniki qulluq, avadanlığın tez-tez dayanması və istehsalda fasilələrin yaranması və modelin köhnə olması səbəbindən daha yüksək enerji istehlakı. Enerji səmərəliliyinə dair strategiya hazırlayan zaman, şirkət onu 10 il və ya daha öncə quraşdırılmış köhnə avadanlığın əvəz edilməsi planı ilə inteqrasiya etməlidir (cədvəl 9). Bundan öncə müzakirə edildiyi kimi köhnəlmiş, vaxtı keçmiş avadanlığın istismarı ümumilikdə istehsal prosesinin inkişafına mane ola bilər. Bu hesabatın növbəti bölmələrində görəcəyik ki, köhnə avadanlığın əvəz edilməsi 2006-cı ildən keçirilən iri miqyaslı enerji səmərəliliyi layihələrinin böyük qisminin məqsədidir və bu fəaliyyətlərlə bağlı investisiyalar şirkətin enerji səmərəliliyi üzrə cəmi xərclərinin mühüm hissəsini təşkil edir. Cədvəl İLDƏN ÇOX YAŞI OLAN ENERJİ AVADANLIĞINDAN İSTİFADƏ EDƏN ŞİRKƏTLƏRİN FAİZ (%) Köhnə avadanlıqdan istifadə edən şirkətlərin faizi Daim tənzimlənən ötürücülər Elektrik ötürücüləri Kompressorlarr Nasos Qazanxana Ventilyasiya sistemləri Dövri sərinlətmə sistemləriötürücülər Soyuducu saxlama qurğuları İstilik mübadiləsi qurğuları il il 25 ildən çox 10% 20% 30% 40% 50% 60% Sorğu nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, Azərbaycanın sənaye şirkətləri son bir neçə il ərzində öz istehsal avadanlığını müəyyən dərəcədə müasirləşdirmişlər ci ilin yayından etibarən respondent şirkətlərin 27%-də yaşı 15 ildən çox olan istehsal avadanlığının olması aşkar edilmişdir. Bundan əlavə müəyyən edilmişdir ki, köhnəlmiş

19 ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNƏ DAİR CARİ TƏCRÜBƏLƏR 19 (15 ildən çox) istehsal avadanlığının ən aşağı istifadə göstəricisi qida sənayesindədir. Qida sənayesinin yalnız 5%-i belə avadanlıqdan istifadə edir, amma metallurgiya sənayesində bu göstərici daha yüksəkdir. Kimya və neft-kimya sənayesində son illər mühüm artım müşahidə edilsə də, bu sənayenin avadanlığının 34%-i artıq 15 ildən çoxdur ki istismar edilir. 10 ildən çox yaşı olan avadanlığın istifadəsinin iki istiqamətdə təsiri var. Birincisi, o yeni texnologiyadan daha az səmərəlidir və daha yüksək əməliyyat xərclərini yaradır, çünki daha çox texniki qulluq tələb edir və daha tez-tez xarab olur. Beləliklə enerjiyə qənaət edilməsi göstəriciləri şirkətin köhnə avadanlığı yeniləri ilə əvəz edilməsindən çox asılıdır Kiçikdən böyüyə doğru Təcrübədə enerji səmərəliliyi layihələrinin icrası ilk növbədə istehsal və enerji avadanlığının müasirləşdirilməsinin bir hissəsi kimi başlayır. Çox zaman səmərəlilik tədbirləri üçün ehtiyac şirkət rəhbərliyi öz enerji xərclərini analiz etdikdən və onların cəmi istehsal xərclərində yerini müəyyən etdikdən sonra yaranır. Bir qayda olaraq bundan sonrakı mərhələdə rəhbərlik ən tez və ən ucuz enerji səmərəliliyi tədbirini həyata keçirməyi planlaşdırır. Bir qayda olaraq buraya enerji itkisinin azaldılması, itkilərin aradan qaldırılması (istilik, su, sıxılmış hava və s.) və enerji itkisinin azaldılması üçün inzibati tədbirlər daxildir. Belə xərcsiz və ya aşağı xərcli tədbirlər nəticəsində enerjiyə qənaət səmərəlilik tədbirlərinin genişləndirilməsi üçün baza yaradır və daha sonra bu tədbirlər getdikcə mürəkkəbləşir. Səmərəlilik tədbirlərinin icrasının ilk mərhələsində şirkət enerji resurslarını daha səmərəli şəkildə istifadə edir və öz enerji istehlakına daya yaxşı nəzarət edir. Növbəti addım çox enerji işlədən avadanlığın modernizasiyasıdır ki, bu da mühüm investisiyaların edilməsini tələb edir. Beləliklə, ən iri enerji səmərəliliyi tədbirlərinin icrası üçün istehsal və enerji avadanlığının yenilənməsi, və şirkətdə enerjinin idarə tedilməsi sistemlərinin tətbiqi vasitəsilə həyata keçirilir. Cədvəl 10. SƏNAYELƏR ÜZRƏ ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ TƏDBİRLƏRİ ÜZRƏ XƏRCLƏRİN İSTEHLAK EDİLƏN ENERJİ XƏRCLƏRİ İLƏ MÜQAYİSƏSİ ABŞ dollarla Maşınqayırma 2.3:1 Metallurgiya İnşaat materiallarının istehsalı Kimya və neftkimya sənayesi Qida sənayesi 6.3:1 3.0:1 1.4:1 1.1: Hər şirkət üzrə ES layihələrinin orta xərci Hər şirkət üzrə enerji istehlakının orta xərci Hər şirkət üzrə ES layihələrinin orta xərci Respondent şirkətlərin tamamladığı və ya hazırda gördüyü enerji səmərəliliyi tədbirləri üzrə orta xərclər onların 2007-ci ildə birgə enerji xərclərinin 51%-ni təşkil edir.

20 20 ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNƏ DAİR CARİ TƏCRÜBƏLƏR Sorğu nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, şirkətlərin əməliyyat xərclərində enerji xərclərinin payı və səmərəlilik tədbirlərinə investisiya edilən vəsait arasında birbaşa asılılıq yoxdur. Enerji xərcləri əməliyyat xərclərinin 10%-indən çoxunu təşkil edən şirkətlər enerji xərcləri əməliyyat xərclərinin 6-10%-ni təşkil edən şirkətlərə nisbətən beşdə-bir qədər (20%) az xərcləyir. Cədvəl 11. İCRA EDİLMƏKDƏ OLAN ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ LAYİHƏLƏRİ VƏ ONLARIN XƏRCLƏRİ respondentlərin faizi və min ABŞ 60% İsitmə sistemləri 50% Birgə-generasiya mexanizmləri kompressorlar 40% 30% Soyuducu avadanlıq Enerji-qənaətli işıqlandırma Qənaətli elektrik ötürücüləri 20% 10% 0% Binanın izolyasiyası Enerji sayğac sistemlərinin qurulması İstehsal avadanlığının yenilənməsi Cədvəl 11-da şirkətlərin həyata keçirdiyi bir neçə enerji səmərəliliyi tədbirləri və onların icra tezlikləri göstərilmişdir. Üfüqi xətdə konkret layihəni həyata keçirən respondentlərin faizi göstərilib. Hər dairənin içindəki rəqəmlər isə ci ildə bunu icra edən və ya indi etməkdə olan bütün şirkətlər arasında bu layihə ilə bağlı orta xərclər əks etdirilib. Ən geniş yayılmış enerji səmərəliliyi tədbiri enerji sayğac sistemlərinin quraşdırılmasıdır, və bu da sorğu edilən şirkətlərin 50 %-i tərəfindən edilmişdir. Bu tədbir orta xərclidir və hər şirkətə təxminən 13,600 ABŞ dollara başa gəlmişdir. Növbəti yerdə enerjiyə qənaət edən işıqlandırma sistemlərinin quraşdırılmasıdır. Bu aşağı xərcli tədbirdir və müəssisələrin çoxuna 3,700 ABŞ dollara başa gələ bilər Enerji səmərəliliyinin artırılması ilə bağlı sənaye meylləri Yuxarıda qeyd edildiyi kimi bu sorğuda Azərbaycanın müxtəlif sənayelərini təmsil edən 100 şirkət iştirak edib. Bu nümunədən istifadə edərək hesabatda enerji səmərəliliyinin icrası ilə bağlı meyllər aşkar edilmişdir. İlk növbədə qeyd edilmişdir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatının müxtəlif sektorları enerji səmərəliliyi məsələsinə müxtəlif mövqedən baxır. Müəyyən edilmişdir ki, metallurgiya və kimyavi-petrokimyəvi sənayelərdə səmərəlilik nisbətən az prioritet olan sahədir. Sorğu zamanı beş müxtəlif sənayedə rəhbərliyin enerji səmərəliliyi potensialına yanaşması arasına mühüm fərqlər aşkar edilməmişdir. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, bu potensial adətən lazımi qədər qiymətləndirilmir.

21 ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNƏ DAİR CARİ TƏCRÜBƏLƏR 21 Cədvəl 12. HƏR ŞİRKƏT ÜZRƏ ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ LAYİHƏLƏRİNİN ORTA SAYI VƏ HƏR SEKTOR ÜZRƏ ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ LAYİHƏLƏRİNİ İCRA EDƏN ŞİRKƏTLƏRİN FAİZİ 3 68% 73% 75% 64% 77% İnşaat materialları Kimya sənayesi Metallurgiya Maşınqayırma Qida sənayesi Enerji səmərəliliyinin artırılması üçün tədbirlər görmüş şirkətlər Biz hər sənayedə icra edilməkdə olan enerji səmərəliliyi fəaliyyətlərinin sayına və hər sektor daxilində ci illər ərzində belə fəaliyyətləri həyata keçirən və hazırda keçirməkdə olan şirkətlərin faizinə baxdıq (Cədvəl 12). Son üç il ərzində qida və metalemalı şirkətlərində həyata keçirilən layihələrin sayı digər növ şirkətlərdə həyata keçirilən layihələrdən mühüm dərəcədə çoxdur. Bu da göstərilən sektorlarda şirkətlərin enerji səmərəliliyinə hazırda nəyə görə daha az prioritet kimi baxmasını izah edir. Cədvəl 13-də hər sektorda həyata keçirilən enerji səmərəliliyi layihələrinin cəmi orta xərci və ən geniş yayılan layihələrin orta xərci göstərilib: Cədvəl 13. ƏN GENİŞ YAYILMIŞ ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ TƏDBİRLƏRİ İLƏ BAĞLI ORTA XƏRCLƏR Min ABŞ-ilə ,8 3,5 39,0 65,5 ES artırılması üçün tədbirlər görmüş şirkətlərin orta sayı 43,6 5,3 1,2 12,4 3,7 2,5 5,7 6,8 59,8 22,6 25,6 38,1 10,3 2,0 11,5 Qida sənayesi Kimya sənayesi İnşaat materialları Metallurgiya Maşınqayırma 77,0 Qida və maşınqayırma sənayelərində şirkətlərin istehsal avadanlıqlarının yenilənməsinə mühüm yer verilir. İstilik sisteminin təchizatının yenilənməsi Enerji-qənaətli işıqlandırma sistemləri Kompressorlar İstehsal avadanlığının yenilənməsi Qida sənayesində çalışan şirkətlər səmərəlilik tədbirlərinə ən çox vəsait xərcləmişdir: 4.4 milyon ABŞ dollardan çox. Bu vəsaitin yarısı şirkətlərin istehsal və emal avadanlığının yenilənməsinə xərclənmişdir. Bu da onu göstərir ki, şirkətlər əsasən istehsalın

22 22 ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNƏ DAİR CARİ TƏCRÜBƏLƏR artırılmasına vəsait yatırır, səmərəlilik isə müasir avadanlığın istifadəsindən irəli gəlir. Kapitalla zəngin olan kimyəvi məhsullar sənayesi qida sənayesindən sonra ikinci yerdədir. Sorğu edilən şirkətlər səmərəlilik tədbirlərinə 1.43 milyon ABŞ dollar xərcləmişlər. Kapitalla zəngin olan digər sektor inşaat materialları sənayesi eyni dövrdə bu istiqamətdə 0.86 milyon ABŞ dollardan çox vəsait xərcləmişdir. Sorğu zamanı şirkətlərin illik əməliyyat xərclərində enerji xərclərinin payına nəzər salınmışdır. Cədvəl 14 onu göstərir ki, illik əməliyyat xərclərində enerji xərclərinin ən yüksək payı metal-emalı sənayesində olsa da, sektorda enerji səmərəliliyi tədbirlərinə lazımi əhəmiyyət verilmir. Digər tərəfdən enerji səmərəliliyinə mühüm həcmdə vəsait yatıran qida emalı şirkətlərində illik əməliyyat xərclərinin daxilində enerji xərcləri ən az yer tutur. Burdan sual yaranır: qida sənayesində enerji xərcləri bu qədər aşağıdırsa, bu şirkətlər nəyə görə enerji səmərəliliyinə bu qədər vəsait yatırır? Cavab isə çox sadədir: rəqabət qabiliyyəti / rəqabətə davamlılıq. Cədvəl 14. İSTEHSAL XƏRCLƏRİNDƏ ENERJİ XƏRCLƏRİNİN PAYI respondentlərin faizi Maşınqayırma 32% 18% 25% 25% Qida sənayesi 17% 47% 23% 13% İnşaat materialları 16% 42% 21% 21% Kimya və neftkimya 13% 33% 27% 27% Metallurgiya 13% 13% 38% 38% 5%-ə qədər 6-10% 11-20% >20% Əlavə 2-də enerji səmərəliliyi tədbirlərinin çeşidi, onların xərcləri və analiz edilən beş sənayenin hər birində onların yayılması barədə təfsilatlı məlumat təqdim edilmişdir. Aşkarlanmış əsas faktlar aşağıdakı kimi təsvir edilə bilər: - Bütün sənayelərdə enerjiyə qənaət yönümlü işıqlandırma layihələri ən geniş yayılmışdır. Onlar aktiv icra edilir, sayğac sistemləri quraşdırılır və istehsal avadanlıqları yenilənir. - Qida, kimyəvi, neft-kimya və inşaat materialları sənayeləri öz istehsal avadanlıqlarını fəal şəkildə yeniləşdirir. - Metallurgiya, qida və maşınqayırma sənayeləri öz kompressor sistemlərini daim yeniləşdirir, kimya və inşaat materialları sektorlarında isə bu baş vermir. - Bir çox sənayelər öz şirkətlərində binaların təcrid\izolyasiya səviyyəsinin yaxşılaşdırılmasına ciddi meylin olduğunu müşahidə edir. Orta hesabla hər sektordakı şirkətlərin 25%-i bunu edir. Maşınqayırma sənayesi istisna təşkil edir və burada şirkətlərin yalnız 14%-i öz binalarının izolyasiyasını təkmilləşdirir.

23 ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİNƏ DAİR CARİ TƏCRÜBƏLƏR 23 - Qida və metallurgiya sənayelərində soyuducu avadanlığın yenilənməsi mühüm amildir (bu sənayelərin hər birində təxminən 20% şirkətlər bunu edir), lakin bu digər sektorlarda o qədər də geniş yayılmayıb. Bu növ layihələr çox xərclidir, xüsusilə neft-kimya sektorunda. - Beş sektorun hər birində enerji istehlakının ölçülməsi\sayğacların quraşdırılması vasitəsilə enerji xərcləri ölçülür. Bu aşağı xərcli tədbir olsa da, şəffafl ığı artırır və şirkətlərdə enerjiyə nəzarətin effektivliyini artırır. Beş sektorun hər birində enerji xərcləri enerji istehlakının ölçülməsi\sayğacların quraşdırılması vasitəsilə ölçülür.

Qiymətli kağızların təkrar bazar likvidlyinin emitent üçün imkanları. Elxan Həsənov SOCAR Capital Markets

Qiymətli kağızların təkrar bazar likvidlyinin emitent üçün imkanları. Elxan Həsənov SOCAR Capital Markets Qiymətli kağızların təkrar bazar likvidlyinin emitent üçün imkanları Elxan Həsənov SOCAR Capital Markets 100% dövlət şirkəti və ölkənin ən böyük vergi ödəyicisi; Şaxələnmiş gəlir mənbələri - Neft, qaz

Detaylı

Biznes əməliyyatları hesabatı 2015-ci ilin 1-ci yarısının nəticələri

Biznes əməliyyatları hesabatı 2015-ci ilin 1-ci yarısının nəticələri Biznes əməliyyatları hesabatı 2015-ci ilin 1-ci yarısının nəticələri Əsas göstəricilər Hasilat AÇG neft (min barel/gün) neft (milyon ton) Sahdəniz qaz (milyard kubmetr) kondensat (milyon ton) Əməliyyat

Detaylı

AZƏRBAYCANIN XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİ

AZƏRBAYCANIN XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİ AZƏRBAYCANIN XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİ Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Bakı - 2014 XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİN BAŞLICA İSTİQAMƏTLƏRİ Bir ölkənin xarici iqtisadi əlaqələri əsasən aşağıdakı istiqamətlər

Detaylı

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT. 31 dekabr 2013-ci il tarixə

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT. 31 dekabr 2013-ci il tarixə MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT "Qeyrihökumət təşkilatının forması, məzmunu və təqdim edilməsi Qaydası»na 1 nömrəli əlavə 31 dekabr 2013ci il tarixə FORMA 1 Müəssisə, təşkilat Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını

Detaylı

Təcrübəçi və Yeni Məzunların işə qəbulu

Təcrübəçi və Yeni Məzunların işə qəbulu Təcrübəçi və Yeni Məzunların işə qəbulu 2013 Məzmun Nə etməli Texniki müsahibəyə dair məsləhətlər Seçim prosesinə ümumi baxış Gənc mütəxəssis (Challenge) proqramı Nə etməli Müsahibədə uğur qazanmaq üçün

Detaylı

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT VÖEN

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT VÖEN MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT «Qeyri-hökumət təşkilatının illik maliyyə hesabatının forması, məzmunu və təqdim edilməsi Qaydası»na 1 nömrəli əlavə 31 dekabr 2009 il tarixə FORMA 1 VÖEN 1 3 0 0 1 2

Detaylı

Kredit bürosu borcalanlar üçün əla imkanlar

Kredit bürosu borcalanlar üçün əla imkanlar Kredit bürosu borcalanlar üçün əla imkanlar Bu məqalə Kredit Bürolarının yaradılması vasitəsilə kredit məlumatının mübadiləsinin əsas prinsiplərini təsvir edir. 15 dekabr 2009-cu il tarixdə Bakı şəhərində

Detaylı

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin cı il 5 oktyabr tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmişdir. Əlavə Ümumi müddəalar

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin cı il 5 oktyabr tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmişdir. Əlavə Ümumi müddəalar Xarici ölkələrə ixrac missiyalarının təşkilinə, xarici bazarların araşdırılması və marketinq fəaliyyətinə, Made in Azerbaijan brendinin xarici bazarlarda təşviqinə, yerli şirkətlərin ixracla bağlı xarici

Detaylı

AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI

AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI Aprel 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI Baş redaktor : Dr. Vüsal Musayev İqtisad Elmləri Doktoru London Universiteti AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA KİÇİK VƏ ORTA SAHİBKARLIQ SƏVİYYƏSİNDƏ İSTEHLAK

Detaylı

Qrant haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Qrant haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu Qrant haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu Bu Qanun Azərbaycan Respublikasında qrantların (o cümlədən sub-qrantın, qranta əlavənin, habelə ianələr istisna olmaqla, bu Qanunun 1-ci maddəsinin birinci

Detaylı

AMEDIA Ünvan: Bakı, Azərbaycan / C.Cabbarlı 44 / Caspian Plaza Tel.:( ) / ( )

AMEDIA Ünvan: Bakı, Azərbaycan / C.Cabbarlı 44 / Caspian Plaza Tel.:( ) / ( ) AMEDIA 2016 Ünvan: Bakı, Azərbaycan / C.Cabbarlı 44 / Caspian Plaza Tel.:(+994 12) 4369846 / (+994 77) 4100004 E-mail: info@amedia.az www.amedia.az HAQQIMIZDA AMEDIA komandası olaraq biz böhranda şirkətlərin

Detaylı

Azərlotereya ASC tərəfindən Azərbaycan Respublikasında lotereya fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, vətəndaşların hüquqlarının və qanuni mənafelərinin

Azərlotereya ASC tərəfindən Azərbaycan Respublikasında lotereya fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, vətəndaşların hüquqlarının və qanuni mənafelərinin AZƏRLOTEREYA AÇIQ SƏHMDAR CƏMİYYƏTİNİN 2012-ci il üzrə İLLİK HESABATI Azərlotereya ASC tərəfindən Azərbaycan Respublikasında lotereya fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, vətəndaşların hüquqlarının və qanuni

Detaylı

AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATININ SEKTORLAR ÜZRƏ TƏHLİLİ. Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru

AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATININ SEKTORLAR ÜZRƏ TƏHLİLİ. Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATININ SEKTORLAR ÜZRƏ TƏHLİLİ Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Bakı - 2016 ÜDM İSTEHSALINDA SEKTORLARIN PAYI (2015) ÜDM İSTEHSALINDA SEKTORLARIN PAYI Azərbaycanda ÜDM-nin

Detaylı

Azərbaycan Respublikasının bank sistemində ödəniş vasitələrinin maliyyə hesabatlarında uçotu Qaydaları

Azərbaycan Respublikasının bank sistemində ödəniş vasitələrinin maliyyə hesabatlarında uçotu Qaydaları Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyəti 18 yanvar 2003-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdir. Protokol N 01 Reyestr N 32 İdarə Heyətinin Sədri Elman Rüstəmov Azərbaycan Respublikasının

Detaylı

BALANS HESABATI A-AKTİVLƏR

BALANS HESABATI A-AKTİVLƏR BALANS HESABATI A-AKTİVLƏR Aktivlərin maddələri Cəmi (min AZN) Xarici valyutada (2-ci sütundan) 1. Nağd vəsaitlər (banknotlar v ə sikkələr, yolda, bankomatlarda v ə 20330.03 8764.68 valyuta mübadil ə məntəqələrind

Detaylı

Bu hesabatda biznesin həyat siklinin əsas istiqamətləri ətraflı şəkildə təhlil olunur.

Bu hesabatda biznesin həyat siklinin əsas istiqamətləri ətraflı şəkildə təhlil olunur. Xülasə Bu hesabatda biznesin həyat siklinin əsas istiqamətləri ətraflı şəkildə təhlil olunur. Müşahidələr 2007-ci ilin sonunda 2008-ci ilin əvvəllərində seçilən 1800 statistic bölgü vahidi təmsil edən

Detaylı

May 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI

May 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI May 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI MÜNDƏRİCAT 1. VALYUTA TƏNZİMİ HAQQINDA AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNUNDA DƏYİŞİKLİKLƏR...3 2.ÖDƏMƏ QABİLİYYƏTİNİ İTİRMİŞ BANKLARIN REZOLYUSİYASI VƏ SAĞLAMLAŞDIRMA

Detaylı

Kommunal Müəssisələrin Maliyyə Məsələləri ilə Tanışlıq

Kommunal Müəssisələrin Maliyyə Məsələləri ilə Tanışlıq Kommunal Müəssisələrin Maliyyə Məsələləri ilə Tanışlıq Çaba Kovаç Macarıstan Enerji Bürosu Коммунал Мцяссисялярин Тянзимлянмясиня даир Комиссийа Цзвляринин Милли Ассосиасийасынын (NARUC) «Тариф дяряжяляринин

Detaylı

MÖVZU 5 Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində kapitalın beynəlxalq hərəkəti

MÖVZU 5 Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində kapitalın beynəlxalq hərəkəti MÖVZU 5 Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində kapitalın beynəlxalq hərəkəti 5.1. Kapitalın beynəlxalq hərəkəti: mahiyyəti, mərhələləri, inkişaf səbəbləri, göstəriciləri və formaları 5.2. Birbaşa

Detaylı

Əlavə C3 ƏMSSTQ Əlavəsi Düzəlişlər Reyestri

Əlavə C3 ƏMSSTQ Əlavəsi Düzəlişlər Reyestri Əlavə C3 ƏMSSTQ Əlavəsi Düzəlişlər Reyestri QOŞMA C3 ƏMSSTQ SƏNƏDİNƏ ƏLAVƏYƏ DÜZƏLİŞLƏRİN REYESTRİ Qoşma C3: ƏMSSTQ sənədinə Əlavəyə Düzəlişlərin Reyestri i MÜNDƏRİCAT 1 MÜQƏDDİMƏ... I Cədvəllər Cədvəl

Detaylı

AZƏRBAYCANIN İQTİSADİ SİYASƏTİNİN ƏSAS XÜSUSİYYƏTLƏRİ

AZƏRBAYCANIN İQTİSADİ SİYASƏTİNİN ƏSAS XÜSUSİYYƏTLƏRİ AZƏRBAYCANIN İQTİSADİ SİYASƏTİNİN ƏSAS XÜSUSİYYƏTLƏRİ Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Bakı - 2014 İQTİSADİ SİYASƏT VƏ ƏSAS NÖVLƏRİ İqtisadi siyasət, makroiqtisadi tarazlıqların hansı istiqamətdə

Detaylı

YAPI KREDİ BANK AZƏRBAYCAN QSC-də. İstehlakçıların müraciətlərinə baxılmasına dair Qaydalar

YAPI KREDİ BANK AZƏRBAYCAN QSC-də. İstehlakçıların müraciətlərinə baxılmasına dair Qaydalar Yapı Kredi Bank Azərbaycan QSC-nin Müşahidə Şurasının tarixli saylı Protokol üzrə qərarı ilə Təsdiq edimişdir Müşahidə Şurasının Sədri Faik Açıkalın YAPI KREDİ BANK AZƏRBAYCAN QSC-də İstehlakçıların müraciətlərinə

Detaylı

Kassa dövriyyəsi haqqında statistik hesabatın tərtibi və təqdim olunması haqqında Təlimat. 1. Ümumi müddəalar

Kassa dövriyyəsi haqqında statistik hesabatın tərtibi və təqdim olunması haqqında Təlimat. 1. Ümumi müddəalar Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyətinin _06_ oktyabr 2009-cu il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdir. Protokol 28 Kassa dövriyyəsi haqqında statistik hesabatın tərtibi və təqdim olunması

Detaylı

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT NEFT VƏ SƏNAYE UNİVERSİTETİ. Kafedra: Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarəə olunması

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT NEFT VƏ SƏNAYE UNİVERSİTETİ. Kafedra: Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarəə olunması AZƏRBAYCAN DÖVLƏT NEFT VƏ SƏNAYE UNİVERSİTETİ Fakültə: İqtisadiyyatt və menecment Kafedra: Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarəə olunması Fənn: Standartlaşdırma və sertifikasiya SƏRBƏST İŞ

Detaylı

MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv

MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv bir ERKƏN İNKİŞAF SİSTEMİ hazırlamışlar. Bizim SERTIFIKATLAŞDIRILMIŞ

Detaylı

BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ

BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ 58 MART 2013 BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ Böyük Britaniya Qərbi Avropanın ən yüksək inkişaf ölkələrindən biridir. Bu ölkə vergi elminin vətəni hesab edilir. Böyük Britaniyanın vergi sahəsində olan

Detaylı

İqtisadiyyat nazirinin 2017-ci il 15 mart tarixli F-44 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmişdir

İqtisadiyyat nazirinin 2017-ci il 15 mart tarixli F-44 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmişdir İqtisadiyyat nazirinin 2017-ci il 15 mart tarixli F-44 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmişdir AZƏRLOTEREYA AÇIQ SƏHMDAR CƏMİYYƏTİNİN 2016-cı il üzrə İLLİK HESABATI Azərlotereya ASC tərəfindən Azərbaycan Respublikasında

Detaylı

QEYRİ-QANUNİ YOLLA ƏLDƏ EDİLMİŞ PUL VƏSAİTLƏRİNİN VƏ YA DİGƏR ƏMLAKIN BANKLAR VASİTƏSİLƏ LEQALLAŞDIRILMASININ QARŞISININ ALINMASINA DAIR

QEYRİ-QANUNİ YOLLA ƏLDƏ EDİLMİŞ PUL VƏSAİTLƏRİNİN VƏ YA DİGƏR ƏMLAKIN BANKLAR VASİTƏSİLƏ LEQALLAŞDIRILMASININ QARŞISININ ALINMASINA DAIR Təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikası Milli Bankı İdarə Heyətinin _03_ noyabr 2006-cı il tarixli qərarı ilə Protokol 34 D/reyestr 160 QEYRİ-QANUNİ YOLLA ƏLDƏ EDİLMİŞ PUL VƏSAİTLƏRİNİN VƏ YA DİGƏR ƏMLAKIN

Detaylı

İyul 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI

İyul 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI İyul 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA İXTISASLAŞMIŞ TURİZM SƏNAYESİNİN İNKİŞAFINA DAİR STRATEJİ YOL XƏRİTƏSİ Strateji Yol Xəritəsi nəzərdə tutulmuş müddətlər ərzində

Detaylı

2016-cı il Azərbaycan tarixində dərin islahatlar ili kimi yadda qalacaq! Vusal Musayev

2016-cı il Azərbaycan tarixində dərin islahatlar ili kimi yadda qalacaq! Vusal Musayev 2016 İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi İqtisadi Təhlil və Analitik-İnformasiya Departamenti 2016-cı il Azərbaycan tarixində dərin

Detaylı

DÖVLƏT SOSİAL SIĞORTA ŞƏHADƏTNAMƏSİNİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ VƏ YA DUBLİKATININ VERİLMƏSİ ÜÇÜN MÜRACİƏTİN QƏBULU İSTİFADƏÇİ TƏLİMATI

DÖVLƏT SOSİAL SIĞORTA ŞƏHADƏTNAMƏSİNİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ VƏ YA DUBLİKATININ VERİLMƏSİ ÜÇÜN MÜRACİƏTİN QƏBULU İSTİFADƏÇİ TƏLİMATI DÖVLƏT SOSİAL SIĞORTA ŞƏHADƏTNAMƏSİNİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ VƏ YA DUBLİKATININ VERİLMƏSİ ÜÇÜN MÜRACİƏTİN QƏBULU İSTİFADƏÇİ TƏLİMATI DSMF 16.09.2015 Mündəricat Giriş...2 Məqsəd... 2 Məzmun... 2 Xidmətin istifadəçiləri...

Detaylı

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI 2009-cu il 18 mart tarixli referendum nəticəsində qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının referendum aktının tətbiqi

Detaylı

KORPORATİV SOSİAL MƏSULİYYƏT ÜZRƏ BEYNƏLXALQ

KORPORATİV SOSİAL MƏSULİYYƏT ÜZRƏ BEYNƏLXALQ KORPORATİV SOSİAL MƏSULİYYƏT ÜZRƏ BEYNƏLXALQ TƏCRÜBƏ VƏ ONDAN İSTİFADƏ İMKANLARI İnsan resurslarının dəyərlərə dayalı menecmenti Korporativ dəyərlər və davranış kodeksi İctimai sektorda fəallıq KSM Təhcizatda

Detaylı

Azər-Türk Bank ASC üzrə

Azər-Türk Bank ASC üzrə Azər-Türk Bank ASC üzrə XİDMƏT HAQQI TARİFLƏRİ Fiziki şəxslərə göstərilən bank xidmətləri üzrə TARİFLƏR CƏDVƏLİ 1 1.1 1.2 1.3 2 Bank hesablarının açılması: Cari hesabın açılması (əmanət qoyulması, kredit

Detaylı

ŞIRKƏTIN INKIŞAFıNıN RƏQABƏT STRATEGIYALARı VƏ ONLARıN TƏSNIFLƏŞDIRILMƏSI

ŞIRKƏTIN INKIŞAFıNıN RƏQABƏT STRATEGIYALARı VƏ ONLARıN TƏSNIFLƏŞDIRILMƏSI ŞIRKƏTIN INKIŞAFıNıN RƏQABƏT STRATEGIYALARı VƏ ONLARıN TƏSNIFLƏŞDIRILMƏSI i.e.n., doc. Hüseynova Arzu Rəqabətədavamlı təşkilatların layihələndirilməsi Baxılan məsələlər: Strategiyaların təsnifləşdirilməsi

Detaylı

Türkiyədə mövcud tənzimləyici qaydalar

Türkiyədə mövcud tənzimləyici qaydalar Tariflərin təkmilləşdirilməsi və Kommunal xidmətlərin tənzimlənməsi Türkiyədə mövcud tənzimləyici qaydalar Hasan ÖZKOÇ TÜRKİYƏNİN Enerji Bazarı Tənzimləyici Qurumunun İşçi qrupunun rəhbəri Bakı, Azərbaycan

Detaylı

Kommunal müəssisələr tərəfindən satınalma

Kommunal müəssisələr tərəfindən satınalma 16-cı Xülasə Avqust 2011-ci il Dövlət satınalmaları Kommunal müəssisələr tərəfindən satınalma MÜNDƏRİCAT Kommunal müəssisələr tərəfindən satınalma Kommunal müəssisələrin satınalma prosedurları haqqında

Detaylı

ƏVVƏLKİ VƏ YENİ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM MƏKANLARI. Brendlərin Uçuş Zolağı

ƏVVƏLKİ VƏ YENİ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM MƏKANLARI. Brendlərin Uçuş Zolağı ƏVVƏLKİ VƏ YENİ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM MƏKANLARI Brendlərin Uçuş Zolağı MÜNDƏRİCAT BİZ KİMİK? VİZYONUMUZ YENİ TERMİNALA BİR NƏZƏR NİYƏ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM? HƏDƏF KÜTLƏMİZ MƏHSULLARIMIZ BİZ

Detaylı

«Təsdiq edilmişdir»: Azərbaycan Respublikasının Milli Depozit Mərkəzinin Müşahidə Şurasının. Protokol 11 -li. «16» may 2016-cı il. Sədr B.

«Təsdiq edilmişdir»: Azərbaycan Respublikasının Milli Depozit Mərkəzinin Müşahidə Şurasının. Protokol 11 -li. «16» may 2016-cı il. Sədr B. «Təsdiq edilmişdir»: Azərbaycan Respublikasının Milli Depozit Mərkəzinin Müşahidə Şurasının Protokol 11 -li «16» may 2016-cı il Sədr B.Əzizov (Azərbaycan Respublikasının Müşahidə Şurasının 24 oktyabr 2016-cı

Detaylı

H E S A B A T Q E Y D Ə A L I N D I!

H E S A B A T Q E Y D Ə A L I N D I! R Ə S M İ S T A T İ S T İ K A H E S A B A T I 1-İstehsal -li forma Hesabatı təqdim edən müəssisənin adı: Bazarstore Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Müəssisənin kodu: 1173024 Hesabat dövrü: 2016 -ci il 9

Detaylı

Azərbaycan Dövlət İqtİsad Unİversİtetİ Qİda məhsullarının texnologiyası kafedrası Fənn: İaşə müəssisələrinin avadanlıqları

Azərbaycan Dövlət İqtİsad Unİversİtetİ Qİda məhsullarının texnologiyası kafedrası Fənn: İaşə müəssisələrinin avadanlıqları Azərbaycan Dövlət İqtİsad Unİversİtetİ Qİda məhsullarının texnologiyası kafedrası Fənn: İaşə müəssisələrinin avadanlıqları Tərtib etdi: b/m, i.e.d. Nəsrullayeva G.M. MÖVZU 13. ISTILIK AVADANLILQARI PLAN

Detaylı

5 li KOMMERSİYA TƏŞKİLATLARI ÜÇÜN MİLLİ MÜHASİBAT UÇOTU STANDARTI PUL VƏSAİTLƏRİNİN HƏRƏKƏTİ HAQQINDA HESABAT ÜZRƏ

5 li KOMMERSİYA TƏŞKİLATLARI ÜÇÜN MİLLİ MÜHASİBAT UÇOTU STANDARTI PUL VƏSAİTLƏRİNİN HƏRƏKƏTİ HAQQINDA HESABAT ÜZRƏ Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin 2006-ci il 18 aprel tarixli İ-38 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmişdir 5 li KOMMERSİYA TƏŞKİLATLARI ÜÇÜN MİLLİ MÜHASİBAT UÇOTU STANDARTI PUL VƏSAİTLƏRİNİN HƏRƏKƏTİ

Detaylı

ADA Universitetində təhsil alan tələbələrin təhsil. haqqının maliyyələşdirilməsi üçün Təhsil krediti

ADA Universitetində təhsil alan tələbələrin təhsil. haqqının maliyyələşdirilməsi üçün Təhsil krediti ADA Universitetində təhsil alan tələbələrin təhsil haqqının maliyyələşdirilməsi üçün Təhsil krediti 03.09.2015 Ərizəçi (Borcalan) Universitetdə bakalavr və magistr pilləsində təhsilini başlayan və ya təhsilini

Detaylı

STRATEJİ PLANLAŞDIRMA

STRATEJİ PLANLAŞDIRMA 23 sentyabr 2016 Bakı, Azərbaycan STRATEJİ PLANLAŞDIRMA Gubad İbadoğlu Strategiya nədir? Strategiya əksər vaxtı Plan Üsül Pozisiya Ssenari Perspektiv kimi təsvir olunur Strategiya - taktika Strategiya

Detaylı

Biz eyni dalğadayıq TİRAJLI STİMULLAŞDIRICI LOTEREYADA İŞTİRAK ŞƏRTLƏRİ

Biz eyni dalğadayıq TİRAJLI STİMULLAŞDIRICI LOTEREYADA İŞTİRAK ŞƏRTLƏRİ Biz eyni dalğadayıq TİRAJLI STİMULLAŞDIRICI LOTEREYADA İŞTİRAK ŞƏRTLƏRİ 1. Tirajlı stimullaşdırıcı lotereyanın təşkilatçısı: OMG Azerbaijan Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət, bundan sonra Təşkilatçı. Ünvan:

Detaylı

Sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkilində biznes-planın rolu

Sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkilində biznes-planın rolu Sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkilində biznes-planın rolu Sahibkarlıq fəaliyyəti mülkiyyət formasından asılı olamayaraq fiziki və hüquqi şəxslərin mənfəət və ya şəxsi gəlir əldə etmək məqsədilə özlərinin

Detaylı

Korporativ idarəetmə. Ruslan Atakişiyev İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin sədri. Məruzəçi:

Korporativ idarəetmə. Ruslan Atakişiyev İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin sədri. Məruzəçi: Korporativ idarəetmə Məruzəçi: Ruslan Atakişiyev İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin sədri 1 Sahibkarlığın tarixi inkişafı a) Tacirlər, sənətkarlar, iri torpaq sahibləri və s.; b) XVI əsrdə sahibkarlığın

Detaylı

Açıq bazar əməliyyatları. Banklardan kənar nağd pul. Baza inflyasiya. Çərçivə alətləri. Deflyasiya. Dezinflyasiya. Dollarlaşma

Açıq bazar əməliyyatları. Banklardan kənar nağd pul. Baza inflyasiya. Çərçivə alətləri. Deflyasiya. Dezinflyasiya. Dollarlaşma Açıq bazar əməliyyatları Banklararası pul bazarı Banklardan kənar nağd pul Baza inflyasiya Çərçivə alətləri Deflyasiya Devalvasiya Dezinflyasiya Dollarlaşma Dövriyyədə olan nağd pul Emissiya Faiz dərəcələri

Detaylı

T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI

T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Birimi Temmuz 2013 T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI İçindekiler Azerbaycan Cumhuriyeti Hakkında Genel Bilgiler...5 Azerbaycan Cumhuriyeti

Detaylı

Təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı cü il. Sədr. Elman Rüstəmov

Təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı cü il. Sədr. Elman Rüstəmov Təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı Qərar 2014-cü il Sədr Elman Rüstəmov Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı tərəfindən ödəniş sistemlərində hesablaşmaların təşkili Qaydaları

Detaylı

Məxfilik Siyasəti. Əhatə dairəsi. Məlumatın növü və Toplanma Metodları

Məxfilik Siyasəti. Əhatə dairəsi. Məlumatın növü və Toplanma Metodları Məxfilik Siyasəti Bu Məxfilik Siyasətində ("Siyasət") biz Qualcomm Incorporated və filiallarımızın (kollektiv şəkildə "biz", "bizi" və yaxud "bizim") şəxsi məlumatları necə toplaması istifadə etməsi, emal

Detaylı

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ KAFEDRA: QİDA MƏHSULLARININ TEXNOLOGİYASI FƏNN: BİOTEXNOLOGİYANIN ƏSASLARI GENETIK MÜHƏNDISLIK VƏ ONUN ƏSAS ANLAYIŞLARI Tərtib etdi: Dos.,t.e.n. Qədimova Natəvan

Detaylı

Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Sektorunun İnkişafı Strategiyası

Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Sektorunun İnkişafı Strategiyası Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Sektorunun İnkişafı Strategiyası Nəqliyyat sisteminin inkişafı Azərbaycan Respublikası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Ölkə iqtisadiyyatının infrastruktur sahələri

Detaylı

AVRASİYA SOSİAL ELMLƏR FORUMU

AVRASİYA SOSİAL ELMLƏR FORUMU II CİLD Azərbaycan Dövlət Hacettepe Qırğızıstan-Türkiyə Ahmet Yesevi İqtisad Universiteti Universiteti Manas Universiteti Universiteti Dünya İqtisadiyyatının İnkişaf Paradiqması: Bazar və Sonrası mövzusunda

Detaylı

ABB-də 1,400-ə yaxın insan çalışır. İngiltərənin

ABB-də 1,400-ə yaxın insan çalışır. İngiltərənin 14 YANVAR 2014 Təqdimat Finansist "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı"ASC 1992-ci ilin yanvarın 10-dan fəaliyyətə başlayıb. Azərbaycan Beynəlxalq Bankı, Azərbaycan Respublikasında dövlət nəzarətində olan və bank

Detaylı

Bank sistemində pulların ekspertizasının təşkili və aparılması Q A Y D A L A R I

Bank sistemində pulların ekspertizasının təşkili və aparılması Q A Y D A L A R I Dövlət qeydiyyatına alınmışdır Təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasının Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Mərkəzi Bankının İdarə Heyəti Qeydiyyat 3118 Protokol 05 18 mart 2005-ci il 03 mart

Detaylı

MÖVZU 9. TİCARƏT NƏZƏRİYYƏSİ VƏ PRAKTİKASI

MÖVZU 9. TİCARƏT NƏZƏRİYYƏSİ VƏ PRAKTİKASI MÖVZU 9. TİCARƏT NƏZƏRİYYƏSİ VƏ PRAKTİKASI 1. Beynəlxalq ticarətin əhəmiyyəti 1. Beynəlxalq ticarətin əhəmiyyəti. 2. Müqayisəli üstünlük prinsipi. 3. Tariflər və ticarət üzrə Baş razılaşma. Dünya ticarəti

Detaylı

YERLİ ŞİRKƏTİN YARADILMASININ PROSEDUR QAYDALARI

YERLİ ŞİRKƏTİN YARADILMASININ PROSEDUR QAYDALARI YERLİ ŞİRKƏTİN YARADILMASININ PROSEDUR QAYDALARI Yerli şirkətin yaradılması mərkəzləşdirilmiş qaydada vergi orqanında həyata keçirilir. Prosedur qaydalar: 1. Təsis sənədlərin a. Nizamnamə b. Hüquqi ünvan

Detaylı

MobilBank. Mobil telefon vasitəsilə kart hesabının idarə olunması

MobilBank. Mobil telefon vasitəsilə kart hesabının idarə olunması MobilBank Mobil telefon vasitəsilə kart hesabının idarə olunması Xidmət siyahısı Kommunal xidmətlərin ödənişi Mobil operator xidmətlərinin ödənişi İnternet provayderlər xidmətlərinin ödənişi Pulun kartdan

Detaylı

1. Bazar iqtisadiyyatında dövlətin rolu.

1. Bazar iqtisadiyyatında dövlətin rolu. MÖVZU 8. İQTİSADİYYATA DÖVLƏT TƏSMİRİ ALƏTLƏRİ 1. Bazar iqtisadiyyatında dövlətin rolu. 1. Bazar iqtisadiyyatında dövlətin rolu. 2. Dövlət xərcləri və vergi tutumu. 3. Monetar siyasət. Bazar, öz-özlüyünə

Detaylı

"Birləşmiş Millətlər Təşkilatının "İqlim Dəyişmələri haqqında" Çərçivə Konvensiyasına dair" Kioto Protokoluna qoşulmaq barədə

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri haqqında Çərçivə Konvensiyasına dair Kioto Protokoluna qoşulmaq barədə "Birləşmiş Millətlər Təşkilatının "İqlim Dəyişmələri haqqında" Çərçivə Konvensiyasına dair" Kioto Protokoluna qoşulmaq barədə AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi

Detaylı

Tibbi sığorta haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU

Tibbi sığorta haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Tibbi sığorta haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Bu Qanun əhalinin tibbi sığortasının təşkilati, hüquqi və iqtisadi əsaslarını müəyyən edir, tibbi sığortanın subyektləri arasındakı münasibətləri

Detaylı

MÜASİR AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATININ FORMALAŞMASININ ƏSAS MƏRHƏLƏLƏRİ. Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru

MÜASİR AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATININ FORMALAŞMASININ ƏSAS MƏRHƏLƏLƏRİ. Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru MÜASİR AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATININ FORMALAŞMASININ ƏSAS MƏRHƏLƏLƏRİ Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Bakı - 2014 MÜSTƏQİLLİYƏ QƏDƏRKİ DÖVR... XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəlləri: Qurudan çıxarılan

Detaylı

İQLİM DƏYİŞMƏLƏRİNƏ TƏSİRİN YUMŞALDILMASI SAHƏSİNDƏ ARDNŞ-İN HAZIRKİ VƏ GƏLƏCƏK FƏALİYYƏTİ

İQLİM DƏYİŞMƏLƏRİNƏ TƏSİRİN YUMŞALDILMASI SAHƏSİNDƏ ARDNŞ-İN HAZIRKİ VƏ GƏLƏCƏK FƏALİYYƏTİ AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI DÖVLƏT NEFT ŞIRKƏTI (ARDNŞ) İQLİM DƏYİŞMƏLƏRİNƏ TƏSİRİN YUMŞALDILMASI SAHƏSİNDƏ ARDNŞ-İN HAZIRKİ VƏ GƏLƏCƏK FƏALİYYƏTİ YENI QLOBAL RAZILAŞMANIN ELEMENTLƏRİ VƏ NƏZƏRDƏ TUTULAN TÖHVƏLƏRİN

Detaylı

Azərbaycan Respublikasında çimərlik turizminin inkişafına dair ci illər üçün. Tədbirlər Planı

Azərbaycan Respublikasında çimərlik turizminin inkişafına dair ci illər üçün. Tədbirlər Planı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 30 mart tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasında çimərlik turizminin inkişafına dair -ci illər üçün Tədbirlər Planı Tədbirin adı

Detaylı

REGİONAL İNKİŞAFDA İNKİŞAF AGENTLİKLƏRİNİN ROLU: AVROPANIN KİÇİK PARİSİ VƏ BAKININ QARDAŞI İZMİRDƏN QEYDLƏR

REGİONAL İNKİŞAFDA İNKİŞAF AGENTLİKLƏRİNİN ROLU: AVROPANIN KİÇİK PARİSİ VƏ BAKININ QARDAŞI İZMİRDƏN QEYDLƏR REGİONAL İNKİŞAFDA İNKİŞAF AGENTLİKLƏRİNİN ROLU: AVROPANIN KİÇİK PARİSİ VƏ BAKININ QARDAŞI İZMİRDƏN QEYDLƏR Elşən BAĞIRZADƏ, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Türk Dünyası İşlətmə Fakültəsinin müəllimi,

Detaylı

Sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərin idarəetmə orqanlarında təmsil edilməsinin faydaları

Sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərin idarəetmə orqanlarında təmsil edilməsinin faydaları Azərbaycanda sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərin idarəetmə aparatında təmsil edilməsi: Mövcud Vəziyyətin Qiymətləndirilməsi və Təkmilləşdirilməsi I stiqamətləri CESD Tədqiqat Qrupu Layihə Avropa I ttifaqı

Detaylı

Kaspian Drilinq Kompani Limited MMC Konsolidasiya Edilmiş Maliyyə Hesabatları

Kaspian Drilinq Kompani Limited MMC Konsolidasiya Edilmiş Maliyyə Hesabatları Konsolidasiya Edilmiş Maliyyə Hesabatları Müstəqil Auditorun Hesabatı ilə birlikdə Konsolidasiya Edilmiş Maliyyə Vəziyyəti haqqında Hesabat 31 dekabr 2014-cü il tarixinə Qeydlər 31 dekabr 2014-cü il

Detaylı

KONSEPSIYA SƏNƏDLƏRİNİN QƏBULU NO. ITB/AZE/009/2012

KONSEPSIYA SƏNƏDLƏRİNİN QƏBULU NO. ITB/AZE/009/2012 TƏHLÜKƏSIZLIK VƏ ƏTRAF MÜHIT ÜZRƏ VƏTƏNDAŞ FƏALIYYƏTI KONSEPSIYA SƏNƏDLƏRİNİN QƏBULU NO. ITB/AZE/009/2012 Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının Bakı Ofisi Təhlükəsizlik və Ətraf Mühit üzrə

Detaylı

M Ə L U M A T I. 1. Bankın Nizamnaməsini qəbul etmək, nizamnaməyə əlavə və dəyişikliklər etmək;

M Ə L U M A T I. 1. Bankın Nizamnaməsini qəbul etmək, nizamnaməyə əlavə və dəyişikliklər etmək; Yapı Kredi Bank Azərbaycan Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin İdarəetmə Orqanlarının səlahiyyətləri, maliyyə idarəetməsi, hesabatlıq və daxili nəzarət prosesləri haqqında M Ə L U M A T I Bankın Səhmdarlarının

Detaylı

Əlavə D Ətraf Mühitin və Sosial Sahənin İdarə Edilməsi və Monitorinqi Planı

Əlavə D Ətraf Mühitin və Sosial Sahənin İdarə Edilməsi və Monitorinqi Planı Əlavə D Ətraf Mühitin və Sosial Sahənin İdarə Edilməsi və Monitorinqi Planı MÜNDƏRİCAT 1 GİRİŞ... 1 2 İDARƏETMƏ PLANLARINA DÜZƏLİŞLƏR... 2 Cədvəl Cədvəl 1: -ə düzəlişlərin siyahısı... 3 Ətraf Mühitin və

Detaylı

Finansist. Təqdimat ALMANİYA VERGİ SİSTEMİ

Finansist. Təqdimat ALMANİYA VERGİ SİSTEMİ Finansist Təqdimat ALMANİYA VERGİ SİSTEMİ 54 APREL 2013 Təqdimat Finansist Almaniya güclü maliyyə sisteminə malik olan dövlətlərdən biridir. Vergi sisteminə gəldikdə isə demək olar ki, burada vergi gəlirləri

Detaylı

Azərbaycan Hava Yolları. «01» iyul 2016-ci il.

Azərbaycan Hava Yolları. «01» iyul 2016-ci il. Azərbaycan Hava Yolları «01» iyul 2016-ci il. Müqavilənin şərtlərinin pozulmasına görə cərimə sanksiyalarının siyahısı (BSP və ARC vasitəsi ilə işləyən agentlər üçün ADM policy) Qayda pozmaların növləri

Detaylı

Q A N U N U. Azərbaycan Respublikasının 2005-ci il dövlət büdcəsi haqqında

Q A N U N U. Azərbaycan Respublikasının 2005-ci il dövlət büdcəsi haqqında A Z Ə R B A Y C A N R E S P U B L İ K A S I N I N Q A N U N U Azərbaycan Respublikasının 2005-ci il dövlət büdcəsi haqqında Maddə 1. Azərbaycan Respublikasının 2005-ci il dövlət büdcəsinin gəlirləri 10222000,0

Detaylı

Expressbank Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin 2016-ci il üzrə YARIMİLLİK HESABATI

Expressbank Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin 2016-ci il üzrə YARIMİLLİK HESABATI Expressbank Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin 2016-ci il üzrə YARIMİLLİK HESABATI 1 Emitentin tam və qısaldılmış adı, vergi Tam adı: Expressbank Açıq Səhmdar ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrəsi (VÖEN), dövlət qeydiyyatının

Detaylı

İşçi sənəd, Oktyabr 2017

İşçi sənəd, Oktyabr 2017 ŞƏrq TƏrƏfdaşlığı regionunda siyasətin formalaşdırılması və ictimai məlumatlandırma üçün son ekoloji qiymətləndirməhesabatlarının effektivliyi və uyğunluğu AzƏrbaycan Respublikası İşçi sənəd, Oktyabr 217

Detaylı

Kurs işi AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ. Kafedra: Bank işi

Kurs işi AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ. Kafedra: Bank işi AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ Kafedra: Bank işi Fakultə: Kredit-İqtisad İxtisas: Maliyyə-Kredit Kurs işi Kurs : II Qrup: K-648 Tələbə: Mövzu: Elmi rəhbər:

Detaylı

Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi Layihəsi, Azərbaycan Ətraf Mühitə və Sosial Sahəyə Təsirin Qiymətləndirilməsinin Əlavəsi

Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi Layihəsi, Azərbaycan Ətraf Mühitə və Sosial Sahəyə Təsirin Qiymətləndirilməsinin Əlavəsi Yekun variant Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi Layihəsi, Azərbaycan Ətraf Mühitə və Sosial Sahəyə Təsirin Qiymətləndirilməsinin Əlavəsi Cənubi Qafqaz Boru Kəməri Şirkəti İYUN 2014-CÜ IL RSK

Detaylı

Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi. Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi Əl Kuk

Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi. Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi Əl Kuk Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni Texnologiyaların Tətbiqi Əl Kuk, Şahdəniz İşlənməsi üzrə vitse-prezident Xəzər Neft və Qaz Konfransı, Bakı 6 iyun 2013-cü il Şahdəniz Yatağının İşlənilməsində Yeni

Detaylı

ACCESSPAY XİDMƏTİ. 7/23/2014 AccessBank Sales Training - 1 -

ACCESSPAY XİDMƏTİ. 7/23/2014 AccessBank Sales Training - 1 - ACCESSPAY XİDMƏTİ 7/23/2014 AccessBank Sales Training - 1 - ACCESSPAY XİDMƏTİ ƏSAS FUNKSİYALAR AccessBank-ın və ya digər Bankın plastik kartı vasitəsilə AccessBank-da olan cari, debit kart, əmanət hesablarına

Detaylı

ETGi Video Konfrans E-Learning, Uzaqdan Təhsil Həlləri

ETGi Video Konfrans E-Learning, Uzaqdan Təhsil Həlləri Dünyanı Dəyişdirən İnnovativ Texnologiyalar və Həllər ETGi Video Konfrans E-Learning, Uzaqdan Təhsil Həlləri Məhsullar Həllər Xidmətlər Video Konfrans Xidmət içi Təhsil Qurumsal Kommunikasiya Sadəcə Software

Detaylı

Azərbaycanda turizmin vəziyyəti

Azərbaycanda turizmin vəziyyəti Azərbaycanda turizmin vəziyyəti İqtisadi islahatların həyata keçirilməsində iqtisadi və sosial mexanizmlərin formalaşması, dinamikası və proqnozlaşdırılması, xüsusi tədqiqat obyekti kimi təhlili, islahatların

Detaylı

VRF KONDİSİONER SİSTEMLERİNƏDİR

VRF KONDİSİONER SİSTEMLERİNƏDİR VRF KONDİSİONER SİSTEMLERİNƏDİR VRF NƏDİR? VRF (Variable Refrigerant Flow), Dəyişkən soyuducu Freon axımı deməkdir. Bir VRF kondisioner sistemi, binanın dəyişən hava ehtiyaclarına bağlı olaraq soyuducu

Detaylı

DÜNYA İQTİSADİYYATI. I Mövzu - Giriş: dünya iqtisadiyyatının coğrafiyası və qloballaşma

DÜNYA İQTİSADİYYATI. I Mövzu - Giriş: dünya iqtisadiyyatının coğrafiyası və qloballaşma DÜNYA İQTİSADİYYATI I Mövzu - Giriş: dünya iqtisadiyyatının coğrafiyası və qloballaşma THE WORLD ECONOMY: Geography, Business, Development Frederick P. Stutz, Barney Warf Sixth Edition, Pearson, 2012 HAZIRLADI:

Detaylı

İdman mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi Qaydaları

İdman mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi Qaydaları Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti «İdman mərc oyunlarının həyata keçirilməsi məqsədi ilə hüquqi şəxsin akkreditasiya olunması Qaydası»nın və «İdman mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi Qaydaları»nın

Detaylı

Qərar Q-14. Relizin Tarixi: Bakı şəhəri, 30 iyun 2014-cü il

Qərar Q-14. Relizin Tarixi: Bakı şəhəri, 30 iyun 2014-cü il İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta müqaviləsinin məzmununun və formasının təsdiq edilməsi haqqında Relizin Tarixi:

Detaylı

2016-cı ildə Rioda keçiriləcək Olimpiya oyunlarının ən yaxşı anlarından zövq alın! TİRAJLI STİMULLAŞDIRICI LOTEREYA QAYDALARI VƏ ŞƏRTLƏRİ

2016-cı ildə Rioda keçiriləcək Olimpiya oyunlarının ən yaxşı anlarından zövq alın! TİRAJLI STİMULLAŞDIRICI LOTEREYA QAYDALARI VƏ ŞƏRTLƏRİ 2016-cı ildə Rioda keçiriləcək Olimpiya oyunlarının ən yaxşı anlarından zövq alın! TİRAJLI STİMULLAŞDIRICI LOTEREYA QAYDALARI VƏ ŞƏRTLƏRİ 1. Tirajlı Stimullaşdırıcı Lotereyanın təşkilatçısı: OMG Azerbaijan

Detaylı

Xammal və enerji daşıyıcı problemlərinin həll edilməsi yolları Müasir beynəlxalq münasibətlərin ən aktual məsələləri sırasına qloballaşan dünyanın

Xammal və enerji daşıyıcı problemlərinin həll edilməsi yolları Müasir beynəlxalq münasibətlərin ən aktual məsələləri sırasına qloballaşan dünyanın Xammal və enerji daşıyıcı problemlərinin həll edilməsi yolları Müasir beynəlxalq münasibətlərin ən aktual məsələləri sırasına qloballaşan dünyanın əsas geosiyasi problemlərindən biri olan istehsalat tələbləri

Detaylı

Mövzu 2. İQTİSADİ SAHƏDƏ QENDER BƏRABƏRSİZLİYİ

Mövzu 2. İQTİSADİ SAHƏDƏ QENDER BƏRABƏRSİZLİYİ Mövzu 2. İQTİSADİ SAHƏDƏ QENDER BƏRABƏRSİZLİYİ 1. İqtisadi sistemlər arasında fərqlər 2. Klassik əmranə - inzibati və klassik kapitalist yanaşma 3. Sistemin dinamikliyi, onun əsas xüsusiyyətləri və inkişaf

Detaylı

Unibank Kommersiya Bankı Açıq Səhmdar Cəmiyyətində fiziki şəxslərə göstərilən Plastik kart xidməti üzrə tariflər (Yeni redaksiyada)

Unibank Kommersiya Bankı Açıq Səhmdar Cəmiyyətində fiziki şəxslərə göstərilən Plastik kart xidməti üzrə tariflər (Yeni redaksiyada) Unibank Kommersiya Bankı Açıq Səhmdar Cəmiyyətində fiziki şəxslərə göstərn Plastik kart xidməti üzrə tariflər (Yeni redaksiyada) PLASTİK KARTLAR ÜZRƏ TARİFLƏR 1. Plastik kartın verilməsi (illik xidmət

Detaylı

Təhsil müəssisələrinin akkreditasiyası qaydaları. 1. Ümumi müddəalar

Təhsil müəssisələrinin akkreditasiyası qaydaları. 1. Ümumi müddəalar Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 28 sentyabr 2010-cu il tarixli 167 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir Təhsil müəssisələrinin akkreditasiyası qaydaları 1. Ümumi müddəalar 1.1. Bu Qaydalar

Detaylı

EDİTÖR DEN. Aşk olsun böyle dostluğa ve kardeşliğe. Eşq olsun belə dostluğa. və qardaşlığa. www.petkim.com.tr - 1

EDİTÖR DEN. Aşk olsun böyle dostluğa ve kardeşliğe. Eşq olsun belə dostluğa. və qardaşlığa. www.petkim.com.tr - 1 EDİTÖR DEN Aşk olsun böyle dostluğa ve kardeşliğe PETKİM YAŞAM ın 1-4 Haziran 2010 tarihleri arasında Bakü de düzenlenen Caspian Oil & Gas (COG) Fuarı için hazırladığımız özel sayısı ile karşınızdayız

Detaylı

DƏRMAN VASİTƏLƏRİ HAQQINDA AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU

DƏRMAN VASİTƏLƏRİ HAQQINDA AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU www.stomatoloq.az DƏRMAN VASİTƏLƏRİ HAQQINDA AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Bu Qanun Azərbaycan Respublikasında dərman və tibb vasitələri ilə davranışın hüquqi və təşkilatı əsaslarını müəyyən edir,

Detaylı

ATABANK AÇIQ SƏHMDAR CƏMİYYƏTİ

ATABANK AÇIQ SƏHMDAR CƏMİYYƏTİ ATABANK AÇIQ SƏHMDAR CƏMİYYƏTİ Beynəlxalq Maliyyə Hesabatları Standartlarına uyğun hazırlanmış Maliyyə Hesabatları və Müstəqil Auditor Rəyi tarixində başa çatmış il üzrə 3 ATA BANK AÇIQ SƏHMDAR CƏMİYYƏTİ

Detaylı

Ana kart (Motherboard)

Ana kart (Motherboard) 1 Ana kart (Motherboard) 2 Ana lövhə və ya ana kart (ing. motherboard) mürəkkəb çoxqatlı çap lövhəsində fərdi kompüterin əsas komponentləri (mərkəzi prosessor, operativ yaddaşın kontrollerləri, operativ

Detaylı

"Azərbaycan Beynəlxalq Bankı" ASC-də ödəniş kartları üzrə T A R İ F C Ə D V Ə L İ

Azərbaycan Beynəlxalq Bankı ASC-də ödəniş kartları üzrə T A R İ F C Ə D V Ə L İ 21-Jun-2017 USD 1.7022 "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı" ASC-də ödəniş üzrə T A R İ F C Ə D V Ə L İ Ödəniş nın buraxılmasına görə illik xidmət haqqı (manatla) Internet Card 1 / MC Web-Card 1 Electron 1 / Debit

Detaylı

TƏŞKİLAT KOMİTƏSİ / TEŞKİLAT KOMİSYONU

TƏŞKİLAT KOMİTƏSİ / TEŞKİLAT KOMİSYONU Çağ Öğretim İşletmeleri Qafqaz Universiteti Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı (TİKA) MÜLKİ HÜQUQ BEYNƏLXALQ SİMPOZİUM M ATERİ ALLAR ÖZEL HUKUK ULUSLARARASI SEMPOZYUM TEBLİ ĞLER Bakı Azərbaycan

Detaylı

Dövlət satınalmalarında iqtisadi məsələlər

Dövlət satınalmalarında iqtisadi məsələlər 2-ci Xülasə Yanvar 2011-ci il Dövlət satınalmaları Dövlət satınalmalarında iqtisadi məsələlər MÜNDƏRİCAT Mərkəzləşdirilmiş və ya desentralizasiya edilmiş satınalma yanaşması Ən yaxşı müqavilə növü Tenderin

Detaylı

Azərbaycan Hava Yolları Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti Milli Aviasiya Akademiyası

Azərbaycan Hava Yolları Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti Milli Aviasiya Akademiyası Azərbaycan Hava Yolları Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti Milli Aviasiya Akademiyası Fakültə: Avianəqliyyat istehsalatı Kafedra: Avianəqliyyat istehsalatı İxtisas: Qrup: Fənn: Avianəqliyyat istehsalatının təşkili

Detaylı

Vahid rüblük hesabat TƏLİMAT

Vahid rüblük hesabat TƏLİMAT Vahid rüblük hesabat 2016 Mündəricat 1. Proqram təminatına giriş.... 2 1.1. Elektron imza vasitəsilə giriş.... 3 1.2. Asan imza ilə giriş.... 4 2. Xidmətin istifadəsi.... 5 2.1. Sığortaedənin məlumatları....

Detaylı