ALUCRALILARIN KADILIKTA GÖRÜLEN HAYVAN DAVALARI

Transkript

1 ALUCRALILARIN KADILIKTA GÖRÜLEN HAYVAN DAVALARI Bundan önce de Şebinkarahisar da kadılıkta (şer i mahkemede) görülen bir eşek davasına ait belgeyi okumuş ve yorumlamaya çalışmıştık. 1 Bu kez benzer bir konuya ait 2 kadılık davası belgesinin daha karşımıza çıkmış olması geçen yüzyılın başında bu tür davaların sıklıkla yaşandığını göstermektedir. 15 Temmuz 1918 tarihli ilk belgemizde bahsedilen husus; Çakmanus köyünden Kart Hüsni oğlu Mehmed Ağa (babası Abdullah) Şebinkarahisar da mahkemede dava açarak bir dişi ester (katır) yavrusu, bir inek ve üç keçisinin sahipsiz mal diye Karahisar-i Şarki jandarma tabur kâtibi Rıfat Efendi tarafından alınarak hükümet-i seniyyeye ait olmak üzere hazine memuru Celaleddin Bey e teslim edildiğini, bilahare Şebinkarahisar muhasebe kâtibi İsmet Efendi nin hayvanları sahiplendiği belirtilerek hayvanlarını vermesi için İsmet Efendi ye tenbihatta bulunulması istenilmiştir. Mahkemede İsmet Efendi önce şunu şurdan bunu burdan satın aldım dese de sonradan hayvanların sahibi bilinmeyen yitik mal olduğunu itiraf ve ikrar etmiştir. Kadı bu kez Mehmed Ağa ya bu hayvanların senin olduğunu ispat edebilirmisin diye sorduğunda şahitlerininin dinlenmesini istemiştir. Kadı şahitleri dinlediğinde Çakmanus karyesi muhtarı Karacaoğlu Musa Çavuş ve ihtiyar meclisi azasından Çerçikoğlu Süleyman ve Keçeoğlu Abdülaziz söz konusu hayvanların Mehmed Ağa ya ait olduğunu belirtmişlerdir. Bunun üzerine kadı İsmet Efendi nin hayvanları Mehmed Ağa ya teslimi için hükmetmiştir. 7 Mart 1919 tarihli ikinci belgede bahsedilen husus ise Alucra nın Koman köyünden Tahir oğlu İzzet Ağa nın açtığı dava ile ilgilidir. Aslında onun hakkında bir dava açılmış o da karşı dava açmıştır. Mesele biraz karışıktır. İzzet Ağa Sivas ın Aziziye kazasının Yusufiyye köyünden Ahmet Çavuş tan bedeli mukabilinde bir ester (katır) satın almıştır. Ancak Kınık-ı Bâlâ köyünden Kör Hamid oğlu İsmail Efendi satılan bu hayvan üzerinde hak iddia ederek kendi malı olduğunu belirtmiş ve dava açmıştır. Ve mahkeme de söz konusu hayvanın İsmail Efendi ye teslimini istemiştir. Neticede açılan karşı dava sonucunda taraflar çağrılarak dinlenmiştir. Neticede Ahmet Çavuş katırı Komanlı İzzet Ağa ya satıp parasını aldığını itiraf 1

2 etmiştir. Bunun üzerine kadı (şer i mahkeme) Ahmed Çavuş un Komanlı İzzet Ağa dan aldığı mezkûr binyüz kuruşu iadesine hükmetmiştir. Daha fazla izaha gerek olmayan durumlar. Vicdan sahibi kimsenin yapamayacağı işler. Başkasının malını kendi malı gibi satmak veya benimseyim sahiplenmek, veballi işler vesselam. Belgelerin okunmasındaki katkılarından dolayı Osmanlıca Tarih Edebiyat ve Osmanlıca Mühimme Grubu üyelerinden Zafer Şık, Süleyman Köse, Hamza Soysal, Yılmaz Akçaalan, Özcan Tatar, Şule İyigönül Atasagun, Nurhan Gedik Mıstanoğlu, Zehra Arıkuşu ve Hafize Bozkurt a teşekkür ederim. BOA Fon Kodu: MŞH.ŞSC.d. Defter No: 4157, Tarihi: 1324, Konusu: Karahisar-i Şarki Meşihat Defteri Numero 44

3 Medine-i Karahisar-i Şarki ye tabi Alucra kazası kurasından Çakmanus karyesi ahalisinden Kart Hüsni oğlu Mehmed Ağa ibn-i Abdullah medine-i mezkûre mahkemesinde ma kud (kurulu) meclis-i şer iyemizde medine-i mezbure muhasebecisi ve beytü l-mal (hazine) me muru Celaleddin Bey tarafından usul-i şer iat hususu hakkında kibel-i şer den hukuku zail olunan medine-i mezkûre muhasebe merkez kaza kâtibi İsmet Efendi muvacehesinde (yüzleşmesinde) mahkeme-i şer iye dairesi kapusu önüne getirilerek muayene olunan rengi siyah iki yaşında bir res dişi ester sıpasını bundan bir sene mukaddem Bilakdis karyesinden Karabeğ oğlu İbrahim den dokuz aded lira-yı Osmani ve rengi alaca dört yaşında bir res ineği bundan beş mah mukaddem Gölve karyesinden şöhret ve ismini bilemediğim bir kimseden beş aded lira-yı Osmani semen-ı merfu (bedeli) mukabilinde iştira eylediğim (satın aldığım) gibi yine rengi siyah kulak ve bacakları beyaz ve dört yaşında bir res ve rengi siyah kulak ve bacakları kesdane dorusu (kızılı) dört yaşında bir res ve yine rengi siyah kulak ve bacakları kestane dorusu (kızılı) iki yaşında bir res ki cem an üç res keçi nicaten (yavrulamayla) yedimde malım iken mezkûr hayvanat her nasılsa Karahisar-i Şarki jandarma tabur kâtibi Rıfat Efendi tarafından alınarak hükümet-i seniyyeye teslim etmişler olduğundan mezkûr hayvanatım ber-vech-i muharrer (yazıldığı gibi) malım olduğundan hayvanat-ı mezkûre muhasebeci-i muma-ileyh mal-ı lukata (sahibi bilinmeyen yitik mal) olmak üzere (gibi) bi l-emane vaz -ı yed ider (el koymuş) olmağla su al olunub mezkûr hayvanatdan keff-i yed birle (el çekerek) hala bana teslime muhaseci-i muma-ileyh dahi mukır vekil-i muma-ileyh (vekilliği kabul eden) İsmet Efendi ye kibel-i şer den tenbih olunmak matlubumdur (isteğimdir) dedikde lede s-sual (sorulduğunda) vekil-i muma-ileyh İsmet Efendi dahi cevabında fi l-hakika mezkûr hayvanat mal-ı lukata (sahibi bilinmeyen yitik mal) olmak üzere müvekkili muhasebeci-i muma-ileyha bi l-emane (emaneten) vaz -ı yed eylediğini (el koyduğunu) tev en (isteyerek) ikrar idüb ancak müddei-i mezbur Mehmed Ağa nın ber-minval-i meşruh davasını bi l-vekâle inkâr ettikde mezkûr bir res ester sıpası ve bir res inek müddei-i mezbur Mehmed Ağa nın tarih-i mezkûrlarından beru şirâ (satın alma) ve mezkûr üç res keçi nitacen (yavrulayarak) malı olduğuna mutabık-ı beyyine (ispatlaması) talep olundukda li-ecli ş-şehade meclis-i şer e ikame eylediği her biri udul-ı ahrâr-ı ricâl-i (yoldan çıkmamış, köle olmayan) müsliminden ve salifü lbeyan Kemallı karyesi ahalisinden Karacaoğlu Bekir Ağa ibni Mustafa ve Keçeoğlu Ahmed ibn-i Abdülaziz nam kimesnelerden her biri ale l-infirad (yalnız başına) istişhad olunduklarında (şahit olarak dinlendiklerinde) fi l-hakika işbu meclis-i şer de irae ve tayin eylediğimiz balada sini (yaşı) ve evsafı muharrer (özellikleri yazılı) bir res ester sıpası ve bir res inek işbu müddei-i mezbur Mehmed Ağa nın tarih-i mezkûrlardan beru şirâ (satın alma) ve mezkûr üç res keçi nitacen (yavrulamayla) malıdır biz bu hususa bu vech üzere şahidiz, şehadet dahi ideriz deyu her birisi tarafeyn muvacehesinde müttefikü l-lafz (söz) ve almağı eda-i şehadet-i şer iye etdiklerinde şahidan-ı mezburan usul-i mevzu asına tatbikan mensub oldukları mezkûr Çakmanus karyesi muhtarı Karacaoğlu Musa Çavuş ibn Hasan bin Abdullah ve ihtiyar meclisi azasından Çerçikoğlu Süleyman ibni Ali bin Abdurrahman ve Keçeoğlu Abdülaziz İbni Süleyman bin Abdurrahim nam vekillerden olan ba-varaka-i mesture sırran ve cehren (gizli ve açık olarak) karye-i mezkûre ahalisinden Karacaoğlu Receb bin Arif bin Halil ve Karacaoğlu Abdullah bin Avni Hasan nam kimesnelerden her biri tarafeyn ve şahidleri hazır oldukları halde alenen lede t-te kid adl ve makbulü ş-şehade oldukları iş ar ve ihzar olundukdan sonra müddeii mezbur Mehmed Ağa hayvanat-ı mezkûru kimesneye satmadığına ve hibe etmediğine vel lhasıl ber-vechile mülkiyetinden çıkarmadığına vekil-i muma-ileyh İsmet Efendi hazır olduğu halde tahlif olunmağın (yemin ettirilmekle) mücibince (gerektiği gibi) mezkûr hayvanatdan keff-i yed birle (el çekmekle) müddei-i mezbur Mehmed Ağa ya hâlâ teslime müvekkil-i muhasebeci-i muma-ileyhe izafetle vekil-i muma-ileyh İsmet Efendi ye kibel-i şer den tenbih olunmakla tacil (acele) ve bi l-iltimas i lâm olundu. Fi l-yevmi l-hamis min-şevvali lmükerrem li-sene sitte ve selasin ve selase mie ve elf. (6 Şevval Sene Temmuz 1918) Başakâtip

4 Kadı Numero 12 Medine-i Karahisar-i Şarki ye muzafe Alucra kazası kurasından Koman karyesi ahalisinden sahib-i arzuhal Tahir oğlu İzzet Ağa ibni Mehmed nam kimesne medine-i mezkûre mahkemesinde ma kud (kurulu) meclis-i şer imizde an-asıl Sivas vilayet-i celilesine mülhak Aziziye kazası kurasından Tizgörsün karyesi ahalisinden olub el-yevm medine-i mezkûreye muzafe Yusufiyye karyesinde mukim Molla Hüsni oğlu Ahmed Çavuş ibni Hasan muvacehesinde (yüzleşmesinde) işbu Tahir ve Nur Ahmed Çavuş dan bunda üç mah mukaddem (üç ay önce) binyüz kuruş semen-i merfu (bedeli) mukabilinde (karşılığında) iştira (satın alıp) ve (parasını) teslim eylediğim, rengi doru (kızıl kahve rengi) kulakları düşük ve arka

5 bacakları köseç (kısa tüylü) sekiz yaşında bir res kancık (dişi) estere (katır) yine medine-i mezkûreye muzafe (bağlı) Kınık-ı Bâlâ karyesi ahalisinden Kör Hamid oğlu İsmail Efendi ibni Abdülkadir müstahak çıkarak (hak iddia ederek) salifü l-beyan medine-i Karahisar-i Şarki mahkeme-i şer iyesinde aleyhime dava-i mezkûr ester (katır) kendisinin yirmi mahdan (aydan) beru mülk-i müşterâsı (satın aldığı mülkü) olduğunu mezbur İsmail Efendi mahkeme-i mezkûrede ale l-usul isbat ve tahlif olunarak (yemin ettirilerek) mezkûr esterin (katırın) merkûm İsmail Efendi ye teslimini havi mahkeme-i mezkûreden aleyhime sadır olan behasabi l-arabi üçyüzotuzbir senesi cemaziye l-ahiresinin ikinci günü (2 (C) Cemaziye l-ahir Mayıs 1913) tarihli bir ferman-ı i lâm-ı şer i sureti tarafıma tebliğ olunmuşidi. Binaenaleyh işbu Tahir (oğlu İzzet) mezbur Ahmed Çavuş a mezkûr ester esmanı (bedeli) olarak ita eylemiş olduğum (verdiğim) meblağ-ı mezbur binyüz kuruşu bana iade ve teslime mezbur Ahmed Çavuş a kibel-i şer iden tenbih olunmak matlubumdur dedikde lede s-sual mezbur Ahmed Çavuş a dahi cevabında fi l-hakika alamet-i farikayı havi mezkûr esteri (katırı) tarih-i mezburda müddei-i mezbur İzzet Ağa ya binyüz kuruşa bey (satıp) ve teslim eylediğini ve meblağ-ı mezburu merkûm İzzet Ağa dan tamamen aldığını ikrar ve i tiraf etdiğinden mucebince müddei-i aleyh mezbur Ahmed Çavuş un ber-vech-i muharrer ikrar ve itirafıyla lazım gelen meblağ müddea-yı mezkûr binyüz kuruş müddei-i mezbûr İzzet Ağa ya iade ve teslimiyle mezbur Ahmed Çavuş a ilzam olunduğu (borcundan dolayı sorumlu bulunduğu) tescil ve bi l-iltimas i lâm olundu. Fi l-yevmi l-râbî min-cemaziye l-ahire li-sene seb a ve selasin ve selase mie ve elf. (4 (C) Cemaziye l-ahir Sene Mart 1919) Başkâtip / Kadı