TIBBİ ATIKLARIN TOPLANMASI VE STERİLİZASYONU

Transkript

1 TIBBİ ATIKLARIN TOPLANMASI VE STERİLİZASYONU Dr. Elif Asuman Korkusuz (Çevre Yük. Müh.; Biyoteknoloji Doktorası) OPTİMET Mühendislik Çevre Teknolojileri Ltd. Şti.

2 TÜRKİYE'DE TASARLANAN VE ÜRETİLEN ÖN ÖĞÜTÜCÜLÜ, BUHARLI TIBBİ ATIK STERİLİZASYON SİSTEMİ'NİN KIRIKKALE İLİ'NDE UYGULANMASI Dr. Elif Asuman Korkusuz (Çevre Yük. Müh.; Biyoteknoloji Doktorası) OPTİMET Mühendislik Çevre Teknolojileri Ltd. Şti.

3 İÇERİK 3 Tıbbi Atıklarla ilgili Arka Plan Bilgisi Gerekçe Yöntem: TASS hakkında Teknik Bilgiler Kırıkkale Tıbbi Atık Yönetim Sistemi Sonuçlar ve Tartışma: 2011 yılı Kırıkkale Tıbbi Atık Değerleri Türkiye de Tıbbi Atık Bertaraf Bedelleri Tıbbi Atık Yönetimi nde karşılaşılan Problemler ve Öneriler

4 Tıbbi Atıklarla ilgili Arka Plan Bilgisi 4 Türkiye de tıbbi atıkların toplanması, geçici depolanması, taşınması ve bertaraf edilmesi ile ilgili esaslar, Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (Resmi Gazete #25883; 22/07/2005 tarihli) ile belirlenmiştir. Eski Durum: Bu yönetmelikte değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ise Resmi Gazete #28131; 03/12/2011 tarihinde yürürlüğe girmişti: Tıbbi atık kapasitesi 10 ton/gün ve üzerinde olan illerde tıbbi atıkların yakılarak; daha az kapasiteli illerde ise bu atıkların ya düzenli depolama sahalarına gönderilerek veya alternatif teknolojilerle sterilize edilerek bertaraf edilmesi gerekmektedir. Güncel Durum: Bu yönetmelikte değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ise Resmi Gazete #28948, 21/03/2014 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve Madde 33 şu şekilde değişmiştir: Tıbbi atıklar yakılarak bertaraf edilebilir. Yakma tesisleri büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri; büyükşehir belediyesi olmayan yerlerde belediyeler ve bunların yetkilerini devrettiği kişi ve kuruluşlar tarafından kurulur ve işletilir. Üniteler tarafından münferit yakma tesisleri kurulamaz ve işletilemez.

5 Tıbbi Atıklarla ilgili Arka Plan Bilgisi 5 Tıbbi atıkların bertaraf edilmesinde kullanılan başlıca alternatif teknolojiler 1) Termal Prosesler 2) Kimyasal Prosesler 3) Radyasyon Prosesleri 4) Biyolojik Prosesler i esas almaktadırlar (Tutar, 2004). Bu bertaraf teknolojileri içinde kullanım kolaylığı sağlayan, güvenli, çevre ile dost, ve ekonomik olanı da Termal Prosesleri esas alan sterilizasyon olmuştur. Sterilizasyon: Bakteri sporları dahil her türlü mikrobiyal yaşamın fiziksel, kimyasal, mekanik metotlar veya radyasyon yoluyla tamamen yok edilmesi veya bu mikroorganizmaların seviyesinin % 99,9999 oranında azaltılmasıdır.

6 Tıbbi Atıklarla ilgili Arka Plan Bilgisi 6 Bu amaçla çeşitli tasarımlarla yerelde de üretilmiş olan konvansiyonel otoklav türü sterilizasyon cihazları hem yurdumuzda, hem de dünya genelinde oldukça yaygındır ve prensipleri iyi bilinmektedir. Ancak, konvansiyonel otoklavlar, kapalı torbalar içinde gelen tıbbi atıkları sterilize etmek için kullanıldıklarında, homojen ve garantili sterilizasyon sağlayamamaktadırlar. Bu nedenle, Türkiye deki hastanelerden, sağlık ocaklarından, ve muayenehanelerden kapalı torbalar içinde gelen tıbbi atıkların homojen, garantili ve etkin bir şekilde sterilizasyonunu sağlayabilecek: özel tasarımlı, çevre dostu, yatırım ve işletme masrafları açısından ekonomik, büyük kapasite seçeneklerine sahip, yerelde işletilebilen, parçalıyıcılı ve basınçlı buharlı Tıbbi Atık Sterilizasyon Sistemleri (TASS) nin yerelde tasarlanması ve üretilmesi bir gereklilik haline gelmiştir.

7 Gerekçe yılında Türkiye de yerli TASS üreticisi bulunmamaktaydı. Bu doğrultuda, çeşitli makine sistemlerini tasarlayan ve üreten; Türkiye de ve Orta Doğu'da faaliyet gösteren OPTİMA Mühendislik Ltd. Şti. (OPTİMA) bir Ar-Ge Projesi geliştirmiştir. Bu Ar-Ge Projesi nin amacı: özgün bir önden parçalayıcılı, basınçlı buharlı otoklavlı TASS ı yerelde tasarlayıp, yerelde üreterek teknolojik ve ekonomik olarak Türkiye ye fayda sağlayabilmek Bu proje, TUBİTAK-KOBİ ARGE BAŞLANGIÇ DESTEK PROGRAMI-1507 kapsamında, 2008 de desteklenmiştir. OPTİMA tarafından başarıyla üretilen TASS, Makine Mühendisleri Odası tarafından çeşitli testlere tabi tutulmuş; basınçlı kaplar (97/23/EC) ve makine (98/37/EC) direktiflerine uygun bulunmuş; ve ilgili sertifikalar Türk Standartları Enstitüsü (TSE) nden alınmıştır. Tasarımı ve prototip üretimi Ankara da yapılan ilk Türk malı ön öğütücülü, basınçlı buharlı TASS, 2009 da Afyonkarahisar ilinde tıbbi atıkları bertaraf etmek için tahsis edilen alana yerleştirilmiş; tıbbi atıkları sterilize etmeye başlamıştır. Üretilen diğer TASS lar, başka illerdeki tıbbi atık tesislerine (ör: Adana, Lefkoşa, Kırıkkale) yerleştirilmişlerdir.

8 YÖNTEM: TASS la ilgili Teknik Bilgiler 8 TASS ın Sınıfı TASS ın Sterilize Edebildiği Atık Türleri TASS ın Sterilizasyon Seviyesi TASS ın Başlıca Avantajları Ön öğütücülü (ön-parçalamalı) 140 C buharlı Bar basınçlı Enfeksiyoz atıklar Kesici-delici atıklar Patolojik atıklar Her türlü bakteri sporları dahil, 8 Log 10 (% ) seviyesinde sterilizasyon *Tıbbi atık torbalarının ve muhteviyatının ön öğütücüde parçalanması *Arşimed dişlisi ile tıbbi atığın karıştırılması *140 C deki basınçlı buharın tüm atığa nüfüz etmesi ile homojen ve efektif sterilizasyonun elde edilmesi 40 dakika süreli Arşimed dişlisi karıştırıcılı Tam otomatik PLC kontrollü (İnsan ve hayvan patolojik atıklarının bertarafı için fiziksel bir engel olmamakla birlikte, bu konuda etik ve dinsel anlayışlar ve kültürel faktörler rol oynamaktadır. Türkiye de yasaktır.) (Yönetmeliğin istediği sterilizasyondan daha yüksek derecede sterilizasyon kapasitesi) *Tıbbi atık sterilize etme kapasitesi: 750 kg/saat *Atıkların ön öğtücü ile hacminin %80 oranında azalması *Sterilize edilen atıkların gerikazanılması potansiyeli *Sıvı deşarjda kimyasal arıtma olasılığı *İthal ürünlere göre düşük yatırım ve işletme maliyeti

9 9 3-Boyutlu TASS Çizimi

10 1. Atık Besleme 2. Öğütme 3. Sterilizasyon 4. Boşaltma 10

11 11 Kırıkkale Tıbbi Atıkların Yönetim Sistemi Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen ve Kırıkkale mücavir il sınırları içerisinde faaliyet gösteren sağlık kuruluşlarının tümünde oluşan tıbbi atıkların insan ve çevre sağlığına zarar vermeden: tıbbi atık aracıyla toplanmasını; taşınmasını; lisanslı bir TAS tesisinde sterilize edilmesini; ve katı atık düzenli depolama sahasında bertaraf edilmesini içerir. Bu yönetim sistemini kurmak görevi belediyelerindir. Tıbbi Atık Kontrolü Yönetmeliği ne göre belediyeler, bu sistemin kurulmasında ve işletilmesinde hizmet alımı yapabilirler.

12 12 Kırıkkale Tıbbi Atık Sterilizasyon Sistemi (TASS) OPTİMET ile Kırıkkale Katı Atık Yönetimi Belediyeler Birliği 19 Ocak 2010 da Resmi Sözleşme imzaladı. Şubat 2011 de ÇŞB den GFB; sonra da çevre lisansı alındı. GÖREV: Kırıkkale mücavir alanı içinde faal olan ve Yönetmelik Ek-1 de belirtilen sağlık kuruluşlarından tıbbi atık toplamak, sterilize ettikten sonra da bertaraf etmek.

13 Tıbbi Atık Yönetim Planı 13 Madde 32- Büyükşehirlerde büyükşehir belediyeleri, büyükşehir belediyesi olmayan yerlerde ise belediyeler; tıbbi atık oluşumuna neden olan sağlık kuruluşları ile bunların tıbbi atık miktarları ve geçici depolama sistemleri, tıbbi atıkların toplanması ve taşınmasında kullanılacak ekipman ve araçlar, toplama rotaları, araç temizleme ve dezenfeksiyon, kaza anında alınacak önlemler ve yapılacak işlemler, sorumlular, eğitim ve tıbbi atıkların bertarafında uyguladıkları sistemler başta olmak üzere detaylı bilgileri içeren Tıbbi Atık Yönetim Planı nı hazırlamak ve uygulamak zorundadır. Büyükşehirlerde bu plan ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görüşleri alınmak suretiyle büyükşehir belediyesi tarafından hazırlanır ve uygulanır. Belediyeler, her bir sağlık kuruluşundan toplanan ve bertaraf edilen tıbbi atık miktarını kayıt altına alırlar ve yıl sonu itibari ile valiliğe bildirirler.

14 Kırıkkale de Tıbbi Atıkların Toplanması 14 Tıbbi Atık Toplama Günleri Pazartesi: Salı: Çarşamba: Kırıkkale de Tıbbi Atık Toplama Araç Rotası (sırayla) Kırıkkale Merkez Kırıkkale Merkez, Balışeyh, Sulakyurt, Çelikli, Delice Kırıkkale Merkez; Keskin, Çelebi, Karakeçili, Hacılar, Bahşılı, Yahşihan, Irmak Perşembe: Kırıkkale Merkezdeki Hastaneler Cuma: Kırıkkale Merkez

15 Kırıkkale de Tıbbi Atıkların Taşınması 15 Ulusal Atık Taşıma Formu (UATF) Ulusal Atık Taşıma Formu (UATF), tehlikeli atıkların Bertaraf / Geri Kazanım tesislerine taşınması sırasında kullanımı zorunlu olan bir formdur. Bu formun bir koçanı 25 adet münferit form içermektedir ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerinden 50 TL karşılığında alınabilmektedir. Ulusal Atık Taşıma Formu'nu (UATF) alabilmek için İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüklerine; yetki dilekçesi ve Halk Bankasının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü hesabının 203 numaralı gelir koduna 50 TL yatırılmış olduğunu gösteren banka dekontu ile başvurulması gerekmektedir. Ulusal Atık Taşıma Formu'nun Doldurulması Ulusal Atık Taşıma Formu 3 bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm "Üretici"'nin dolduracağı bölüm olup üretici bilgilerini ve atığın özelliklerini belirtir. 11 numaralı "H Numarası" hanesi tehlikeli atığın özelliğine göre seçilir. 12 ve 13 numaralı "Atık Kodu" ve "Atık Adı" hanesi Atık Yönetimi Genel Esasları Yönetmeliği'ndeki atık kodlarında belirtilen atık kodlarından seçilerek yazılır. 14 (Fiziksel Durum), 15 (Renk), 17 (Ambalaj Türü) numaralı haneler ise UATF koçanında bulunan açıklamalar sayfasındaki bilgilere göre doldurulur. İkinci Bölüm "Taşıyıcı" bilgilerini içeren bölüm olup Taşıyıcı tarafından doldurulur. Üçüncü Bölüm ise Alıcı bölümüdür. Bu bölüm Geri Kazanım / Bertaraf firması tarafından doldurulur.

16 16 Ulusal Atık Taşıma Formu (UATF)

17 17

18 TASS ın Sterilizasyon Performansının Takibi 18 Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre, sterilizasyon işlemine tabi tutulan enfeksiyöz atıkların zararsız hale getirilip getirilmediği kimyasal ve biyolojik indikatörler kullanılarak test edilir. Sterilizasyon işleminin geçerli kabul edilmesi için bakteri sporlarında (Bacillus stearothermophilus) minimum 4 log 10-6 log 10 azalma sağlanması zorunludur (Yönetmelik: Resmi Gazete # 25883; 22/07/2005). Kırıkkale deki TAS tesisinde de sterilizasyonun etkin olup olmadığını görmek üzere haftalık bazda biyolojik indikatör analizi (ATTEST/3M) laboratuvar ortamına ve personeline gerek kalmadan yapılmaktadır ( Sterilizasyon işleminden önce TASS ın içine konulmuş ve sterilize edilen atıklarla beraber dışarı alınmış olan Bacillus stearothermophilus bakteri sporları ihtiva eden biyolojik indikatör ile sterilizasyon işlemine tabi tutulmamış şahit (blank) indikatör, RAVEN M No:240 adlı inkübasyon aletine yerleştirilmektedir. Bu indikatörler, 48 saat boyunca, 56 C de inkübe olduktan sonra, renk değişimine bakılarak, Bacillus stearothermophilus bakteri sporlarının minimum 4 log 10-6 log 10 seviyesinde azalıp azalmadığı anlaşılmakta ve sterilizasyonun etkin olup olmadığına karar verilmektedir. Haftalık raporlar Çevre Danışman Şirket aracılığıyla düzenli olarak Kırıkkale İl Çevre Müdürlüğü ne düzenli olarak gönderilmekte ve ayrıca veri kayıt sistemine girilmektedir. Sterilize edilmiş atıklardan İl Çevre Müdürlüğü gözetiminde her altı ayda bir alınan numuneler ise, Ankara daki Hıfzısıhha Laboratuarlarına uygun koşullarda gönderilerek, analizleri yaptırılmakta ve sonuç raporu yine İl Çevre Müdürlüğü ne gönderilmektedir.

19 STERİLİZASYON PERFORMANSININ İZLENMESİ 19 Ankara Refik Saydam Hıfzıssıhha C; 48 saat Bacillus stearothermophilus minimum 4 log 10-6 log 10 azalma??? EVET HAYIR TASS Sterilizasyon Başarılı TASS Sterilizasyon Başarısız

20 20 SONUÇLAR VE TARTIŞMA

21 2011 Tıbbi Atık Miktarı (kg) 21 Kırıkkale Merkez deki Devlet Hastanelerinde 2011 de Bertaraf Edilen Tıbbi Atık Miktarları ay 2. ay 3. ay 4. ay 5. ay 6. ay 7. ay 8. ay 9. ay 10. ay KIRIKKALE DEVLET HASTANESİ SÜLEYMAN DEMİREL TIP FAK YÜKSEK İHTİSAS HASTANESİ ay 12. ay

22 2011 Tıbbi Atık Miktarı (kg) 22 Kırıkkale İlçelerdeki Devlet Hastanelerinde 2011 de Bertaraf Edilen Tıbbi Atık Miktarları ay 2. ay 3. ay 4. ay 5. ay 6. ay 7. ay 8. ay 9. ay 10. ay Keskin Devlet Hastanesi Sulakyurt Devlet Hastanesi Delice Devlet Hastanesi Karakeçili Devlet Hastanesi ay 12. ay

23 KG Kırıkkale de Bertaraf Edilen Toplam Tıbbi Atık Miktarları OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK

24 24 Kırıkkale de 2011 de Bertaraf Edilen Tıbbi Atık Miktarları Kırıkkaledeki Sağlık Kurumları (2011 yılı) Toplam Miktar (Ton/ 2011 yılı) %Pay Tıbbi atık kg/ yatak başı-2011 yılı Tıbbi atık kg/ yatak başıgün* Toplam Miktar (Ton/ 2011 yılı) 2011 Yılı Nüfusu** Tıbbi atık kg/ kişi yılı Kırıkkale Merkez Hastaneler (3 adet ) (Toplam yatak sayısı: 850) 168,752 a 81,06 198,53 0,54 Kırıkkale Merkez Sağlık Kuruluşları (13 adet) 27,967 13, , ,03 Kırıkkale Merkez Sağlık Ocakları (23 adet ) Kırıkkale İlçeler Hastaneler (4 adet ) (Toplam yatak sayısı: 80) Kırıkkale İlçeler Sağlık Ocakları (28 adet ) 2,593 1, ,612 b 3,66 95,15 0,26 1,257 0, , ,22 TOPLAM 208, ,00 223,85 0,61 208, ,89 a+b= kg Kırıkkale deki tüm hastanelerden (7 adet) toplanan tıbbi atık miktarı. 7 hastanedeki toplam yatak sayısı 930 dur. (ÇŞB ye göre: 839 dur) *1 yıl = 365 gün olarak kabul edilmiştir. **TUİK 2011 verileri baz alınmıştır.

25 25

26 Tartışma 26 Hastane Yatak Sayısı Toplanan Yıllık Tıbbi Atık Miktarı (ton/yıl) Hasta Yatağı Başına Düşen Günlük Tıbbi Atık Miktarı (kg/yatak-gün) Kişi Başına Düşen Yıllık Tıbbi Atık Miktarı (kg/kişi-yıl) Literatür 839 (ÇŞB, 2010) 410 ton/yıl (ÇŞB, 2010) 2,01 (Karaca, 2002) 1,30 (WHO, 2009) 1,50 (WHO, 2009) Kırıkkale 2011 Verileri (OPTİMET, 2011) 930 Tüm hastanelerden toplanan: ~176 ton/yıl Kırıkkale deki tüm sağlık kuruluşlarından toplanan miktar: ~208 ton/yıl Merkez Hastaneler (850 yatak): 0,54 İlçe Hastaneler (80 yatak): 0,26 Tüm Hastanelerin Ortalaması: 0,52 Tüm Kırıkkale nin Ortalaması: 0,61 Özel Hastane (40 yatak): 0,20 Merkez: 1,03 İlçeler: 0,22 Tüm Nüfus: 0,89

27 27 Tıbbi Atık Bertaraf Bedellerinin Belirlenmesi ile İlgili Mevcut Durum Tıbbi Atık Kontrolü Yönetmeliği nin (Resmi Gazete # 25883; 2005) Atık bertarafında mali yükümlülük adlı 23. Madde de: Tıbbi atık bertaraf ücreti, her yıl tıbbi atık üreticileri ve bertaraf edecek kurum ve kuruluşların görüşleri de alınarak il Mahalli Çevre Kurulu (MÇK) tarafından tespit ve ilan edilerek ÇŞB ye bildirilir.

28 2011 Yılı MÇK Tıbbi Atık Bertaraf Bedelleri 28 Şehir kg / gün 2011 yılı TL / kg Günlük Toplam Bertaraf Ücreti (TL) Nevşehir 500 2, Ordu , Trabzon , Edirne , Amasya , Yozgat İlçeler 900 2, Bingöl , Tokat , Mersin İlçeler , Kırşehir 350 2, Kırıkkale 570 2, Kaynak: Kırıkkale Katı Atık Yönetimi Belediyeler Birliği Başkanlığı, 2012.

29 29 Karşılaşılan Problemler ve Öneriler

30 KARŞILAŞILAN PROBLEMLER VE ÖNERİLER 30 Türkiye de Tıbbi Atık Kontrol Yönetmeliği nin uygulanmasında: çevre bilincinin hala yeterince gelişmemiş olması; ekonomik ve yönetişsel yetersizlikler; bütçe, personel, laboratuar ve cihaz eksikliği; cezaların ve yaptırımların yeterince caydırıcı olmaması ya da uygulan(a)maması gibi nedenlerden dolayı hala bazı problemler yaşanmaktadır. Türkiye de tıbbi atık bertaraf sektöründe belediyeler adına Yap-İşlet-Devret Modeli yle ve belirli bir süre için hizmet vermekte olan diğer tıbbi atık sterilizasyon firmaları gibi, tıbbi atık bertaraf hizmeti sunan, yatırımı kendi özkaynaklarıyla yapan, Kırıkkale ye belediye adına 10 seneliğine hizmet verecek olan OPTİMET in uygulamada yaşadığı en büyük zorluk: bertaraf hizmeti alıp da bertaraf ücretlerini hiç ödemeyen; senelerce!! geciktirerek ödeyen; hatta yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alıp da bertaraf şirketiyle sözleşme imzalamayan; mevcut tıbbi atıklarının miktarını daha az gösteren sağlık kuruluşları nedeniyle yaşadığı nakit akışındaki zorluktur.

31 KARŞILAŞILAN PROBLEMLER VE ÖNERİLER 31 Tıbbi Atık Kontrolü Yönetmeliği nin (R.G Sayı: 25883; 2005) Atık bertarafında mali yükümlülük adlı 23. Madde sinde detaylıca açıklandığı gibi: tıbbi atık üreticileri, ürettikleri atıkların toplanması, taşınması ve bertarafı için gereken harcamaları, bertaraf eden kurum ve kuruluşa ödemekle yükümlüdürler. Yine Madde 23 e göre: tıbbi atık üreticileri tarafından ücretin ödenmemesi tıbbi atıkların bertarafı için bir engel oluşturmaz. ibaresi tıbbi atık bertaraf hizmeti veren özel şirketleri ve belediyeleri maddi anlamda çok zorda bırakan bir durumdur. Aylık işletme giderlerini, bertaraf hizmeti verdikleri sağlık kuruluşlarından alamadığı halde, bu şirketler kendi bütçelerinden tüm giderlere ait harcamaları yapmak durumunda kalmaktadırlar. Üstelik, henüz parasını tahsil edemedikleri tıbbi atık bertaraf ücretini, belediyeye her ay sözleşmedeki miktar kadar (Kırıkkale de: %30) para ödemek durumundadırlar. Tıbbi Atık Kontrolü Yönetmeliği nin (R.G Sayı: 25883; 2005) : Tıbbi atık bertaraf ücretinin işletene ödenmemesi durumunda, bu bedel 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tıbbi atık üreticilerinden tahsil edilir. Bertaraf hizmeyi veren özel şirketler de, verdiği hizmet karşılığında kendisine ödenmesi gereken, ancak bertaraf hizmeti alıp da bedelini ödemeyen ya da geciktiren sağlık kuruluşlarını dönem dönem hukuk yoluyla uyarmak zorunda kalmaktadır.

32 KARŞILAŞILAN PROBLEMLER VE ÖNERİLER 32 Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisleri nin, Ekonomi Bakanlığı tarafından verilen devlet teşviklerinden bu tesislerde üretim yapılmadığı ve bu tür tesislerin gerikazanım faaliyeti olmadığı gerekçesiyle yararlanamaması yatırımcıları zor durumda bırakan diğer bir unsurdur. Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesislerinin kurulması ve işletilmesi sırasında, devletin yatırımcının da yanında olacak şekilde maddi destekler, teşvikler vermesi özel sektörü bu konuda yeni yatırımlar yapmak yönünde cesaretlendirecektir. Sondan parçalama yapan tıbbi atık bertaraf sistemlerini savunan Varınca ve ark. (2009), parçalama sisteminin önde ya da sonda olmasının sterilizasyonun verimine etki etmediğini düşünmektedir. Oysa ki OPTİMA ve OPTİMET, Türkiye koşullarında ön-öğütücülü sistemlerin tercih edilmesi gerektiğine inanmaktadır. Çünkü henüz Türkiye deki birçok sağlık kuruluşunda yönetmelikte belirtilen koşullara uygun, buharın içine nüfuz edebileceği kalitede kırmızı tıbbi atık torbaları kullanılmadığından, sterilizasyonu tam yapılamayan ve sonra parçalanarak (öğütülerek) depolama alanlarına gönderilen tıbbi atıkların insan sağlığına ve çevreye zarar verebileceğini düşünmektedir. OPTİMA nın ürettiği sistemler gibi önden parçalamalı sistemlerde ise, önce tıbbi atık torbaları tamamen parçalanmakta; nispeten homojen bir karışım haline gelmekte; bir arşimed dişlisi sayesinde karıştırılarak basınçlı buharın öğütülmüş tıbbi atık parçalarına homojen bir şekilde nüfuz etmesi sağlanmaktadır. Hangi tür tıbbi atık bertaraf sistemlerinin Türkiye için daha uygun olduğunun daha bilimsel bir şekilde anlaşılabilmesi ve yorumlanabilmesi için de, bu konuyla ilgili hem teorik, hem de uygulamalı bilimsel araştırmaların ve optimizasyon çalışmalarının oluşturulması ve yürütülmesi gerekmektedir. Bu tür bilimsel çalışmaların yapılması için üniversite-sanayi işbirliği zihniyetiyle, TUBİTAK, KOSGEB, Avrupa Birliği programlarından ulusal ve/veya uluslararası projeler oluşturulmalıdır.

33 Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Ricalar 33 Valilik, İl Çevre Müdürlükleri, belediyeler ve bertaraf işini yüklenmiş tesislerin ve taşıma şirketlerinin sahiplerini ve sağlık kurumlarının yetkililerinin işbirliği halinde çalışabilecekleri platformların oluşturulması Belediyelerin tıbbi atık bertaraf işini özel şirketlere devrettiklerinde, bu işe sadece rant mış gibi bakmamalarını sağlamak üzere, gerekli eğitimlerin, görüşmelerin yapılması ve yönetmelikte belediyelerin hala bu işle ilgili sorumluluklarının olduğuna dair ibarelerin konulması Belediye nin Tıbbi Atık Yönetim Planı hazırlayabilmesi için elemanlarının bu konuda eğitim almaları (sadece özel şirkete bu işi yıkmamaları) UATF formlarını satın almakta direnen hastanelerin, atık teslim ederken böyle bir formu vermek zorunda olduklarının resmi yollarla kendilerine hatırlatılması ve bu hususta cezai işlemin uygulanması Valiliklerin, Sağlık Bakanlığı nın İl Çevre Müdürlüklerinin ve belediyelerin ortaklaşa olarak, sağlık kuruluşlarının kendilerine sunduğu yıllık istatistiklerini tıbbi atık beyan formları ve UATF formlarınıdaki bilgilerle karşılaştırması ve doğrulaması; farklı bilgi sunmuş olan kurumlara gerekli cezai işlemlerin yapılması MÇK kurullarına Yap İşlet Devret tesisi sahiplerinin de alınması ve pazarlığa oturabilmesi MÇK bedellerinin Türkiye de daha adil bir şekilde belirlenebilmesi için nüfus, gidilen yolun uzunluğu, yıllık toplanabilen atık miktarları, belediyelerin aldıkları oran, enflasyon, vb. kriterler in bilimsel yaklaşımlarla değerlendirilmesi

34 Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Ricalar 34 Evsel atıkların arasına karışan tıbbi atıklar olduğu fark edildiğinde, bu durumun ciddiye alınarak cezai işlemlerin gerçekten uygulanması Deponi sahasında fark edilen tıbbi atık olduğunda nereden geldiği belli olmadığında ceza kesilememekte; bu durumun çözülebilmesi için farklı yöntemler denenmesi (ör: yurtdışında barkod uygulamaları bulunmakta) İl Çevre Müdürülükleri nin sağlık kuruluşlarını zaman zaman ziyaret etmesi, daha sık denetim yapması Belediyeler ihaleye çıkarken, sözleşmeye yazdıkları tıbbi atık miktarı teorik olduğundan, özel şirketler hayal kırıklığına ve maddi zarara uğradığından, mevcut tıbbi atık verilerinden çeşitli istatistiki metotlar yardımıyla, Türkiye ye özel analizlerin yapılması Patolojik atıkları olup da bertaraf tesisine göndermeyen kurumların tespit edilmesi İllerde aktif olup da, hala bertaraf tesis ile sözleşme imzalamamış olan sağlık kurumlarının İl Çevre Müdürlükleri tarafından tespit edilmeleri ve uyarılmaları Taşıyıcı şirketlerin atık teslim alırken yaşadığı sorunların giderilmesi için İl Çevre Müdürlükleri yetkileriyle işbirliği içinde olmaları Tıbbi atık tesisleri için de vergi indirimlerinin olması için ÇŞB nin ilgili kurumlara öneri götürmesi

35 SONUÇ 35 TUBİTAK 1507 desteği sayesinde tasarımı ve prototip üretimi Ankara da OPTİMA tarafından yapılan ilk Türk malı ön-öğütücülü, basınçlı buharlı TASS, 2009 senesinde Afyonkarahisar ilinde tıbbi atıkları bertaraf etmek için tahsis edilen alana yerleştirilmiş ve tıbbi atıkları sterilize etmeye başlamıştır. OPTİMA tarafından üretilen diğer TASS lar, sırasıyla Adana, Lefkoşa-Kıbrıs ve Kırıkkale illerindeki tıbbi atık bertaraf tesislerine yerleştirilmiş ve faaliyete geçirilmişlerdir. Üretilen tüm TASS lar, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın, 22/07/2005 tarihli; Resmi Gazete sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında istenilen tüm koşullara uygun şekilde çalışmaktadır. OPTİMET in 2010 yılında Kırıkkale de kurduğu ve işlettiği tıbbı atık bertaraf tesisince İl Çevre Müdürlüğü nün veri kayıt sistemine resmi olarak bildirilmiş aylık tıbbi atık miktarlarına göre, Kırıkkale de 2011 yılında tüm sağlık kuruluşlarından günlük ortalama 570,36 kg (aylık 17,35 ton) tıbbi atık toplanmış ve bertaraf edilmiştir. Kırıkkale Merkez deki sağlık kurumlarının tümünde üretilen tıbbi atık miktarı, Kırıkkale nin tamamında toplanan tıbbi atık miktarının %95,74 nü oluşturmaktadır. Kırıkkale Merkez de ve ilçelerde faaliyet gösteren hastanelerin 2011 yılı için yatak başı günlük tıbbi atık miktarları sırasıyla 850 yatak ve 80 yatak için hesaplanmış olup; 0,54 ve 0,26 kg/yatak başı-gündür yılı için tüm Kırıkkale nüfusu gözönüne alınarak hesaplanan kişi başına düşen yıllık tıbbi atık miktarı 0,89 kg dır. Kırıkkale de 2011 yılında bertaraf edilen tıbbi atık miktarları, literatür verilerinin oldukça altındadır. Türkiye özelinde hangi tür tıbbi atık bertaraf sistemlerinin daha uygun olduğunun bilimsel bir yaklaşımla anlaşılabilmesi için hem teorik, hem de uygulamalı bilimsel araştırmaların ve optimizasyon çalışmalarının üniversite sanayi işbirliği zihniyetiyle yapılması gerekmektedir. Bu uygulamalı AR-GE projesi sayesinde, ülkemizin kaliteli ve fakat nispeten ucuz yaratıcı ve iş gücü kullanılarak, yönetmeliklere uygun bir Tıbbi Atık Sterilizasyon Sistemi Modeli, batı maliyetlerinin altında mal edilerek, Türkiye ve dünya pazarına ekonomik avantajlarla birlikte başarıyla sunulmuştur.

36 Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu 36 TEŞEKKÜRLER TUBİTAK-KOBİ AR-GE Başlangıç Destekleme Programı-1507 ye AR-GE projemiz için verdikleri maddi destekten dolayı çok teşekkür ederiz. Ayrıca, Kırıkkale Katı Atık Yönetimi Belediyeler Birliği Başkanlığı na; İl Çevre Müdürlüğü ne ve Yabataş Mühendislik Ltd. Şti. ye OPTİMET e verdikleri tüm teknik destekler için teşekkür ederiz. OPTİMA ve OPTİMET çalışanlarına da özverili çalışmaları için teşekkür ederiz.