4. ÜNİTE: TÜRK İNKILÂBI

Transkript

1

2 Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar BÖLÜM SİYASAL ALANDA İNKILÂPLAR Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde başarıya ulaşan Türk Kurtuluş Savaşı, Türk İnkılâbı nın temellerini oluşturdu. Türk inkılabı bağımsız, ulusal egemenliğe dayanan ve çağdaş uygarlık hedefine ulaşmış bir devlet ve toplum yaratmayı temel amaç olarak benimsedi. Saltanatın Kaldırılması İtilaf Devletleri, Kurtuluş Savaşı sonrasında Lozan Barış Konferansı na İstanbul Hükümeti ni de çağırınca, TBMM 1 Kasım 1922 de saltanat ve hilafeti birbirinden ayırarak saltanatı kaldırdı. Böylece Osmanlı Devleti hukuken sona erdi. Padişah Vahdettin, 17 Kasım 1922 tarihinde ülkeyi terk edince yerine Osmanlı ailesinden Abdülmecit Efendi TBMM tarafından halife seçildi. Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) Mudanya Ateşkes Anlaşması ndan sonra, tarafsız bir ülke olan İsviçre nin Lozan kentinde bir konferans toplanması kararlaştırıldı. Konferansa Türkiye adına İsmet Paşa başkanlığında farklı uzmanlık gruplarından oluşan kalabalık bir heyet gönderildi. TBMM, Lozan a giden heyetten bağımsızlığın korunmasını, Ermeni devleti ve kapitülasyonlar konusunda taviz verilmemesini istedi. Konferansa İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya ve Japonya nın yanında, Boğazlarla ilgili konularda Sovyet Rusya ve Bulgaristan da katıldı. 20 Kasım 1922 de başlayan görüşmeler İngilterenin uzlaşmaz tutumu nedeniyle 4 Şubat 1923 tarihinde kesintiye uğradı. 23 Nisan 1923 tarihinde yeniden başlayan konferans 24 Temmuz da Lozan Antlaşması nın imzalanmasıyla sona erdi. Lozan Antlaşması nın önemli hükümleri şunlardı; Trakya Meriç Irmağı Türkiye ile Yunanistan arasında sınır olacak, Bozcaada ve İmroz Türkiye ye verilecek; Yunanistan Türkiye ye yakın olan adaları silahlandıramayacak, Yunanistan la Türkiye arasında İstanbul Rumları ile Batı Trakya Türkleri hariç nüfus mübadelesi (değişimi) yapılacak, Yunanistan savaş tazminatı olarak Karaağaç ı Türkiye ye verecek, Boğazlar başkanı Türk olan uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek, Türkiye Boğazları silahlandıramayacak, Siyasal Siẏasal Alanda İnkılâplar Kapitülasyonlar kaldırılacak, Düyunuumumiye İdaresi kaldırılacak, Türkiye Osmanlı borçlarının kendi payına düşen kısmını taksitler halinde ödeyecek, Suriye sınırı 1921 Ankara Antlaşması nda belirlendiği şekilde kalacak, Irak sınırı ve Musul sorununun çözümü daha sonra görüşülmek üzere ertelenecek, anlaşmazlık durumunda Milletler Cemiyeti devreye girecek, Yabancı okullar Türk yasalarına uymak şartıyla varlığını sürdürecek, Azınlıklar Türk vatandaşı sayılacaklar, Patrikhane, İstanbul da varlığını sürdürecek; fakat ekümen (evrensel) olmayacaktır. Cumhuriyetin İlanını Öncesi Hazırlıklar 1 Nisan 1923 te TBMM seçimlerin yenilenmesi kararı alındı ve 11 Ağustos ta II. TBMM görevine başladı. 23 Ağustos 1923 te Lozan Antlaşması onaylandı. 6 Ekim 1923 tarihinde Türk orduları İstanbul a girdi. 13 Ekim 1923 tarihinde Ankara nın başkent olması kabul edildi. Cumhuriyetin İlanı Meclis hükümeti sisteminde bakanlar meclis içerisinden tek tek seçildiğinden dolayı farklı görüşlerde bakanlar hükümet içerisinde yer aldı. Bu durum ülkenin kurtuluşuna öncelik verildiğinden Kurtuluş Savaşı yıllarında sorun yaratmadı. Fakat inkılaplar gündeme gelince görüş ayrılıkları sorun yarattı ve hükümet bunalımına yol açtı. Sorunların artması üzerine Mustafa Kemal ve arkadaşları 29 Ekim 1923 te Cumhuriyeti ilan ettiler. Böylece; Kabine sistemine geçilerek hükümetin uyumlu çalışması sağlandı, Devlet başkanlığı sorunu çözüldü, Rejimin adı kondu, Ulusal egemenlik pekişmiş oldu. Mustafa Kemal Cumhurbaşkanı seçildi, Fethi Bey (Okyar) Meclis Başkanı, İsmet Paşa da Başbakan oldu. Halifeliğin Kaldırılması 18 Kasım 1922 tarihinde Halife seçilen Abdülmecit Efendi, padişah gibi davranmaya devam etti, yabancı elçileri kabul etti, yenilik karşıtı milletvekilleriyle görüşmelerini sürdürdü. Hatta İngiltere yanlısı olan Hint Müslümanlarının liderlerinden Emir Ali ve Ağa Han tarafından İsmet Paşa'ya yazılan ve halifenin yetkilerinin artırılmasını isteyen mektuplar İstanbul basınında yayınlandı. Bunun üzerine harekete geçen TBMM 2

3 3 Mart 1924 tarihinde halifelik makamını kaldırdı ve çıkarılan bir yasayla da Osmanlı ailesi vatandaşlıktan çıkarılarak ülke dışına gönderildi. Halifeliğin kaldırılmasıyla; Yeniliklerin önündeki en önemli engel kaldırıldı, Yönetimde iki başlılığa son verildi ve laikleşme doğrultusunda atılacak adımlar hızlandı, Rejim karşıtlarının güvendiği son kurum kaldırıldı. Aynı gün çıkarılan diğer kanunlar şunlardı; Tevhiditedrisat Kanunu ile bütün okullar denetim altına alındı ve laik eğitimin temelleri atıldı, Şeriye ve Evkaf Vekâleti (Din ve Vakıflar Bakanlığı) kaldırılarak Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu, Erkânıharbiye Vekâleti (Savaş Bakanlığı) kaldırılarak Genelkurmay Başkanlığı oluşturuldu. İzmir Suikastı 1926 yılında Mustafa Kemal in İzmir e düzenleyeceği bir gezi sırasında çoğunluğu eski İttihat ve Terakki kökenli Ziya Hurşit, Arif Bey, Şükrü Bey ve Giritli Şevki suikast girişiminde bulundular. Mustafa Kemal in bir gün gecikmesi üzerine suikast planı açığa çıkarıldı ve suçlular İstiklâl Mahkemeleri tarafından cezalandırıldı. Serbest Cumhuriyet Fırkası Mustafa Kemal, 1930 yılında o sırada Paris elçisi olan arkadaşı Fethi Bey e bir parti kurdurdu. Bu kararıyla Mustafa Kemal şunları gerçekleştirmeyi amaçlamıştı; Yedi yıldır iktidarda olan ve rehavete kapılan Cumhuriyet Halk Fırkası'nı denetletmek, Demokrasi kültürünün gelişmesini sağlamak, Türkiye hakkındaki olumsuz propagandanın önüne geçmek, Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri Mustafa Kemal, ulusal güçleri böleceği endişesiyle Kurtuluş Savaşı yıllarında parti kurdurmadı. Cumhuriyetin ilanından kısa süre önce 9 Eylül 1923 tarihinde Halk Fırkası nı kurdu. Böylece yapılacak inkılapların da düzenli yürütülmesi amaçlandı. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Mustafa Kemal in silah arkadaşlarından Ali Fuat Paşa, Refet Paşa, Rauf Bey, Kazım Karabekir Paşa ve Dr. Adnan Adıvar tarafından 17 Kasım 1924 tarihinde kurulan ilk muhalefet partisidir. Parti programında liberal ekonomi, tek dereceli seçim, cumhurbaşkanının tarafsız olması gibi konuların yanında partinin dini duygulara saygılı olduğu maddesine yer verildi. Partinin kurulduğu günlerde Türkiye ile İngiltere arasında Musul Sorunu konusunda sorunlar yaşanmaktaydı. Bu olaya bağlı olarak 13 Şubat 1923 tarihinde Doğu Anadolu da Şeyh Sait Ayaklanması çıktı. O sırada Başbakan olan Fethi Bey bölgede sıkıyönetim ilan etti ve dini siyasete alet etmeyi Hıyanetivataniye Kanunu kapsamına aldı. Artan eleştiriler üzerine Fethi Bey istifa etti ve yerine yeniden İsmet Paşa hükümeti kuruldu. Şu önlemler alındı; Takririsükun Kanunu (Huzuru Sağlama Kanunu) ile hükümete geniş yetkiler verildi. Ordu birlikleri gönderildi ve bölgesel seferberlik ilan edildi. İstiklal Mahkemesi kurularak isyan bölgesine gönderildi ve 31 Mayıs 1925 tarihinde isyan bastırıldı. Şark İstiklal Mahkemesi isyandan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası nı sorumlu tutunca 3 Haziran 1925 tarihinde hükümet Takririsükun Kanunu'nun verdiği yetkiyi kullanarak bu partiyi kapattı. Böylece ilk demokrasi denemesi başarısız oldu yılında Amerika da başlayan ve bütün dünyada etkili olan ekonomik krizin ülkemizdeki olumsuz etkisine daha kolay çözüm bulmaktı. Mustafa Kemal parti programına karışmamakla birlikte Cumhuriyet ve Laiklik konusunda dikkatli olunmasını istedi. 12 Ağustos 1930 da kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası programında cumhuriyetçilik, milliyetçilik ve laiklik ilkelerinin yanında kadınlara siyasi haklar tanınması, liberal ekonomi uygulanması ve yabancı sermayeden yararlanılması konularına yer verdi. Rejim karşıtlarının bütün önlemlere rağmen partiye doluşması üzerine Fethi Bey 17 Kasım 1930 tarihinde partisini kapattı. Menemen Olayı 23 Aralık 1930 tarihinde İzmir in Menemen ilçesinde Derviş Mehmet adlı bir kişi halkın dini duygularını kullanarak rejim karşıtı bir ayaklanma çıkarttı. Engel olmak isteyen Yedeksubay Öğretmen Kubilay (asıl adı Mustafa Fehmi) ile iki bekçiyi vahşice katlettiler. İsyan bastırıldı. Divanıörfi olarak bilinen sıkıyönetim mahkemesinde suçlular cezalandırıldı. Şeyh Sait İsyanı ve Menemen olaylarının yaşanması çok partili hayata geçişin ileri tarihlere ertelenmesine neden oldu. Diğer yandan 1930'lardan itibaren Almanya ve İtalya'nın silahlanması üzerine güvenlik kaygıları arttığından demokrasi denemesi gerçekleştirilemedi. Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 3

4 TEST - TEST Türk İnkılâbının, I. ulusal, II. demokratik, III. yenilikçi özelliklerinden hangilerine sahip olduğu savunulabilir? 2. Türk İnkılâbını Fransız İhtilali nden ya da Rus Devriminden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir? Siyasal Alanda İnkılâplar 5. Lozan Barış Konferansı nda Türk heyetine en büyük engelin İngiltere temsilcileri tarafından çıkarılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Kurtuluş Savaşı nın Yunanistan ın yenilgisiyle sonuçlanması B) Türk heyetinin konferansın Londra toplanması önerisini reddetmiş olması C) İngiltere nin Türk Kurtuluş Savaşı nın sömürgelerine örnek olacağından çekinmesi D) Boğazlar konusunda Sovyet Rusya ve Bulgaristan ın da konferansa dâhil olması E) Musul Sorunu nun İngiltere ile görüşülmesi Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar A) Bir liderin öncülüğünde gerçekleşmesi B) Ulusal egemenlikle ulusal bağımsızlığın bir arada gerçekleşmesi C) Var olan siyasal sistemin yerine yeni bir yönetim getirmesi D) Hanedan egemenliğine son vermesi E) Diğer toplumlara esin kaynağı olması 3. Saltanatın kaldırılmasını hızlandıran gelişme aşağıdakilerden hangisidir? A) Kurtuluş Savaşı nın başarıyla tamamlanması B) Mudanya Ateşkes Anlaşması nın imzalanması C) İstanbul Hükümeti nin Lozan Konferansı na çağrılması D) Meclis Hükümeti sisteminden kaynaklanan hükümet sorununun ortaya çıkması E) Ankara nın başkent ilan edilmesi 4. TBMM Lozan a giden heyetten, I. dış borçlar, II. Ermeni devleti, III. kapitülasyonlar konularından hangilerinde ısrar edilirse konferansın terk edilmesini istemiştir? D) II ve III E) I, II ve III 6. Lozan Antlaşması nda aşağıdakilerden hangisiyle ilgili sorun çözülememiş ve sonraki görüşmelere ertelenmiştir? A) Musul Sorunu B) Dış Borçlar Sorunu C) Boğazlar Sorunu D) Suriye sınırı E) Savaş tazminatı 7. Lozan Antlaşması nda, I. Düyunuumumiye İdaresi, II. Kapitülasyonlar, III. Yabancı Okullar konularından hangileriyle ilgili alınan kararlar Türkiye nin bağımsızlığıyla ilgilidir? 8. Lozan Antlaşması nda aşağıdakilerden hangisiyle ilgili alınan kararlarda Türkiye nin egemenlik haklarına aykırı hükümler yer almaktadır? A) Devlet borçları B) Kapitülasyonlar C) Boğazlar D) Azınlık hakları E) Patrikhane 4

5 9. İsmet Paşa, Lozan Konferansı nda İtilaf Devletlerinin uzlaşmaz tavırları üzerine kürsüye çıkarak Beyler bizi karıştırmayın, biz buraya Mondros tan değil, Mudanya dan geldik demiştir. İsmet Paşa bu sözleriyle aşağıdakilerden hangisinin önemini vurgulamak istemiştir? A) Kurtuluş Savaşı nın sona erdiğini B) Türkiye nin yenilen taraf değil yenen taraf olduğunu C) Osmanlı Devleti nin hukuken sona erdiğini D) İtilaf Devletlerinin tarafsız davranması gerektiğini E) Sorunlara kısa sürede çözüm bulma amacında olduğunu 13. Lozan Antlaşması nda azınlıkların Türk vatandaşı sayılmasının, I. vatandaşlar arasında eşitliğin sağlanması, II. devletin iç işlerine karışılmasının önlenmesi, III. ülkede birlik ve beraberliğin güçlendirilmesi sonuçlarından hangilerini kolaylaştırdığı savunulabilir? 10. I. Sakız II. Bozcaada III. Rodos IV. Gökçeada Yukarıdaki adalardan hangileri Lozan Antlaşması nda Türkiye ye bırakılmıştır? A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve IV E) III ve IV 11. Ankara nın başkent olarak seçilmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisinden bahsedilemez? A) Lozan Antlaşması nda Boğazların yönetiminin uluslararası bir komisyona bırakılmasının B) Ankara nın Milli Mücadelenin merkezi olmasının C) Yeniliklerin ülkenin orta ve doğu kesimlerine yayılması için uygun coğrafi konuma sahip olmasının D) Ulaşım ve haberleşme ağına sahip olmasının E) İlk Çağlardan günümüze yerleşme sahne olmasının 12. Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyetin ilanı öncesinde meydana gelen gelişmelerden değildir? A) Lozan Antlaşması nın onaylanması B) Saltanatın kaldırılması C) Ankara nın başkent olması D) Halifeliğin kaldırılması E) Halk Fırkası nın kurulması 14. Lozan Antlaşması nda, I. Doğu, II. Batı, III. Güney sınırlarımızın hangilerinde değişiklik yapılmıştır? D) I ve III E) II ve III Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyetin ilan edilmesini hızlandıran gelişme aşağıdakilerden hangisidir? A) Lozan Antlaşması nın imzalanması B) Barış görüşmelerine TBMM nin yanında İstanbul Hükümeti nin de çağrılması C) Meclis Hükümeti sisteminden kaynaklanan hükümet bunalımının yaşanması D) I. TBMM nin görev süresinin sona ermesi E) Bazı muhalefet milletvekillerinin parti kurma hazırlıklarına başlaması Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 1. E 2. B 3. C 4. D 5. C 6. A 7. E 8. C 9. B 10. D 11. E 12. D 13. E 14. B 15. C 5

6 TEST - TEST I. Mustafa Kemal II. Fethi Bey (Okyar) III. İsmet Paşa (İnönü) Yukarıdaki devlet adamlarının Cumhuriyetin ilanı sonrasında Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı ve Başbakan olarak yaptıkları görev aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir? Cumhurbaşkanı TBMM Başkanı Başbakan Siyasal Alanda İnkılâplar 5. Öğretmenin Mustafa Kemal in halkı Cumhuriyet yönetimine hazırlamasına hangi gelişmeleri örnek olarak gösterebiliriz? şeklindeki sorusuna öğrencilerden bazılarının yanıtları şöyledir; Nesrin: Amasya Genelgesi nde ulusun bağımsızlığını yine ulusun azim ve kararlılığı kurtaracaktır kararının alınması Nuray: Erzurum ve Sivas Kongrelerinde milli iradenin üstünlüğü ilkesine yer verilmesi Mert: 9. Ordu Müfettişi olarak atanması Ayhan: Teşkilâtıesasiye nin hazırlanması Savaş: Saltanatın kaldırılması Öğretmenin sorusuna öğrencilerden hangisi yanlış yanıt vermiştir? 2. Kurtuluş Savaşı sonrasında imzalanan Lozan Antlaşması nda aşağıdaki devletlerden hangisi Türkiye ye savaş tazminatı ödemeyi kabul etmiştir? A) Nesrin B) Nuray C) Mert D) Ayhan E) Savaş Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar A) Yunanistan B) Ermenistan C) Fransa D) Gürcistan E) İngiltere 3. Saltanatın kaldırılması sonrasında halifelerin "Osmanlı ailesinin erkeklerinin aklen, dinen ve ilmen en uygun olanları arasından TBMM tarafından seçileceğinin" kabul edilmesi, I. Halifelerin TBMM den bağımsız hareket edecekleri, II. Halifeliğin hanedana ait sayıldığı, III. Ulusal iradenin üstünlüğü ilkesine önem verildiği yargılarından hangilerine kanıt olarak gösterilebilir? D) II ve III E) I, II ve III 4. İstanbul Hükümeti nin faaliyetleri aşağıdakilerin hangisinden sonra kesin olarak sona ermiştir? A) TBMM nin açılmasından B) İzmir in işgalden kurtarılmasından C) Lozan Antlaşması nın imzalanmasından D) Ankara nın başkent olmasından E) Saltanatın kaldırılmasından 6. Atatürk bir konuşmasında Batı medeniyetini taklitçilik yapalım diye almıyoruz. Ondan iyi olarak gördüklerimizi kendi yapımıza uygun bulduğumuz için, medeniyet seviyesi içinde benimsiyoruz. demiştir. Atatürk bu sözleriyle Türk inkılâbının, I. başka milletler için yol gösterici olma II. ulusal değerlere önem verme, III. evrensel olma, özelliklerinden hangilerini vurgulamıştır? D) II ve III E) I, II ve III 7. Aşağıdakilerden hangisi Lozan Konferansı nda görüşülen konulardan biri değildir? A) Türkiye ile Ermenistan ve Gürcistan sınırı B) Azınlıkların hukuki durumu C) Ege Adalarının silahsızlandırılması D) Türkiye Irak sınırı E) Patrikhanenin statüsü 6

7 8. Mustafa Kemal in Lozan Antlaşması nın onaylanmasını I. TBMM ye değil de II. TBMM ye bırakmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Mecliste yenilik yanlılarının daha etkin olmasını sağlamak B) Lozan görüşmelerine ara verilmesinden yararlanmak C) Seçim kanununda bazı değişikliklere gitmek D) Siyasi partilerin kurulmasına ortam hazırlamak E) Meclisin azalan üye sayısını artırmak 12. Yeni Türk Devleti nin, Lozan Barış Antlaşması nda Patrikhane nin İstanbul da varlığını sürdürmesini fakat ekümen yani (evrensel) olmamasını büyük devletlere kabul ettirmekle, I. iç işlerine karışılmasını önleme, II. laik devlet anlayışını güçlendirme, III. azınlıkların ülke dışına göç etmelerini kolaylaştırma amaçlarından hangilerini gerçekleştirmek istediği savunulabilir? 9. Cumhuriyet in ilanıyla birlikte meclis hükümeti sisteminden kabine sistemine geçilmesi öncelikle aşağıdakilerden hangisiyle ilgili yaşanan sorunu çözüme kavuşturmuştur? A) Meclisin hükümeti denetlemesi B) Hükümet üyelerinin uyumlu çalışması C) Devlet başkanlığı makamının oluşturulması D) Güçler birliğinin uygulanması E) Milli iradenin egemen kılınması Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet in ilan edilmesi, I. devlet başkanlığı, II. hükümet şekli, III. devletin yönetim merkezi, IV. rejimin adı konularının hangilerinde yaşanan sorunları ortadan kaldırmıştır? yılında seçim kanununda yapılan değişiklikle seçmen yaşı 18 e indirildi ve kişinin bir milletvekili seçmesi yerine kişinin bir milletvekili seçmesi kabul edildi. Aşağıdakilerden hangisinin bu duruma bağlı olarak ortaya çıkan sonuçlardan biri olduğu savunulamaz? A) Milletvekili sayısının artması B) Çok partili hayata geçilmesi C) Ulusal iradenin güç kazanması D) Farklı düşüncelerin mecliste temsil edilmesinin kolaylaşması E) Halkla meclis arasındaki bağların güçlenmesi A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I, II ve IV E) I, III ve IV Kasım 1922 tarihinde saltanat kaldırıldığı hâlde halifelik makamına dokunulmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Köklü inkılâplar için zamanın uygun olmasına dikkat edilmesi B) Halifelik makamında da Osmanlı hanedan mensuplarının bulunması C) Halifelerin bazı İslam toplumları arasında saygı görüyor olması D) Halifelerin Meclis tarafından seçilmesinin kabul edilmesi E) Lozan Görüşmelerinin sona ermemiş olması 14. Mustafa Kemal yaptığı bir konuşmada Özgürlüğün de eşitliğin de adaletin de dayanak noktası milli egemenliktir demiştir. Aşağıdakilerden hangisinin Mustafa Kemal in bu sözüyle aynı doğrultuda olduğu savunulamaz? A) Saltanatın kaldırılması B) Halifeliğin varlığını devam ettirmesi C) I. TBMM yerine II. TBMM nin seçilmesi D) Seçme ve seçilme hakkı için vergi verme şartının kaldırılması E) Meclisin üzerinde bir güç yoktur ilkesinin benimsenmesi Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 1. C 2. A 3. D 4. E 5. C 6. D 7. A 8. A 9. B 10. D 11. A 12. D 13. B 14. B 7

8 TEST - TEST TBMM, 1 Kasım 1922 tarihinde saltanat ve hilafeti birbirinden ayırarak saltanatı kaldırdı. 18 Kasım 1922 tarihinde ise Osmanlı ailesinden Abdülmecit Efendi yi halife seçti ve onun uyması gereken kuralları belirledi. Aşağıdakilerden hangisi Abdülmecit Efendi den uyması istenen kurallardan biri değildir? A) Teşkilâtıesasiye ye uyma B) Yabancı devletlerin elçileriyle görüşmeme C) Şer i hukuku uygulama D) Padişahlık sembollerini kullanmaktan uzak durma E) Siyasi faaliyetlerden kaçınma Siyasal Alanda İnkılâplar 4. Halifeliğin kaldırılmasından sonra siyasal ve toplumsal alanda yapılan inkılâpların hızlanması, I. Halifelik makamının toplumsal değişimin önünde önemli bir engel olduğu, II. İnkılâpların yeri ve zamanı geldiğinde yapılmasına önem verildiği, III. İnkılapların birbirinden bağımsız olarak ele alındığı yargılarından hangileri için kanıt olarak gösterilebilir? 2. Lozan Antlaşması nın günümüzde de geçerliliğini koruması bu antlaşmanın, I. birçok devletin katıldığı bir konferansta imzalanma, II. imzalayan tarafların arasındaki sorunları büyük oranda çözüme kavuşturma, III. tarafsız bir ülkede imzalanma özelliklerinden hangilerinin doğrudan sonucudur? D) I ve III E) II ve III 5. Mustafa Kemal Hürriyet olmayan bir ülkede ölüm ve yok oluş vardır. Her gelişme ve kurtuluşun anası hürriyettir sözüyle öncelikle aşağıdakilerden hangisinin önemini dile getirmiştir? A) Ülkede millet iradesine dayalı demokratik bir ortamın kurulmasının B) Yöneticilerin seçimle işbaşına gelmesinin C) Farklı siyasi partilerin kurulmasının D) Sosyal devlet anlayışının hayata geçirilmesinin E) Din ve devlet işlerini düzenleyen kuralların ayrılmasının 3. Öğretmenin halifeliğin kaldırılma nedenleriyle ilgili doğru yanlış yanıt gerektiren ve her biri 5 puan değerinde olan sorusuna Murat ın verdiği yanıtlar aşağıdadır; Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar İslam dünyasında saygınlığını kaybetmesi. Sultan Vahdettin in halife sıfatıyla Kurtuluş Savaşı na engel çıkarması. Halifelik makamının yurt dışında devam ettirilmek istenmesi Halifenin muhalif milletvekilleriyle görüşmeler yapması. Devlette iki başlılığa neden olması. Bu yanıtlara göre Murat aşağıdaki puanlardan hangisini almıştır? A) 5 B) 10 C) 15 D) 20 E) 25 D Y 6. Halifeliğin kaldırılmasından sonra Arap ülkeleri ve bazı Avrupalı devletlerin desteğiyle ülke dışında dokuz kez halifeliği yeniden kurma girişimi olmuş fakat bu girişimler sonuçsuz kalmıştır. Bu durum, I. Halifelik makamının İslam dünyasında bir ihtiyaç olarak görülmediği, II. İslam ülkelerinde milli çıkarların önem kazandığı, III. Avrupalı devletlerin İslam dünyasında laikliğin yaygınlaşmasını desteklediği yargılarından hangilerine kanıt olarak gösterilebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 8

9 7. Mustafa Kemal e göre siyasi partiler sadece iktidar olmak için değil, daha iyi yönetmek için birbirleriyle yarış içerisinde olmalıdırlar. Bu bilgiden hareketle Mustafa Kemal in aşağıdakilerden hangisine önem verdiği savunulabilir? A) Siyasi partilerin programlarının birbirine yakın olmasına B) Siyasi partilerin mecliste eşit sayıda milletvekiliyle temsil edilmesine C) Siyasi partilerin devlet ve toplumun çıkarlarını ön plana çıkarmasına D) Cumhurbaşkanının siyasi partilere eşit mesafede durmasına E) İktidar partisinin muhalefet partilerinin söz haklarına saygı göstermesine 10. Şeyh Sait İsyanı nın çıkması üzerine Fethi Bey başkanlığındaki Türk Hükümeti dini siyasete alet etmeyi Hıyanetivataniye Kanunu kapsamına almıştır. Bu durum, I. isyanın laiklik karşıtı olduğu, II. rejimi korumaya önem verildiği, III. askeri önlemlerin yeterli görülmediği yargılarından hangileri için kanıt olarak gösterilebilir? 11. Mustafa Kemal in Cumhuriyet in ilanı öncesinde Halk Fırkası adıyla bir parti kurmasında, 8. TBMM, 30 Ekim 1924 tarihinde çıkarılan bir kanunla aynı zamanda subay, elçi ya da bürokrat olan milletvekillerinin iki meslekten birini tercih etmelerini zorunlu kılmakla, I. ulusal iradenin Meclise güçlü şekilde yansımasını sağlama, II. orduyu siyaseten uzak tutma, III. milletvekillerine sağlanan dokunulmazlığı kaldırma amaçlarından hangilerini gerçekleştirmeye çalıştığı savunulabilir? 9. Mustafa Kemal in eski silah arkadaşları tarafından 17 Kasım 1924 tarihinde kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası nın programında yer alan aşağıdaki ilkelerden hangisi laiklik karşıtı çevrelere verilen bir mesaj olarak anlaşılmıştır? A) Cumhurbaşkanının aynı zamanda parti başkanı olmasına karşı çıkmaları B) Dini duygu ve düşüncelere saygılı olduklarını ilan etmeleri C) Liberal ekonominin uygulanmasını istemeleri D) Yerinden yönetimin uygulanması yanlısı olmaları E) Topraksız köylülere hazine arazisinden toprak verilmesini savunmaları I. yapılacak inkılâpları düzenli şekilde yürütme, II. farklı görüşten milletvekillerinin meclise girmesini önleme, III. siyasi alanda yapılması planlanan yenilikleri erteleme amaçlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III Mart 1924 tarihinde gerçekleştirilen, I. Halifeliğin kaldırılması, II. Tevhiditedrisat Kanunu nun kabul edilmesi, III. Erkanıharbiye Vekâleti nin kaldırılması, IV. Şeriye ve Evkâf Vekâleti nin kaldırılması İnkılâplarından hangilerinin devlet ve toplum hayatının laikleşmesine katkıda bulunduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I, II ve IV E) I, III ve IV 13. Aşağıdaki inkılâplardan hangisi milli egemenliği güçlendirmenin yanında diğer milletlerin egemenlik haklarına saygılı olma amacı da gütmektedir? A) Halifeliğin kaldırılması B) Saltanatın kaldırılması C) Şeriye ve Evkaf Vekâleti nin kaldırılması D) II. TBMM nin açılması E) Tevhiditedrisat Kanunu nun kabul edilmesi Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 1. C 2. B 3. D 4. D 5. A 6. C 7. C 8. D 9. B 10. E 11. A 12. D 13. A 9

10 TEST - TEST Mart 1924 tarihinde kabul edilen Tevhiditedrisat Kanunu yla, I. mektepler, II. askeri okullar, III. yabancı ve azınlık okullar kurumlarından hangileri Milli Eğitim Bakanlığı na bağlanmıştır? Siyasal Alanda İnkılâplar Şubat 1925 tarihinde başlayan Şeyh Sait İsyanı na karşı TBMM. ile hükümete isyana destek olanlara karşı gerekli önlemleri alma, gerektiğinde gazete ve partileri kapatma yetkisi vermiştir. Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır? A) Takririsükun Kanunu B) Teşkilâtıesasiye Kanunu C) Hıyanetivataniye Kanunu D) Firariler Hakkında Kanun E) İstiklâl Mahkemeleri Kanunu Şubat 1925 tarihinde o zamanki Genç ilinin Piran köyünde başlayan Şeyh Sait İsyanı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlış olur? A) Musul Sorunu nedeniyle İngiltere tarafından kışkırtılmıştır. B) İsyanın çıkmasında halkın dini duygularının kötüye kullanılması etkili olmuştur. C) İsyana karşı sert önlemler almadığı gerekçesiyle eleştirilen Başbakan Fethi Bey istifa etmiştir. D) Hükümet Tekalifimilliye Emirlerini ilan etmiştir. E) İsyan bölgesinde sıkıyönetim ilan edilmiştir. 5. Mustafa Kemal, Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır. Fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır sözünü aşağıdakilerden hangisi üzerine söylemiştir? A) Sakarya Meydan Savaşı sırasında kaburgasının kırılması üzerine B) İzmir Suikastının açığa çıkarılması üzerine C) Cumhuriyetin ilan edilmesi üzerine D) Eski silah arkadaşlarının bir muhalefet partisi kurması üzerine E) Şeyh Sait İsyanı'nın başlaması üzerine Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 3. Halifeliğin kaldırılması üzerine Osmanlı ailesinin kızları, damatları ve onların çocuklar da dâhil olmak üzere bütün bireylerinin vatandaşlıktan çıkarılarak ülke dışına gönderilmesinde, I. milli birlik ve beraberliği güçlendirme, II. rejim karşıtlarının karışıklık çıkarmasını önleme, III. hanedan üyelerinin servetlerini hazineye aktarma amaçlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 6. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ile Serbest Cumhuriyet Fırkası nın ilan ettikleri programların, I. liberal ekonomi ilkesi, II. dinin siyasete alet edilmemesi, III. kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanınması konularının hangilerinde ortak özelliklere sahip oldukları savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 10

11 7. Lozan Antlaşması nın Mudanya Ateşkes Anlaşması yla çelişen yönü aşağıdakilerden hangisidir? A) Kapitülasyonların kaldırılması B) Yunanistan ile Türkiye arasında Meriç Irmağı nın sınır olması C) Boğazların uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılması D) Türkiye ye yakın olan Yunan adalarının silahlandırılmasının yasaklanması E) Osmanlı borçlarının Türkiye nin payına düşen kısmının ödenmesinin kabul edilmesi 11. Serbest Cumhuriyet Fırkası nın kurulmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisinden bahsedilemez? A) Menemen Olayının bastırılmasını kolaylaştırma B) İktidar partisinin denetlenmesine ortam hazırlama C) Halkın talep ve düşüncelerinin Meclise yansımasını sağlama D) Ekonomik sorunlara çözüm bulunmasını kolaylaştırma E) Demokrasinin gelişmesini sağlama 8. Kurtuluş Savaşı sırasında Milli Savunma Bakanlığı görevinde bulundum. Büyük Taarruz sonrasında TBMM tarafından Mareşallik rütbesine layık görüldüm. Cumhuriyetin ilanı sonrasında siyaset yerine askerliği tercih ederek Genelkurmay Başkanlığı görevini kabul ettim. Yaş haddinden emekli olana kadar bu görevde kaldım. Ben kimim? A) Cafer Tayyar Eğilmez B) Fahrettin Altay C) Kazım Özalp D) Ali Fuat Cebesoy E) Fevzi Çakmak 9. Mustafa Kemal, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası nın kuruluşunu şüpheyle karşılayıp zamansız bulduğu hâlde Serbest Cumhuriyet Fırkası nın kuruluşunu desteklemiştir. Mustafa Kemal in iki muhalefet partisinin kuruluşuyla ilgili farklı tutumunun aşağıdakilerin hangisinden kaynaklandığı savunulabilir? 12. Şeyh Sait İsyanı'nın meydana gelmesinde aşağıdakilerden hangisi etkili olmamıştır? A) Halifeliğin kaldırılması B) 1924 Anayasası na devletin dini İslam dır hükmünün konması C) İngiltere nin halkın dini duygularını kullanması D) Saltanat yanlılarının çalışmaları E) Anadolu nun doğusunda ayrı bir devlet kurma amacı 13. Mustafa Kemal, TBMM ve millet önünde, millet işlerinin serbestçe tartışılması ve iyi niyet sahibi kişilerin ve partilerin düşüncelerini ortaya koyarak milletin yüksek çıkarlarını aramaları benim gençliğimden beri âşık ve taraftar olduğum bir sistemdir sözleriyle öncelikle aşağıdakilerden hangisinin önemini dile getirmiştir? A) Partilerin mecliste sahip oldukları milletvekili sayısından B) Kurucularının asker ya da sivil kökenden gelmiş olmalarından C) Programlarının yeniliklere engel olup olmamasından D) Ekonomik kalkınma ve sanayileşme anlayışından E) Seçimlerde aldıkları oy oranından 10. I. Saltanatın kaldırılması II. Erkânıharbiye Vekâleti nin kaldırılması III. Halifeliğin kaldırılması Yukarıdaki inkılâplardan hangileri ülke yönetiminde iki başlılığın ortadan kaldırılmasında etkili olmuştur? A) Bağımsızlığın B) Tek dereceli seçimin C) Demokrasinin D) Liberalizmin E) Laikliğin 14. Mustafa Kemal, İzmir suikastıyla ilgili olarak Ben şahsen intikamdan hoşlanan bir adam değilim. İş mahkemeye intikal etmiştir. Sonucunu beklemek lazımdır demiştir. Mustafa Kemal in bu sözleriyle aşağıdakilerden hangisinin önemini ortaya koyduğu savunulabilir? A) Yargı bağımsızlığının B) Sosyal devlet anlayışının C) Laik devlet anlayışının D) Güçler birliğinin E) Hukukta çağdaşlaşmanın sağlanmasının Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 1. E 2. D 3. C 4. A 5. B 6. A 7. C 8. E 9. C 10. D 11. A 12. B 13. C 14. A 11

12 TEST Çözümlü - 2 Test 1. Aşağıdakilerden hangisi Lozan Konferansı na katılan devletlerden biri değildir? A) Almanya B) İngiltere C) Fransa D) İtalya E) Yunanistan Siyasal Alanda İnkılâplar 5. İsmet Paşa, I. Londra, II. Mudanya, III. Lozan Konferanslarının hangilerinde Türkiye yi temsil etmiştir? D) I ve III E) II ve III Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 2. Avrupalı büyük devletlerin Lozan Konferansı nda kapitülasyonların kaldırılması konusuna karşı çıkmakla, I. Misakımilli nin amacına ulaşmasını önleme, II. Türkiye deki ekonomik çıkarlarını kalıcı kılma, III. Osmanlı borçlarının Türkiye nin payına düşen kısmının ödenmesini kolaylaştırma amaçlarından hangilerini gerçekleştirmek istedikleri savunulabilir? 3. I. San Remo Konferansı II. Londra Konferansı III. Lozan Konferansı İtilaf Devletleri yukarıdakilerden hangilerine TBMM ile İstanbul Hükümetini birlikte çağırmışlardır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 4. Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM döneminde gerçekleşmiştir? A) Saltanatın kaldırılması B) Halifeliğin kaldırılması C) Takririsükun Kanunu nun kabul edilmesi D) Ankara nın başkent ilan edilmesi E) Tevhiditedrisat Kanunu nun kabul edilmesi 6. İngiltere tarafından desteklenen Hint Müslümanlarının liderlerinden Emir Ali ve Ağa Han ın Başbakan İsmet İnönü ye mektup yazarak halifenin yetkilerinin artırılmasını istemesi üzerine TBMM harekete geçerek 3 Mart 1924 tarihinde halifeliği kaldırdı. Bu bilgilerden hareketle TBMM nin aşağıdakilerden hangisini engellemeye çalıştığı savunulabilir? A) İngiliz sömürgelerinde yaşayan Müslümanların İngiltere ye bağlı kalmasını B) Halifelik makamının ülkenin iç işlerine karışılmasına yol açmasını C) Halifenin bazı muhalif milletvekilleriyle görüşmeler yapmasını D) Halifeliğin babadan oğla geçen bir sisteme dönüşmesini E) Halifelik makamının meclis denetimine alınmasını 7. Aşağıdakilerden hangisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası nın kurucularından biri değildir? A) Kazım Karabekir B) Ali Fuat Paşa C) Fevzi Paşa (Çakmak) D) Rauf Bey E) Refet Paşa 8. I. Menemen Olayı II. Şeyh Sait İsyanı III. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası nın kurulması IV. Mustafa Kemal e İzmir de suikast planını yapıldığının anlaşılması V. Serbest Cumhuriyet Fırkası nın kapatılması Yukarıdaki gelişmelerin kronolojik sıralaması aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? A) II, III, V, IV, I B) III, I, II, IV, V C) IV, III, II, V, IV D) III, II, IV, V, I E) III, I, II, V, I 12

13 9. 3 Mart 1924 tarihinde Şeriye ve Evkaf Vekâleti nin kaldırılmasıyla yerine, I. Diyanet İşleri Başkanlığı, II. Vakıflar Genel Müdürlüğü, III. Şeyhülislamlık kurumlarından hangileri oluşturulmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 13. Temsil Kurulu nun Ankara ya gelmesinden itibaren Milli Mücadele ye destek veren, TBMM nin açılmasına yardımcı olan ve Cumhuriyetin ilanı sonrasında da Diyanet İşleri Başkanlığı görevine getirilen Ankara Müftüsü aşağıdakilerden hangisidir? A) Eyüp Sabri Bey B) Şemsettin Günaltay C) Şeyh Saffet Efendi D) Hacım Muhittin Bey E) Rıfat Börekçi Şubat 1925 tarihinde Doğu Anadolu da baş gösteren Şeyh Sait İsyanı nı bastırmak için aşağıdaki önlemlerden hangisinin alındığı söylenemez? A) İstiklal Mahkemelerinin kurulması B) Başkomutanlık Kanunu nun çıkarılması C) Takririsükun Kanunu nun kabul edilmesi D) Bölgesel seferberlik ilan edilmesi E) İsyan bölgesinde sıkıyönetim ilan edilmesi 11. Aşağıdaki gelişmelerden hangisinin 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyetin ilan edilmesini kolaylaştırıcı etkisi diğerlerinden daha azdır? A) Amasya Genelgesi nin B) Sivas Kongresi nin C) Amasya Görüşmelerinin D) TBMM nin açılmasının E) Saltanatın kaldırılmasının 12. I. Şeyh Sait İsyanı II. İzmir suikast girişimi III. Menemen Olayı Yukarıdakilerden hangileri muhalefet partilerinin kapatılmasına neden olmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 14. Aşağıdakilerin hangisinde I. de verilenin II. ye ortam hazırladığı savunulamaz? A) B) I. II. Mebuslar Meclisi nin kapatılması Mudanya Ateşkes Anlaşması nın imzalanması TBMM nin açılması Lozan Konferansı nın toplanması C) Saltanatın kaldırılması Cumhuriyetin ilanı D) Ankara nın başkent olması E) Hükümet bunalımın yaşanması 15. Türk İnkılâbının, I. çağdaşlaşmayı amaçlama, II. ezilen uluslara esin kaynağı olma, III. ulusal egemenliği esas alma İstanbul Hükümeti nin görevinin sona ermesi Kabine sistemine geçilmesi özelliklerinden hangilerine sahip olduğu savunulabilir? Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 13

14 TEST - Çözümler 2 1. Lozan Konferansı na Türkiye nin yanında İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, Japonya ve Yugoslavya katıldı. Boğazlar konusunda Sovyet Rusya ve Bulgaristan katılırken ABD konferansta gözlemci bulundurdu. Bu durumda konferansa Almanya katılmadı. Yanıt A Siyasal Alanda İnkılâplar 5. İsmet Paşa, 3 11 Ekim 1922 tarihleri arasında gerçekleşen Mudanya Konferansı nda; 20 Kasım Temmuz 1923 tarihleri arasında toplanan Lozan Konferansı nda TBMM yi temsil etmiştir. 23 Şubat 12 Mart 1922 tarihleri arasında gerçekleşen Londra Konferansı nda TBMM yi Bekir Sami Bey temsil etmiştir. Yanıt E 2. Kapitülasyon bilindiği gibi Osmanlı Devleti nin Fatih Sultan Mehmet zamanından itibaren Avrupalı devletlere tanıdığı ayrıcalıklardır. Bu ayrıcalıklar zaman içerisinde ekonomik yönden zararlı olmasının yanında kapsamı genişletilerek eğitim ve hukuk alanında da devletin egemenlik haklarına zarar vermeye başladı. Avrupalı büyük devletler Lozan Konferansı nda kapitülasyonların kaldırılmasına karşı çıkmakla, hem Türkiye deki çıkarlarını kalıcı kılmaya hem de Misakımilli de yer alan tam bağımsızlık hedefinin gerçekleşmesini önlemeye çalıştılar. Kapitülasyonların devam etmesi ekonomik yönden çökmüş durumda olan Türkiye nin dış borçlarını düzenli ödemesini kolaylaştırmaz, tam tersi zorlaştırır. Yanıt D 3. San Remo Konferansı, Osmanlı Devleti yle imzalanacak Sevr Antlaşması nın şartlarını belirlemek amacıyla 1920 yılında toplandı. Konferans 24 Nisan da toplandığından o sırada TBMM henüz gücünü ortaya koymadığından konferansta yoktu Ocak 1921 tarihleri arasında gerçekleşen I. İnönü Savaşı sonrasında İtilaf Devletleri, Londra Konferansı nı toplayarak TBMM ve İstanbul Hükümeti ni birlikte çağırdılar. Büyük Taarruz un kazanılmasından sonra 20 Kasım 1922 tarihinde başlayan Lozan Konferansı na da TBMM ile İstanbul Hükümeti birlikte çağrıldı. Fakat TBMM saltanatı kaldırarak İstanbul Hükümeti nin katılmasını önledi. 6. İngiltere tarafından desteklenen Hint Müslümanlarının liderlerinden Emir Ali ve Ağa Han, Halifelik konusunda dönemin başbakanı olan İsmet İnönü ye bir mektup yazdı. Bu mektup İsmet İnönü ye ulaşmadan halifelik yanlısı bazı çevreler tarafından İstanbul basınında iki gün yayınlandı. Zaten halife Abdülmecit Efendi de belirlenen yasal sınırlar içerisinde kalmayarak siyasi işlerle uğraşıyordu. Bu mektupları Türkiye nin iç işlerine müdahale olarak değerlendiren Mustafa Kemal ve arkadaşları 3 Mart 1924 tarihinde çıkarılan bir kanunla Halifeliği kaldırdı ve Osmanlı ailesinin bütün bireyleri ülke dışına gönderdi. Bu durum halifelik makamının ülkenin iç işlerine karışılmasını engellemeye yönelik bir harekettir. Yanıt B 7. Mustafa Kemal in eski silah arkadaşları onu tek adamlığa doğru gitmekle suçlayarak muhalif tutumlarını hızlandırdılar ve 17 Kasım 1924 tarihinde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası nı kurdular. Partinin genel başkanlığına Kazım Karabekir getirildi. Adnan Adıvar, Ali Fuat Paşa, Cafer Tayyar Paşa, Rauf Bey, Refet Bele gibi Kurtuluş Savaşı nın önde gelen liderleri de partiye üye oldular. Fevzi Paşa (Çakmak) Genelkurmay Başkanı olarak kaldı ve siyasi faaliyetlerin dışında yer aldı. Yanıt C Yanıt D Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 4. TBMM nin I. ve II. olarak tanımlanması bina ile ilgili olmayıp Meclisin görev süresiyle ilgilidir. 23 Nisan 1920 de açılan I. TBMM, görev süresini tamamladığından 1 Nisan 1923 tarihinde seçim kararı alarak dağıldı. Seçimlerin yapılmasından sonra 11 Ağustos 1923 tarihinde II. TBMM açıldı. I. TBMM, ülkeyi işgalden kurtaran ve bir anayasa hazırlayarak Türkiye nin temellerini atan bir kurucu meclistir. 1 Kasım 1922 tarihinde saltanatın kaldırılması I. TBMM döneminde gerçekleşmiştir. II. TBMM, 1927 yılına kadar görev yaptı. Halifeliğin kaldırılması, Takririsükun Kanunu, Ankara nın başkent olması ve Tevhiditedrisat Kanunu II. TBMM döneminde gerçekleşmiştir. Yanıt A 8. Menemen Olayı 23 Aralık 1930 tarihinde, Şeyh Sait İsyanı 13 Şubat 1925 tarihinde, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası nın kurulması 17 Kasım 1924 tarihinde, Mustafa Kemal e İzmir de suikast planını yapıldığının anlaşılması 16 Haziran 1926 tarihinde Serbest Cumhuriyet Fırkası nın kapatılması 17 Kasım 1930 tarihinde gerçekleşmiştir. Yanıt D 14

15 9. Şeriye ve Evkaf Vekaleti, TBMM de alınan kararların dine uygun olup olmadığına bakardı. Diğer yandan aynı vekâlet yani bakanlık vakıfların, medreselerin ve ibadethanelerin bakım, onarım ve denetiminden sorumluydu. 3 Mart 1924 tarihinde Şeriye ve Evkaf Vekâleti nin kaldırılarak dinle ilgili yetkileri yeni kurulan Diyanet İşleri Başkanlığı na; vakıflarla ilgili yetkileri de oluşturulan Vakıflar Genel Müdürlüğüne devredildi. Şeyhülislamlık makamı bilindiği gibi Osmanlı Devleti nde dini konulardaki en üst makam idi. Saltanatın kaldırılmasıyla birlikte Şeyhülislamlık da ortadan kaldırıldı. Yanıt C 12. Şeyh Sait İsyanı sonrasında bu isyanla bağlantılı olduğu gerekçesiyle 3 Haziran 1925 tarihinde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatıldı. İzmir Suikastı sırasında (16 Haziran 1926) herhangi bir muhalefet partisi yoktu. Serbest Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1930 tarihinde kapatıldı. 23 Aralık 1930 tarihinde ise Menemen Olayı meydana geldiğinden bu olayın sonunda da parti kapatılmadı. Yanıt A 10. Eski Genç ilinin Piran köyünde 13 Şubat 1925 tarihinde Şeyh Sait liderliğinde bir isyan patlak verdi. İsyancılar halifeliği geri getirmeyi ve Doğu ve Güneydoğu Anadolu da ayrı bir devlet kurmayı amaçlıyorlardı. O günlerde Türkiye ile İngiltere arasında Musul Sorunu konusunda anlaşmazlık yaşandığından İngiltere bu isyana destek verdi. Türk hükümeti ise isyana karşı iki adet İstiklal Mahkemesi kurarak birini doğuya gönderdi. Takririsükun Kanunu ile hükümete geniş yetkiler verdi. İsyan bölgesinde sıkıyönetim ve seferberlik ilan etti. Başkomutanlık Kanunu bilindiği gibi Eskişehir Kütahya savaşlarında yaşanan yenilgi üzerine 5 Ağustos 1921 tarihinde kabul edildi. Yanıt B 13. Ankara Müftüsü olan Rıfat Börekçi, Kurtuluş Savaşı na yardımcı olan aydın bir din adamıdır. Temsil Kurulu nun Ankara ya gelmesinden itibaren Mustafa Kemal in yanında yer aldı. Cumhuriyetin ilanı sonrasında da siyasete girmeyerek Diyanet İşleri Başkanı olarak görev aldı. Yanıt E 14. İstanbul Hükümeti nin sona ermesi 1 Kasım 1922 tarihinde saltanatın kaldırılması ve buna bağlı olarak Osmanlı Devleti nin sona ermesiyle gerçekleşti. 4 Kasım 1922 de hükümet çalışmaları durduruldu. Ankara nın başkent olması 13 Ekim 1923 tarihinde gerçekleşmiştir. Yanıt D 11. Türkiye de daha Kurtuluş Savaşı sırasında gelecekte yönetimin Cumhuriyet olacağı dile getirilmişti. Bu anlamda; Amasya Genelgesi nde cumhuriyet kavramından üstü örtülü şekilde ilk kez bahsedildi. Sivas Kongresi nde milli irade egemen olacak kararı alındı. TBMM nin açılmasıyla egemenlik kayıtsız şartsız milletindir ilkesi kabul edildi. Saltanatın kaldırılması aile egemenliğine son verdiğinden cumhuriyete giden önemli bir adımdır. İstanbul Hükümeti ile Temsil Kurulu arasında gerçekleştirilen Amasya Görüşmeleri her ne kadar Temsil Kurulu nu meşrulaştırsa da diğer gelişmeler kadar cumhuriyete dayanak olmadı. Burada ulusal egemenlikle ilgili bir karar alınmadı. Yanıt C 15. Türk İnkılâbı, çağdaş uygarlık seviyesinin üzerine çıkmayı amaçlayan, ulusal egemenliği esas alarak cumhuriyeti kuran bir harekettir. Bu hareket sonraki yıllarda Asya ve Afrika da sömürülen ve bağımsızlık mücadelesi veren birçok ulusa esin kaynağı oldu. Yanıt E Bölüm 1: Siyasal Alanda İnkılâplar 15

16 BÖLÜM - 2 HUKUK VE EĞİTİM ALANINDA İNKILÂPLAR A. Hukuk Alanında İnkılâplar Yeni Türk Devleti nin hukuk alanında temel hedefi hukukta birliği, çağdaşlığı ve buna bağlı olarak da laikliği sağlamaktı. Bu alanda 1924 Anayasası ve Medeni Kanun önemli adımlar oldu. Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar 1924 Anayasasında Zamanla Yapılan Değişiklikler 1928 yılında devletin resmi dini İslam dır hükmü ile TBMM nin dinsel hükümleri yerine getirme yükümlülüğü anayasadan çıkarıldı. Yine 1928 yılında TBMM de vallahi, billahi, tallahi şeklinde yapılan dinsel yemin yerine; namusum ve şerefim üzerine ant içerim şeklinde laik bir ibare getirildi. 1930, 1933 ve 1934 te kadınlara sırasıyla belediye, muhtarlık ve milletvekilliği seçme ve seçilme hakkı tanındı. Seçmen yaşı 22 ye çıkarıldı yılında Atatürk ilkeleri anayasaya kondu yılında içeriği değiştirilmeden dili sadeleştirildi. Bölüm 2: Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar 1924 Anayasası 1921 tarihli Teşkilâtıesasiye Kanunu kısa bir anayasa olduğundan ihtiyaçları karşılayamıyordu. Bu nedenle 20 Nisan 1924 tarihinde TBMM yeni bir anayasa kabul etti. Buna göre; Türkiye Devleti bir cumhuriyettir. Türkiye Devleti nin dini İslam, dili Türkçe ve başkenti Ankara dır. Egemenlik kayıtsız şartsız ulusundur ve egemenliğin tek temsilcisi TBMM dir. Yasama yetkisi TBMM de, yürütme yetkisi TBMM adına hükümette, yargı gücü bağımsız mahkemelerdedir. Seçimler dört yılda bir yapılır, seçme ve seçilme hakkı erkeklere aittir. Her kırk bin seçmen bir milletvekili seçer, seçmen yaşı on sekiz, seçilme yaşı otuzdur. Cumhurbaşkanları meclisin içerisinden dört yıl için seçilir ve bir kişi birden fazla kez seçilebilir. Türkiye halkına din ve ırk ayırt edilmeksizin vatandaşlık bakımından Türk denilecektir Anayasasının Genel Özellikleri 1921 Anayasasını tamamlar niteliktedir. Yargı yetkisi bağımsız mahkemelere verilse de yasama ve yürütme yetkisi meclis aracılığıyla yürütülmektedir. Güçler birliği ilkesi benimsendi. Temel hak ve özgürlüklerin sonradan çıkarılacak yasalarla düzenleneceği belirtildi. Türk Medeni Kanunu Çağdaş toplumlarda aile, borç, miras ile kişi hak ve özgürlüklerini düzenleyen temel kanunlara medeni kanun denir. Osmanlı Devleti nde 1870 lerden itibaren hazırlanmaya başlanan Mecelle ilk Osmanlı medeni kanunu olmakla birlikte Hanefi mezhebine göre düzenlendiğinden yetersizdi. Bu alanda eksikliği gören Mustafa Kemal, bir medeni kanun hazırlanmasını istedi. İsviçre Medeni Kanunu en son hazırlanan kanunlardandı ve Türk toplumunun yapısına da uygun bulundu. Bu kanun örnek alınarak hazırlıklar yapıldı ve 17 Şubat 1926 da Türk Medeni Kanun u kabul edildi 4 Ekim de yürürlüğe girdi. Önemli hükümleri; Kadınlara istediği mesleği seçme hakkı tanındı, Tek eşlilik ve evlenmede resmi nikâh zorunluluğu getirildi, Evlat edinme ile ilgili gereken şartlar yasa kapsamına alındı, Evlenme kayıt altına alınarak kadınlara evlenme, boşanma, miras ve mahkemede erkeklerle eşit haklar tanındı, Evlilik için yaş sınırı getirildi, Yasalarda açık hüküm bulunmadığı durumlarda hâkimlere takdir hakkı tanındı, Çocukların dinsel tercihlerinde ana ve babanın söz sahibi olacağı kabul edildi, Her ergin kişinin istediği dini seçebileceği hükme bağlandı. Medeni Kanunun Önemi Medeni Kanun, ailede kadınla erkeği haklar bakımından eşit hale getirdi. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan Ermeni, Rum, Musevi ve Süryani cemaatlerinin temsilcileri feragatnameler yayın- 16

17 layarak Lozan Antlaşması ile kendilerine tanınan haklardan vazgeçtiklerini ilan ettiler. Medeni Kanunla dinsel konularda hukuk ve devletin tarafsızlığı sağlandı. Hukuk Alanında Diğer Önemli Gelişmeler 1924 yılında Şer iye Mahkemeleri kaldırılarak iki yıl sonra da hâkim ve avukatlık yasaları kabul edildi yılında Borçlar Kanunu İsviçre den alındı. Ceza Kanunu, 1926 da İtalya nın 1889 tarihli ceza yasası örnek alınarak hazırlandı da devlet memurlarının hak, görev ve sorumluluklarını düzenleyen Devlet Memurları Yasası kabul edildi. Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu, 1927 de İsviçre yasası örnek alınarak hazırlandı. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, 1929 da Alman yasaları örnek alınarak hazırlandı. İdare Hukuku, 1929 yılında Fransız yasalarından yararlanılarak kabul edildi. B. Eğitim Alanında Yapılan İnkılâplar Mustafa Kemal, Yeni Türk Devleti nde eğitim öğretim faaliyetlerinin yeni baştan düzenlenmesini zorunluluk olarak görmekteydi. Bu alanda yapılan başlıca inkılâplar şunlardı: 3 Mart 1924 te Tevhiditedrisat Kanunu ile bütün okullar devlet denetimine alındı. Böylece eğitimde ikilikler giderildi ve laik eğitimin de temelleri atıldı yılında o zamanlarda Şeriye ve Evkaf Vekâletine bağlı olarak faaliyet yürüten medreseler kapatıldı. Yerine din eğitimi vermek için İmam Hatip Okulları ve Yüksek İslam Enstitüleri açıldı yılından itibaren çıkarılan kanunlarla ilkokuldan başlayarak kademeli şekilde karma eğitime geçildi. 2 Mart 1926 tarihinde kabul edilen Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun ile Türk Milli Eğitim Teşkilâtı yeniden düzenlendi. İlk, orta ve lise seviyesinde okutulacak dersler belirlendi, ayrıca okul açma izni bakanlığa verildi. Yeni Türk Harflerinin Kabulü Arap harfleri Türkçenin yapısına uymadığından Osmanlı Devleti nin son yıllarından itibaren bu konuda aydınlar arasında tartışmalar süregelmekteydi. Çalışmalar tamamlandıktan sonra 1 Kasım 1928 de Latin harfleri düzenlenerek Yeni Türk harfleri adıyla kabul edildi. Yeni Türk harflerine ç, ş, ğ gibi Türk fonetiğine uygun harfler eklendi. Okullarda yeni harfler öğretilirken, 1 Mart 1929 tarihine kadar bütün resmi yazışmaların Yeni Türk harfleriyle yapılması kararlaştırıldı. Millet Mektepleri nin Açılması Harf inkılâbına bağlı olarak okul çağını geçen kişilere Yeni Türk harflerini öğretmek amacıyla Millet Mektepleri açıldı. 24 Kasım 1928 de kabul edilen Millet Mektepleri Talimatnamesi yle teşkilâtın genel başkanı ve Millet Mektebi nin Başöğretmeni Gazi Mustafa Kemal Hazretleri olduğu ilan edildi. Böylece bir çeşit okuma yazma seferberliği başlatılmış oldu. Üniversite Reformu Osmanlı Devleti nde modern üniversite seviyesinde okul sayılabilecek eğitim kurumu olan Darülfünün 1870 lerde açılsa da medreselilerin tepkisi nedeniyle üç kez kapatılmış ve 1900 yılında tam olarak faaliyete geçebilmişti. Bu yönünün yanında Yeni Türk Devleti nin ihtiyaçlarını da karşılamaktan uzaktı yılında Alman uzman Albert Malche nin hazırladığı rapor doğrultusunda Darülfünun kapatıldı ve yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu. İlerleyen zamanda İstanbul Mülkiye Mektebi, Siyasal Bilgiler Fakültesi ne; Ankara Hukuk Mektebi de Hukuk Fakültesi ne dönüştürüldü lu yıllardan itibaren Almanya da Hitler in iktidara gelmesiyle bu ülkeden kaçan birçok bilim adamı Türk üniversitelerinde görevlendirildi. Atatürk Dönemi nde Tarih ve Dil Alanında Çalışmalar Osmanlı Devleti nde tarih denilince akla daha çok Osmanlı ve İslam tarihi gelmekteydi. Mustafa Kemal, tarih çalışmalarını düzenli yürütebilmek amacıyla 15 Nisan 1931 tarihinde Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti nin ( 1935 yılında Türk Tarih Kurumu) kuruluşuna öncülük etti. Amaç; Türk ulusunun tarihinin bütün dönemlerini araştırmak, Türk tarihinin insanlık tarihi içerisindeki yeri ve önemi ortaya koymak, Ülkemizde bizden önce yaşayan diğer uygarlıkları incelemekti. Türk Tarih Kurumu, adı Atatürk tarafından verilen Belleten adıyla süreli yayın çıkardı yılında Atatürk ün de desteklediği Türk Tarih Tezi ortaya atıldı. Buna göre büyük uygarlıklar Orta Asya dan dünyaya yayılmıştı. Bu tez o dönemde Türk tarihine ilgiyi artırmak amacıyla ileri sürüldü. Türk Dil Kurumu nun Kurulması 12 Temmuz 1932 tarihinde Türk Dili Tetkik Cemiyeti (Türk Dil Kurumu) kuruldu. Bu kurumun amacı; Halkın dilinden kelimeler derleyerek yayınlamak, Yabancı dilerden Türkçeye geçen birçok terimin Türkçe karşılığını bulmak, Türkçeyi yabancı dillerin baskısından kurtarmak, Türkçenin tarihi geçmişini ve kaynaklarını araştırmaktı. Atatürk, tarih alanında çalışmaları teşvik etmek amacıyla Türk Tarih Tezini, dil alanında çalışmaları teşvik etmek için de "Güneş Dil Teorisini" ortaya attı. Bölüm 2: Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar 17

18 TEST - TEST Osmanlı Devleti nin son yıllarında Şer i mahkemelerin yanında azınlık mahkemeleri, Avrupalı devletlerin elçiliklerine bağlı olan mahkemeler ve Batı tarzı mahkemeler bulunmaktaydı. Bu durumun aşağıdakilerden hangisini zorlaştıracağı savunulabilir? A) Aynı suça aynı cezanın verilmesini B) Geleneklerin hukuk kuralları üzerindeki etkisini C) Devletin iç işlerine karışılmasını D) Mahkemelerde avukat bulundurulmasını E) Hukukta farklı uygulamaların ortaya çıkmasını Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar tarihli Teşkilâtıesasiye ile 1924 Anayasası nın, I. yasama, yürütme ve yargı ilişkisi, II. egemenliğin ulusta olması, III. seçim süresi konularının hangilerinde ortak özelliklere sahip olduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III Bölüm 2: Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar yılında, 1921 tarihli Teşkilâtıesasiye nin yerine yeni bir anayasa hazırlanmasında aşağıdakilerin hangisinin etkisinden bahsedilemez? A) Teşkilâtıesasiye nin savaş koşullarında hazırlanan kısa bir anayasa olmasının B) Kanunuesasî nin Teşkilâtıesasiye ile çelişmeyen hükümlerinin yürürlükte kalmasından doğan ikiliğe son verilmek istenmesinin C) Yapılacak köklü inkılâplara ortam hazırlanmak istenmesinin D) Cumhuriyet yönetiminin güçlendirilmek istenmesinin E) Yasama yetkisinin TBMM ye verilmesini sağlama amacının 3. Mustafa Kemal in, Bugünün gereksinimlerine uygun yasa yapmak ve onu iyi uygulamak, refah ve ilerleme araçlarının en önemlilerindendir sözleri; I. Hukuk kuralları toplumsal ihtiyaçları karşılayacak şekilde düzenlenmelidir. II. Hukuk kuralları hazırlamak kadar onu uygulamak da önemlidir. III. Kalkınma ve ilerleme hukuk kurallarından bağımsızdır. yargılarından hangileriyle aynı doğrultudadır? Anayasası nda Türkiye halkına din ve ırk ayırt edilmeksizin vatandaşlık bakımından Türk denecektir hükmüne yer verilmekle, I. birlik ve beraberliği güçlendirme, II. kültürel farklılıklara saygılı olma, III. ülkü birliğini ön plana çıkarma hedeflerinden hangilerinin gerçekleştirilmek istendiği savunulabilir? yılında Şeriye ve Evkaf Vekâleti ile Şeriye mahkemeleri ve kadı yetiştiren kuzat medreseleri kapatıldı. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesi sayılabilir? A) Hukuk alanında Batılılaşmanın zamana bırakıldığının B) Kadıların görev sürelerinin uzatıldığının C) Hukuk alanında da modernleşmeye gidildiğinin D) TBMM nin bütün yargı görevini üzerine aldığının E) Toplumda suç işleme oranının azaldığı Anayasası nda laikliğe aykırı olduğu hâlde devletin resmi dini İslam dır hükmüne yer verilmesinde, I. Halifeliğin kaldırılmasıyla ortaya çıkabilecek tepkileri azaltma, II. Din adamlarının mecliste temsil edilme oranlarını artırma, III. Hukuk kurallarını dini esaslara göre yenileme amaçlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? 18

19 8. Osmanlı Devleti nde 1870 yılından itibaren Ahmet Cevdet Paşa tarafından hazırlanan Mecelle yerine 1926 yılında Türk Medeni Kanunu nun hazırlanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Hazırlanmasının üzerinden belirli bir zaman diliminin geçmesi B) Hanefi mezhebine göre hazırlanması C) Hazırlanmasının uzun zaman alması D) İslam hukukunun yanında günün ihtiyaçlarına göre kurallar eklenmesi E) Daha çok borç ilişkilerine yer vermesi Anayasası nda 1928 yılında yapılan değişiklikle dine göre yemin etme kuralı ile dini hükümleri yerine getirme görevi TBMM dedir hükmü, anayasadan çıkarıldı. Bu durum aşağıdakilerden hangisi için kanıt olabilir? A) Devletin dini hizmetleri dinî gruplara bıraktığına B) Mahkemelerde din adamlarının da görevlendirilmeye başlandığına C) Laikleşme adımlarının devam ettiğine D) Anayasa değişikliklerinin halk oylamasıyla kabul edildiğine E) Meclisin yasama yetkisinin sınırlandırıldığına 10. Mustafa Kemal, 1922 yılında yaptığı bir konuşmada adliye siyasetimizde izlenecek amaç evvelâ halkı yormaksızın hızla, isabetle, güvenle adaleti dağıtmaktır demiştir. Mustafa Kemal bu sözleriyle öncelikle aşağıdakilerden hangisine verdiği önemi ortaya koymuştur? A) Hukuk devleti anlayışına B) Örfi ve Şer i hukuk arasında uyumun sağlanmasına C) Yargıç yetiştiren kurumların çoğaltılmasına D) Batı kaynaklı hukuk kurallarının benimsenmesine E) Yasama, yürütme ve yargının tek elde toplanmasına 11. Türk Medeni Kanunu yla Türk kadınlarına, I. siyasal, II. ekonomik, III. kültürel alanlarının hangilerinde haklar tanınmıştır? D) II ve III E) I, II ve III 12. Mustafa Kemal 1925 yılında Türklerin 1453 zaferini düşününüz. Bütün cihana karşı İstanbul u sonsuza dek Türk topluluğuna mal etmiş olan kuvvet ve kudret, yaklaşık olarak aynı yıllarda bulunmuş olan matbaayı Türkiye ye kabul için hukukçuların karşı çıkışını yenmeye muktedir olamamıştır demiştir. Mustafa Kemal in bu sözleriyle hukukçularda aşağıdaki özelliklerden hangisini aradığı savunulabilir? A) Yöneticilerin görüş ve direktiflerini eksiksiz uygulamalarını B) Hukuk kurallarının kalıcı olmasını sağlamalarını C) Toplumsal değişim ve gelişimi desteklemelerini D) Eski ile yeni arasında kaynaşmayı sağlamalarını E) Devlet kurumlarını denetim altında tutmalarını 13. Türk hukuk inkılâbının, I. hukukta birlik, II. hukukta çağdaşlık, III. hukukta laiklik hedeflerinden hangilerini esas aldığı savunulabilir? 14. Türk Medeni Kanunu yla çocuğun dinsel tercihlerinden ve eğitiminden ana babanın sorumlu olduğunun kabul edilmesi, I. aile içerisinde kadın erkek eşitliğini sağlama, II. aile bağlarını güçlendirme, III. aile bütünlüğünü yasal güvence altına alma hedeflerinden hangilerinin gerçekleştirilmesini kolaylaştırdığı savunulabilir? 15. Türk hukuk inkılâbı sırasında azınlıklar arasındaki davalara bakan Cemaat mahkemeleri ile yabancılar arasındaki davalara bakan Konsolosluk mahkemelerinin kaldırılması öncelikle aşağıdakilerden hangisine verilen öneme kanıt sayılabilir? A) Sosyal devlet anlayışına B) Bağımsız devlet anlayışına C) Güçler birliğine D) Yargıçların güvence altına alınmasına E) Herkesin kendi inançlarına göre yargılanmasına Bölüm 1: 2: Siyasal Hukuk ve Alanda Eğitim İnkılâplar Alanında İnkılâplar 1. A 2. E 3. D 4. B 5. E 6. C 7. A 8. B 9. C 10. A 11. D 12. C 13. E 14. E 15. B 19

20 TEST - TEST Osmanlı eğitim sisteminde mektepler, medreseler, yabancı ve azınlık okulları olmak üzere farklı programlara göre eğitim veren okullar bulunmaktaydı. Bu durumun aşağıdakilerden hangisini engelleyeceği savunulabilir? A) Azınlıkların kendi kültürlerini korumasını B) Düşünce ve duyguda birleşen nesiller yetiştirilmesini C) Kültürel alanda ikiliklerin ortaya çıkmasını D) Devletin iç işlerine karışılmasını E) Batı kökenli öğretim tekniklerinin ülkeye girişini Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar 4. Mustafa Kemal, 1923 yılında İzmir de yaptığı bir konuşmada Milletimizin memleketimizin irfan yuvaları bir olmalıdır. Bütün memleket evlâdı, kadın ve erkek oradan çıkmalıdır demiştir. Mustafa Kemal in bu sözleri öncelikle aşağıdaki inkılâplardan hangisinin habercisi niteliğindedir? A) Tevhiditedrisat Kanunu nun B) Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun un C) Millet Mekteplerinin D) Lise eğitiminin zorunlu olmasının E) Darülfünun un kapatılmasının Bölüm 2: Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar 2. Mustafa Kemal, I. Maarif Kongresinin toplandığı günlerde Eskişehir Kütahya Savaşları başlayınca kongrenin ertelenmesini isteyenlere Ertelemeyin, cehaletle savaş, düşmanla savaştan daha az önemli değildir demiştir. Mustafa Kemal in bu sözleriyle öncelikle eğitimin hangi yönüne vurgu yaptığı savunulabilir? A) Milli kültürü genç kuşaklara aktarma B) Çağın koşullarına göre düşünce ve davranış sergileyen bireyler yetiştirme C) Sanayi kuruluşlarında görev alacak teknik eleman sağlama D) Bireylerin ilgi ve yeteneklerini açığa çıkarma E) Kendi akran grubu içerisinde sosyalleşmeyi sağlama 3. 3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen Tevhiditedrisat Kanunu yla bütün okulların Milli Eğitim Bakanlığı na bağlanması, I. aynı hedefe doğru yürüyen bir millet hâline gelinmesi, II. eğitimde ikiliklerin ortadan kaldırılması, III. milli birlik ve beraberliğin güçlenmesi sonuçlarından hangilerini kolaylaştırdığı savunulabilir? 5. Yeni Türk Devleti, 1924 yılından itibaren ilkokullardan başlayarak kademeli olarak orta ve yükseköğretimde karma eğitime geçmiştir. Bu durumun, I. toplumsal hayatta eşitliğin sağlanması, II. farklı sınıf ve zümrelerin ortaya çıkması, III. eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması sonuçlarından hangilerine ortam hazırladığı savunulabilir? yılında medreselerin kapatılarak yerine imam hatip okulları ve Yüksek İslam Enstitüleri açılması aşağıdakilerden hangisine kanıt sayılabilir? A) Dinsel kurumların devletten bağımsız hereket edeceğine B) Din eğitimi veren kurumların sayısının değişmediğine C) Din eğitiminin çağın ihtiyaçlarına göre yeniden düzenlendiğine D) Mektep medrese ayrımının devam edeceğine E) Okullaşma oranının azaldığına 7. I. Medreselerin kapatılması II. Yeni Türk harflerinin kabul edilmesi III. Millet Mektepleri nin açılması Yukarıdaki inkılâplardan hangileri toplumda yeniliklerin yaygınlaşmasını kolaylaştırdığı savunulabilir? 20

21 8. İlk ve orta öğretimin esasları belirlendi. Okul açma yetkisi sadece Milli Eğitim Bakanlığı na verildi. Müfredat programları halkın ihtiyaçlarına cevap verecek şekle getirildi. Yukarıdaki yenilikler aşağıdaki inkılâpların hangisiyle gerçekleştirilmiştir? A) Hukuk Mektebi nin açılmasıyla B) Tevhiditedrisat Kanunu yla C) Maarif Teşkilâtı Hakkında Kanunun kabul edilmesiyle D) Yeni Türk Harflerinin kabul edilmesiyle E) Gazi Eğitim Enstitüsünün açılmasıyla 11. Aşağıdaki inkılâplardan hangisinde I. de verilenin II. ye ortam hazırladığı ve birbirini tamamladığı savunulamaz? A) I. II. Tevhiditedrisat Kanunu nun kabul edilmesi B) Yeni Türk harflerinin kabulü C) D) 1924 Anayasası'nın kabul edilmesi Medeni Kanun un kabul edilmesi E) Darülfünunun kapatılması Medreselerin kapatılması Millet Mektepleri nin açılması Kanunuesasî nin bazı maddelerinin geçerliliğini koruması Aile birliğinin sağlanması Modern üniversitelerin kurulması 9. Türk İnkılâbı sırasında gerçekleşen aşağıdaki yeniliklerden hangisi din ve vicdan özgürlüğünü geliştirme amacına yönelik olduğu savunulamaz? 12. I. Tevhiditedrisat Kanunu nun kabul edilmesi II. Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun un çıkarılması III. Yeni Türk harflerinin kabul edilmesi A) Şeriye ve Evkaf Vekâleti nin kaldırılması B) Aydın ve bilgili din adamları yetiştirmek amacıyla okullar açılması C) Tevhiditedrisat Kanunu nun kabul edilmesi D) Devletin dini İslam dır hükmünün anayasal güvence altına alınması E) Patrikhanenin dinsel konularda gayrimüslimleri temsil etme hakkının kabul edilmesi Yukarıdakilerden hangileri eğitimde devlet denetiminin sağlanmasını kolaylaştırdığı savunulabilir? 10. Öğretmenin Atatürk zamanında milli kültürü geliştirmeye yönelik ne gibi çalışmalar yapılmıştır sorusuna öğrencilerden bazılarının verdiği yanıtlardan bazıları şöyledir: Mustafa: Yeni Türk harflerinin kabul edilmesi Ali: Türk tarihinin Osmanlı tarihinden ibaret olamaz ilkesiyle tarih çalışmalarının desteklenmesi Özlem: Halk dilinden sözcükler derlenmesi Yasemin: Türk Dil Kurumu nun kurulması Öğretmenin sorusuna öğrencilerden hangileri doğru yanıt vermiştir? A) Mustafa ve Ali B) Ali ve Özlem C) Özlem ve Yasemin D) Ali ve Yasemin E) Ali, Özlem ve Yasemin 13. Öğretmenin Arap alfabesi yerine Yeni Türk harflerinin kabul edilmesinin nedenleriyle ilgili doğru ya da yanlış yanıt gerektiren ve her biri 5 puan değerinde olan sorusuna Elif in verdiği yanıtlar aşağıdadır; - Arap alfabesinin Türkçenin yapısına uymaması - Türkçedeki seslerin Arap alfabesinden fazla olması - A r a p a l f a b e s i y l e o k u m a y a z m a n ı n z o r o l m a s ı - Arapların I. Dünya Savaşı'nda İngilizlerle işbirliği yapması - Arap alfabesinin Türkçenin gelişimini engellemesi Bu yanıtlara göre Elif aşağıdaki puanlardan hangisini almıştır? A) 5 B) 10 C) 15 D) 20 E) 25 D Y Bölüm 1: 2: Siyasal Hukuk ve Alanda Eğitim İnkılâplar Alanında İnkılâplar 1. B 2. B 3. E 4. A 5. D 6. C 7. E 8. C 9. D 10. E 11. C 12. D 13. D 21

22 TEST Çözümlü - 2 Test 1. Şer iye ve Evkaf Vekâleti nin kaldırılması Tevhiditedrisat Kanunu nun kabulü Medeni Kanun un kabulü Yukarıdaki inkılâpların ortak amacının aşağıdakilerden hangisi olduğu savunulabilir? A) Kültürel alanda ikilikleri ortadan kaldırma B) Bağımsız devlet anlayışını güçlendirme C) Eğitim alanında çağdaşlaşmayı sağlama D) Aile içerisinde kadın ve erkeği eşit hâle getirme E) Laik devlet anlayışını güçlendirme Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar 4. Atatürk ün dil ve tarih alanında yapılan çalışmalarla yakından ilgilenmesi ve bu çalışmaları teşvik etmesi, I. ulusun öz benliğine kavuşması, II. kanun önünde eşitliğin sağlanması, III. laik devlet anlayışının güçlendirilmesi hedeflerinin hangileriyle doğrudan ilgili olduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III Bölüm 2: Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar 2. Mustafa Kemal Kendi bağımsızlığını sağlamasını bilen Türk ulusu, dilini de yabancı dillerin boyunduruğundan kurtaracaktır demiştir. Mustafa Kemal in bu sözü, I. dilin bağımsızlığın bir unsuru olarak görüldüğü, II. Türkçenin özelliklerini korumasına önem verildiği, III. Türkçenin dünyada yaygınlaşmasının hedeflendiği yargılarından hangileri için kanıt olabilir? 3. I. Mirasta ve mahkemelerde ayrımların ortadan kaldırılması II. Seçme ve seçilme hakkı için vergi verme şartının kaldırılması III. Devletin resmi dini İslam dır hükmünün anayasaya konması IV. Mektep medrese ayrımının ortadan kaldırılması Yukarıdakilerden hangileri devlet ile halk arasındaki vatandaşlık bağlarını güçlendirdiği savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I, II ve IV E) I, III ve IV 5. Latin alfabesi, ç, ş, ğ gibi Türkçede olan sesler eklenerek Yeni Türk harfleri adıyla kabul edildi. Bu durum aşağıdakilerden hangisine kanıt olarak gösterilebilir? A) Latin alfabesinin oluşmasında Türk topluluklarının katkısının bulunmadığına B) Latin alfabesinin ortaya çıkışından itibaren değişikliğe uğramadığına C) Latin alfabesinin ihtiyaca uygun hâle getirildiğine D) Alfabe değişikliğinin birçok toplumda sık görüldüğüne E) Sadece Türkiye de yaşayan Türk topluluklarının Latin esaslı alfabeyi kullandığına 6. Atatürk ün Asırlardan beri kafalarımızı demir çerçeveler içinde bulunduran, anlaşılmayan ve anlamadığımız işaretlerden kendimizi kurtarmak zorundayız sözüyle aşağıdaki inkılâplardan hangisinin gerçekleşeceğini haber vermiştir? A) Millet Mekteplerinin açılmasını B) Türk dilinin sadeleştirilmesini C) Yeni Türk harflerinin kabul edilmesini D) Sarık ve fes yerine şapka giyilmesini E) Takvim ve ölçü birimlerinin değiştirilmesi 22

23 7. Türk Medeni Kanunu nun kabul edilmesinden sonra Türk vatandaşı olan azınlık temsilcileri hükümete başvurarak Lozan Antlaşması nda kendilerine tanınan bazı haklardan vazgeçtiklerini açıkladılar. Bu durum Türk Medeni Kanunu nun, I. eşitliği sağlama, II. başka bir ülkenin kanunlarından esinlenme, III. hukuk kurallarını dinsel etkilerden arındırma özelliklerinden hangileriyle ilgilidir? D) I ve III E) II ve III 11. Aşağıdakilerden hangisi Türk Dil Kurumunun çalışmaları arasında yer almaz? A) Yeni Türk harfleriyle okuma yazmayı yaygınlaştırmak B) Türk dilinin başka dillerle ilişkisini araştırmak C) Türkçedeki yabancı sözcük ve terimlere kurallar çerçevesinde Türkçe karşılık bulmak D) Halkın dilinde yaşayan Türkçe kelimeleri derleyerek sözlükler oluşturmak E) Eski Türkçe metinleri gün ışığına çıkararak bunları yayınlamak 8. Mustafa Kemal bir konuşmasında Bizde ruhbanlık yani din adamları zümresi yoktur. Hepimiz eşitiz ve dinimizin hükümlerini eşit olarak öğrenmeye mecburuz. Her kişi dinini, din işlerini ve imanını öğrenmek için bir yere muhtaçtır; orası da okuldur demiştir. Aşağıdaki inkılâplardan hangisi Atatürk ün sözlerini gerçekleştirmeye yönelik değildir? A) Tevhiditedrisat Kanunu B) Millet Mekteplerinin açılması C) Yüksek İslam Enstitülerinin açılması D) Şeriye ve Evkaf Vekâleti nin kapatılması E) Medreselerin kapatılması yılında Darülfünun un kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi nin kurulmasının, I. ülkede bilim ve kültürün gelişmesi, II. inkılâplara bağlı kadrolar yetiştirilmesi, III. karma eğitime geçilmesi sonuçlarından hangileri üzerinde etkili olduğu savunulabilir? 9. I. Türk Tarih Kurumu II. Türk Dil Kurumu III. Türk Kızılay ı Atatürk yukarıdakilerden hangilerine kişisel mirasından pay bırakmıştır? 10. Atatürk ün Türk Tarih Kurumu nun açılmasını ve tarih çalışmalarının teşvik edilmesini istemesinde aşağıdaki amaçlardan hangisinin etkisinden bahsedilemez? A) Türk milli kültürünü sağlam temeller üzerine inşa etmek B) Eski Türk devlet anlayışını yeniden canlandırmak C) Ülkemizde bizden önce yaşayan uygarlıkları araştırıp gün ışığına çıkarmak D) Türk tarihinin Osmanlı tarihinden ibaret olmadığını kanıtlamak E) Türk tarihine yönelik olumsuz görüşlere karşı koymak 13. Yeni Türk Devleti nde eğitim alanında gerçekleştirilen aşağıdaki inkılâplardan hangisi Tevhiditedrisat Kanunu doğrultusunda gerçekleştirilmemiştir? A) 1921 yılında Maarif Kongresi nin toplanması B) Medreselerin kapatılması C) Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun un kabul edilmesi D) Yabancı okulların denetim altına alınması E) İstanbul Üniversitesi nin kurulması 14. Mustafa Kemal aşağıdaki kurumlardan hangisine başöğretmen olarak kabul edilmiştir? A) Ankara Hukuk Mektebine B) Millet Mekteplerine C) Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesine D) İstanbul Üniversitesine E) Kara Harp Okuluna Bölüm 1: 2: Siyasal Hukuk ve Alanda Eğitim İnkılâplar Alanında İnkılâplar 23

24 TEST - Çözümler 2 1. Şer iye ve Evkaf Vekâleti, çıkarılan kanunların dine uygun olup olmadığına bakan bir kurumdu. Tevhiditedrisat Kanunu ile bütün okullar devlet denetimine alınarak laik eğitimin temelleri atıldı. Medeni Kanun ise kadın ve erkeği aile içerisinde eşit hâle getirdi. Bunu yaparken de dinsel kaynaklı hukuk kuralları kaldırıldığından laiklik alanında önemli bir adım atılmış oldu. Her üç inkılâbın ortak özelliği laik devlet düzeni kurmaktır. Yanıt E Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar 4. Atatürk ün dil ve tarih alanında yapılan çalışmalarla yakından ilgilenmesi ve bu çalışmaları teşvik etmesi her şeyden önce milli benliğin geliştirilip güçlendirilmesine yöneliktir. Bu alanda yapılan çalışmalar kanun önünde eşitlikle ya da laik devlet anlayışının güçlendirilmesiyle ilgili değildir. Çünkü laiklik din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasıyla ilgilidir. Yanıt A Bölüm 2: Hukuk ve Eğitim Alanında İnkılâplar 2. Mustafa Kemal in Kendi bağımsızlığını sağlamasını bilen Türk ulusu, dilini de yabancı dillerin boyunduruğundan kurtaracaktır sözü, Türkçenin dünyada yaygınlaştırılması gerektiği yargısını içermez. Diğer yandan bağımsız olmak demek sadece siyasi alanla sınırlı değil, ekonomik, askeri ve kültürel alanları da kapsar. Bu anlamda dilin yabancı dillerin baskısından kurtarılması kültürel alanda bağımsızlık konusunda atılan önemli bir adımdır. Yabancı dillerin baskısından kurtarılması Türkçenin öz yapısına dönülmesi anlamına da gelmektedir. Yanıt D 3. Osmanlı Devleti nde İslam hukukundan dolayı mahkeme ve mirasta kadın ve erkek eşit haklara sahip değillerdi. Nüfusun yarısının kadınlardan oluştuğu dikkate alınırsa bu eşitliğin sağlanması devletle halk arasındaki bağları güçlendirmektedir. Diğer yandan Osmanlı Devleti nin son yıllarında seçme ve seçilme hakkı için vergi verme şartı aranmaktaydı. Bu da eşitsizliğe yol açmaktaydı. Osmanlı Devleti ndeki mektep ve medrese şeklinde farklı eğitim programı ve amaçlarına sahip okullar vardı. Bu da toplumda ortak amaçlarla birleşen vatandaşlık bilincinin gelişmesini engellemekteydi. Bütün bunlar devletle halk arasındaki bağları güçlendiren gelişmelerdir. Devletin dini İslam dır hükmü farklı din ve mezheplerden insanların yaşadığı ülkemizde birlik ve beraberliği zayıflatan bir durumdu. Yanıt D 5. Latin alfabesi İlk Çağ da Ön Asya da ortaya çıktı. Bu alfabenin oluşmasında birçok topluluğun katkısı oldu. Türk topluluklarının katkı yapıp yapmadığı soru kökünden anlaşılmamaktadır. Ayrıca bu harflerin sadece Türkiye Türkleri tarafından benimsendiği yargısı da doğru değildir. Çünkü Azerbaycan da da kullanılmıştır. Türkiye nin bu harflere ç, ş, ğ gibi Türkçede olan sesler ekleyerek kabul ihtiyaca uygun hâle getirildiğini kanıtlamaktadır. Yanıt C 6. Atatürk Asırlardan beri kafalarımızı demir çerçeveler içinde bulunduran, anlaşılmayan ve anlamadığımız işaretlerden kendimizi kurtarmak zorundayız sözüyle Yeni Türk harflerinin kabul edilmesini işaret etmiştir. Anlaşılmayan ve anlamadığımız işaretler sözü tam da Arap alfabesini ifade etmektedir. Yanıt C 7. Lozan Antlaşması nda azınlıklar arasındaki hukuki sorunların Patrikhane aracılığıyla çözüme kavuşturulabileceği hükmü yer almıştı. Fakat Türk Medeni Kanunu nun kabul edilerek toplumsal yaşayış dinsel kurallardan arındırılınca toplumsal hayatta din ve ırk ayrımı yapılmaksızın herkesin eşitliği sağlandı. Bu eşitlik Medeni Kanun un İsviçre yasalarından esinlenilmesiyle ilgili değildir. Yanıt D 24

25 8. Mustafa Kemal in sözleri laik devlet düzenini kurmaya yöneliktir. Tevhiditedrisat Kanunu yla (Öğrenimin Birliği Kanunu) bütün okullar denetim altına alındı. Medreseler kapatılarak yerine imam hatip okulları ve Yüksek İslam Enstitüleri açıldı. Daha modern din eğitimi verilmeye başlandı. Şeriye ve Evkaf Vekâleti, medreselerin bağlı olduğu kurumdu. Bu kurumun kaldırılması da laiklik alanında atılan bir adımdır. Millet Mektepleri ise okul çağını geçen vatandaşlara okuma yazma öğretmek amacıyla açılan okuldur. Bu nedenle din eğitimiyle ilgisi yoktur. Yanıt B 11. Yeni Türk harfleriyle okuma yazmayı yaygınlaştırmak görevi Millet Mektepleri ne verilmiştir. Türk Dil Kurumu, Türkçenin tarihi gelişimini araştırma, kurallar çerçevesinde yeni sözcükler türetilmesi gibi amaçlarla açılmıştır. Yanıt A 9. Atatürk, kişisel mirasını hazineye bağışlamıştır. Fakat bu gelirlerinden Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumu na pay ayrılmasını sağlamıştır. Çünkü her iki kurumun değişebilecek iktidarlara bağımlı kalmalarını istememiştir. Yanıt D yılında Darülfünun un kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi nin kurulması ülkede bilim ve kültürün gelişmesine katkı sağlamıştır. Darülfünun un kapatılmasında bu kurumun kadrolarının inkılâpları yeteri kadar desteklememiş olması da etkili oldu. Kız ve erkek çocukların bir arada okuduğu karma eğitim, Tevhiditedrisat Kanunu kabul edildikten sonra kademeli olarak uygulamaya konduğundan bu konuyla ilgisi yoktur. Yanıt D 10. Atatürk ün Türk Tarih Kurumu nun açılmasını desteklemesi ve tarih çalışmalarının teşvik etmesinde Türk milli kültürünü sağlam temeller üzerine inşa edilmesine yardımcı olma ve ülkemizde bizden önce yaşayan uygarlıkların araştırılıp gün ışığına çıkarılması amacı etkili oldu. Diğer yandan Türk tarihinin Osmanlı tarihinden ibaret olmadığının dünyaya gösterilmesi ve Batı da bazı çevrelerde yaygın olan Türk tarihine yönelik olumsuz görüşlere karşı koyma ihtiyacı da bu kurumun açılmasında önemli bir etkendi. O yıllarda Batılı birçok "aydın" uygarlığın gelişmesinde doğulu toplumların katkıları bulunmadığını, Türk kültürünün Bozkır kültürü olduğunu ve uygarlığa katkısının söz konusu olamayacağını iddia ediyorlardı. Fakat eski Türk devlet anlayışının canlandırılması amacı söz konusu değildir. Yanıt B 13. Tevhiditedrisat Kanunu, 3 Mart 1924 tarihinde kabul edildiğinden 1921 yılında toplanan Maarif Kongresi üzerinde etkisi olamaz. Diğer inkılâplar Tevhiditedrisat ı güçlendiren adımlardır. Çünkü bu kanunla bütün okullar devlet denetimine alınarak laik ve çağdaş bir niteliğe büründürüldü. Yanıt A 14. Bilindiği gibi 1928 yılında Yeni Türk harfleri kabul edildi. Okullarda aynı yıl yeni harflerle eğitime devam edildi. Fakat okul çağını geçen vatandaşlara okuma yazma öğretmek amacıyla Millet Mektepleri açıldı. Bu okullara Mustafa Kemal i başöğretmen olarak kabul edildi. Yanıt B Bölüm 1: 2: Siyasal Hukuk ve Alanda Eğitim İnkılâplar Alanında İnkılâplar 25

26 Bölüm 3: Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar BÖLÜM - 31 TOPLUM VE EKONOMİ ALANINDA İNKILÂPLAR Toplumsal Yaşayışın Yeniden Düzenlenmesi Türk İnkılâbının önemli yönlerinden biri de toplumsal değişme ve dönüşümün önünde engel olan kurumların kaldırılarak laik ve çağdaş bir yapıya kavuşturulmasıdır. Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması Tarikat üyelerinin toplandığı büyük yerlere tekke, küçüklerine de zaviye denirdi. Tekkeler Osmanlı Devleti nin son yıllarından itibaren toplumsal değişimin önünde engel hâline gelmişti. 30 Kasım 1925 tarihinde çıkarılan bir kanunla tekke ve zaviyeler kapatıldı. Bunlardan cami ve mescit olanlara dokunulmadı. Aynı kanunla türbelerin şifa amaçlı ziyaret edilmesi yasaklandı. Ayrıca şeyhlik, seyitlik, çelebilik, dedelik gibi tarikat unvanları da yasaklandı. Şapka ve Kıyafet İnkılâbı Türk toplumunun düşüncesinin yanında kıyafeti ile de çağdaş olması gerektiğine inanan Mustafa Kemal, 1925 yılının ağustos ayında çıktığı Kastamonu gezisi sırasında şapkayı halka tanıttı. Burada halka hitap ederek şapkanın sağlık açısından ekonomik açıdan ve estetik açıdan daha yararlı olduğunu dile getirdi. Şapka yaygınlaşınca 25 Kasım 1925 tarihinde Şapka Giyilmesi Hakkında Kanun kabul edildi. Bazı küçük ayaklanma girişimleri dışında halktan önemli tepki olmadı yılında çıkarılan bir başka kanunla da her dinin en üst görevlisi hariç din adamlarının dinsel kıyafetleri ile sokakta dolaşmaları yasaklandı. Miladi Takvimin Kabulü Osmanlı Devleti nde resmi işlemlerde Rumi, halk arasında ise Hicri takvim kullanılmakta bu durum da ikilik yaratmaktaydı. 26 Aralık 1925 tarihinde dünyada en gelişmiş ve zamanı en doğru ölçen takvim olan Miladi Takvim kabul edildi. Böylece Batılı devletlerle ticari faaliyetler de kolaylaşmış oldu. Aynı gün benimsenen bir başka kanunla uluslararası saat sistemi kabul edildi. Ölçü Birimlerinin Değiştirilmesi 1928 yılında uluslararası rakamlar kabul edilirken, 1931 yılında da okka (1283 gram), endaze (65 cm) ve arşın (68 cm) yerine metre ve kilogram ölçü birimi olarak kabul edildi. Böylece uluslararası ticari işlemler daha kolay gerçekleşmeye başladı. Toplum Siẏasal ve Ekonomi Alanda Alanında İnkılâplar İnkılâplar Soyadı Kanunu nun Kabulü Toplumsal hayatta bireyleri bir diğerinden daha kolay ayırt etmek ve resmi işlemleri kolaylaştırmak amacıyla 21 Haziran 1934 tarihinde Soyadı Kanunu kabul edildi. Alınacak soyadının Türkçe olması, yabancı isim veya unvan içermemesi ve alay konusu olmaması kabul edildi. Atatürk soyadının başkaları tarafından kullanılması ise yasaklandı. 29 Kasım 1934 tarihinde çıkarılan bir başka kanunla üstünlük ya da toplumsal ayrıcalık ifade edebilecek ağa, bey, paşa, hafız, molla, efendi, bey, seyyid gibi lakap ve unvanların resmi olarak kullanımı yasaklandı. Hafta Tatili 1924 yılında çıkarılan bir kanun ile Cuma günü tatil ilan edilmişti. Fakat Avrupalı devletlerin pazar günü tatil yapmaları siyasi, ticari ve mali işlerde sorun yaratmaya başladı. 27 Mayıs 1935 tarihinde hafta tatili Cuma'dan Pazar'a alındı. Aynı kanunla 29 Ekim in Cumhuriyet Bayramı, 30 Ağustos'un Zafer Bayramı, 23 Nisan'ın Ulusal Egemenlik Bayramı, 1 Mayıs'ın Bahar Bayramı, 1 Ocak'ın Yılbaşı olarak kutlaması kabul edildi. Şeker Bayramı 3 gün, Kurban Bayramı da 4 gün tatil olarak ilan edildi. EKONOMİ ALANINDA İNKILÂPLAR Yeni Türk Devleti nin temel ekonomik hedefi bağımsız ve milli bir devlet kurmaktı. Bu alanda yapılan başlıca inkılâplar şunlardır. İzmir İktisat Kongresi Lozan Konferansı na ara verildiği dönemde Türkiye nin temel ekonomik politikasını belirlemek amacıyla her meslek grubundan temsilcilerinden oluşan 1135 kişinin katılımıyla 17 Şubat 1923 tarihinde İzmir İktisat Kongresi başladı. Kazım Karabekir başkanlığında toplanan kongrede alınan bazı kararlar şunlardı; Dış rekabete dayanabilmek için topyekûn sanayileşme planı hedeflenmeli, Hammaddesi ülke içerisinden sağlanacak sanayi kolları kurulmalı, Özel teşebbüs desteklenmeli, El işçiliğinden fabrika ve büyük işletmelere geçilmeli, yerli malı kullanımı teşvik edilmeli, Teknik eğitime önem verilmeli İzmir İktisat Kongresi nde ayrıca Misakıiktisadi (Ekonomi Andı) adı ile bilinen başka kararlar da kabul edildi. 26

27 Tarım Alanında Çalışmalar Ülke nüfusunun % 80 i kırsal kesimde yaşadığından dolayı Yeni Türk Devleti nin tarım politikası önem taşımaktaydı. 17 Şubat 1925 tarihinde o sıralar toplan vergi gelirlerinin %30 undan fazlasını oluşturan aşar vergisi kaldırıldı. Böylece köylünün üzerindeki önemli bir yük kaldırılmış oldu. Ankara da kurulan Gazi Orman Çiftliği nde (Bugünkü Atatürk Orman Çiftliği) farklı bitki ve ağaç türlerinin yetiştirilmesi konusunda çiftçilere uygulamalı tarımsal eğitim verildi yılında Medeni Kanun da yapılan bir düzenlemeyle mülkiyeti devlette olan miri arazilerin özel mülk olmasını sınırlayan yasa hükümleri kaldırıldı. Uşak ta şeker fabrikası açıldı yılında Ticaret ve Sanayi Odaları kuruldu yılında Teşvikisanayi Kanunu çıkarıldı. 15 yıl süreli olan bu kanunla yatırımcılara arazi, gümrük ve vergi konularında kolaylıklar sağlandı. Fakat gerek sermaye yetersizliğinden, gerekse 1929 yılında Amerika da başlayan büyük krizin etkisiyle bu kanundan beklenen yatırımlar gerçekleşmedi yılında dünyadaki ekonomik gelişmeleri izlemek amacıyla Âli İktisat Meclisi kuruldu yılında Türk Parasının Değerini Koruma Kanunu kabul edildi. Yurtdışından getirilecek tarım aletleri, tarımsal ilaçlar ve yakıtlardan alınan vergiler de kaldırıldı. Karadeniz Bölgesi nde çay, güney illerinde turunçgil, ülke genelinde de şeker pancarı yetiştirilmesi teşvik edildi yılında Tarım Kredi Kooperatifleri, 1933 yılında Ankara da Yüksek Ziraat Enstitüsü açıldı te ise Tarım Satış Kooperatifleri kuruldu. Ekonomide Devletçilik ve Planlı Ekonomi Hem Teşvikisanayi Kanunu ndan beklenen sonuçlar alınamadığı için hem de 1929 yılında Amerika da başlayan krizin Türk ekonomisine olumsuz etkileri olunca 1930 yılında devletçi politika benimsendi. Atatürk ün devletçilik anlayışına göre temel yatırımları devlet yapacak, bu arada özel sektöre de yardımcı olunacaktı yılında Sovyetler Birliği nden alınan teknik yardımla I. Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlandı. Bu planla belirlenen hedeflere üç yılda ulaşıldı. Dokuma, selüloz, seramik ve kimya sektörlerinde yatırım yapıldı ve on altı fabrika kuruldu yılına kadar Sümerbank, Paşabahçe Cam, Beykoz deri, İzmit Kâğıt Sanayi ve Karabük Demir Çelik fabrikaları kuruldu. Hazırlanan II. Beş Yıllık Sanayi Planı, II. Dünya Savaşı nın başlaması nedeniyle uygulanamadı. Osmanlıdan kalan ve çoğunluğu yabancılar tarafından işletilen maden ve demiryolları satın alınarak devlet eliyle işletilmeye başlandı. Atatürk çiftçinin sorunlarıyla yakından ilgilendi Ticaret Alanında Düzenlemeler 1 Temmuz 1926 yılında çıkarılan Kabotaj Kanunu yla limanların işletilmesi ve Türk denizlerinde, göllerinde, nehirlerinde ticaret yapma ve yolcu taşıma hakkı yabancılardan alınarak Türk vatandaşlarına verildi. Böylece kapitülasyonların son olumsuz etkisi de kaldırılmış oldu. 11 Haziran 1930 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası kuruldu. Sanayi ve Madencilik 1924 yılında sanayi sektörüne sermaye aktarmak amacıyla İş Bankası kurudu yılında tütün tekeli yabancılardan alındı yılında Türk Tayyare Cemiyeti kuruldu. Bankacılık Alanında Gelişmeler Yeni Türk Devleti nde sermayenin verimli kullanılması için de bankalara ihtiyaç vardı. Osmanlı Devleti nden kalan Ziraat Bankası nın yanında yeni bankalar açıldı yılında İş Bankası, 1933 yılında Sümerbank kuruldu ve tekstil alanında önemli yatırımlara kaynak yarattı. Malatya, Kayseri ve Bursa da büyük fabrikalar kuruldu. Sümerbank sanayileşmede adeta amiral gemisi görevi gördü. Sanayi ve Maadin Bankası, Etibank a dönüştürüldü ve madencilik sektöründe faaliyet yürüttü yılında da deniz ticaret filosunun geliştirilmesi amacıyla Denizbank kuruldu. Bölüm 3: Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar 27

28 TEST - TEST Kasım 1925 tarihinde Şapka Giyilmesi Hakkında Kanun un kabul edilmesinde, I. çağdaşlaşmayı sağlama, II. vatandaşları kanun önünde eşit kılma, III. siyasal alanda ayrımcılığa son verme amaçlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? D) I ve III E) II ve III Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar 4. Mustafa Kemal in yalancı evliyalardan, ölülerden yardım istemek medeni bir sosyal toplum için lekedir sözü ile aşağıdaki inkılâplardan hangisini anlatmak istemiştir? A) Medreselerin kapatılmasını B) Tekke ve zaviye ve türbelerin kapatılmasını C) Halifeliğin kaldırılmasını D) Devletin dini İslam dır hükmünün anayasadan çıkarılmasını E) Ayrıcalık ifade eden resmi unvanların kaldırılmasını Bölüm 3: Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar Kasım 1925 tarihinde kabul edilen bir yasayla tarikat ilke ve geleneklerinin öğretildiği tekke ve zaviyeler kapatıldı. Çıkarılan bu yasanın aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkili olduğu savunulabilir? A) Halifeliğin kaldırılmasında B) Öğrenimin Birliği Kanunu nun kabul edilmesinde C) İnkılâpların toplumda benimsenmesinin kolaylaşmasında D) Şeriye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılmasında E) Medreselerin kapatılmasında 3. Aşağıda verilen inkılaplardan hangisinde II. de verilenin I. de verileni tamamlayıcı nitelikte olduğu savunulamaz? A) B) C) D) E) I. II. Ölçü birimlerinin değiştirilmesi Miladi Takvimin kabul edilmesi Şapka Kanunu nun kabul edilmesi Tekke ve zaviyelerin kapatılması Soyadı Kanunu nun kabulü Kabotaj Kanunu nun kabul edilmesi Uluslararası saat sistemine geçilmesi Din adamlarının dini kıyafetleriyle sokakta dolaşmalarının yasaklanması Türbedarlık, dedelik ve müritliğin yasaklanması Ağa, bey, paşa gibi unvanların resmi kullanımının yasaklanması 5. Türk İnkılâbı sırasında kıyafet, takvim, saat ile ölçü ve tartı birimlerinin değiştirilmesi bu inkılâp hareketinin, I. toplumsal hayatı düzenleme, II. yeri ve zamanı geldiğinde hayata geçme, III. çağdaş uygarlık seviyesine ulaşmayı amaçlama özeliklerinden hangilerinin kanıtı sayılabilir? D) II ve III E) I, II ve III 6. I. Miladi Takvim in kabul edilmesi II. Yeni Türk harflerinin kabul edilmesi III. Metre ve kilogramın temel ölçü birimi olarak kabul edilmesi Yukarıdaki inkılâplardan hangilerinin ikili uygulamalara son verme amacına yönelik olduğu savunulabilir? Haziran 1934 tarihinde kabul edilen Soyadı Kanunu nun, I. resmi işlemlerin takibinin kolaylaşması, II. aile içerisinde kadın erkek eşitliğinin sağlanması, III. bireylerin birbirinden ayırt edilmesinin kolaylaşması sonuçlarından hangilerine yol açtığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 28

29 8. 21 Haziran 1934 tarihinde kabul edilen Soyadı Kanunu nda alınacak soyadları ile ilgili hükümlerden bazıları şöyledir; I. Türkçe olacak, yabancı ırk ve millet adı içermeyecek. II. Rütbe veya memurluk gibi unvanlara yer verilmeyecek. III. Ahlaka aykırı ya da gülünç olan kelimeler seçilmeyecek. Bu hükümlerden hangileri doğrudan ulusal kültürü korumaya yöneliktir? D) I ve II E) II ve III Kasım 1934 tarihinde çıkarılan bir kanunla ağa, bey, paşa, hacı, hafız, molla, efendi, bey, hanım, hanımefendi, zade gibi eski lakap ve unvanların resmi kullanımı yasaklandı. Bu inkılâbın aşağıdakilerden hangisini sağlamaya yönelik olduğu savunulamaz? A) Milli birlik ve beraberliği güçlendirmeye B) Siyasal alanda kadın erkek eşitliğini sağlamaya C) Toplumsal eşitliği gerçekleştirmeye D) Eski toplum yapısını çağrıştıran kavramları ortadan kaldırmaya E) Laik toplum düzeninin yerleşmesini kolaylaştırmaya Kasım 1925 tarihinde çıkarılan kanunla türbeler şifa amaçlı ziyarete kapatılırken bunlardan cami olanlarına dokunulmadı ve arazileri sahiplerine bırakıldı. Bu durum Yeni Türk Devleti nde aşağıdakilerden hangisine verilen öneme kanıt olarak gösterilemez? A) Akılcı ve bilimsel düşünceye B) İbadethanelerin özel mülkiyet kapsamına alınmasına C) Mülkiyet hakkının dokunulmazlığı ilkesine D) Din istismarının önlenmesine E) Halkın dini duygularına yılında arşın, okka ve endaze gibi ölçü birimlerinin yerine metre ve kilogram birimlerinin kabul edilmesi, I. ticari ilişkilerin kolaylaşması, II. dış ticaret dengesinin bozulması, III. ülkede uygulamada birliğin sağlanması sonuçlarından hangileri üzerinde etkili olmuştur? 11. Yeni Türk Devleti yle Batılı devletler arasında siyasi, ticari veya ekonomik ilişkilerin gelişmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisinden bahsedemeyiz? A) Ölçü birimlerinin değiştirilmesinin B) Laik ve demokratik devlet düzeninin kurulmasının C) Hafta tatilinin Cuma'dan Pazar'a alınmasının D) Miladi Takvimin kabul edilmesinin E) Koruyucu gümrük vergisinin uygulanmasının 13. Aşağıdaki inkılâplardan hangisi Yeni Türk Devleti nde kültürel alanda gelişme ve değişmeyi diğerlerinden daha fazla kolaylaştırmıştır? A) Tekke ve zaviyelerin kapatılması B) Şapka Kanunu nun kabul edilmesi C) Uluslararası rakamların alınması D) Soyadı Kanunu nun kabul edilmesi E) Metrik sisteme geçilmesi 14. İzmir İktisat Kongresi nde kabul edilen Misakıiktisadi Kararlarında Türkiye halkı tüketimini kendi ürünü ile karşılamaya çalışır. Çok çalışır. Zaman, varlık ve ithalatta israftan kaçar. Milli üretimini gerçekleştirmek için gece gündüz çalışmak kararlılığında olduğunu unutmaz. denmiştir. Buna göre Misakıiktisadi Kararlarında, I. bağımsız ve milli bir ekonomi kurma, II. dış ticaret açığını giderme, III. dış alımı teşvik etme hedeflerinden hangilerinin benimsendiği savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 15. İzmir İktisat Kongresi ne ülke genelinden her meslek grubundan temsilcilerinin oluşturduğu binden fazla delegenin katılması, I. yabancı sermaye yatırımlarını teşvik etme, II. ekonomik hedeflerin belirlenmesinde halkın düşüncelerinden yararlanma, III. devleti ekonomik faaliyetin dışına çıkarma hedeflerinden hangilerinin benimsendiğine kanıt olarak gösterilebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III Bölüm 1: 3: Siyasal Toplum Alanda ve Ekonomi İnkılâplar Alanında İnkılâplar 1. A 2. C 3. A 4. B 5. E 6. D 7. C 8. A 9. B 10. D 11. E 12. B 13. A 14. C 15. B 29

30 TEST - TEST Yeni Türk Devleti, kuruluşundan itibaren ekonomik bağımsızlık olmadan siyasi bağımsızlığın korunamayacağı ilkesiyle hareket etmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu politika doğrultusunda yapılan çalışmalar arasında gösterilemez? A) Kapitülasyonların kaldırılması B) Düyunuumumiye İdaresinin kaldırılması C) Aşar vergisinin kaldırılması D) Kabotaj Kanunu nun kabul edilmesi E) Yatırım yapacak yabancı sermayeye ülke yasalarına uyma şartının getirilmesi Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar 5. Yeni Türk Devleti nin ekonomik hayata müdahale etme gereğini duymasında, I. yerli sermaye birikiminin yetersiz olması, II. sanayi altyapısının gelişmemiş olması, III. dünyada meydana gelen gelişmelerin olumsuz etkisinden kurtulma gereğinin duyulması durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? Bölüm 3: Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar 2. İzmir İktisat Kongresi nde hammaddesi ülkede bulunan alanlarda yatırım yapılması kararının alınmasının, I. dış ticaret dengesini sağlama, II. milli ekonomi ilkesini gerçekleştirme, III. dış rekabete dayanıklı iş kolları yaratma hedeflerinden hangilerine yönelik olduğu savunulabilir? 3. Aşağıdakilerden hangisi Yeni Türk Devleti nin tarım politikasının esasları arasında yer almaz? A) Köylünün bilgi ve görüşünün artırılması B) Toprakta özel mülkiyetin kaldırılarak devlet mülkiyeti getirilmesi C) Köylüden alınan ağır vergilerin kaldırılması D) Kaliteli ve ucuz ürün elde edilmesinin sağlanması E) Toprağı olmayan köylüye toprak verilmesi Şubat 1925 tarihinde köylüden alınan aşar vergisinin kaldırılmasında bu verginin, I. yılda bir kez alınma, II. mültezimler aracılığıyla toplanma, III. ürünün önemli bir kısmını kapsama özelliklerinden hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? D) II ve III E) I, II ve III 6. Atatürk ün Ankara daki Gazi Orman Çiftliği gibi Dörtyol, Tarsus ve Silifke de çiftlikler kurarak yeni tohum ekimi ve modern tarım tekniklerini uygulamasının aşağıdakilerden hangisine yönelik olduğu savunulabilir? A) Çiftçinin ihtiyaç kadar üretim yapmasını sağlamaya B) Çiftçiye yol gösterici olmaya C) Tarımsal ürünlerin ihracına kısıtlama getirmeye D) Geleneksel tarım yöntemlerinde sürekliliği sağlamaya E) Ormanlık alanları tarıma açmaya 7. Aşağıdakilerden hangisinin Yeni Türk Devleti nin benimsediği Milli Ekonomi İlkesi yle ilişkisi diğerlerinden daha azdır? A) Kapitülasyonların kaldırılması B) Yabancılar tarafından işletilen maden ve demiryollarının satın alınması C) Hazine arazilerinden köylüye toprak verilmesi D) Limanlarımızda yolcu ve yük taşıma hakkının yabancılardan alınarak Türklere verilmesi E) Teşvikisanayi Kanunu nun çıkarılması 8. 1 Temmuz 1926 tarihinde kabul edilen Kabotaj Kanunu yla Osmanlı Devleti nden kalan aşağıdaki sorunlardan öncelikle hangisinin olumsuz etkisi giderilmiştir? A) Dış borçların B) Yerli sermaye yetersizliğinin C) Azınlık haklarının D) Kapitülasyonların E) Boğazlar Sorunu nun 30

31 9. Aşağıdaki sanayi kuruluşlarından hangisi Teşvikisanayi Kanunu çerçevesinde kurulan kuruluşlardan biridir? A) Uşak Şeker Fabrikası B) Paşabahçe Cam Fabrikası C) Beykoz Deri Fabrikası D) Karabük Demir Çelik İşletmeleri E) İzmit Kâğıt Sanayi 13. I. Yüksek Ziraat Enstitüsü II. Tarım Kredi Kooperatifleri III. Ziraat Bankası Yukarıdakilerden hangileri Cumhuriyetin ilanı sonrasında tarımı geliştirmek amacıyla açılan kurumlardandır? 10. Türkiye nin 1930 yılından itibaren devletçi ekonomik modeli benimsemesinde aşağıdaki uluslararası gelişmelerden hangisinin etkisi diğerlerinden daha fazladır? A) Amerika Birleşik Devletleri nde ekonomik krizin patlak vermesinin B) Almanya da hiper enflasyon yaşanmasının C) Osmanlı borçlarının yaklaşık üçte ikisinin Türkiye nin payına düşmesinin D) I. Dünya Savaşı ndan sonra yenilen devletlere büyük tazminat ödetilmesinin E) Sovyet Rusya nın kurulmasının 14. Yeni Türk Devleti nin, Osmanlı Devleti nden kalan ve çoğunluğu yabancı devletlerce işletilen maden ve demiryollarını satın almasının aşağıdakilerden hangisiyle ilgili olduğu savunulamaz? A) Ulusal güvenliğin sağlanmasıyla B) Bütün sanayi kuruluşlarını devlet tekeline alma amacıyla C) İç ticareti kolaylaştırmayla D) Dışa bağımlılığı azaltmayla E) Hammaddeyi sanayileşme alanında kullanma amacıyla 11. I. Teşvikisanayi Kanunu II. Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu III. I. Beş Yıllık Sanayi Planı Yukarıdakilerden hangilerinde belirlenen hedeflere ulaşılmıştır? 12. Aşağıdaki bankalardan hangisi Mustafa Kemal in maddi katkılarıyla kurulmuştur? A) İş Bankası B) Etibank C) Sümerbank D) Merkez Bankası E) Emlak ve Eytam Bankası 15. Yeni Türk Devleti, 1927 yılında uluslararası ekonomik gelişmeleri yakından izlemek amacıyla uzmanlardan oluşan Âli İktisat Meclisi adıyla bir komisyon kurmuştur. Bu girişim aşağıdakilerden hangisi için bir kanıt olabilir? A) Kalkınmada yabancı sermayeye öncelik verileceğine B) Devletin ekonomiye müdahalesinin sona ereceğine C) Uluslararası ekonomik kuruluşlardan yardım istendiğine D) Ekonomik gelişmelerden ders çıkarılmak istendiğine E) Hammadde ihtiyacının ithalat yoluyla karşılanmak istendiğine Bölüm 1: 3: Siyasal Toplum Alanda ve Ekonomi İnkılâplar Alanında İnkılâplar 1. C 2. E 3. B 4. D 5. E 6. B 7. C 8. D 9. A 10. A 11. C 12. A 13. D 14. B 15. D 31

32 TEST - TEST Sadrazam Tevfik Paşa, Lozan Barış görüşmeleri için TBMM ye başvurarak birlikte hareket etmeyi ve bunun için Lozan a gidecek heyete TBMM nin bir temsilci seçip göndermesini istemekle; I. Yasama ve Yürütme yetkisi TBMM dedir. II. Savaşa ve barışa karar verme yetkisi TBMM dedir. III. Ordunun ihtiyaçlarının karşılanmasıyla ilgili Meclis yetkileri üç ay süreyle Mustafa Kemal e verilmiştir. kararlarından hangilerini göz ardı ettiği savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar 5. Atatürk ün Türkiye Cumhuriyeti ni kuran Türkiye halkına Türk milleti denir sözüyle, I. etnik ve dinsel ayrımcılığın kaldırılması, II. anayasal vatandaşlığa dayalı millet anlayışı, III. ülkü birliğinin güçlendirilmesi konularından hangilerinin önemini vurguladığı savunulabilir? Bölüm 3: Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar 2. I. TBMM nin açılması II. Saltanatın kaldırılması III. Medeni Kanun un hazırlanması IV. Kadınların siyasal haklarını elde etmesi Yukarıdaki gelişmelerden hangileri egemenlik kayıtsız şartsız milletindir ilkesinin doğrudan bir gereği olduğu söylenebilir? D) I, II ve IV E) I, III ve IV 3. Aşağıdakilerden hangisinin ulusal iradenin yönetime yansıtılmasını kolaylaştırdığı savunulamaz? A) Bağımsız adayların seçime girmesinin sağlanması B) Seçmen yaşının 18 den 22 ye çıkarılması C) Yasama yetkisinin TBMM ye verilmesi D) Siyasi partilerin kurulması E) Siyasal alanda ayrımcılığa son verilmesi 4. Türk İnkılâbı sırasında, I. eğitim kurumlarının devlet denetimine alınması, II. çok partili siyasal hayata geçilmesi, III. seçme ve seçilme hakkının bütün vatandaşlara tanınması konularının hangilerinde toplumun belli bir olgunluğa ulaşması beklenmiştir? D) II ve III E) I, II ve III 6. Yeni Türk Devleti nin vatandaşların şu veya bu dine yönelik eğilimlerini engellememesi veya desteklememesi laik devlet anlayışının, I. farklı dinlere karşı eşit mesafede yer alma, II. vicdan özgürlüğünü sağlama, III. devleti dinsel kurallardan arındırma özelliklerinden hangilerinin bir sonucudur? 7. İzmir İktisat Kongresi nde yabancı sermaye yerine yerli ürün ve üretimle yetinmeye çalışılması kararının alınmasının, I. ekonomik kalkınmayı özel sektöre bırakma, II. istihdam olanaklarını artırma, III. dış ticaret açığını önleme amaçlarından hangileri ile aynı doğrultuda olduğu savunulamaz? D) I ve II E) II ve III 32

33 8. Atatürk ün, Türk tarihi incelenirse, bütün yükseliş ve çöküş sebeplerinin bir iktisat meselesinden başka bir şey olmadığı anlaşılır sözüyle Türk milletine, I. ekonomik bağımsızlığa siyasi bağımsızlıktan daha fazla önem verilmesi, II. yabancı sermaye yatırımlarının önlenmesi, III. güçlü bir ekonomik sistemin kurulması hedeflerinden hangilerini gösterdiği savunulabilir? 12. Hicri ve Rumi Takvim yerine Miladi Takvim in, arşın endaze gibi ölçü birimleri yerine de metrik sistemin kabul edilmesi Türk İnkılâbı nın, I. zaman içerisinde yavaş yavaş benimsenme, II. ikili uygulamalara son verme, III. gündelik hayatı kolaylaştırma özelliklerinden hangileriyle ilgilidir? D) I ve III E) II ve III 9. I. Halifeliğin kaldırılması II. Medreselerin kapatılması III. Tarih ve dil alanındaki çalışmalara hız verilmesi Yukarıdakilerden hangilerinin ümmet anlayışı yerine millet anlayışının benimsenmesini kolaylaştırdığı savunulabilir? Anayasası nda demokratik haklar, çıkarılacak yasalarla belirlenecektir hükmünün yer almasının, I. inkılâpları yeri ve zamanı geldiğinde hayata geçirme, II. toplumun belirli bir olgunluğa ulaşmasını bekleme, III. tek partili yönetimi kalıcılaştırma amaçlarından hangilerine yönelik olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 11. I. Yönetim kademesinde görev alacak her bir görevlinin belirli bir süre için ve seçim yolu ile belirlenmesi II. Temel ekonomik yatırımların devlet tarafından belirlenmesi III. Hukuk kurallarının dinsel etkilerden arındırılması Yukarıdakilerden hangilerinin çağdaş bir cumhuriyet için zorunlu bir uygulama olduğu savunulamaz? 13. Mustafa Kemal in 1926 yılında kendisine karşı planlanan İzmir suikastıyla ilgili Ben şahsen intikamdan hoşlanan bir adam değilim. İş mahkemeye aktarılmıştır. Bunun sonucunu beklemek lazımdır. Bu işe karışmaya hakkım yoktur sözüyle aşağıdakilerden hangisine taraf olmadığını göstermiştir? A) Yürütmenin yargıya müdahalesine B) Güçler ayrılığına C) Yargının bağımsız olmasına D) Yargılamaların açık yapılmasına E) Demokrasinin yerleşmesine 14. Gerçek bir devrim, demokrasiyi yerleştirmek için yapılırsa geçerli sayılabilir. ilkesinin hayata geçirilebilmesi için öncelikle aşağıdakilerden hangisinin gerçekleştirilmesi gereklidir? A) Bir liderin öncülüğünde gerçekleşmesinin B) Halkın yönetime katılımının sağlamasının C) Başka toplumlar tarafından da örnek alınmasının D) Hanedan egemenliğine son verilmesinin E) Demokrasiyi yaşadıktan sonra devrimin gerçekleşmesinin 15. Ziraat Bankası köylüye, 1889 dan 1919 yılına kadar 22 milyon lira kredi vermişken, 1919 dan 1932 yılına kadar 121 milyon kredi vermiştir. Bu bilgiler Yeni Türk Devleti nin; I. sosyal devlet anlayışını benimseme, II. ikili uygulamalara son verme, III. bağımsızlığa aykırı uygulamalara karşı çıkma özelliklerinden hangileriyle ilgilidir? Bölüm 1: 3: Siyasal Toplum Alanda ve Ekonomi İnkılâplar Alanında İnkılâplar 1. C 2. D 3. B 4. D 5. E 6. E 7. A 8. C 9. E 10. C 11. B 12. E 13. A 14. B 15. A 33

34 TEST Çözümlü - 2 Test 1. Yeni Türk Devleti nin tarım, madencilik ve sanayi kollarında yatırımlar yapmasının, I. ulusal bir ekonomi kurma, II. topyekûn kalkınmayı sağlama, III. dış ticaret açığını giderme hedeflerinden hangilerine yönelik olduğu savunulabilir? yılında Amerika Birleşik Devletleri nde başlayan ekonomik krizin ülkemizde, Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar yılında hükümet tarafından uygulamaya konan I. Beş Yıllık Sanayi Planı nın beklenenden daha kısa sürede tamamlanması, I. gerçekçi hedefler benimsendiği, II. ihracatın ithalattan daha fazla olduğu, III. özel sektörün sanayideki payının arttığı yargılarından hangilerine kanıt olabilir? I. ekonomide devletin rolünün artırılması, II. Türk Parasının Değerini Koruma Hakkında Kanun un çıkarılması, III. Birinci Türkiye İktisat Kongresi nin toplanması uygulamalarından hangileri üzerinde etkili olduğu savunulabilir? 6. Atatürk ün devletçilik anlayışı temel ve büyük sermaye gerektiren alanlarda devletin yatırım yapmasını, bu arada girişimcilerin de desteklemesini esas alır. Bölüm 3: Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 3. I. Teşvikisanayi Kanunu nun kabul edilmesi II. Beş yıl süreli sanayi planlarının hazırlanması III. Aşar vergisinin kaldırılması IV. İthal ürünlere uygulanan gümrük vergisinin artırılması Yukarıdakilerden hangilerinin yerli sanayi ürünlerinin iç piyasada sürümünü artırmaya yönelik olduğu savunulabilir? A) I ve II B) II ve II C) II ve IV D) I, II ve IV E) I, III ve IV 4. Yeni Türk Devleti nin 1930 lardan itibaren koruyucu gümrük politikası izlemesinde, I. yerli sanayiyi koruma, II. dış ticaretin açık vermesini önleme, III. yerli malların iç piyasada sürümünü artırma hedeflerinden hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? D) II ve III E) I, II ve III Buna göre Atatürk ün devletçilik anlayışı aşağıdakilerden hangisine karşı değildir? A) Yabancı sermaye yatırımlarının serbestçe yapılmasına B) Orta ve büyük ölçekli sanayi kuruluşlarının devletleştirilmesine C) Kalkınmada devletle vatandaş arasında işbirliği yapılmasına D) Serbest pazar ekonomisinin uygulanmasına E) Hammadde ihraç edilip mamul madde ithal edilmesine 7. Türkiye de 1930 yılından itibaren devletçi ekonomiye geçilmesinde.. başarısız olması da etkili olmuştur. Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır? A) I. Beş Yıllık Sanayi Planı nın B) Teşvikisanayi Kanunu nun C) İş Bankası nın D) Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü nün E) Türk Parasının Değerini Koruma Kanunu nun 34

35 yılında çıkarılan kanunla teknik eleman ya da uzman harici yabancıların Türkiye de çalıştırılması yasaklandı. Bu kanunun aşağıdakilerden hangisini engellemeye yönelik olduğu savunulabilir? A) Yabancı sermayenin ülkeye girişini B) Ülkeden döviz çıkışını C) Geleneksel meslek dallarının bozulmasını D) İşsizlik oranının artmasını E) Yerli malı kullanımını 12. Milli Ekonomi İlkesi nin temelleri aşağıdakilerden hangisiyle atılmıştır? A) Aşar vergisinin kaldırılmasıyla B) İzmir İktisat Kongresi yle C) Teşvikisanayi Kanunu yla D) Kabotaj Kanunu yla E) Yerli Malı Haftasının başlamasıyla 9. Mustafa Kemal in 1923 yılında bir gurup vatandaş ile yaptığı konuşmada, söylediği kazancınızın heba olmaması için, başkalarına haraç veren olmamak için dindaşınız olan, kendinizden olan sanatkârlara koşacaksınız, onlara yardım etmek hem borcunuz, hem çıkarınızdır sözler aşağıdakilerden hangisinin önemini vurgulamıştır? 13. I. Misakıiktisadi Kararları II. Teşvikisanayi Kanunu III. I. Beş Yıllık Sanayi Planı Yukarıdakilerden hangileri devletçi ekonominin benimsenmesine bağlı olarak hayata geçirilmiştir? A) Yerli malı kullanımının teşvik edilmesinin B) Tarıma sanayiden daha fazla önem verilmesinin C) Ulaşım ağının yaygınlaştırılmasının D) Israftan kaçınılmasının E) Sanayinin ihtiyaç duyduğu ara elemanın yetiştirilmesinin 10. Milli Ekonomi İlkesi çerçevesinde üretimde kalitenin korunması ile ilgili kanun çıkarılması Yeni Türk Devleti nin, I. yerli malı kullanımını yaygınlaştırma, II. ithal ürünlerin ülkeye girişini kolaylaştırma, III. yerli sanayinin rekabet gücünü artırma Hedeflerinden hangilerini benimsediğine kanıt olarak gösterilebilir? 11. Türkiye de I. Beş Yıllık Sanayi Planı tamamlandıktan sonra yatırım yapılan sanayi kollarında ithalatta yaklaşık yüzde elli azalma görülmüştür. Bu bilgiler, I. planlama hedeflerinin amacına ulaştığı, II. yeni yatırımlara ihtiyaç duyulmadığı, III. dış ticaretin fazla verdiği yargılarından hangilerine kanıt olarak gösterilebilir? D) I ve III E) II ve III D) I ve III E) II ve III 14. Yeni Türk Devleti, I. siyasi, II. ekonomik, III. kültürel alanların hangilerinde bağımsızlığı sağlamak amacıyla önlemler almıştır? 15. Yeni Türk Devleti, kaynaklarının kıt olmasına rağmen 1930 yılında Merkez Bankası nı kurmayı başarmıştır. Merkez Bankası nın kurulmasının, I. ülkenin para politikasını belirleme, II. yatırım yapan bankalara kredi akışını kolaylaştırma, III. mali alanda bağımsızlığı sağlama sonuçlarından hangilerini kolaylaştırdığı savunulabilir? Bölüm 1: 3: Siyasal Toplum Alanda ve Ekonomi İnkılâplar Alanında İnkılâplar 35

36 TEST - Çözümler 2 1. Yeni Türk Devleti nin tarım, madencilik ve sanayi kollarında yatırımlar yapması, ulusal bir ekonomi kurarak ekonomik bağımsızlığı sağlamaya yöneliktir. Çeşitli sektörlerde yatırım yapılması ise topyekûn kalkınmayı sağlama amaçlıdır. Bu durumların gerçekleşmesi ise dış ticaret açığının giderilmesini sağlayacaktır. Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar Yanıt E 5. I. Beş Yıllık Sanayi Planı nın beklenenden daha kısa sürede tamamlanması, demek ki gerçekçi hedefler benimsendiğini göstermektedir. Fakat bu durum ihracatın ithalattan daha fazla olduğunu kanıtlamaz. Sanayi planı devlet tarafından gerçekleştirildiğinden özel sektörün sanayideki payını artırmaz. Yanıt A Bölüm 3: Toplum ve Ekonomi Alanında İnkılâplar yılında Amerika Birleşik Devletleri nde başlayan ekonomik kriz ülkemizde de etkili oldu. Bu doğrultuda devletçilik benimsenerek ekonomide devletin rolü artırıldı. Krize bağlı olarak tarım ürünleri büyük bir değer kaybedip, Türk parasının alım gücü de düşünce Türk Parasının Değerini Koruma Hakkında Kanun un çıkarıldı, yerli malı kullanımı özendirildi. Fakat Birinci Türkiye İktisat Kongresi nin (İzmir İktisat Kongresi) toplanması 1923 yılında gerçekleşti. Yanıt C 3. Teşvikisanayi Kanunu ve sanayi planı yerli sanayiyi güçlendireceğinden, ithal ürünlere yüksek gümrük vergisi alınması iç piyasada yabancı ürünlerin satılmasını zorlaştıracağından dolayı yerli sanayi ürünlerinin iç piyasada tüketilmesini kolaylaştırma amacına yöneliktir. Aşar vergisi çiftçiden alınan vergi olduğundan yerli sanayi ürünlerinin kullanılmasını artırmayla ilgili değildir. Yanıt D 4. Koruyucu gümrük politikası, yabancı sanayi ürünlerinin iç piyasada satılmasını zorlaştırmak için gümrük vergisini artırarak alınan önlemlerdir. Yabancı ürünlerin ülkede satışı azalırsa yerli sanayiyi korunmuş olur ve yerli malların iç piyasada satılması da artar. Diğer yandan ihracat ithalat dengesi sağlanacağından dış ticaretin açık vermesi de önlenebilir. Her üç hedef de bu amaca yöneliktir. Yanıt E 6. Atatürk ün devletçilik anlayışı temel ve büyük sermaye gerektiren alanlarda devletin yatırım yapmasını, bu arada girişimcilerin de desteklemesini esas aldığına göre kalkınmada devletle vatandaş arasında işbirliği yapılmasından yanadır. Yabancı sermaye yatırımları belli kurallar çerçevesinde yapılmalıdır. Onun devletçilik anlayışında orta ve büyük ölçekli sanayi kuruluşlarının devletleştirilmesi yer almaz. Serbest pazar ekonomisi devletçiliğe zıttır. Hammadde ihraç edilip mamul madde ithal edilmesi ise azgelişmiş ülkelere özgüdür. Yanıt C 7. Türkiye de 1930 yılından itibaren devletçi ekonomiye geçilmesinde 1927 yılında kabul edilen Teşvikisanayi Kanunu nun başarısız olması da etkili oldu. Çünkü yatırım yapacak yerli sanayi yok denecek kadar azdı. Bir de 1929 yılında ABD de başlayan ekonomik kriz bu kanunla belirlenen hedeflere ulaşılmasını engelledi. Yanıt B 8. Teknik eleman ya da uzman harici yabancıların Türkiye de çalıştırılmasının yasaklanması Türk vatandaşlarının iş olanaklarını artırıp işsizliği önlemeye yöneliktir. Yanıt D 36

37 9. Mustafa Kemal in sözlerinde yerli malı kullanma hedefinin öne çıktığı anlaşılmaktadır. Çünkü kendinizden olan sanatkârdan alışveriş yapın diyerek kazancın heba olmamasını istemektedir. Zaten sanayinin milli olabilmesinin bir yolu da yerli malı kullanımından geçmektedir. Yanıt A 12. Türkiye de Milli Ekonomi İlkesi 1923 yılında bütün meslek gruplarının temsilcilerinden oluşan yaklaşık 1200 kişinin katılımıyla toplanan İzmir İktisat Kongresi yle atıldı. Yanıt B 13. Misakıiktisadi Kararları, 1923 yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi nde (I. Türkiye İktisat Kongresi), Teşvikisanayi Kanunu 1927 yılında sanayileşmeyi desteklemek amacıyla kabul edildi. Devletçi ekonomi anlayışı ise 1930 lardan itibaren başladığından 1934 yılında uygulamaya konan I. Beş Yıllık Sanayi Planı bu ilke doğrultusundadır. Yanıt C 10. Üretimde kalitenin korunmasının yasal güvence altına alınması yerli ürünlerde kaliteyi artıracağından yerli malı kullanımını da artırır. Bu durum yerli sanayinin yabancı sanayi ürünleri karşısında rekabet gücünü de artıracaktır. Çünkü kalitesiz ürünün alıcısı da az olacaktır. Fakat dışarıdan alınan yani ithal edilen ürünlerin ülkeye girmesini ve satışını kolaylaştırmaz. Yanıt D 11. I. Beş Yıllık Sanayi Planı tamamlandıktan sonra yatırım yapılan sanayi kollarında ithalatta yani dışarıdan alınan ürünlerde azalma olması yatırım hedeflerinin amacına ulaştığını göstermektedir. Fakat bu durum yeni yatırımlara ihtiyaç duyulmamasına yol açmaz. Çünkü sanayi sil baştan kurulmaya çalışılıyordu. İthalatta azalma olması, dış ticaretin fazlası dediğimiz ihracatın ithalattan fazla olduğu anlamına gelmez. Yanıt A 14. Bağımsızlık bir devletin siyasi, sosyal, ekonomik, askeri, sosyal ve kültürel alanların hepsiyle ilgilidir. Yeni Türk Devleti, siyasi bağımsızlığın yanında ekonomik olarak da dışa bağımlılıktan kurtulmayı amaçladı. Kültürel alanda da kendi dilini diğer dillerin etkisinden kurtarmaya çalıştığından bağımsızlığı hedeflemiştir. Yanıt E 15. Merkez Bankaları, ülkelerin para politikasını belirler, devlet hazinesinin düzenli işlemesini sağlar ve devlet olanaklarının ülke çıkarları doğrultusunda kullanılmasına yardımcı olur. Böylece mali alanda bağımsızlığı da sağlamış olur. Yanıt E Bölüm 1: 3: Siyasal Toplum Alanda ve Ekonomi İnkılâplar Alanında İnkılâplar 37

38 BÖLÜM - 41 Sağlık Si yve asal Sosyal Alanda Alanda İnkılâplar İnkılâplar Osmanlı Devleti nde Hilal-i Ahmer olarak bilinen Kızılay yeniden örgütlendirildi yılında kurulan Himaye-i Etfal Cemiyeti, Çocuk Esirgeme Kurumu adıyla yeniden düzenlendi. Nüfus Politikaları Türk Kadın Hakları Türk hükümeti Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren ülke nüfusunun genç ve dinamik olması için nüfus artışını özendiren yasalar çıkardı. Milli Mücadele sırasında Türk kadınları gerek Kuvayımilliye içerisinde gerekse cephe gerisinde önemli çaba gösterdiler. Cumhuriyetin ilanından sonra Mustafa Kemal, kadın haklarının geliştirilmesi konusunda önemli yeniliklere öncülük etti yılından itibaren karma eğitime geçilmesiyle kız çocuklar da erkek çocuklarla birlikte okula gitmeye başladılar yılında kabul edilen Türk Medeni Kanunu yla aile içerisinde kadın erkek eşitliği sağlandı. Cumhuriyetin ilk yıllarında nüfus sayımı 1926 yılında İstatistik Umum Müdürlüğü (1962 de Devlet İstatistik Enstitüsü adını aldı) kuruldu yılında nüfus, tarım ve sanayi alanında üçlü bir sayım gerçekleştirildi ve nüfus kişi olarak tespit edildi. 3 Nisan 1930 tarihinde Türk kadınları belediye seçimlerine katılma hakkını kazandı yılından itibaren her beş yılda bir nüfus sayımı yapılması kararlaştırıldı. Bölüm 4: Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 1929 yılında çok çocuklu ailelerden alınan yol vergisi kaldırıldı, 1930 yılından itibaren birçok doğumevi kuruldu, 1936 yılında çok çocuklu ailelere hazine arazisinden tarla bağışlandı. Aynı yıl doğum kontrol ilaç ve araçları yasaklandı. Sağlık Alanında Gelişmeler TBMM nin açılmasından sonra 3 Mayıs 1920 de göreve başlayan bakanlıklar arasında Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti (Sağlık ve Sosyal Yardım Vekaleti) Bakanlığı da vardı yılında Ankara, İstanbul, Sivas, Trabzon, Erzurum ve Diyarbakır da Numune hastaneleri açıldı yılında Mustafa Kemal in direktifiyle Sıtmayla Mücadele Komisyonu kuruldu yılında Umum Hıfzısıhha Kanunu ile verem, sıtma, kolera ve tifo gibi salgın ve bulaşıcı hastalıklarla mücadele amaçlı kuruluşlar kuruldu. 38 Türk kadınları sosyal ve siyasal alanda önemli haklar elde etti Türk kadınları 1933 yılında muhtar seçilme hakkını elde ettiler. 5 Aralık 1934 tarihinde Türk kadınları milletvekili seçme ve seçilme hakkını kazandılar lardan itibaren Türk kadınları belediye başkanlığı, milletvekilliği, cerrahlık, doğum uzmanlığı, mühendislik gibi birçok alanda toplumsal hayatta yerlerini aldılar. 22 Nisan 1935 tarihinde Uluslararası Kadın Kongresi nin İstanbul da toplanması Türk kadınlarının elde ettiği hakların önemli bir göstergesidir. Kültür, Sanat ve Spor Alanında Gelişmeler Atatürk ve Sanat Türkiye Cumhuriyeti nin temeli kültürdür diyen Atatürk, kültür ve sanata büyük önem vermekteydi. Sanat alanında yapılan önemli çalışmalar şunlardı;

39 1924 yılında Ankara da Musiki Muallim Mektebi (Müzik Öğretmen Okulu) ve Reisicumhur Filarmonik Orkestrası (Cumhurbaşkanlığı Filarmoni Orkestrası) açıldı yılında Topkapı Sarayı müze haline getirildi yılında Atatürk ün girişimleriyle Devlet Resim ve Heykel Müzesi açıldı yılında Sanayiinefîse Mektebi Güzel Sanatlar Akademisi ne dönüştürüldü da İstanbul Belediye Konservatuarı, 1935 te Ankara da Milli Musiki ve Temsil Akademisi (Konservatuar) kuruldu yılında da TBMM Hükümeti bu cemiyetin varlığını kabul etti ve onayladı. Cumhuriyetin ilk yıllarında spora önem verildi Ali Sami Bey (Yen) in girişimleri ile Türkiye Milli Olimpiyat Cemiyeti kuruldu. Atatürk maddi yetersizlik nedeniyle 1924 yılında Paris te düzenlenecek Olimpiyat Oyunları na gidemeyecek durumda olan sporculara parasal destek sağladı. Atatürk bir heykeli incelerken 1932 yılında Türk Ocakları nın yerine Halkevleri açıldı te açılan İnkılâp Sergisi ile o zamana kadar gerçekleştirilen sanat eserleri sergilendi yılında Ahmet Adnan Saygun tarafından bestelenen ilk milli operası olan Özsoy, İran Şahı Rıza nın huzurunda sahnelendi. Tiyatro Meslek Okulu açıldıktan sonra yapılan planlamalar doğrultusunda 1940 yılında Cemal Reşit Rey in öncülüğünde opera, bale ve tiyatro eğitimi vermek için Ankara Devlet Konservatuarı açıldı. Diğer yandan; Cemal Reşit Rey 10. Yıl Marşı nı besteledi. Ulvi Cemal Erkin Devlet Konservatuarının piyano bölüm başkanlığına getirildi. İbrahim Çallı ve Namık İsmail gibi önemli ressamlar yetişti. Mimar Kemalettin Bey, Gazi Eğitim Enstitüsü ve Demiryolları Genel Müdürlüğü gibi önemli yapılar inşa etti. Atatürk ve Spor Atatürk, sağlıklı nesiller yetiştirmede sporun önemini kavrayan liderlerdendi. Bu nedenle spor faaliyetlerini destekledi yılında İstanbul da spor kulüpleri Ali Sami Bey (Yen) öncülüğünde bir araya gelerek Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı kurdular. Bu kurum 1938 yılında Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü adını aldı. Bölüm 4: Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 39

40 TEST - TEST Aşağıdakilerden hangisi Atatürk döneminde ülke nüfusunu artırmak amacıyla alınan önlemlerden biri değildir? A) Doğum yapan çalışan kadınlara bir yıl ücretli izin verilmesi B) Birçok şehirde doğumevleri açılması C) Nüfus komisyonlarının kurulması D) Türkiye ye göç etmek isteyenlerden gümrük vergisi alınmaması E) Fazla çocuk sahibi ailelerin yol vergisinden muaf tutulması Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 5. Atatürk, Nüfusumuzun korunması ve artırılması amacını önemle göz önüne koyarım Halk sağlığı için esaslı olarak göz önüne alınan önlemler durmaksızın daha iyi duruma getirilmeli ve genişletilmelidir demiştir. Atatürk ün bu sözleri, I. nüfus politikasının sağlık politikasından bağımsız düşünülmediği, II. sosyal devlet anlayışına önem verildiği, III. yabancı uzmanlardan yararlanmaya gerek duyulmadığı yargılarından hangileri için kanıt olabilir? Bölüm 4: Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 2. Yeni Türk Devleti nin nüfus artışını teşvik etmesinde, I. nüfusu genç ve dinamik tutma, II. iç göçleri önleme, III. işgücü ve savunma ihtiyacını karşılama amaçlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? yılında günümüzdeki adı Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) olan İstatistik Umum Müdürlüğünün kurulmasında aşağıdaki hedeflerden hangisinin etkili olduğu savunulamaz? A) Eğitim politikalarının sağlıklı olarak belirlemek B) Gelir dağılımında adaleti sağlamak C) Ülkenin sağlık politikalarına yön vermek D) Tarım ve sanayi kollarında işgücü olanaklarını tespit etmek E) Toplumsal alanda yapılacak inkılâpları planlamak 4. Türk kadınları, I. milletvekili olma, II. belediye seçimlerine katılma, III. muhtar olma haklarını aşağıdaki sıralamaların hangisine göre elde etmiştir? A) I, II, III B) II, III, I C) II, I, III D) III, I, II E) I, III, II A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 6. Yeni Türk Devleti sağlık politikasını Milletimizin sağlığını korumak ve takviye etmek, ölümü azaltmak, nüfusu çoğaltmak, bulaşıcı ve salgın hastalıkların zararlarına karşı koymak ve bu suretle millet fertlerinin dinç ve çalışmaya kabiliyetli, sağlıklı vücutlar halinde yetişmesini temin etmek şeklinde belirlemiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu politika doğrultusunda yapılan çalışmalardan biri değildir? A) Ankara, İstanbul, Erzurum ve Diyarbakır gibi illerde Numune hastanelerinin açılması B) Umum Hıfzısıhha Kanununun kabul edilmesi C) Kızılay ın güçlendirilmesi D) Çocuk Esirgeme Kurumunun kurulması E) Halkevlerinin açılması 7. Türk kadınları aile içerisindeki temel haklarını 1926 yılında kabul edilen Medeni Kanun la kazandıkları halde siyasi haklarını 1934 yılında elde etmelerinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Toplumun belirli bir olgunluğa erişmesine gerek duyulması B) Kadınlar arasında okullaşma oranının düşük olması C) Kadın nüfusunun erkeklere göre fazla olması D) Seçimlerin dört yılda bir yapılması E) Seçmen yaşının on sekizden yirmi ikiye çıkarılması 40

41 yılında Türkiye de doktor sayısı 344 iken 1940 yılında bu sayı 2378 e çıkarıldı. Doktor başına düşen nüfus ise den 7420 ye indirildi. Bu gelişmeler aşağıdakilerden hangisine kanıt olabilir? A) Devletin sosyal yönünün güçlendirilmesine önem verildiğine B) Ülkenin doktor ihtiyacının tamamen karşılandığına C) Bulaşıcı ve salgın hastalıkların önlendiğine D) Doktorların yurt dışında eğitim görmesine devam edildiğine E) 1940 yılına kadar ülke nüfusunda önemli bir değişiklik olmadığına 12. Mustafa Kemal in, 1924 yılında Paris te düzenlenecek olimpiyatlara maddi yetersizlik nedeniyle gidemeyecek olan sporcuların masraflarını karşılatarak katılmalarını sağlaması, I. spor alanında da çağdaş dünya ile bir arada olmak istediği, II. uluslararası alanda temsile önem verdiği, III. kendine ve çevresine yararlı bireyler yetiştirilmesine yardımcı olmak istediği yargılarından hangilerine kanıt olarak gösterilebilir? 9. Türkiye de aşağıdakilerden hangisi birçok Avrupa ülkesinden önce gerçekleştirilmiştir? A) Okuma yazma oranının yükseltilmesi B) Siyasi partilerin kurulması C) Koruyucu sağlık önlemlerinin artırılması D) Siyasal alanda ayrımcılığa son verilmesi E) Kentleşmeyle ilgili planlamaların yapılması 10. Onuncu Yıl Marşı aşağıdaki sanatçılardan hangisi tarafından bestelenmiştir? A) Ulvi Cemal Erkin B) Ahmet Adnan Saygun C) Cemal Reşit Rey D) Ali Rıfat Bey E) Zeki Öngör 11. Atatürk ün direktifleriyle Musiki Muallim Mektebi açılmış, opera eğitimi ve konservatuar açılması içinhazırlıklarına başlanmıştır. Bu çalışmaların aşağıdakilerden hangisine yönelik olduğu savunulabilir? A) Türk müziğindeki Batı etkisini ortadan kaldırmaya B) Geleneksel Türk müziğinin kaynaklarının araştırılmasını sağlamaya C) Türk müziğinde yeni makamlar oluşturmaya D) Türk müziğinin çağdaşlaşmasını sağlamaya E) Müzik eğitimini ilkokullardan başlatmak 13. Türkiye Cumhuriyeti nin kaynaklarının sınırlı olmasına rağmen sağlık, spor, müzik ve sanat alanında önemli inkılâplar yapması aşağıdakilerden hangisinin kanıtı sayılabilir? A) Sanat, sanat içindir anlayışının benimsendiğinin B) Her alanda kendini geliştiren bireyler yetiştirilmek istendiğinin C) Toplumda ikili uygulamalara son verilmek istendiğinin D) Sanatın eğitimden bağımsız ele alınmak istendiğinin E) Sanat eğitiminin sadece yetenekli olan bireylere verildiğinin 14. Uluslararası Kadın Kongresi nin 22 Nisan 1935 tarihinde İstanbul da düzenlenmesinde, I. Türk Medeni Kanunu nun kabul edilmesi, II. Çok partili demokrasiye geçiş sürecinin ertelenmesi, III yılları arasında siyasal alanda ayrımcılığın ortadan kaldırılması gelişmelerinden hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? 15. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti ni.. emanet etmiştir. Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır? A) Polis Teşkilatı na B) Türk Silahlı Kuvvetlerine C) Gençliğe D) Türk kadınlarına E) Türkiye Büyük Millet Meclisine Bölüm 1: 4: Siyasal Sağlık ve Alanda Sosyal İnkılâplar Alanda İnkılâplar 1. A 2. D 3. B 4. B 5. C 6. E 7. A 8. A 9. D 10. C 11. D 12. E 13. B 14. D 15. C 41

42 TEST Çözümlü - 2 Test tarihli Teşkilâtıesasiye ile 1924 Anayasası nın aşağıdakilerden hangisi konusunda ortak hükümler içerdiği savunulabilir? A) Egemenlik anlayışı B) Devlet başkanlığı C) Rejimin adı D) Hükümet şekli E) Meclisin görev süresi Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 5. I. İlköğretimin her çocuk için parasız ve zorunlu olması II. Millet Mekteplerinin açılması III. İstanbul Üniversitesi nin kurulması Yukarıdakilerden hangileri doğrudan okuma yazmayı yaygınlaştırma amacına yöneliktir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III Anayasası nda zaman içerisinde, I. seçme ve seçilme hakkı, II. devletin dini İslam dır hükmünün çıkarılması, III. devletin yönetim biçimi, IV. hukuk dilinin sadeleştirilmesi konularının hangilerinde değişiklik yapılmıştır? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve IV E) I, III ve IV 6. Atatürk ün Eğitimdir ki bir ulusu ya özgür, bağımsız, şanlı ve yüce bir toplum durumunda yaşatır; ya da bir ulusu tutsaklığa ve yoksulluğa sürükler sözleri, I. eğitimin genç kuşaklara bağımsızlık bilinci aktarılmasına aracı olduğu, II. kalkınmanın her alanda gelişmiş bir eğitim anlayışıyla sağlanacağı, III. çağdaş uygarlık seviyesinin eğitimle yakalanacağı anlayışlarından hangilerini benimsediğine kanıt olarak gösterilebilir? Bölüm 4: Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 3. Türk kadınları 1926 yılında Medeni Kanun la aile içerisinde temel hakları; yılları arasında da belediye, köy ihtiyar heyeti ve milletvekili seçme ve seçilme hakkı elde etmiştir. Bu gelişme Türk İnkılâbı nın aşağıdaki özelliklerinden hangisinin göstergesi sayılabilir? A) Bağımsızlık mücadelesiyle birlikte gerçekleşmesinin B) Yeri ve zamanı geldiğinde gerçekleştirilmesinin C) İkili uygulamalara son vermesinin D) Ulusal değerlere önem vermesinin E) Ezilen uluslara esin kaynağı olmasının 4. 1 Kasım 1928 tarihinde Yeni Türk harflerinin kabul edilmesinin, I. yabancı kökenli terimlerin Türkçe karşılıklarının bulunması, II. okuma yazmanın yaygınlaşması, III. dilimize ait ilk dönem kaynakların ortaya çıkarılması sonuçlarından hangilerini kolaylaştırdığı savunulabilir? D) II ve III E) I, II ve III A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 7. I. Medeni Kanun un kabul edilmesi II. Şapka Kanunu nun kabul edilmesi III. Din adamlarının dinsel kıyafetleriyle ibadethanelerin dışında dolaşmasının yasaklanması IV. Arap alfabesinin kaldırılması V. Hicri Takvim in yerine Miladi Takvim in kabul edilmesi Yukarıdakilerden hangileri toplumsal hayatı dinsel kurallardan arındırmaya yöneliktir. A) I ve III B) II ve III C) II ve V D) I, II ve V E) I, III ve IV 8. Atatürk, I. dil, II. tarih, III. spor, IV. sanat alanlarından hangilerinde yapılan çalışmalara doğrudan katılarak mirasından da pay ayırmıştır? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV 42

43 9. Yeni Türk Devleti nin verem, sıtma, kolera ve çiçek gibi salgın hastalıklara karşı önlemler alması aşağıdakilerden hangisi konusunda kararlı olduğuna kanıt olarak gösterilebilir? A) Sağlık alanında özelleştirmeyi hızlandırmaya B) Koruyucu sağlık hizmetlerini yaygınlaştırma C) Sağlık sektöründe özelleşmeye gitme D) Sağlık hizmetlerini bakanlık aracılığıyla yürütme E) Yabancı uzmanlardan yararlanma 13. Mustafa Kemal, Nutuk ta 19 Mayıs 1919 tarihinde Samsun a çıkışından 1927 yılına kadar geçen süre içerisinde yaşanan olaylara yer vermiştir. Buna göre Mustafa Kemal aşağıdakilerin hangisinden Nutuk ta bahsetmiş olamaz? A) Medreselerin kapatılmasından B) Halifeliğin kaldırılmasından C) Tevhiditedrisat Kanunu ndan D) Medeni Kanun un kabul edilmesinden E) Millet Mekteplerinin açılmasından 10. Yeni Türk Devleti nin, topraksız köylüye hazine arazisinden toprak verme, eğitimde fırsat eşitliği sağlama ve kimsesiz çocukları koruma altına almaya önem vermesi, I. liberal ekonomi anlayışını benimsediği, II. devlete ait kuruluşların özelleştirilmesine çalıştığı, III. sosyal devlet anlayışının benimsendiği yargılarından hangilerine kanıt olarak gösterilebilir? D) I ve III E) II ve III 11. Aşağıdaki inkılâplardan hangisi Türk kültürünün araştırılıp öğrenilmesi amacına yönelik değildir? A) Türk Tarih Kurumu nun kurulması B) Halkın dilinden toplanan kelimelerden sözlük oluşturulması C) Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi nin açılması D) Arap alfabesinin yerine Latin esaslı harflerin Türkçeye uyarlanarak kabul edilmesi E) Türk Dil Kurumu nun kurulması lardan itibaren Almanya da siyasi, dinsel ve etnik nedenlerle Nazilerin baskısından kaçan bilim adamlarının önemli bir kısmının ülkemizin üniversitelerde görevlendirilmesi Yeni Türk Devleti yle ilgili, I. hayatta en hakiki mürşit ilimdir anlayışıyla hareket edildiği, II. akademik alanda hoşgörüye yer verildiği, III. sadece Almanya dan gelen bilim adamlarına çalışma olanağı sağlandığı yargılarından hangileri için kanıt sayılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II tarafından bestelenen ilk Türk operası yılında İran Şahı nın ziyareti sırasında sahnelenmiştir. Yukarıda boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangileri yazılmalıdır? A) Zeki Öngör Saraydan Kız Kaçırma B) Ulvi Cemal Erkin Kuğu Gölü C) Cemal Reşit Rey - Özsoy D) Leyla Gencer Türk Marşı E) Ahmet Adnan Saygun - Özsoy 15. Atatürk, bir konuşmasında Spor, yalnız beden yeteneğinin bir üstünlüğü sayılmaz. Anlayış, zekâ ve ahlak da bu işe yardım eder Ben sporcunun zeki, çevik ve aynı zamanda ahlaklısını severim demiştir. Atatürk ün bu sözleri, I. sporun sadece kas gücüyle ilgili olmadığına inandığı, II. bireysel sporlara takım sporlarından daha fazla önem verilmesi gerektiğine inandığı, III. sporcunun çok yönlü olarak yetiştirilmesinden yana olduğu yargılarından hangileri için kanıt olamaz? D) I ve III E) II ve III Bölüm 1: 4: Siyasal Sağlık ve Alanda Sosyal İnkılâplar Alanda İnkılâplar 43

44 TEST - Çözümler 2 1. Türkiye nin ilk anayasası olan 1921 tarihli Teşkilâtıesasiye, Kurtuluş Savaşı sırasında hazırlandığından kısa bir anayasaydı. Cumhuriyetin ilan edilmesinden sonra devlet ve toplum hayatını yeniden düzenlemek amacıyla 1924 Anayasası hazırlandı tarihli anayasada devlet başkanlığı yoktu, rejimin adı belirlenmemişti, meclisin görev süresi iki yıl, hükümet şekli ise meclis hükümeti sistemine dayanıyordu. Fakat her iki anayasada da egemenlik kayıtsız şartsız milletindir hükmü yer almaktaydı. Yanıt A Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 5. İstanbul Üniversitesi, mühendis, doktor, öğretmen vb teknik eleman ya da uzman yetiştirme amacıyla açıldığından okuma yazmayı yaygınlaştırma amacıyla açılan bir kurum değildir. Fakat okuma yazma ilkokulda öğrenildiğinden ilköğretimin her çocuk için parasız ve zorunlu olması ile okul çağını geçen vatandaşlara okuma yazma öğreten Millet Mektepleri okuma yazmayı yaygınlaştırma amacına yöneliktir. Yanıt C Anayasası nda yılları arasında kadınların seçme ve seçilme hakkı konusunda, 1928 yılında anayasadan devletin dini İslam dır hükmünün çıkarılması şeklinde, 1944 yılında da anayasanın dilinin sadeleştirilmesi şeklinde değişiklik yapıldı. Devletin yönetim biçiminin cumhuriyet olacağı 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet in ilan edilmesiyle gerçekleşti ve o zaman 1921 Anayasası yürürlükteydi. Yanıt D 6. Atatürk ün eğitimin bir ulusu özgür, bağımsız, şanlı ve yüce bir toplum durumuna getireceğini söylemesi, eğitimin genç kuşaklara bağımsızlık bilinci aktarılmasına aracı olacağına inandığını göstermektedir. Ayrıca kalkınmanın her alanda iyi bir eğitim sürecinden geçeceğini düşündüğüne ve buna bağlı olarak da çağdaş uygarlık seviyesinin eğitimle yakalanacağına inandığını ortaya koymaktadır. Modern toplumlarda eğitime verilen önem her alanda kalkınmayı sağlamakta, kalkınma da eğitimde kaliteyi artırmaktadır. Yanıt E Bölüm 4: Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 3. Türk kadınlarının temel haklarını 1926 yılından 1934 yılına kadar elde etmiş olmaları, inkılâpların yeri ve zamanı geldiğinde gerçekleştirildiğinin göstergesidir. Çünkü hepsi aynı zamanda değil, önce aile içerisinde temel hakların alınması, sonra da siyasi hakların elde edilmesi şeklinde gerçekleşmiştir. Yanıt B 4. Arap alfabesi Türkçenin yapısına uymadığından okuma yazma oldukça zordu. 1 Kasım 1928 tarihinde Yeni Türk harflerinin kabul edilmesiyle okuma yazma kolaylaştı. Fakat yabancı kökenli terimlerin Türkçe karşılıklarının bulunmasıyla dilimize ait ilk dönem kaynakların ortaya çıkarılması Türk Dil Kurumu nun çalışmalarıyla ilgilidir. Bu nedenle II. Öncülde verilen yargı doğrudur. Yanıt B 7. Medeni Kanun, aile hukukunda İslam hukukunu kaldırdığından toplumsal alanı dinden arındırmaya yöneliktir. Şapka Kanunu, dinsel alanla ilgili değil, çağdaşlaşmaya yöneliktir. Din adamlarının dinsel kıyafetleriyle ibadethanelerin dışında dolaşmaları dinin çıkarlara alet edilmesini engellemiştir. Arap alfabesinin kullanılması ya da kaldırılması dinsel kurallarla ilgisi yoktur. Çünkü Arap alfabesi İslamiyet öncesinde de vardı. Hicri Takvim in yerine Miladi Takvim in kabul edilmesi ise toplumsal hayatı dinsel kurallardan arındırmaya yönelik değildir. Yanıt A 44

45 8. Bilindiği gibi Atatürk, Türk Tarih ve Türk Dil Kurumlarının yaptığı çalışmalarda yer almıştır. Dil Kurultayları ve Tarih Kongrelerini izleyerek toplantılarına katılmıştır. Hatta mirasından her iki kuruma da pay bırakmıştır. Spor ve sanat alanında çalışmalara destek verse de bu alandaki çalışmalarda doğrudan yer almamış, mirasından da pay bırakmamıştır. Yanıt A lardan itibaren Almanya da siyasi, dinsel ve etnik nedenlerle Nazilerin baskısından kaçan bilim adamlarının bir kısmının Türk üniversitelerinde görev almaları hayatta en gerçek yol göstericinin bilim olduğu anlayışına son derece uygundur. Düşünce, inanç ya da etnik kökene bakılmaksızın bilim adamlarının üniversitelerde görev almaları hoşgörüye yer verildiğine kanıttır. Fakat Almanya dışından gelebilecek bilim adamlarına görev verilip verilmediğine ilişkin soru kökünde bir ibare yoktur. Gerçekte de başka ülkelerden uzmanlar çağırılarak görevler verilmiştir. Yanıt C 9. Bir devletin verem, sıtma, kolera ve çiçek gibi salgın hastalıklara karşı önlemler alması bu hastalıkların yayılmasını önlemeye çalıştığına yani koruyucu sağlık hizmetlerini yaygınlaştırmaya çalıştığına kanıttır. Yanıt B 10. Topraksız köylüye hazine arazisinden toprak verilmesi, eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanmak istenmesi ve kimsesiz çocukların koruma altına almaya çalışması sosyal devlet anlayışının benimsendiğini gösterir. Liberal ekonomi, devletin ekonomik faaliyetlerden uzak durması, ekonominin özel sektör tarafından yönlendirilmesini esas alır. Yapılan çalışmalar devlete ait kuruluşların özelleştirilmesine çalıştığı yargısına kanıt değildir. Yanıt C 11. Latin alfabesi bilindiği gibi Orta Doğu da ortaya çıkan, Avrupa da son şeklini alan bir alfabedir. Bu nedenle de Türk kültürünün araştırılıp öğrenilmesi amacıyla ilgili değildir. Fakat dil ve tarih alanında yapılan çalışmalar Türk kültürünün araştırılıp öğrenilmesi amacına yöneliktir. Yanıt D 13. Millet Mektepleri 1928 yılında, Halifeliğin kaldırılması 1924 yılında Tevhiditedrisat Kanunu 1924 yılında Medeni Kanun 1926 yılında Medreselerin kapatılması 1925 yılında gerçekleşmiştir. Nutuk ta yılları arasında yaşanan olaylar yer aldığından 1928 yılında açılan Millet Mekteplerine yer verilmemiştir. Yanıt E 14. İlk milli Türk operası olan Özsoy, 1934 yılında Türkiye yi ziyaret eden İran Şahı nın huzurunda sahnelenmiştir. Operanın bestecisi ise Ahmet Adnan Saygun dur. Yanıt E 15. Atatürk ün Spor, yalnız beden yeteneğinin bir üstünlüğü sayılmaz. Anlayış, zekâ ve ahlak da bu işe yardım eder Ben sporcunun zeki, çevik ve aynı zamanda ahlaklısını severim sözü sporun sadece kas gücüne dayanmadığı, sporun çok yönlü olarak ele alınması gerektiğine inanıldığını göstermektedir. Fakat Atatürk ün bireysel sporlara takım sporlarından daha fazla önem verilmesi gerektiğine inandığı şeklinde yorumlanamaz. Atatürk, sporun her türüne eşit yaklaşmıştır. Yanıt B Bölüm 1: 4: Siyasal Sağlık ve Alanda Sosyal İnkılâplar Alanda İnkılâplar 45

46 Uygulama Yazılı Soruları 1. Mustafa Kemal ilk görev yeri olan Şam da ne gibi çalışmalar yapmıştır? Yazınız. (5 Puan) 2. I. Dünya Savaşı nın genel nedenleri nelerdir? Yazınız. (5 Puan) 3. Aşağıdaki kavramları uygun olan açıklamalarla eşleştirerek noktalı yerlere yazınız. (20 Puan) A. Gümrü Antlaşması B. I. İnönü Savaşı C. Kütahya Eskişehir Savaşları (...) İtilaf Devletlerinin Londra Konferansı nı düzenlemesi (...) Düzenli ordunun ilk yenilgisini alması (...) Kurtuluş Savaşı nın resmen sona ermesi Bölüm 4: Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar D. Sakarya Meydan Savaşı (...) TBMM nin uluslararası alanda ilk siyasi başarısı E. Mudanya Ateşkesi (...) Mustafa Kemal in Başkomutan olarak yönettiği ilk savaş F. Amasya Genelgesi (...) Mandacılığın kesin olarak reddedilmesi G. Lozan Barış Antlaşması (...) Kapitülasyonların kaldırılması H. Erzurum Kongresi (...) Temsil Kurulu nun ilk kez oluşturulması I. Amasya Protokolü (...) Ulusal egemenlikten ilk kez bahsedilmesi İ. Sivas Kongresi (...) İstanbul Hükümetinin Temsil Kurulu nu resmen tanıması 4. Saltanatın kaldırılmasını hızlandıran gelişme hangisidir? Kısaca yazınız. (5 Puan) 5. TBMM, Lozan a giden heyetten hangi sorunları görüşme konusu yapmamasını ve taviz verilmemesini istemiştir? (10 Puan) 46

47 6. Lozan Antlaşması nda; a. Ertelenen sorun; (5 Puan) b. Türkiye nin aleyhine çözülen sorun hangileridir. Yazınız. (5 Puan) 7. Millet Mektepleri, İstanbul Üniversitesi, Maarif Teşkilâtı Hakkında Kanun, Tevhiditedrisat ve Darülfünun kavramlarını kullanarak tarihi gerçeğe uygun kısa bir metin yazınız. (10 Puan) 8. Teşvikisanayi Kanunu nedir? Bu kanundan beklenen başarıların gerçekleşmemesinin nedenleri nelerdir? Yazınız. (10 Puan) 9. Aşağıdaki bilgilerden doğru olanların önüne D yanlış olanların önüne de Y yazarak soruyu yanıtlayınız. (2x10=20 Puan) Türkiye Cumhuriyeti nde ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası dır. Türk Medeni Kanunu yla Türk kadınları aile içerisinde temel haklarını elde etmiştir. Şeriye ve Evkaf Vekâleti nin yerine Şeyhülislamlık makamı oluşturulmuştur yılına kadar Türkiye de Teşkilâtıesasiye ve Kanunuesasî yürürlükte kalmıştır. İstiklâl Marşı nın bestecisi Cemal Reşit Rey dir. İstiklâl Mahkemeleri son önemli görevini 1926 İzmir Suikastı sanıklarının yargılamasında yapmıştır. Serbest Cumhuriyet Fırkası, Menemen Olayı gerçekleşince kapatılmıştır. Atatürk zamanında Türkiye de kurulan ilk banka Ziraat Bankası dır. Cumhuriyet in ilanı sonrasında gerçekleştirilen ilk önemli faaliyet Ankara nın başkent olmasıdır. Kabotaj Kanunu yla kapitülasyonların son olumsuz etkisi de giderilmiştir. 10. Yeni Türk Devleti nde nüfusu artırmaya yönelik alınan önlemlerden beş tanesini yazınız. (5 Puan) Bölüm 4: Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 47

48 Bölüm 4: Sağlık ve Sosyal Alanda İnkılâplar 1. Mustafa Kemal Şam da; Uygulama Yanıt Anahtarı Soruları Bölgenin özelliklerini yakından incelemiş, (2 Puan) Vatan ve Hürriyet Cemiyeti ni kurarak Beyrut ve Yafa gibi şehirlerde bu Cemiyetin şubelerini açmıştır. (3 Puan) 2. I. Dünya Savaşı nın genel nedenleri; Milliyetçilik (1 Puan), Sömürgecilik(1 Puan), Hammadde ve Pazar arayışı (1 Puan), Silahlanma, (1 Puan), Bloklaşma (1 Puan). 3. Aşağıdaki kavramları uygun olan açıklamalarla eşleştirerek noktalı yerlere yazınız. (2x10=20 Puan) A. Gümrü Antlaşması B- İtilaf Devletlerinin Londra Konferansı nı düzenlemesi B. I. İnönü Savaşı C- Düzenli ordunun ilk yenilgisini alması C. Kütahya Eskişehir Savaşları D- Kurtuluş Savaşı nın resmen sona ermesi Ç. Sakarya Meydan Savaşı A- TBMM nin uluslararası alanda ilk siyasi başarısı D. Mudanya Ateşkesi Ç- Mustafa Kemal in Başkomutan olarak yönettiği ilk savaş E. Amasya Genelgesi I- Mandacılığın kesin olarak reddedilmesi F. Lozan Barış Antlaşması F- Kapitülasyonların kaldırılması G. Erzurum Kongresi G- Temsil Kurulu nun ilk kez oluşturulması H. Amasya Protokolü E- Ulusal egemenlikten ilk kez bahsedilmesi I. Sivas Kongresi H- İstanbul Hükümetinin Temsil Kurulu nu resmen tanıması 4. İtilaf Devletlerinin Lozan Konferansı na TBMM nin yanında İstanbul Hükümetini de çağırması. (5 Puan) 5. TBMM, Lozan a giden heyetten Ermeni devleti (5 Puan) ve kapitülasyonların kaldırılması (5 Puan) konularını görüşme konusu yapmamasını ve taviz verilmemesini isteyerek İtilaf Devletlerinin ısrar etmesi durumunda konferansı terk etmelerini istemiştir. 6. Lozan Antlaşması nda; a. Ertelenen sorun: Musul sorunu (5 Puan) b. Türkiye nin aleyhine çözülen sorun: Boğazlar sorunudur. (5 Puan) 7. Yeni Türk Devleti nde Tevhiditedrisat Kanunu yla bütün okullar Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmıştır (2 Puan) yılında kabul edilen Maarif Teşkilâtı Hakkında Kanun ile İlk ve Ortaöğretimin genel esasları benimsendi (2 Puan) yılında Yeni Türk harfleri kabul edilince okul çağını geçen vatandaşlara okuma yazma öğretmek amacıyla Millet Mektepleri açıldı (2 Puan) yılında Osmanlı dan kalan Darülfünun kapatılarak (2 Puan) yerine İstanbul Üniversitesi açıldı (2 Puan). 8. Sanayiyi Özendirme Kanunu anlamına gelir. Yatırım yapmak isteyen yerli tüccara arazi, vergi, nakliye gibi konularda oldukça fazla kolaylıklar sağladı (5 Puan). Fakat hem sermaye yetersizliğinden (2 Puan) hem de 1929 yılında Amerika da başlayan krizin etkisiyle bu kanundan beklenen başarı elde edilemedi (3 Puan) 9. Aşağıdaki bilgilerden doğru olanların önüne D yanlış olanların önüne de Y yazarak soruyu yanıtlayınız. (2x10=20 Puan) D - Türkiye Cumhuriyeti nde ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası dır. D - Türk Medeni Kanunu yla Türk kadınları aile içerisinde temel haklarını elde etmiştir. Y - Şeriye ve Evkaf Vekâleti nin yerine Şeyhülislamlık makamı oluşturulmuştur. D yılına kadar Türkiye de Teşkilâtıesasiye ve Kanunuesasî yürürlükte kalmıştır. Y - İstiklâl Marşı nın bestecisi Cemal Reşit Rey dir. D - İstiklâl Mahkemeleri son önemli görevini 1926 İzmir Suikastı sanıklarının yargılamasında yapmıştır. Y - Serbest Cumhuriyet Fırkası, Menemen Olayı gerçekleşince kapatılmıştır. Y - Atatürk zamanında Türkiye de kurulan ilk banka Ziraat Bankası dır. Y - Cumhuriyet in ilanı sonrasında gerçekleştirilen ilk önemli faaliyet Ankara nın başkent olmasıdır. D - Kabotaj Kanunu yla kapitülasyonların son olumsuz etkisi de giderilmiştir. 10. Yeni Türk Devleti nde nüfusu artırmaya yönelik alınan önlemler; (5 Puan) Fazla çocuklu ailelere vergi muafiyeti (1 Puan), Doğumevlerinin artırılması (1 Puan), Doğum kontrol ilaçlarının yasaklanması (1 Puan), Dışarıdan gelecek göçlerin teşvik edilmesi (1 Puan), Çocuk ve anne ölümlerini önleyici tedbirlerin alınmasıdır (1 Puan). 48