RAKAMLARLA ÖZELLEŞTİRME

Transkript

1 RAKAMLARLA ÖZELLEŞTİRME TÜRKİYE DE VE DÜNYADA ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI VE ÖZELLEŞTİRME FONU NUN KAYNAK VE KULLANIMLARI Derleyen: M. Necati DOĞAN Finansman ve Fon Yönetimi Daire Başkanı ANKARA 2012

2

3 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... 5 I.ÖZELLEŞTİRMENİN TANIMI VE AMAÇLARI ÖZELLEŞTİRMENİN TANIMI ÖZELLEŞTİRMENİN AMAÇLARI... 8 II. DÜNYADA ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI... 9 III. TÜRKİYE DE ÖZELLEŞTİRME KAVRAMININ GELİŞİMİ ÖZELLEŞTİRMENİN YASAL ÇERÇEVESİ ÖZELLEŞTİRME İLE İLGİLİ KURUM VE KURULUŞLAR...15 A. Özelleştirme Yüksek Kurulu...15 B.Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ÖZELLEŞTİRME SÜRECİ...17 A.Kapsam ve Programa Alma...17 B.Danışman Seçimi...17 C.Değer Tespit Komisyonu...17 D.Değer Tespit Yöntemleri...18 E.İhale Komisyonu ÖZELLEŞTİRME YÖNTEMLERİ...19 A.Satış...19 B.Kiralama C.İşletme hakkının verilmesi...20 D.Mülkiyetin gayrı ayni hakların tesisi...20 E.Gelir Ortaklığı modeli ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflar İHALE YÖNTEMLERİ...20 A.Kapalı teklif usulü...20 B.Pazarlık usulü...21 C.Açık Artırma usulü...21 D.Belirli istekliler arasında ihale usulü STRATEJİK KURULUŞLAR VE İMTİYAZLI HİSSE...22 IV.TÜRKİYE DE ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI...23 A.Özelleştirme Satış Gelirleri...23 B. Özelleştirilen Kurum, Kuruluş ve Varlıklar...25 C. Özelleştirme Uygulamalarının Yöntemler İtibariyle Dağılımı ÖZELLEŞTİRME FONU KAYNAKLARI VE KULLANIMLARI...27 A.Özelleştirme Fonu Kaynakları Temettü Gelirleri

4 2.Faiz Gelirleri Teminatın Nakde Çevrilmesi Şartname Gelirleri Diğer Gelirler...34 B.Özelleştirme Fonu Kullanımları Hazineye Aktarmalar İlgili Kuruluşlara Aktarmalar İlan ve Reklam Giderleri Danışmanlık Giderleri Kapsam ve Programdaki Kuruluşlara Borç Olarak Finansman Sağlanması İlgili Kuruluşlara Sermaye Aktarımları İdari Bütçeye Aktarmalar Diğer Giderler...43 C Hükümet Dönemleri İtibariyle Özelleştirme Uygulamaları...43 V.YÜRÜTÜLMEKTE OLAN ÖZELLEŞTİRME FAALİYETLERİ...47 A.Portföyde Bulunan Başlıca Şirket ve Kuruluşlar...47 B.2012 Yılı Özelleştirme Faaliyetleri...48 VI. ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLARDA ÜRETİM, KAR/ZARAR, İSTİHDAM VE YATIRIMLAR ÜZERİNE BİR İNCELEME...49 VI. ÖZELLEŞTİRME VE YABANCI SERMAYE...51 VII. ÖZELLEŞTİRMENİN SOSYAL BOYUTU Özelleştirme ve İstihdama Yansımaları Özelleştirme Sosyal Destek Projeleri (ÖSDP-I ve ÖSDP-II )...60 A.İŞKUR Aracılığıyla Sağlanan Hizmetler...60 B.KOSGEB Aracılığıyla Sağlanan Hizmetler...61 SONUÇ...63 EK Yılları Arasında, Blok Hisse Senedi Satışı, İşletme ve Tesis Satış ve Devirleri, Halka Arz, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda Hisse Senedi Satışı, Varlık Satışı/Devri ve Bedelli Devir Yöntemiyle Gerçekleştirilen Özelleştirme Uygulamaları...65 KAYNAKÇA

5 ÖNSÖZ 25 yılı aşkın zamandır ülkemizin gündeminde bulunan özelleştirme olgusu, yalnızca ekonomik etkileri olan bir kavram olmayıp, sosyal, siyasal, mali ve hukuki sonuçları da bulunan çok yönlü bir iktisadi politika aracıdır. Bu yönden özelleştirme, toplumun her kesimini doğrudan ya da dolaylı olarak yakından ilgilendirmekte ve çeşitli ortamlarda güncelliğini muhafaza etmektedir. Ülkemizdeki özelleştirme sürecine kısaca bir göz attığımızda, başlangıçta yavaş seyreden uygulamaların 2003 yılından itibaren ivme kazandığı görülmektedir. Özellikle Türk Telekom, Tüpraş Rafinerileri, Erdemir Demir Çelik, Petkim Petrokimya ve Tekel Tütün gibi büyük ölçekli ve bir çok kesime doğrudan mal ve hizmet sunan kurum ve kuruluşların özelleştirilmesi konunun güncel kalmasına yol açmaktadır. Özelleştirme İdaresi olarak bizler, her platformda özelleştirmenin bir amaç olmadığını, ülkemiz kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını sağlayacak ve uluslararası rekabet gücümüzü artıracak iktisat politikası araçlarından biri olduğunu dile getirmekteyiz. Rakamlarla özelleştirme konulu çalışmada, yılları itibariyle dünyada ve ülkemizdeki özelleştirme uygulamaları, Özelleştirme Fonunun bütün kaynakları ve kullanım alanları, özelleştirmenin istihdama etkileri, özelleştirme yoluyla gelen yabancı sermaye miktarları ve Özelleştirme Sosyal Destek Projeleri hakkında detaylı bilgiler grafik ve tablolarla verilmektedir. Özelleştirme uygulamaları ve Özelleştirme Fonu gelir ve giderleri hakkında her türlü detaylı bilgilerin yer aldığı çalışmanın bu yönü itibariyle bir eksikliği gidereceği ve tüm taraflar için faydalı olacağı inancındayım. Ahmet AKSU T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Başkan Vekili 5

6 TEŞEKKÜR Bu çalışma ağırlıklı olarak Özelleştirme İdaresi Başkanlığı verileri kullanılarak hazırlanmış olup, katkılarından dolayı Özelleştirme Sonrası Takip İşleri Grup Başkanlığı, Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı, Basın ve Halkla İlişkiler Daire Başkanlığı, İstihdam ve Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı, ÖSDP Birimi ile Finansman ve Fon Yönetimi Daire Başkanlığı yöneticileri ve uzmanları ile diğer Özelleştirme İdaresi Başkanlığı çalışanlarına teşekkür ederiz. 6

7 I. ÖZELLEŞTİRMENİN TANIMI VE AMAÇLARI 1. ÖZELLEŞTİRMENİN TANIMI Özelleştirme, en yaygın ve kapsamlı tanımı ile; Kamunun sahip olduğu ticari ve sınai teşebbüsler ile varlıkların mülkiyet, yönetim ve denetimlerinin tamamen veya kısmen özel kişi ve kuruluşlara devredilmesi anlamını taşımaktadır. Özelleştirme kavramına, mülkiyet kamuda kalmak üzere işletme hakkının devri, kiralama, yap-işlet-devret, Kamu Özel İşbirliği ve benzeri uygulamaları da eklemek gerekmektedir. Mülkiyet değişimi, ticarileşme, bağımsız yönetim, hükümet politikalarının özel sektör lehine serbestleştirilmesi ve kamu sektöründe özel sektör idari yöntem ve ölçütlerinin uygulanması özelleştirmenin kıstasları olarak ele alınmaktadır. Ülkemiz açısından değerlendirdiğimizde, dar anlamda özelleştirme; Kamu İktisadi Teşebbüslerinin mülkiyet ve yönetimlerinin kamu kesiminden özel kişi ve kuruluşlara devri olarak tanımlanabilir. Kamu hisselerinin %50 den fazlası özel kişi ve kuruluşlara devredildiğinde hem işletmenin sahipliği hem de yönetimi özelleştirilmiş olmaktadır. Bu çerçevede, özelleştirme basit bir ekonomik süreç değil, sosyal, ekonomik, hukuki, mali ve idari sonuçları bulunan ve bu alanlarda köklü dönüşümü sağlayacak önemli bir yeniden yapılanma aracıdır. 7

8 2. ÖZELLEŞTİRMENİN AMAÇLARI Özelleştirmenin ana felsefesi, devletin, asli görevleri olan genel yönetim, adalet ve güvenliğin sağlanması ile özel sektör tarafından yüklenilemeyecek yatırımlara yönelmesi, ekonomik faaliyetlerin ise özel sektör tarafından gerçekleştirilmesidir. Özelleştirmenin temel amaçları; rekabete dayalı piyasa ekonomisinin oluşturularak, üretimde verimlilik ve etkinliğin sağlanması, kamu finansmanının zarar eden kuruluşların yarattığı mali yükten kurtarılması ve sabit sermaye yatırımlarının özel sektör tarafından gerçekleştirilerek toplum refahının artırılması olarak sıralanabilir. Özelleştirmenin, serbest piyasa ekonomisine işlerlik kazandırılması, sermaye piyasasının geliştirilmesi, verimliliğin artırılması, gelir dağılımının düzeltilmesi, yabancı sermaye girişinin artırılması ve kamu teşebbüslerindeki gizli işsizliğin ortadan kaldırılması gibi ekonomik amaçları; enflasyonla mücadele, devlete gelir sağlama, fonların etkin kullanımı ve denk bütçenin sağlanması gibi mali amaçları; sermayenin tabana yayılmasını sağlamak ve siyasi felsefeyi uygulamaya koymak gibi sosyal ve siyasi amaçları vardır. Bu doğrultuda tekelleşmenin önlenmesi ve oluşan tekellerin hakim durumlarını tüketici aleyhine kötüye kullanmalarının engellenmesi, rekabeti engelleyen unsurların bertaraf edilerek etkin rekabet ortamının oluşturulması ve ulusal çıkarların zarar görmemesi için gerekli tedbirlerin alınması özelleştirme uygulamalarının başarısı için gereklidir. Bunu gerçekleştirmeye yönelik olarak ilgi ve görev alanına göre piyasaların düzenlenmesi ve denetlenmesinden sorumlu olan Rekabet Kurumu, Telekomünikasyon Kurumu, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Şeker Kurumu gibi kurumlar ile işbirliği ve eşgüdüm hayati öneme sahiptir. 8

9 II. DÜNYADA ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI Dünyada modern manadaki ilk özelleştirme işlemleri, II.Dünya Savaşı sonrası 1961 yılında Federal Almanya Hükümeti tarafından Volswagen firmasının çoğunluk hisselerinin halka arz edilmesi ile gerçekleştirilmiştir. 4 yıl sonra VEBA AG (Vereinigte Elektrizitäts und Bergwerks Aktiengesellschaft) şirketine ait daha büyük oranda hisse senetleri halka arz edilmiştir. Yine Avrupa dışındaki bazı ülkelerde de yılları arasında benzer özelleştirme işlemleri gerçekleştirilmiştir Yılında İngiltere de Muhafazakar Parti Hükümeti tarafından uygulamaya konulan özelleştirme programı kuşkusuz özelleştirme alanında milad sayılmakta olup, tarihi öneme sahiptir. Kasım 1984 te British Telecommunications ın halka arzının ardından terim olarak denationalisation, gayrimillileştirme kavramı yerini privatisation, özelleştirme ye bırakmıştır yılına kadar yoğun olarak sürdürülen özelleştirmeler neticesinde İngiltere de kamu işletmelerinin milli gelir içerisindeki payı önemli ölçüde düşmüştür. İngiltere deki özelleştirme uygulamaları aynı dönemde birçok sanayileşmiş ülkeyi de önemli ölçüde etkilemiştir yıllarında Fransa da Cumhuriyetçi Parti Hükümeti 2 yıl gibi kısa bir sürede 22 büyük kamu şirketini özelleştirmiş ve bu özelleştirmelerden 12 Milyar ABD Doları gelir elde etmiştir. Ardından gelen Sosyalist Yönetimler devletleştirme yapmamış, aksine Ekim 1997 de daha geniş bir özelleştirme programını uygulamaya koymuş, 7.1 Milyar ABD Doları karşılığı French Telecom şirketinin özelleştirilmesini gerçekleştirmişlerdir. Başta İtalya, İspanya, Hollanda ve İskandinav ülkeleri olmak üzere, birçok Avrupa ülkesinde 80,90 ve 2000 li yıllarda özelleştirme uygulamaları hayata geçirilmiştir. 9

10 Grafik 1: Dünyada Özelleştirme Uygulama Gelirleri Kaynak:The Privatization Barometer Report, 2010, Erişim Tarihi:Ocak 2012 Batı Avrupa ve ABD dışında Japonya, Kanada, Çin, Hindistan, Şili, Meksika, Brezilya, Türkiye, Güney Afrika Cumhuriyeti ve Eski Sovyet Bloku ülkeleri gibi hem gelişmiş hem de gelişmekte olan 100 ün üzerindeki ülkede özelleştirme uygulamaları icra edilmiştir. Bunun bir sonucu olarak, 1980 den itibaren çoğu ülkenin kamu sektörünün milli gelir içindeki payı sürekli olarak azalmıştır. Sonuç olarak, yılları arasında bütün dünya ülkelerinde toplam 2 trilyon 352 Milyar Dolarlık özelleştirme uygulaması gerçekleştirilmiştir. (Bkz. Tablo1)Bu tutarın 1 Trilyon 26 Milyar Dolarlık bölümü 25 Avrupa Birliği ülkesi tarafından yapılmıştır. Toplam özelleştirme uygulamalarının %44 ü AB ülkeleri, kalan %56 sı diğer ülkeler tarafından gerçekleştirilmiştir yılları arasında özelleştirme uygulamalarında bir artış görülmekte, 2001 yılında ciddi miktarda bir düşüşün ardından tekrar yükselme eğilimi görülmektedir yılında yaşanan küresel ekonomik kriz özelleştirmeyi de olumsuz etkilemiştir yılında ise toparlanma göze çarpmaktadır yılı özelleştirmeler açısından birçok rekorun kırıldığı bir yıl olmuştur.

11 İlk olarak Brezilya petrol şirketi Petrobras ın 70 Milyar Dolar ile bugüne kadarki en yüksek ikincil halka arz işlemi Eylül 2010 da gerçekleşmiştir. Bunu 22.1 Milyar Dolar ile Temmuz 2010 da Çin Ziraat Bankası nın halka arzı takip etmiş, son olarak da General Motors un Kasım 2010 da 20.1 Milyar Dolarlık halka arz gerçekleştirilmiştir. Tablo Yılları Arasında Dünyada Özelleştirme Uygulama Tutarları (Milyar Dolar) YILLAR DÜNYA AB , , , , , , , , , , , , , ,8 27, ,2 22, ,6 29, , , , , , ,17 55, ,64 44,23 TOPLAM 2.351, ,11 Kaynak The Privatization Barometer, 2010, erişim Tarihi:Ocak

12

13 III. TÜRKİYE DE ÖZELLEŞTİRME KAVRAMININ GELİŞİMİ 1920 li yıllarda ülkemizde piyasa ekonomisi düşüncesi egemendi yılında yapılan I.İzmir İktisat Kongresi nde de bu husus iktisadi sistem serbest ekonomi sistemidir denilerek teyid edilmiştir. Ancak, milli gelirin düşüklüğü, tarım kesiminin yaygınlığı, zayıf sanayi yapısı, 1929 ekonomik buhranı ve benzeri nedenler kamu kesiminin ekonomik faaliyetlere aktif olarak katılımını gerekli kılmıştır. Bu doğrultuda, 1933 yılında Sümerbank, Etibank, Şeker Fabrikaları ve Toprak Mahsulleri Ofisi daha sonra özel teşebbüse devredilmek üzere kurulmuş ve aynı dönemde özel sektörün teşviki için kanun çıkarılmıştır yılında devletin ekonomiden çekilmesi ilke olarak benimsenmiş ancak, uygulamaya geçilememiştir lı yıllara kadar geçen süre içinde temel sanayi ürünlerinin yanı sıra basit tüketim malları da devlet tarafından üretilmeye başlanmıştır. Planlı kalkınma döneminin başladığı 1960 yılından sonra Kamu İktisadi Teşebbüslerinin sorunları ilk defa kapsamlı olarak değerlendirilmeye başlanmış ve bu çerçevede devlet işletmelerinin sayısı ve faaliyet alanlarının daraltılması hedeflenmiştir. 24 Ocak 1980 tarihinde kamuoyuna açıklanan ve ekonomide köklü ve yapısal dönüşümleri içeren ekonomik istikrar programı ile, KİT lerdeki uygulamaya paralel olarak tarım ürünleri destekleme alımları sınırlandırılmış, dış ticaret serbestleştirilmiş, yabancı sermaye yatırımları teşvik edilmiş, kâr transferlerine kolaylık sağlanmış, ithalat kademeli olarak serbestleştirilmiş, ihracat; vergi iadesi, düşük faizli kredi, imalatçı ihracatçılara ithal girdide gümrük muafiyeti, sektörlere göre farklılaşan teşvik sistemi ile özendirilmiş ve devletin ekonomideki payını küçülten benzer önlemler doğrultusunda özelleştirme de ülke gündemine alınmıştır. 13

14 Uzun süre uygulanan devletçi politikaların hantal bir yapı oluşturması, uluslararası ilişkilerin her yönde gelişmesi, bilim ve teknolojideki gelişmeler, ulaşım ve haberleşme alanlarındaki ilerlemeler, ülkemizin gelişmiş ülkeler ile arasındaki gelişmişlik farklarının kapatılması çabası ve ekonomik kalkınmayı gerçekleştirme zorunluluğu ülkemizde özelleştirme eğiliminin artmasının başlıca nedenleri olmuştur. Buna paralel olarak ekonomik yapımızda yasal, finansal ve yönetsel bazda düzenlemelere gidilmiş ve devlet tarafından işletilen sınai ve ticari işletmelerin özelleştirilmesi bu düşünce içinde yerini almıştır. Birçok ülkede özelleştirme uygulamaları önemli ölçüde tamamlanmış ve gündemden düşmüştür. Ülkemiz ise dünya genelinde özelleştirmeyi ilk başlatan ülkelerden birisi olmasına rağmen konu halen güncelliğini korumaktadır. Gelişmiş ve gelişmekte olan bir çok ülkede başarıyla gerçekleştirilen özelleştirme uygulamalarında Türkiye ne yazık ki uzun süre başarı sağlayamamıştır. Bunun en temel sebeplerinden biri ülkemizde özelleştirmeye karşı halen bir direnç bulunmasıdır ÖZELLEŞTİRMENİN YASAL ÇERÇEVESİ Özelleştirme ile ilgili ilk çalışmalar 1983 yılında başlamış; 1984 yılında ( ) 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun çıkarılmıştır. Bu kanunla uygulayıcı ilk kurum Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığı kurulmuştur tarihinde kabul edilen 3291 sayılı Kanun ile tamamı devlete ait ve Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) statüsünde faaliyet gösteren kuruluşların özelleştirme kapsamına alınması ve uygulamaların yürütülmesine ilişkin esaslar belirlenmiştir. Bugün de yürürlükte olan ve özelleştirmelere temel teşkil eden 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 27 Kasım 1994 tarihli Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir sayılı Kanun ile; Özelleştirme Yüksek Kurulu oluşturulmuş, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) kurulmuş ve Özelleştirme Fonu nun kurulması düzenlenmiştir. Ayrıca, milli güvenliğimiz açısından

15 önem arz eden stratejik nitelikteki kuruluşlarda imtiyazlı hisse bulundurulması ve özelleştirme uygulamalarından elde edilecek gelirlerin, genel bütçe harcama ve yatırımlarında kullanılmaması hükme bağlanmıştır. Özelleştirilebilir nitelikteki Kamu İktisadi Kuruluşları ve benzeri kamu kurum ve kuruluşlarının, ekonomide verimlilik artışı ve kamu giderlerinde azalma sağlamak için özelleştirilmelerine ilişkin esasları düzenlemektir. 2. ÖZELLEŞTİRME İLE İLGİLİ KURUM VE KURULUŞLAR A. Özelleştirme Yüksek Kurulu 4046 sayılı Kanun a göre; Özelleştirme Yüksek Kurulu karar, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ise yürütme organı olarak görev yapmaktadır. Özelleştirme Yüksek Kurulu Başbakan ın başkanlığında, Başbakanın belirleyeceği 4 bakandan oluşur. Kurul, üyelerin tamamının katılımı ile toplanır ve kararları oybirliği ile alır. Kurulun sekretarya hizmetleri Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca yürütülür. Özelleştirme Yüksek Kurulunun Görevleri şunlardır; Kuruluşları Özelleştirme kapsam/programına almak/çıkarmak, özelleştirilmeleri için süre belirlemek, Kapsamdaki kuruluşların faaliyetlerinin durdurulmasına, küçültülme veya tasfiyelerine -karar vermek, Özelleştirmeye ilişkin genel esas ve usulleri belirlemek, İhale Komisyonlarının nihai kararlarını onaylamak, Kuruluşların Özelleştirme yöntemini tayin etmek, Stratejik konu ve kuruluşları ve Altın Hisse kapsamını belirlemek, Özelleştirme Fonu nun kaynak ve kullanımları ve menkul kıymet ihracı hakkında karar vermek, Fon Bütçelerini karara bağlamak. 15

16 B. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Başbakan a bağlı kamu tüzel kişiliğine sahip, özel bütçeli bir kurumdur. İdarede bir başkan, 5 başkan yardımcısı, 12 daire başkanı ve 10 proje grup başkanı ile birlikte yaklaşık 300 personel görev yapmaktadır. Başkanlığın görevleri şunlardır; Kurul kararlarını uygulamak, Kurul tarafından verilen görev ve yetkilerle ilgili konularda karar vermek ve gerekli işlemleri yürütmek, Özelleştirme işlemlerini yürütmek, Özelleştirme programındaki kuruluşların şirket kuruluşlarına, birleşmelerine karar vermek ve yürütmek, Kuruluşların mali, idari ve hukuki yapıları ile ilgili düzenleme yapmak, Özelleştirme Fonunu idare etmek, Her türlü menkul kıymet ve diğer kıymetli evrakın düzenlenmesine yönelik işlemleri yapmak, Kuruluşların sermayelerine konulacak ayni sermayenin değerlemesini yapmak, Gerekli araştırma, proje işleri, reklam, tanıtım, halkla ilişkiler işlemleri, mali denetim ile hukuki, teknik, idari ve mali değerleme işlemlerini yapmak ve/veya bu işlerin danışman temini suretiyle yapılmasını sağlamak, Özelleştirme programındaki kuruluşlara finansman sağlamak. 16

17 3. ÖZELLEŞTİRME SÜRECİ Özelleştirme süreci, dinamik bir özelliğe sahiptir. Herhangi bir özelleştirmenin yapıldığı anda; ülke ekonomisinin içinde bulunduğu durum, özelleştirilecek kuruluşun faaliyet gösterdiği sektörün mevcut ve gelecekteki beklentileri ve sektörle ilgili uluslararası gelişmeler gibi bir dizi iç ve dış faktörler, ihaleye teklif verecek şirketlerin sayısını, özelleştirme uygulamasının tamamlanma süresini ve elde edilebilecek özelleştirme gelirini ciddi derecede etkilemektedir. A. Kapsam ve Programa Alma Kuruluşların özelleştirme kapsamına alınmasına, özelleştirme kapsamına alınanlardan mevcut durumu itibariyle özelleştirilebilir nitelikte olmayanların mali ve hukuki açıdan özelleştirmeye hazırlanmasına, hazırlık işlemleri tamamlananların bu işlemlerin tamamlanmasından sonra, hazırlık işlemlerine gerek görülmeyenlerin ise doğrudan özelleştirme programına alınmasına Özelleştirme Yüksek Kurulunca karar verilir. B. Danışman Seçimi Özelleştirme kapsam ve programına alınan bir kamu kuruluşu öncelikle ilgili proje grubu başkanlığı ve idarenin diğer birimlerince hukuki, finansal, istihdam ve gayrimenkul durumları açısından incelenir. Daha sonra, ilgili proje grubunun talebi üzerine Danışmanlık Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından yapılan ihale ile danışman görevlendirilmektedir. Seçilen danışmanlardan, kuruluşun ve kuruluşun faaliyette bulunduğu sektörün özelliklerine göre teknik, hukuksal, finansal ve gayrimenkul değerleme konularında danışmanlık hizmeti alınır. C. Değer Tespit Komisyonu Bu komisyonlar İdarede çalışan elamanlardan ve her kuruluş için ayrı ayrı oluşturulmaktadır. Değer Tespit Komisyonunu, Özelleştirilecek kuruluşun özelleştirme işlemlerinden sorumlu proje grup başkanının başkanlığında, özelleştirilecek kuruluşun işlemlerinden sorumlu proje grup başkanlığında görevli bir uzman, Proje Değerlendirme ve Hazırlık Daire Başkanı veya bu dairede görevli bir uzman, Sermaye Piyasaları Daire Başkanı veya bu dairede 17

18 görevli bir uzman ile gayrimenkul işlemlerinden sorumlu Proje Grup Başkanı veya bu grup başkanlığında görevli bir uzman olmak üzere beş üyeden oluşur. Komisyon, İdare Başkanının teklifi ve Başbakan ın onayı ile göreve başlar. Komisyonda, yukarıda adı geçen birimlerde görevli olmak kaydı ile aynı sayıda ve aynı usulle yedek üye görevlendirilir. D. Değer Tespit Yöntemleri Değer Tespit Komisyonu, değer tespit çalışmalarını Kanunda belirtilen unsurları dikkate alarak ve uluslararası kabul görmüş olan, İndirgenmiş nakit akımları (net bugünkü değer), Defter değeri, Net aktif değeri, Amortize edilmiş yenileme değeri, Tasfiye değeri, Fiyat/kazanç oranı, Piyasa kapitalizasyon değeri, Piyasa değeri/defter değeri, Ekspertiz değeri, Fiyat/nakit akım oranı metodlarından en az ikisini uygulamak suretiyle yürütür. E. İhale Komisyonu İhale komisyonu özelleştirilecek kuruluşun özelleştirme işlemlerinden sorumlu proje grubunun bağlı bulunduğu başkan yardımcısının başkanlığında, ilgili proje grup başkanı, bu projede görevli uzman, İhale Hizmetleri Daire Başkanı veya bu dairede görevli bir uzman ile hukuk müşavirliğinde görevli bir hukuk müşaviri veya avukat olmak üzere beş üyeden oluşur ve idare başkanının teklifi ve Başbakanın onayı ile göreve başlar. Komisyonda yukarıda adı geçen birimlerde görevli olmak kaydı ile aynı sayıda ve aynı usulle yedek üye görevlendirilir. 18

19 Kuruluşun Tanıtım Dokümanı ve İhale Şartları Belgesi hazırlandıktan sonra özelleştirme ihale aşamasına geçilmektedir. Bu işlem, Basın ve Halkla İlişkiler Daire Başkanlığı tarafından yapılan ilanlar ile başlamaktadır. Bu duyuruda son teklif verme tarihi, teminat bedelleri, ilgili hesap numaraları gibi bilgiler yer almaktadır. Özelleştirme ihalesine ilgisi olan yatırımcıların ilanda belirtilen koşullarda Tanıtım Dokümanı nı ve İhale Şartları Belgesi ni satın alması ile başlayan Teklif Alma Süreci İhale Komisyonunun kontrolünde İhale Hizmetleri tarafından alınan teklifler ile devam etmektedir. Bu süreç, teklif veren yatırımcılar ile yapılan nihai pazarlık görüşmesi ile sonuçlandırılmaktadır. Nihai pazarlık görüşmelerinde ortaya çıkan sonuç Özelleştirme Yüksek Kurulu nun onayına sunulmaktadır. 4. ÖZELLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Özelleştirme programına alınan kuruluşların özelleştirilmesine ilişkin olarak özelleştirme yöntemleri, değer tespiti ve ihale usulleri aşağıda belirtilmiştir. Özelleştirme programına alınan kuruluşlar aşağıda belirtilen yöntemlerden birinin veya birkaçının birlikte uygulanması suretiyle özelleştirilir. A. Satış: Kuruluşların aktiflerindeki mal ve hizmet üretim birimleriyle varlıklarının mülkiyetinin kısmen veya tamamen bedel karşılığı devredilmesi ya da bu kuruluşların hisselerinin tamamının veya bir kısmının kuruluşların içinde bulundukları şartlar da dikkate alınarak yurt içi ve yurt dışında, halka arz, gerçek ve/veya tüzelkişilere blok satış, gecikmeli halka arzı içeren blok satış, çalışanlara satış, borsada normal ve/veya özel emir ile satış, menkul kıymetler yatırım fonları ve/veya menkul kıymetler yatırım ortaklarına satış veya bunların birlikte uygulanması yoluyla bedel karşılığı devredilmesidir. B. Kiralama: Kuruluşların aktiflerindeki varlıklarının kısmen veya tamamen bedel karşılığında ve belli bir süre ile kullanma hakkının verilmesidir. 19

20 C. İşletme hakkının verilmesi: Kuruluşların bir bütün olarak veya aktiflerindeki mal ve hizmet üretim birimlerinin mülkiyet hakkı saklı kalmak kaydıyla bedel karşılığında belli süre ve şartlarla işletilmesi hakkının verilmesidir. D. Mülkiyetin gayrı ayni hakların tesisi: Kuruluşların aktiflerindeki mal ve hizmet üretim birimleri ile varlıklarının, mülkiyeti ilgili kuruluşa ait olmak kaydıyla, malike ait kullanma hakkına ilişkin bazı tasarruflara rıza gösterilmesine veya malikin mülkiyete bağlı haklarını kullanmasından vazgeçmesi sonucunu doğurmasına ilişkin hakların tesisidir. E. Gelir Ortaklığı modeli ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflar: Kuruluşların özellikleri ve yapıları da dikkate alınarak yukarıda belirtilen özelleştirme yöntemleri dışında kalan ve genel hükümler ile özel kanunlarda belirtilen diğer yöntemlerdir. 5. İHALE YÖNTEMLERİ İhaleler, kapalı teklif, pazarlık, açık artırma, belli istekliler arasında kapalı teklif usulü ile yapılır. A. Kapalı teklif usulü: Kapalı teklif usulünde teklifler yazılı olarak alınır. Teklif mektubu, bir zarfa konulup kapatıldıktan sonra zarfın üzerine isteklinin adı, soyadı ve tebligata esas olarak göstereceği açık adresi yazılır. Zarfın yapıştırılan yeri istekli tarafından imzalanır veya mühürlenir. Bu zarf geçici teminata ait alındı veya banka teminat mektubu ve istenilen diğer belgelerle birlikte ikinci bir zarfa konularak kapatılır. Dış zarfın üzerine isteklinin adı ve soyadı ile açık adresi ve teklifin hangi işe ait olduğu yazılır. Tekliflerin belirlenen tarih ve saatte açılması sonucu, kaç teklif verilmiş olduğu bir tutanakla belirtildikten 20

21 sonra dış zarflar hazır bulunan istekliler önünde alınış sırasına göre açılarak, istenilen belgelerin ve geçici teminatın tam olarak verilmiş olup olmadığı aranır. Şartnameye uymayan veya başka şartlar taşıyan teklif mektupları kabul edilmez. B. Pazarlık usulü: İhalelere birden fazla teklif sahibinden kapalı zarf içerisinde teklif almak şartıyla başlanabilir. Sermayesindeki kamu payı yüzde onbeşin altında olan iştirak hisselerinin özelleştirilmesinde birden fazla teklif alınması şartı aranmaz. Teklif sahipleri ile birden fazla Pazarlık görüşmesi yapılabilir. Pazarlık görüşmeleri teklif sahipleri ile ayrı ayrı yapılır. Pazarlık görüşmelerinin, ihalenin herhangi bir aşamasında pazarlık görüşmelerine devam edilen teklif sahipleri ile müştereken yapılmasına komisyonca karar verilebilir. Komisyonca gerekli görüldüğü takdirde ihale, pazarlık görüşmesine devam edilen teklif sahiplerinin katılımı ile açık artırma suretiyle sonuçlandırılabilir. Bu husus ilanda ve/veya şartnamede belirtilir. Görüşmeler komisyon tarafından bir tutanakla tespit edilir, tutanak komisyon üyeleri ve teklif sahiplerince imzalanır. C. Açık Artırma usulü: Açık artırma usulü ile yapılan ihalelere, istenilen teminatı vermiş ve ihale ilanında, ihaleye katılabilmek için belirtilen gerekli şartları yerine getirmiş oldukları komisyonca tespit edilen teklif sahipleri katılabilirler. İstenilen ilk değer ile açık artırmanın her aşamasında verilecek tekliflerde asgari artırılabilecek miktar komisyonca belirlenir. Açık artırmanın süresi komisyonca belirlenerek açık artırmaya başlanılmadan önce hazır bulunan teklif sahiplerine duyurulur. Teklif sahipleri tarafından, açık artırmaya esas alınacak ilk değer kadar veya bu değerin üzerinde teklif yapıldığı takdirde açık artırmaya devam olunur. Teklif sahipleri bir önceki teklifi artırmak suretiyle yeni tekliflerde bulunurlar. Bu suretle yapılan açık artırmada yeni bir teklif gelmezse komisyon başkanı son teklif üzerinden ihalenin bitirileceğini duyurur ve bu duyuru üç kez yapılır. Buna rağmen teklif gelmemesi halinde açık artırmaya son verilir. 21

22 D. Belirli istekliler arasında ihale usulü: Çıkılan ihaleden sonuç alınamaması halinde, Kurulun onayı alınmak kaydıyla belirli istekliler arasında ihale usulü ile ihale yapılabilir. Bu usulle yapılacak ihaleler için alınacak tekliflerde teknoloji, yatırım, üretim ve istihdam şartlarından hangisinin veya hangilerinin aranacağı ve diğer esaslar hazırlanacak ihale şartnamesinde belirtilir. Hazırlanacak ihale şartnamesi çerçevesinde istekli veya isteklilerden proje ve taahhütlerini içeren teklifleri alınır. Tekliflerin alınmasından sonra istekli ya da isteklilerle tek tek veya müştereken görüşme yapılmasına ihale komisyonunca karar verilir. Yapılacak görüşmeler sonucunda ihale sonuçları karara bağlanmak üzere İdarece Kurula sunulur. 6. STRATEJİK KURULUŞLAR VE İMTİYAZLI HİSSE 4046 sayılı Kanun 13. Maddesi ile özelleştirme programındaki kuruluşlarla ilgili stratejik konu ve kuruluşları saptamaya Özelleştirme Yüksek Kurulu yetkilidir. Stratejik olduğu tespit edilen kuruluşlarda devlete söz ve onay hakkı veren imtiyazlı hisse uygulaması yine Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından düzenlenir. Kanun gereği aşağıdaki kuruluşların sermayelerinin % 49 undan fazlasının özelleştirilmesine karar verilmesi halinde bu kuruluşlarda imtiyazlı hisseler oluşturulması zorunludur. Türk Hava Yolları A.O. T.C. Ziraat Bankası Türkiye Halk Bankası A.Ş. TMO Alkoloid Müessesesi Türkiye Petrolleri A.O. Şu anda Türk Hava Yolları AO, Petrokimya Holding AŞ, Türkiye Petrol Rafinerileri AŞ., Erdemir Demir Çelik İşletmeleri AŞ. ve Türk Telekom da imtiyazlı hisse bulunmaktadır. 22

23 IV. TÜRKİYE DE ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI A.Özelleştirme Satış Gelirleri Özelleştirme fikri ülkemiz gündemine ilk olarak 24 Ocak 1980 Kararları ile girmiştir. Ancak, ekonomik, siyasi ve toplumsal nedenlerden dolayı 2000 li yıllara kadar özelleştirme konusunda kayda değer bir başarı elde edilememiştir yılları arasında yaklaşık 8 Milyar Dolarlık bir özelleştirme işlemi gerçekleştirilmiştir. Türkiye de ekonomik ve siyasi isikrarın sağlandığı ve özelleştirme konusunda kararlı bir tutumun sergilendiği yılları arasında özelleştirme çalışmaları yoğunlaşmış ve bu dönemde yaklaşık 35 Milyar Dolarlık özelleştirme geliri elde edilmiştir. Toplamda ise bugüne kadar 43 Milyar Dolarlık özelleştirme uygulaması gerçekleştirilmiştir yılları arasında gerçekleştirilen bütün özelleştirme uygulamaları şirket, kurum, kuruluş veya varlıklar, tarih, satış bedeli ve alıcılar yöntemlerine göre kitabın sonunda liste olarak verilmiştir. (Bkz. Ek 1) 23

24 Tablo 2.Yıllar İtibariyle Yöntemlerine Göre Özelleştirme Uygulamaları- Satış Tutarları Yıllar Blok Hisse Satışı İşletme/Tesis Satışı Halka Arz İMKB de Satış Varlık Satışı Bedelli Devir Toplam ($) Toplam

25 Grafik 2: Yılları Arasında Türkiye de Özelleştirme Gelirleri Kaynak: T.C.Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı B. Özelleştirilen Kurum, Kuruluş ve Varlıklar Özelleştirme işlemlerinin başladığı 1986 yılından 2011 yılına kadar özelleştirilen şirket, varlık ve taşınmaz sayıları aşağıdaki gibidir; %50 nin üzerindeki kamu payı hisse satış yön. özelleştirilen kuruluş 98 %50 ve altında kamu payı hisse satış yöntemiyle özelleştirilen kuruluş 119 Özelleştirilen tesis ve işletmeler 201 Özelleştirilen taşınmazlar Limanlar 17 Özelleştirme İdaresince verilen yetki çerçevesinde kapsam ve programdaki kurum ve kuruluşlar tarafından gerçekleştirilen ihaleler ile gerçekleştirilen satışlar; Taşınmaz devirleri Ruhsat devri 3 Tanker 7 Gemi 113 Uçak 5 Makine-teçhizat

26 Ayrıca Türkiye Denizcilik İşletmelerine ait 6 liman envanter kayıtlarındaki menkuller, TEKEL Taşköprü Fabrikasına ait varlıklar, I. ve II. Bölge Araç Muayene İstasyonları, SEK isim hakkı, Sümer Holding e ait Merinos isim hakkı, TEKEL pipo ve nargile markaları, ÇELBOR, DİTAŞ, İSDE- MİR, Yeşilova Halı hisse devirleri ile TAKSAN a ait 4 adet tezgah da özelleştirilmiştir. Uzun yıllar boyunca özelleştirme portföyünde olmasına rağmen bir türlü özelleştirilemeyen, Türk Telekom, Erdemir, Tüpraş, Petkim, Tekel Sigara gibi büyük kamu şirketlerinin özelleştirme işlemleri bu dönemde, kamuoyu önünde rekabetçi bir ortamda, açık ve şeffaf olarak yapılan ihalelerle gerçekleştirilmiştir. C. Özelleştirme Uygulamalarının Yöntemler İtibariyle Dağılımı (ABD Doları) 1. Blok Hisse Satışı Yoluyla Özelleştirilen Kuruluşlar İşletme Tesis Satışı Halka Arz İMKB de Satış Varlık Satışı Kamu Kurumlarına Bedelli Devir Uygulamaları Toplam Özelleştirme yöntemlerinden en yaygın uygulama blok hisse satışı ile yapılan özelleştirmeler olup, uygulamaların %48 i bu yöntemle gerçekleştirilmiştir. Halka arz uygulamaları da özelleştirmeler içinde yaygın bir yer tutmaktadır. Halka arz toplam uygulamaların % 16 yı bulmakta olup, 2007 de Milyon Dolar, 2008 de ise Milyon Dolarlık halka arz gerçekleştirilmiştir. 26

27 Grafik 3: Özelleştirme Uygulamalarının Yöntemlere Göre Dağılımları (ABD Doları) Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 1. ÖZELLEŞTİRME FONU KAYNAKLARI VE KULLANIMLARI Özelleştirme Fonunun kaynakları 4046 Sayılı Kanun un 9. Maddesinde sıralanmış olup, bunlar özelleştirme uygulamalarından elde edilen tüm gelirler, ( şartname satışı, teminatın nakde çevrilmesinden elde edilen gelir ve diğer gelirler dahil) İdareye devredilen kuruluşlardan elde edilen temettüler, kapsam ve/veya programdaki kuruluşlardan yapılan borçlanmalar, ihraç edilecek her türlü menkul kıymet gelirleri ile İdareye devredilen kuruluşlardan sağlanan finansman oluşmaktadır. Fonun kullanım alanları ise, 4046 Sayılı Kanun un 10. Maddesinde yer almaktadır. Bunlar, iş kaybı tazminatı, nakle tabi personel ödemeleri, Emekli Sandığına tabi personele yapılan ödemeler, danışmanlık hizmet alım ödemeleri, özelleştirme programındaki kuruluşlarda idari, mali ve hukuki yönden yapılacak düzenlemelerin gerektirdiği giderler, İdareye devredilen kuruluşların sermaye artırımlarına katılınması, borç olarak finansman sağlanması, Fon gelirlerinin %5 ini aşmayacak şekilde İdare bütçesinin oluşturulması, özelleştirme uygulamalarının yerine getirilebilmesi için gereken her türlü mal ve hizmetin alımı ve benzeri alanları içermektedir. 27

28 Tablo 3.Yıllar itibariyle Özelleştirme Fonu kaynak ve kullanım toplamları. (Milyon ABD Doları) YILLAR TOPLAM KAYNAK TOPLAM KULLANIM TOPLAM Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı yılları arasında Özelleştirme Fonu kaynakları toplamı 49 Milyar 33 Milyon Dolar iken, Fonun kullanımlar toplamı ise 48 Milyar 944 Milyon Dolar olarak gerçekleşmiştir. 28

29 Grafik 4: Yılları Arasında Özelleştirme Fonu Kaynakları ve Kullanımları Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Özelleştirme Fonu kaynakları, faiz, temettü, şartname satışından elde edilen gelirler ve benzeri diğer gelirleri de içermektedir. Dolayısıyla, Özelleştirme Fonunun kaynakları toplamı, yılları bir bütün olarak ele alındığında, yalnızca özelleştirme satışlarından elde edilen gelirlerden yaklaşık olarak 6 Milyar Dolar daha yüksektir. Fonun kaynak ve kullanımlarının en yüksek olduğu yıllar sırasıyla 2006, 2007 ve 2008 yıllarıdır. Bu yıllarda gerçekleştirilen büyük ölçekli kurum ve kuruluşların başlıcaları aşağıdaki gibidir. PETKİM Petrokimya Holding AŞ TÜPRAŞ-Türkiye Petrol Rafinerileri AŞ TEKEL Sigara Sanayi İşletmeleri(6 adet sigara Fabrikası) TCDD Mersin Limanı Karayolları I. Ve II.Bölge Araç Muayene İstasyonları Özelleştirme Fonu Kaynakları ve Kullanımlarına ilişkin detaylı bilgi ve grafikler aşağıda yer almaktadır. 29

30 A. Özelleştirme Fonu Kaynakları YILLAR Tablo Yılları İtibariyle Özelleştirme Fonu Kaynaklarının Gelir Kalemlerine Göre Dağılımı (Milyon ABD Doları) ÖZELLEŞTİRME TAHSİLATLARI TEMETTÜ GELİRLERİ FAİZ GEL. TEMİNATIN NAKDE ÇEV. ŞARTNAME GELİRLERİ DİĞER GEL TOPLAM Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 30

31 Özelleştirme Fonu kaynaklarına, 644 Milyon Dolar Dünya Bankası ndan alınan, istihdam ödemeleri ile İş Geliştirme Merkezlerine aktarılan kaynaklar gibi sosyal amaçlı harcamaları, ticari bankalardan alınan 414 Milyon Dolar kredi ve kuruluşlardan sağlanan 515 Milyon Dolarlık borçlanmaları ilave ettiğimizde toplam kaynaklar rakamı olan 49 Milyar 35 Milyon Dolara ulaşılmaktadır. Özelleştirme uygulamaları ile özelleştirme gelirleri arasındaki fark, gelirlerin tahsil bazlı olması ve taksitli özelleştirmelerde taksite bağlanan kısmın özelleştirme uygulama rakamlarına dahil edilmemesinden kaynaklanmaktadır. 1. Temettü Gelirleri Grafik 5: Yılları Arası Temettü Gelirleri Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Özelleştirme İdaresine devredilen kuruluşlardan elde edilen temettü gelirleri özelleştirme dışı kaynaklar arasında ilk sırada yer almakta olup, yılları arasında toplam 4 Milyar 400 Milyon Dolar temettü geliri elde edilmiştir. Yıllar itibariyle en yüksek temettü gelirleri 2007 yılında 468 Milyon Dolar ve 2008 yılında 433 Milyon Dolardır. Özelleştirme sürecinde en yüksek temettü gelirleri Halkbank (1.782 Milyon ), Tüpraş (1.277 Milyon ) Erdemir (242 Milyon ) ve Petrol Ofisidir. (129 Milyon ) İdareye devredilen kuruluşların iştirak ve bağlı ortaklıklarının temettüleri ise, ilgili kuruluş bünyesinde bırakılmaktadır. 31

32 2. Faiz Gelirleri Grafik 6: Yılları Arasında Faiz Gelirleri Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Faiz gelirleri, Özelleştirme Fonunun hemen kullanılmayan Fon bakiyelerinin 3 kamu bankasında nemalandırılması sonucu elde ettiği gelirlerden oluşmaktadır yılları arasında toplam 806 Milyon Dolar faiz geliri elde edilmiştir. En yüksek faiz geliri sırasıyla 2007 yılında 243 Milyon Dolar ve 2008 yılında 221 Milyon Dolar olarak gerçekleşmiştir. 3. Teminatın Nakde Çevrilmesi Grafik 7: Yılları Arası Teminatın Nakde Çevrilmesi İle Elde Edilen Gelirler Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 32

33 Özelleştirme ihalelerine katılan yatırımcıların İdareye sunmuş oldukları geçici veya kesin teminatların nakde çevrilmesinden elde edilen gelirleri ihtiva etmektedir yılları arasında teminatın nakde çevrilmesi ile elde edilen gelirler toplamı 319 Milyon Dolardır yılında teminatların nakde çevrilmesinde rekor yaşanmıştır. Özellikle ihale sonuçları doğrultusunda sözleşme imzalamaya davet edilen elektrik dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesi amacıyla yapılan ihalelerde kazanan alıcı şirketlerin İdarece verilen süre içerisinde sözleşme imzalamaktan vazgeçmeleri sonucunda 2011 yılında İdareye vermiş oldukları teminat mektuplarının nakde çevrilmesi sonucunda bu gelirler çok yüksek gerçekleşmiştir. Ayrıca, Başkent Gaz AŞ. nin ihalesinde yatırımcının ihale şartnamesinde belirtilen yükümlülüklerini yerine getirememesi nedeniyle idaremize vermiş olduğu Doları tutarındaki geçici ve ek geçici teminatı da aynı yıl teminat olarak kaydedilmiştir. 4. Şartname Gelirleri Grafik 8: Yılları Arası Elde Edilen Şartname Gelirleri Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Kuruluş, varlık, işletme ve diğer taşınmazların özelleştirilmesi amacıyla hazırlanan şartname gelirleri Fonun gelir kalemlerinden biri olup, bugüne kadar toplam 22 Milyon Dolarlık şartname satış geliri elde edilmiştir. 33

34 5. Diğer Gelirler Diğer Fon gelirleri kaleminde; Fonun ana kalemlerinde yer almayan, geçici teminat bedeli iadesi, tahsil edilen icra bedelleri, özelleştirme portföyünde yer alan şirketlerin aktiflerinde yer alan emeklilik, kıdem tazminatları benzeri gelirler yer almaktadır. Bu kalemde en yüksek tutar 2011 yılında gerçekleşmiş olup, Sümerbank ın özelleştirilmesi sonucu 4046 Sayılı Kanun un 21,22 ve 23 üncü maddeleri gereğince ödenmesi gereken istihdam ödemelerinin karşılığı olarak bloke edilen yaklaşık 48 Milyon Dolar özelleştirme Fonuna aktarılmıştır. Grafik 9: Yılları Arası Fon Hesaplarına Giren Diğer Gelirler Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 34

35 B. Özelleştirme Fonu Kullanımları Tablo 5: Yılları İtibariyle Özelleştirme Fonunun Kullanım Alanları (Milyon ABD Doları) YILLAR HAZİNE İLGİLİ KURULUŞLAR İSTİHDAM İLAN REKLAM DANIŞMANLIK DİĞER SERMAYE BORÇ İDARİ BÜTÇE TOPLAM Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Özelleştirme Fonunun kullanımları arasında İdarece İMKB den yapılan 137 Milyon Dolarlık hisse alımları ile, Dünya Bankası, Ticari Bankalar ve Kuruluşlardan yapılan borçlanmalar için 4 Milyar 285 Milyon Dolarlık geri 35

36 ödemeleri bulunmakta olup, böylece toplam kullanımlar 48 Milyar 946 Milyon Dolara ulaşmaktadır. 1. Hazineye Aktarmalar Grafik 10: Yılları Arasında Hazineye Aktarılan Tutarlar Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Grafik yılları arasında Özelleştirme Fonundan Hazine ye aktarılan kaynakları göstermektedir Sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun un 10. Maddesi Özelleştirme Fonunun nakit fazlası, Hazinenin iç ve dış borç ödemelerinde kullanılmak üzere Hazine hesaplarına intikal ettirilir. Özelleştirme Fonundan diğer herhangi bir fona aktarma yapılmaz hükmünü taşımaktadır. Ayrıca, Hazine ye aktarımlar 4046 Sayılı Kanun un Geçici 23 üncü maddesi çerçevesinde de yapılmaktadır. Özelleştirme uygulamalarından elde edilecek gelirlerin genel bütçe harcama ve yatırımlarında kullanılmaması 4046 Sayılı Kanun un temel ilkeleri arasında sayılmaktadır. Bu doğrultuda yılları arasında (Türk Telekom un 8.7 Milyar Dolarlık satış geliri rakamı dahil) toplam 31 Milyar 56 Milyon Dolar Hazine hesaplarına aktarılmıştır. 36

37 2000 Yılında Hazineye aktarılan Milyon Doları hariç tutarsak, aktarmaların Milyon Dolarlık, yani %88 lik bölümünün yılları arasında gerçekleştirildiği görülmektedir. 2. İlgili Kuruluşlara Aktarmalar Grafik 11: Yılları Arası Özel Kanun Gereği İlgili Kuruluşlara Aktarılan Özelleştirme Bedelleri Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Yukarıdaki grafikte görüldüğü üzere kamu kurum ve kuruluşlarına ait hisse varlık ve gayrimenkullerin satışından elde edilen özelleştirme gelirleri İdaremiz ile ilgili kuruluş arasında yapılan sözleşme veya özel kanun ve mevzuat gereği, özelleştirme sürecinde yapılan masraflar düşüldükten sonra kalan tutar belirli bir süre içerisinde ilgili kuruluşa aktarılmaktadır. Kurum ve kuruluşlar arasında en fazla transfer 940 Milyon Dolar ile Emekli Sandığı na yapılmıştır. Hidroelektrik santrallerinin (HES) özelleştirilmesinden elde edilen 147 Milyon Dolar Enerji Bakanlığı na aktarılmıştır. Ayrıca, 4046 Sayılı Kanun un Geçici 24 üncü Maddesi nde yer alan Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ne ait limanların özelleştirilmesinden elde edilen gelirler, tahsilini izleyen 15 gün içinde Ulaştırma Bakanlığı na aktarılır hükmü kapsamında, TCDD ye 37

38 ait Mersin, Samsun ve Bandırma Limanlarının özelleştirilmesinden elde edilen 446 Milyon Dolar Ulaştırma Bakanlığı na aktarılmıştır. Bu çerçevede yılları arasında gerçekleştirilen özelleştirmeler sonrası yapılan aktarımlar tutarı 2 Milyar 419 Milyon Dolardır. Bu bağlamda Hazine ve özel kanun gereği ilgili kuruluşlara yapılan aktarma toplamı yaklaşık 33,5 Milyar Dolara ulaşmaktadır. 3. İlan ve Reklam Giderleri Grafik 12: Yılları Arasında İdare Tarafından Basın ve Yayın Kuruluşlarına Verilen İlan ve Reklam Giderleri Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı yılları arasında özelleştirme ihalelerinin kamuoyuna duyurulması amacıyla İdare tarafından basın ve yayın kuruluşlarına verilen ilan ve reklam giderleri toplamı 82 Milyon Dolar tutarında olup, en fazla giderin yapıldığı yıllar 8 Milyon Dolar ile 2000 yılı ve 7 Milyon Dolar ile 2007 yılıdır. İlan ve reklam giderlerinin en yüksek olduğu 2000 yılında, Petrol Ofisi A.Ş., Asil Çelik Sanayi ve Tic. A.Ş., Deniz Nakliyatı T.A.Ş. nin özelleştirme işlemleri gerçekleştirilmiştir. 38

39 4. Danışmanlık Giderleri Grafik 13: Yılları Arası Danışmanlık Giderleri Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 1986 yılından 2011 yılına kadar İdaremizce alınan danışmanlık hizmetleri karşılığı olarak toplam 106 Milyon Dolar bedel ödenmiştir. Özelleştirme uygulamalarının en yoğun olduğu 2006 yılında 29 Milyon Dolar, 2005 yılında ise 10 Milyon Dolarlık danışmanlık hizmeti alım bedeli ödenmiştir. Danışmanlık giderlerinin en yüksek olduğu 2006 yılında, Türkiye nin en büyük şirketlerinden TÜPRAŞ-Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş., ER- DEMİR-Ereğli Demir ve Çelik İşletmeleri A.Ş. ve THY-Türk Hava Yolları A.O. nun halka arzı gibi işlemler gerçekleştirilmiştir. 39

40 5. Kapsam ve Programdaki Kuruluşlara Borç Olarak Finansman Sağlanması Grafik 14: Yılları İtibariyle İlgili Kuruluşlara Borç Finansman Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı İdareye devredilen kuruluşlara, sermaye taahhüt borcu bulunmadığı zamanlarda İdarece belirlenecek esaslar çerçevesinde borç olarak finansman sağlanmaktadır. Kapsamdaki veya programdaki kuruluşlara sağlanan borca, T.C. Merkez Bankası Reeskont ve Avans İşlemlerinde Uygulanan Faiz Oranlarından İskonto Oranı uygulanmaktadır yılları arasında kapsam ve programda bulunan kuruluşlara toplam 3 Milyar 233 Milyon Dolarlık borç finansmanı sağlanmıştır. Yıllar itibariyle göze çarpan en yüksek borç finansmanı sağlanan yıllar 2006 da 641, 2008 de 413 ve 2011 de 610 Milyon Dolar olup, her üç yılda da sağlanan borç finansmanının büyük bir bölümü TEDAŞ a yapılan borç aktarmalarından oluşmaktadır. 40

41 6. İlgili Kuruluşlara Sermaye Aktarımları Grafik 15: Yılları İtibariyle İlgili Kuruluşlara Sermaye Aktarımaları Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Özelleştirme Uygulamaları Kanunu nun 17 nci maddesi çerçevesinde özelleştirme programında bulunan kuruluşlara yılları arasında toplam 6 Milyar 760 Milyon Dolar sermaye ödemesi yapılmıştır. En yüksek sermaye ödemesi 2006 yılında Milyon Doları olarak gerçekleşmiştir. Bu tutarı 1993 yılında 471 Milyon Dolar, 1999 yılında da 419 Milyon Dolar izlemiştir. Her iki yılda da aktarılan sermayenin büyük bölümü TEKEL ve Sümer Holding e aktarılmıştır. 41

42 7. İdari Bütçeye Aktarmalar Grafik 16: Yıllar İtibariyle İdari Bütçeye Yapılan Aktarmalar Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Başbakana bağlı kamu tüzel kişiliğine sahip İdare özel bütçeli bir kuruluş olup, bütçesi, Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından onaylanmakta ve Özelleştirme Fonunun %5 ini aşmayacak şekilde Fondan yapılan aktarmalarla oluşturulmaktadır yılları arasında uygulayıcı ilk kurum Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi olduğundan bu yıllara ait İdari bütçe verileri yer almamaktadır yılında 4046 sayılı Kanun ile; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı kurulduğundan veriler yıllarını ihtiva etmektedir yılları arasında İdari bütçeye toplam 135 Milyon Dolar kaynak aktarılmış olup, yıllık ortalama İdari bütçe gideri 8 Milyon Dolar civarındadır. 42

43 8. Diğer Giderler Grafik 17: Yılları Arası Diğer Giderler Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Diğer giderler kaleminde başta mahkeme giderleri olmak üzere icra giderleri, menkul kıymet muhafaza giderleri vergi, icra, kargo ve benzeri giderler yer almaktadır. Yıllar itibariyle en yüksek gider 47 Milyon Dolar ile 1995 ve 35 Milyon Dolar ile 1998 yılında gerçekleştirilmiştir. C Yılları Hükümet Dönemleri İtibariyle Özelleştirme Uygulamaları 1986 yılından itibaren, koalisyon hükümetleri dahil iktidara gelen bütün hükümetler tarafından özelleştirme işlemleri gerçekleştirilmiştir. Tablo(4) incelendiğinde, bütün özelleştirme sürecinde 43 Milyar 79 Milyon Dolarlık bir özelleştirme geliri elde edildiği ve en yoğun özelleştirme uygulamalarının, 22 Milyar Dolar ile 59. Hükümet, 12 Milyar Dolarla 60. Hükümet, 3,4 Milyar Dolar ile de 57. Hükümet tarafından gerçekleştirildiği görülmektedir. 43

44 Tablo 6. Hükümet Dönemleri İtibariyle Özelleştirme Uygulamaları: (Milyon ABD Doları) YILLAR HÜKÜMETLER HÜKÜMET DÖNEMLERİ ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ANAP Hükümeti 45. Hükümet ANAP Hükümeti 46. Hükümet ANAP Hükümeti 47. Hükümet ANAP Hükümeti 48. Hükümet DYP-SHP Koalisyonu 49. Hükümet DYP-SHP/CHP Koal. 50. Hükümet DYP Hükümeti 51. Hükümet DYP-CHP Koal. 52. Hükümet ANAP-DYP Koal. 53. Hükümet RP-DYP Koal. 54. Hükümet ANAP-DSP-DTP Koal. 55. Hükümet DSP Hükümeti 56. Hükümet DSP-MHP-ANAP Koal 57. Hükümet AKP Hükümeti 58. Hükümet AKP Hükümeti 59. Hükümet AKP Hükümeti 60. Hükümet AKP Hükümeti 61. Hükümet TOPLAM Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 44

45 Grafik 18: Yılları İtibariyle Hükümetler Tarafından Gerçekleştirilen Özelleştirme Uygulamaları Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 45

46 46

47 V. YÜRÜTÜLMEKTE OLAN ÖZELLEŞTİRME FAALİYETLERİ A. Portföyde Bulunan Başlıca Şirket ve Kuruluşlar Şirket/Kuruluş Kamu Payı (%) Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ 100 Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ 100 Hamitabat Elektrik Üretim AŞ 100 Başkent Doğalgaz Dağıtım AŞ 80 Türkiye Halk Bankası AŞ 75,02 Türk Hava Yolları AŞ 49 Petkim Petrokimya Holding AŞ 10,32 Kayseri ve Civarı Elektrik AŞ 20 Kayseri Şeker Fabrikaları AŞ 10 Yaklaşık uzunluğu Km olan 8 adet otoyol, çevre ve bağlantı yolları ile birlikte Boğaziçi ve Fatih Sultan Mehmet Köprülerinin özelleştirilmesi çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca EÜAŞ a ait 50 adet akarsu santralleri ile TC Devlet Demiryolları İşletmeleri ne ait İzmir ve Derince Limanlarının özelleştirme faaliyetleri de İdare tarafından sürdürülmektedir. Milli Piyango İdaresi (Şans oyunlarının Özelleştirilmesi) MPİ, 4046 Sayılı Kanun kapsamında bulunmamakta olup, özelleştirme çalışmaları 320 sayılı Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde yürütülmektedir. 47

48 B Yılı Özelleştirme Faaliyetleri 2012 yılının en önemli özelleştirme işlemlerinin, köprü ve otoyollar ile Başkent Doğalgaz ın özelleştirilmesi olması beklenmektedir. Devri gerçekleşmeyen elektrik dağıtım bölgeleri ile, Kayseri ve Civarı Elektrik Dağıtım AŞ de bulunan %20 kamu payının yanı sıra, elektrik üretim tesislerinin ihalelerinin de 2012 içerisinde tamamlanması öngörülmektedir. EÜAŞ a ait 4 öncelikli termik santral (Hamitabat,Soma, Seyitömer ve Kangal) ile 9 portföyden oluşan toplam 45 adet hidro ve termik santrallerin ihalelerine çıkılması beklenmektedir. Şeker fabrikalarından Portföy B ve Portföy C de bulunan şeker fabrikalarının özelleştirme ihalesi geçen yıl gerçekleştirilmiş olup, bu grupların devri beklenirken, diğer portföylerde de özelleştirme sürecinin 2012 de başlaması düşünülmektedir. Özelleştirme ihaleleri tamamlanan Doğusan AŞ ile Acıselsan AŞ hisselerinin 2012 yılı içinde devredilerek özelleştirme işlemleri tamamlanacaktır. Kruvaziyer ve yük limanı olarak iki kısım halinde planlanan İzmir Limanının özelleştirme çalışmalarında da son aşamaya gelinmiş olup, tamamlanması halinde 2012 de ihaleye çıkılması planlanmaktadır. Ayrıca, İstanbul Salıpazarı ve Derince Limanının özelleştirilmesine ilişkin ihale çalışmaları devam etmekte olup, sonuçlandığında bu yıl ihaleye çıkılabilecektir. Yine Maliye Hazinesine, DMO ve TCDD ye ait gayrimenkullerin özelleştirme işlemleri devam etmektedir. 48

49 VI. ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLARDA ÜRETİM, KAR/ZARAR, İSTİHDAM VE YATIRIMLAR ÜZERİNE BİR İNCELEME Türkiye de özelleştirme uygulamaları çeşitli üniversite ve bilim adamları tarafından incelenmiş olup, bu akademik çalışmaların en detaylı ve günceli olan bir çalışma (Bkz. YAVİLİOĞLU, Cengiz, (2010), Dünyada ve Türkiye de Özelleştirme Uygulamaları, Teorik ve Tarihsel Bir Perspektif, ÖİB Yayınları, No.1, Ankara) sonucunda yapılan değerlendirmeler şu şekilde belirlenmiştir arasındaki dönemde özelleştirilen şirketlerden 77 sinin; kapasiteleri, kapasite kullanım oranları, alıcılar tarafından şirketler için yapılan yatırım tutarları, üretim miktarları, satış miktarları, net kar/zarar pozisyonları, şube sayıları ve istihdam yapılarının özelleştirme öncesi ve özelleştirme sonrası karşılaştırmalı olarak yapılan ayrıntılı analizinde; 30 şirket özelleştirme öncesinde kar etmiş olup, özelleştirme sonrasında da karlılığını artırarak sürdürmüştür. 18 şirket özelleştirmeden önce zarar ederken, özelleştirme sonrasında kar etmeye başlamıştır. 11 şirket özelleştirmeden önce kar ederken, sonrasında zarar etmiştir. 7 şirket ise özelleştirme öncesinde ve sonrasında zarar etmiştir. 3 Şirkette özelleştirme öncesi ve sonrası veri elde edilememiş, 3 şirkette özelleştirme öncesi veri elde edilemezken, özelleştirme sonrası elde edilen verilere göre kar elde ettikleri tespit edilmiştir. Şirketlerin 27 sinden yıllık ortalama 234 Milyon Dolar temettü sağlanmış olup, toplam temettü Milyon Dolardır. 49

50 Özelleştirme Fonundan 31 şirkete kaynak aktarılmıştır. Bütün şirketlere aktarılan yıllık ortalama kaynak tutarı 633 Milyon Dolar, toplam kaynak tutarı ise Milyon Dolar olarak gerçekleşmiştir. 64 şirkette büyük ölçekli yatırımlar gerçekleştirilmiş, 13 şirketten yatırım yapılıp yapılamadığına ilişkin bilgi alınamamıştır. Bilgi alınan 64 şirkete alıcılar tarafından yıllık ortalama Milyon Dolar, toplamda ise Milyon Dolar yatırım yapılmıştır. Şirketlerin 33 ünde personel artışı sağlanırken 44 ünde azalış olmuştur istihdam sağlanırken, çalışan sayısı azalmıştır. Buna rağmen toplamda kişilik istihdam artışı sağlanmıştır. Hem incelemesi yapılan şirketlerde çalışan personel sayısındaki artış, hem de 4/C kapsamında işe yerleştirilen personel birlikte dikkate alındığında, incelenen şirketlerdeki özelleştirme uygulamaları sonucu toplam istihdam sayısında kişilik bir artış sağlanmıştır. Özelleştirilen şirketlerden 68 i üretim faaliyetlerine devam etmektedir. 4 şirketin faaliyetleri kalmadığı için başka kamu şirketleri ile birleştirilerek tüzel kişilikleri sonlandırılmıştır yılları arasında bölgesi ve sektörü için önem arz eden varlık satışı yoluyla özelleştirilen 11 işletme ve tesisler ile, hisse satışı yoluyla özelleştirilen 19 şirkette, üretim şartı, üretim ve yatırım şartı, yatırım şartı, faaliyet şartı, yatırım ve istihdam şartı ile bazılarına da sadece istihdam şartları konulmuştur. Bu şartların yerine getirilmesi için yatırımcılardan belirli miktarlarda teminatlar alınmıştır. Taahhütlerin yerine getirilmemesi halinde cezai şart olarak teminatların irat kaydedilmesi öngörülmüştür. 50

51 VI. ÖZELLEŞTİRME VE YABANCI SERMAYE Ülkemizin uluslararası sermayeden aldığı payın, gerek coğrafi konumu gerekse potansiyelimizle karşılaştırıldığında çok düşük düzeylerde kalmış olmasına rağmen, son yıllarda özelleştirme ihaleleri sürecine yabancı sermayeli şirketler de yoğun ilgi göstermiştir. Ülkemizin temel ekonomik sorunlarının çözümüne olumlu katkı sağlayacak yatırım, üretim ve ihracat artışını destekleyecek, yeni teknoloji ve uzmanlık getirecek olan yabancı sermayenin özelleştirmeler yolu ile girişi ülkemizin gelişmesi ve üretim gücümüzün artmasına doğrudan katkı sağlayacaktır. Bu doğrultuda, özelleştirme uygulamalarında yerli, yabancı ayırımı yapılmaksızın, gerekli ön yeterlilik kriterlerine sahip her katılımcı eşit şartlarda ihalelere iştirak edebilmektedir. Özelleştirme uygulamaları ile kamu işletmelerinin sermayesindeki kamu hissesinin tamamı veya bir kısmının yabancı sermayeli şirketlere satışı sonucu yılları arasında toplam Milyon ABD Dolarlık yabancı sermaye girişi sağlanmıştır. (Bkz. Tablo 7) Özelleştirme uygulamalarından elde edilen toplam satış geliri Milyon Dolar olup, bunun Milyon Dolarlık bölümü yabancı sermaye girişi yoluyla gerçekleşmiştir. Genel amaçlı yabancı sermaye girişleri ile paralellik arz eden özelleştirmeler yoluyla gelen yabancı sermaye girişleri, genel eğilim doğrultusunda 2008 yılında yaşanan küresel kriz dolayısıyla gerilemiştir ve 2011 yıllarında herhangi bir giriş gerçekleşmemiştir. Bunda yaşanmakta olan küresel finansal krizin etkisi büyüktür. 51

52 Grafik 19: Yılları İtibariyle Özelleştirmeler Yoluyla Gelen Yabancı Sermaye Tutarları (Milyon $) Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Sağlanan yabancı sermaye girişinin Milyon Doları blok hisse satışı, Milyon Doları varlık satışı, Milyon Doları da işletme ve/veya imtiyaz hakkı devri uygulamaları yolu ile sağlanmıştır. Bir kalemde en yüksek yabancı sermaye girişi, Türk Telekom un %55 inin 2005 yılında, 6 Milyar 550 Milyon Dolar bedelle Ojer Telekomünikasyon AŞ ne (Dubai / S.Arabistan / Ürdün / Lübnan) devri ile sağlanmıştır. Petkim Petrokimya Holding AŞ nin %51,12 sinin, 2008 de Socar&Turcas Petrokimya AŞ ye toplam Milyon Dolara satışı dolayısıyla (Azerbaycan, Bahreyn) Milyon Dolar (yabancı sermayedara düşen pay), yine aynı yıl Tekel Sigara San.AŞ ye ait 6 adet sigara fabrikasının Milyon Dolar bedelle British&American Tobacco Tüt.Mam. AŞ ne (Hollanda) satışından da Milyon Dolarlık yabancı sermaye girişi sağlanmıştır. Ayrıca İlki T.Halk Bankası AŞ. ne ait %25,62 hissenin 2007 de uluslararası kurumsal yatırımcılara arz edilmesinden Milyon Dolar, diğeri 2008 yılında Türk Telekom un %9 unun uluslararası kurumsal yatırımcılara arz edilmesinden de Milyon Dolar yabancı sermaye girişi olmuştur. 52

53 Grafik 20: Yılları İtibariyle Gerçekleştirilen Özelleştirmelerde Yerli Yatırımcı/ Yabancı Yatırımcı Oranı (Milyon $) Toplam özelleştirme uygulama tutarı, milyon ABD Dolarıdır. TOPLAM ÖZELLEŞTİRME TUTARI TUTARI MİLYON ABD DOLARI M. $ YEREL YATIRIMCI: M. $ YEREL 64% YATIRIMCI: 64% M. $ YABANCI SERMAYE: M. $ YABANCI 36% SERMAYE: 36% Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 4046 Sayılı Kanun ile, yabancı uyruklu gerçek ve tüzel kişilere gayrimenkul satışı ve devrinin mütekabiliyet esasları çerçevesinde yürürlükteki mevzuat hükümlerine tabi olarak yapılabileceği hususu hüküm altına alınmıştır. 53

54 Tablo 7.Yabancı Sermayeli veya Yabancı Sermaye Ortaklığı Bulunan Şirketlere Yapılan Satış/Devir Uygulamaları: 1. BLOK HİSSE SENEDİ SATIŞI UYGULAMALARI: Özelleştirilen Şirket Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan Yabancı Ortak Payı (%) Satış Bedelindeki Yabancı Ortak Payı ($) Ülkesi ANSAN Ankara Gıda Meş. Mey. Sul. A.Ş Atlantic Industries Ltd ABD MEDA Meşrubat Dağıtım ve Ticaret A.Ş Atlantic Industries Ltd ABD Uçak Servisi A.Ş. (USAŞ) SAS Service Partner A/S Danimarma Afyon Çimento Sanayii T.A.Ş Ciments Francais Fransa Ankara Çimento Sanayii T.A.Ş Ciment Francais S.A Fransa Balıkesir Çimento Sanayii T.A.Ş Ciment Francais S.A Fransa Söke Çimento Sanayii T.A.Ş Ciment Francais S.A Fransa Trakya (Pınarhisar) Çimento San. T.A.Ş Ciment Francais S.A Fransa TOFAŞ Oto Ticaret A.Ş Fiat Auto S.p.A İtalya Türkkablo A.O Nokia Int. - Finnish Fund Finlandiya Güneş Sigorta A.Ş Gan International Fransa İpragaz A.Ş Primagaz A.G Fransa MEYSU Meyve Suyu ve Gıda Sanayi A.Ş Ünal DOĞAN ve Or Almanya NETAŞ Northern Electric Telekom. A.Ş NTL Ltd İngiltere 54

55 TELETAŞ Telekom. End. Ticaret A.Ş ALCATEL Holding B.V Hollanda AEG Eti Elektrik Endüstrisi A.Ş AEG Aktiengesellschaft Almanya AEG Eti Elektrik Endüstrisi A.Ş AEG Aktiengesellschaft Almanya ÇİNKUR Çinko Kurşun Metal Sanayii A.Ş K.M.M.Tic. A.Ş İran BASF Sümerbank Türk Kimya Sanayi A.Ş BASF AG / BASF H.E Almanya Aymar Yağ Sanayi A.Ş UNILEVER Hollanda Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş TEKFEN Lüx-İng. Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş Inmet Mad. A.Ş Kanada Samsun Gübre Sanayii A.Ş Toros Gübre Lüx-İng. Kıbrıs Türk Hava Yolları Ltd. Şti Ada H.Taş. A.Ş KKTC Türk Telekomünikasyon A.Ş Ojer Tel. A.Ş Dubai,Lüb. Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş Enerji Yat.A.Ş Hol.İng. Başak Emeklilik A.Ş Groupama Int Fransa Başak Sigorta A.Ş Groupama Int Fransa PETKİM Petrokimya Holding A.Ş Socar & Turcas A.Ş Azb.Bhr. Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş Enerjisa A.Ş Avusturya Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş Akcez Enerji A.Ş Çek C. 55

56 2. VARLIK SATIŞ/ DEVRİ UYGULAMALARI: Özelleştirilen Varlık Satış Tarihi SATIŞ / DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan Yabancı Ortak Payı (%) Satış/Devir Bed. Yabancı Ortak Payı ($) Ülkesi TESTAŞ - Aydın Tesisleri Taiwan F. Aydın E. A.Ş Taiwan T. Denizcilikİş. A.Ş. - Kuşadası Limanı Ege Liman A.Ş Liberya / İng. TCDD - Mersin Limanı Mersin Ul. Liman A.Ş Singapur Karayolları - I. Bölge Araç Muayene İst Tüvturk Kuzey A.Ş Almanya Karayolları - II. Bölge Araç Muayene İst Tüvturk Güney A.Ş Almanya TEKEL/Sigara San. A.Ş.-6 Sigara Fab BAT Tüt. Mam. A.Ş Hollanda TOPLAM:

57 3. ULUSLARARASI ARZ UYGULAMALARI: Özelleştirilen Şirket Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan Kişi / Firma Yabancı Ortak Payı (%) Satış Bedelindeki Yabancı Ortak Payı ($) Ülkesi TOFAŞ Türk Otomobil Fabrikaları A.Ş Kurumsal Yatırımcılar Muhtelif Türkiye İş Bankası A.Ş Kurumsal Yatırımcılar Muhtelif TÜPRAŞ T. Petrol Rafinerileri A.Ş Kurumsal Yatırımcılar Muhtelif Petrol Ofisi A.Ş Kurumsal Yatırımcılar Muhtelif Türk Hava Yolları A.O Kurumsal Yatırımcılar Muhtelif PETKİM Petrokimya Holding A.Ş Kurumsal Yatırımcılar Muhtelif Türkiye Halk Bankası A.Ş Kurumsal Yatırımcılar Muhtelif Türk Telekomünikasyon A.Ş Kurumsal Yatırımcılar Muhtelif TOPLAM: GENEL TOPLAM:

58

59 VII. ÖZELLEŞTİRMENİN SOSYAL BOYUTU 1. Özelleştirme ve İstihdama Yansımaları Ülkemizdeki özelleştirme uygulamalarında önemli bir husus da, bu kuruluşlarda çalışan işçilerin ve ailelerinin mağdur edilmemesi ve özelleştirme çalışmalarının toplumun sosyal dengeleri üzerinde olumsuz yansımalara neden olmamasıdır. Bu çerçevede 2004/7898 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve ek düzenlemeler ile; tarihinden itibaren özelleştirme sonucu işten çıkarılan işçilerden emeklilik hakkı kazanamayanların 657 sayılı Kanun un 4/C maddesi çerçevesinde diğer kamu kurumlarına geçici personel olarak atanmaları imkanı getirilmiştir. Bu kapsamda durumu uygun görülen işçi atama teklifleri yapılmak üzere Devlet Personel Başkanlığına gönderilmiştir. Ayrıca, 4046 sayılı Kanun çerçevesinde çalışanlar lehine aşağıdaki düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Bunlar; 4046 sayılı Kanun uyarınca, memur ve sözleşmeli personelin özlük hakları korunarak diğer kamu kurumlarına atanabilmektedir. Özelleştirme uygulamaları sonucu bu kuruluşlarda çalışan memur ve sözleşmeli personel özlük hakları korunarak diğer kamu kurumlarına atanmıştır. Özelleştirme programına alınan kuruluşlarda emeklilik hakkını kazananların iki ay içinde başvurmaları halinde emeklilik ikramiyeleri yüzde 30 oranında fazla ödenmekte ve bu ödemeler Özelleştirme Fonundan karşılanmaktadır. Bu teşvikten faydalanmak üzere erken emekliliğini talep eden toplam kişiye toplam ,81 TL ödeme yapılmıştır. Emeklilik hakkını kazanan işçilerin emekli edilmeleri teşvik edilerek kıdem tazminatları eksiksiz olarak zamanında ilgili kuruluşlar tarafından zaman zaman Özelleştirme Fonunun katkısıyla ödenmektedir. 59

60 Emeklilik hakkını kazanmadan özelleştirme işleminden önce veya özelleştirme sırasında iş akdi feshedilen işçilere çalışma sürelerine bağlı olarak 8 aya kadar Özelleştirme Fonundan İş Kaybı Tazminatı ödenmektedir. Bu kapsamda, Türkiye İş Kurumuna özelleştirme fonundan kişiye toplam ,04 TL aktarma yapılmıştır. 2. Özelleştirme Sosyal Destek Projeleri (ÖSDP-I ve ÖSDP-II ) tarihleri arasında yürütülen ÖSDP projeleri ile, özelleştirme uygulamalarına bağlı olarak kıdem ve ihbar tazminatlarının ödenmesi yanında, özelleştirme nedeniyle iş kaybına uğrayanların ve ikincil işsizlerin yeniden işe yerleştirilmelerine yardım edilmesi ve kendi işini kuracaklara destek olunması amaçlanmıştır. Proje çerçevesinde verilen Yeniden İşe Yerleştirme Hizmetleri, Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) ve Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) tarafından, Hizmet Sağlayıcılar aracılığı ile yürütülmüştür. İŞKUR ve KOSGEB tarafından verilen hizmetlere ilişkin değerlendirme sonuçları aşağıda yer almaktadır: A. İŞKUR Aracılığıyla Sağlanan Hizmetler: İŞKUR, danışmanlık, eğitim ve toplum yararına çalışma programı (TYÇP) hizmetleri olmak üzere üç ana grupta hizmet sunmuştur. Her iki proje çerçevesinde Alt Projeye katılım ile kişiye istihdam sağlanmıştır. 60

61 Tablo 8: İŞKUR Aracılığıyla Gerçekleştirilen ÖSDP Hizmetleri Hizmet Türü Alt Proje Sayısı Katılımcı Sayısı İstihdam Sayısı ÖSDP-I ÖSDP-II TOPLAM Kaynak:Özelleştirme İdaresi Başkanlığı B. KOSGEB Aracılığıyla Sağlanan Hizmetler: İş Geliştirme Merkezleri (İŞGEM), küçük girişimcilerin iş kurmasını ve geliştirmesini destekleyen ve kolaylaştıran, dolayısıyla işletmelerin hayatta kalma ve büyüme olanaklarını arttıran, Türkiye için yeni sayılabilecek bir istihdam yaratma ve iş kurma modelidir. ÖSDP-2 çerçevesinde İŞGEM lere ilişkin olarak yapılan başvuruların değerlendirilmesi sonrasında, Birinci Proje çerçevesinde kurulan 6 İŞGEM e ilave olarak Diyarbakır, Elazığ, Samsun, Yozgat ve Avanos da 5 İŞGEM daha kurulmuştur. 61

62 Tablo 9: İŞGEMLER ve Mevcut İstihdam Proje İŞGEM Yöre Kuruluş İşyeri İstihdam Tarihi Sayısı Sayısı Tarsus Mersin Ereğli Zonguldak ÖSDP 1 ( ) Eskişehir Eskişehir Adana Adana Mersin Mersin Van Van Ara Toplam ÖSDP-2 ( ) Avanos Nevşehir Samsun Samsun Elazığ Elazığ Yozgat Yozgat Diyarbakır Diyarbakır Ara Toplam TOPLAM Kurulan 11 İş Geliştirme Merkezlerinde toplam olarak 328 işletme faaliyete geçmiş ve ilave istihdam sağlanmıştır. 62

63 SONUÇ Özelleştirme, bir takım ekonomik hedeflere ulaşmak amacıyla kullanılan araçlardan biridir. Eğer özelleştirme bir araç olarak değil de amaç olarak değerlendirilirse başarılı olma ve ekonomiye köklü katkı sağlama işlevini yerine getiremez. Dolayısıyla, özelleştirme ne tüm ekonomik sorunları çözecek bir araç ne de nihai olarak ulaşılacak bir amaçtır. Özelleştirme, amaca ulaşmanın araçlarından bir tanesidir. Özelleştirme uygulamalarında nihai amaç; ulusal ekonominin bir bütün olarak etkinliğini ve verimliliğini arttırmak, dış rekabet gücünü yükseltmek ve toplumsal refahı çoğaltmaktır. Özelleştirilen şirketlerin gerekli görülenlerinde, devir sözleşmelerine eklenen yatırım, üretim, istihdam ve benzeri hususlara ilişkin bağlayıcı hükümler ve stratejik şirketler için kanuni zorunluluğun da bir gereği olarak Altın Hisse uygulamaları, tekelleşmeyi engelleyeceği gibi, uluslararası düzeyde rekabet gücümüzün her hangi bir şekilde zaafa uğramasını da önleyici niteliktedir. Başlangıcından günümüze kadar özelleştirmeler konusunda genel bir değerlendirme yaptığımızda, 50 Milyar Dolara yaklaşan özelleştirme gelirlerinden 31 Milyar 56 Milyon Doların Hazine ye, 2 Milyar 419 Milyon Doların ise özel kanun veya sözleşme gereği ilgili kuruluşlara aktarılmış olduğunu görmekteyiz. Bu denli yüksek bir kaynağın iç ve dış borç ödemelerinde kullanılmasının kanunen de zorunlu olduğu düşünüldüğünde, Hazinenin borçlanma faizlerinin düşmesi, kamu finansmanına getirdiği rahatlama ve genel ekonomik dengelere sağladığı olumlu katkılar ortadadır. Ayrıca, Özelleştirme İdaresi olarak bugüne kadar kapsam ve programda bulunan şirketlere Özelleştirme Fonundan 6 Milyar 760 Milyon Dolar sermaye ödemesi yapılmış, 3 Milyar 233 Milyon Dolar da borç olarak finansman sağlanmıştır. Eğer özelleştirmeler yapılmamış olsa idi kamu işletmelerine 63

64 aktarılması gereken finansman yükünün on Milyarlarca Doları bulacağı, bunun da kamu finansmanına olan yükünün katlanılamayacak seviyelere ulaşacağı ortadadır. Ülkemizde özelleştirme uygulamalarına yöneltilen en temel eleştirilerden biri Kâr eden şirketlerin neden özelleştirildiği dir. Halbuki, bir şirketin kâr etmesi verimli olduğu ve kaynakları etkin kullandığı anlamına gelmez. Tekelleşmenin veya eksik rekabetin olduğu piyasalarda şirketler genelde yüksek kâr ederler. Dolayısıyla kâr şirketlerin etkin ve verimliliklerinin değerlendirilmesinde tek ölçüt değil, yalnızca ölçütlerden biridir. Özelleştirme uygulamaları ile ülkemiz sanayiinin üretim yapısı, üretim miktarı, kalitesi ve verimliliğinde sağlanan artış dolayısıyla ürünlerimizin uluslararası rekabet gücü yükselmiştir. Bu doğrultuda ülke olarak yaşanan uluslararası ekonomik krizlerden daha az etkilendiğimiz de yadsınmayacak bir gerçektir. Yabancı sermaye, özellikle bizim gibi gelişmekte olan, nüfus artış hızı yüksek olan ancak, gelir ve tasarruf oranları düşük ülkelerin büyümelerini sürdürülebilir kılmak ve toplum refahını yükseltmek için gerekli bir kaynaktır. Bu yönü ile özelleştirme ihalelerine, yabancı sermayeli yatırımcıların da yerli yatırımcılarla eşit şartlarda katılmalarına imkan sağlanması sonucu, 15 Milyar 476 Milyon Dolar gibi azımsanmayacak miktarlardaki yabancı sermayenin ülkemize çekilmesi de özelleştirmeler kanalıyla mümkün olmuştur. 64

65 EK 1: Yılları Arasında, Blok Hisse Senedi Satışı, İşletme ve Tesis Satış ve Devirleri, Halka Arz, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda Hisse Senedi Satışı, Varlık Satışı/Devri ve Bedelli Devir Yöntemiyle Gerçekleştirilen Özelleştirme Uygulamaları Özelleştirilen Şirket BLOK HİSSE SENEDİ SATIŞI UYGULAMALARI Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan Kişi/Kuruluş Bingöl Yem Süt ve Besicilik A.Ş , T. Kalkınma Vakfı Biga Yem Fabrikası A.Ş , Silivri Yem A.Ş. Bursa Soğuk Depoculuk Ltd. Şti , Bursa Belediyesi YEMTA Tariş Yem Sanayi Ltd. Şti , Tariş Genel Müdürlüğü SAMAŞ Sanayi Madenleri A.Ş , Tokat İl Özel İdaresi Isparta Yem Fabrikası A.Ş , Dr. Turhan ÖZGÜL Manisa Yem Fabrikası A.Ş , Halil Yurtseven ANSAN Ankara Gıda A.Ş , Atlantic Industries Ltd. MEDA Meşrubat Dağıtım ve Ticaret A.Ş , Atlantic Industries Ltd. Eskişehir Yem Fabrikası A.Ş , Zeytinoğlu Holding Aksaray Yem Fabrikası A.Ş , H. Özot - M. Demiray Çorum Yem Fabrikası A.Ş , Pankobirlik Kayseri Yem Fabrikası A.Ş , Kayseri Yem Fab. Ort. Uçak Servisi A.Ş. (USAŞ) , SAS Service Partner Afyon Çimento Sanayii T.A.Ş , Ciment Francais Ankara Çimento Sanayii T.A.Ş , Ciment Francais Balıkesir Çimento Sanayii T.A.Ş , Ciment Francais Söke Çimento Sanayii T.A.Ş , Ciment Francais Trakya (Pınarhisar) Çimento Sanayii T.A.Ş , Ciment Francais TOFAŞ Oto Ticaret A.Ş , Fiat Auto S.p.A. Adana Kağıt Torba Sanayi A.Ş , Çitosan Memur Yard. Der. Türkkablo A.O , Nokia Int.-Finnish Fund Güneş Sigorta A.Ş , Gan International Ordu Soya Sanayii A.Ş , Tarım Kredi Koop. Bir. İpragaz A.Ş , Primagaz A.G. Tat Konserve Sanayi A.Ş , Koç Holding Çaybank A.Ş , Derviş TEMEL Çamsan Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş , Gökhan POYRAZ Niğde Çimento Sanayii T.A.Ş , OYAK-H. Ömer Sabancı H. A.Ş. Polinas Plastik Sanayi ve Ticaret A.Ş , Ülker Gıda A.Ş. Ray Sigorta A.Ş , Doğan Şirketler Grubu Hold. MEYSU Meyve Suları ve Gıda Sanayi A.Ş , Ünal Doğan Grubu 65

66 Şeker Sigorta A.Ş , Sert Holding Ankara Halk Ekmek ve Un Fabrikaları A.Ş , Ankara Büyükşehir Bel. Trakmak Traktör ve Ziraat Makinaları A.Ş , Koç Holding Türk Traktör ve Ziraat Makinaları A.Ş , Koç Holding İskenderun Çimento Sanayii T.A.Ş , OYAK-H. Ömer Sabancı H.A.Ş. Gaziantep Çimento Sanayii T.A.Ş , Rumeli Holding A.Ş. Trabzon Çimento Sanayii T.A.Ş , Rumeli Holding A.Ş. Denizli Çimento Sanayii T.A.Ş , Modern Çimento A.Ş. Çorum Çimento Sanayii T.A.Ş , Yibitaş Holding Sivas Çimento Sanayii T.A.Ş , Yibitaş Holding YİFAŞ Yeşilyurt Tekstil Sanayii A.Ş , Ayşe BALCI Çukurova Elektrik A.Ş , Rumeli Elektrik Yat. A.Ş. Kepez Elektrik A.Ş , Rumeli Elektrik Yat. A.Ş. Şekerbank T.A.Ş , Pankobirlik NETAŞ Northern Electric Tel.A.Ş , NTL Northern Elec. GİMA Gıda ve İhtiyaç Maddeleri T.A.Ş , Bilfer Mad.-Dedeman Mad.A.Ş. Balıksan Balık İşleme Sanayi ve Ticaret A.Ş , Yavuz Ali Oğuz Tavşanlı Yem Sanayi A.Ş , M. Nadir Uysal TOE Türk Otomotiv Endüstrileri A.Ş , Süper Oto A.Ş. Çukoyem Mersin Yem Fabrikası Ltd. Şti , Ceyhan San. İşl. A.Ş. Ladik Çimento Sanayii T.A.Ş , Rumeli Çimento A.Ş. Şanlıurfa Çimento Sanayii T.A.Ş , Rumeli Çimento A.Ş. Bartın Çimento Sanayii T.A.Ş , Rumeli Çimento A.Ş. Aşkale Çimento Sanayii T.A.Ş , Erçimsan A.Ş. TELETAŞ Telekomünikasyon End.A.Ş , Alcatel B.V. Bandırma Yem Fabrikası Ltd. Şti , Bandırma Soğuk Hava A.Ş. Uşak Yem Fabrikası A.Ş , Mahmut Özgöbek Kars Yem Fabrikası A.Ş , Lütfü Karaman ve Çal. AEG Eti Elektrik Endüstrisi A.Ş , AEG Aktiengesellschaft İstanbul Demir Çelik Sanayi A.Ş , Birlik İnşaat Mad. A.Ş. Güneysu Meyve Suyu Gıda Sanayi A.Ş , Ayşe Balcı Layne Bowler Dik Türbin Pompaları A.Ş , Konya Şeker Fab. A.Ş. Sivas Yem Fabrikası A.Ş , Haluk DİNÇER Hascan Gıda Endüstrisi ve Ticaret A.Ş , Ali BAYSAL AEG Eti Elektrik Endüstrisi A.Ş , AEG Aktiengesellschaft Toros Gübre ve Zirai İlaç Pazarlama A.Ş , Teknik Servis Tic. A.Ş. ALTEK Elektrik Santralleri Tesis İşl. ve Tic. A.Ş , Anmak Holding ÇESTAŞ Çukurova Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş , Çukurova Elektrik A.Ş. Çanakkale Seramik Fabrikaları A.Ş , İbrahim Bodur Holding Pancar Motor Sanayi ve Ticaret A.Ş , Pankobirlik 66

67 Pan Tohum Islah ve Üretme A.Ş , Şeker San. Mensup. Vakfı Aroma Bursa Meyve Suları ve Gıda Sanayi A.Ş , Ömer Duruk ve Çalışan. Fruko-Tamek Meyve Suları A.Ş , Tamek Holding Mekta Ticaret A.Ş , Tamek Holding Tamek Gıda Sanayii A.Ş , Tamek Holding Konya Şeker Fabrikası A.Ş , Konya, Ilgın, Ereğ. Pan. Eki. Karabük Demir ve Çelik Fabrikaları A.Ş ,00 0 KARDEMİR A.Ş. NİMSA Niğde Meyve Suları ve Gıda Sanayi A.Ş , Meyepa Marketing A.Ş. Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş. (HAVAŞ) , Yazeks İç ve Dış Tic. A.Ş. METAŞ İzmir Metalurji Fabrikası T.A.Ş , Rumeli Çelik Sanayi A.Ş. SUN-TEK Ağır Isı Sanayi A.Ş , Serim Sunguroğlu Adıyaman Çimento Sanayii T.A.Ş , Teksko Giyim A.Ş. ERSAN Erzincan Gıda Maddeleri A.Ş , Erzincan Pancar Eki. Koop. KÜMAŞ Kütahya Manyezit İşletmeleri A.Ş , Zeytinoğlu Holding A.Ş. Sümerbank A.Ş , İpeks Tekstil A.Ş. KÖYTAŞ Köy Tarım ve Sanayi Mak.A.Ş , ABG Ortak Girişim Grubu ÇİNKUR Çinko Kurşun Metal Sanayii A.Ş , KMM Kayseri Mad. A.Ş. Elazığ Altınova Çimento Sanayii Ticaret A.Ş , OYAK - GAMA A.Ş. Van Çimento Sanayii Ticaret A.Ş , Rumeli Çimento A.Ş. Edirne-Lalapaşa Çimento Sanayii Ticaret A.Ş , Rumeli Çimento A.Ş. Kars Çimento Sanayii Ticaret A.Ş , Çimentaş Grubu Gümüşhane Çimento Sanayii Ticaret A.Ş , Prekon İnşaat A.Ş. Ergani Çimento Sanayii Ticaret A.Ş , Rumeli Çimento A.Ş. ÇEMAŞ Döküm Sanayii A.Ş , Işıklar Holding ÇİMHOL Çimento Yan Mamulleri Sanayii H. A.Ş , Işıklar Holding PETLAS Lastik Sanayi ve Ticaret A.Ş , Kombassan Holding A.Ş. Anadolubank A.Ş , M. Rüştü Başaran Filyos Ateş Tuğlası Sanayii Ticaret A.Ş , Zonguldak Yat. Mak. A.Ş. Denizbank A.Ş , Zorlu Holding A.Ş. Bozüyük Seramik Sanayii Ticaret A.Ş , Ercan Madencilik A.Ş. Siirt-Kurtalan Çimento Sanayii Ticaret A.Ş , Canlar Otomotiv A.Ş. Etibank Bankacılık A.O , Medya-İpek Holding A.Ş. Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş. (HAVAŞ) , Turgay CİNER Sivas Demir Çelik İşletmeleri A.Ş , SİVYAT A.Ş. Soda Sanayii A.Ş , T. İş Bankası A.Ş. Konya Krom Magnezit Tuğla A.Ş , Konya Selçuklu A.Ş. Yarımca Porselen Sanayii Ticaret A.Ş , Evyap Sabun San. A.Ş. Mannesmann Sümerbank Boru End. T.A.Ş , Borusan Holding A.Ş. BASF Sümerbank Türk Kimya Sanayi A.Ş , BASF Aktiengesellschaft 67

68 BASF Sümerbank Türk Kimya Sanayi A.Ş , Yarımca Porselen Sanayi A.Ş. Abant ve Bolu Çevresi Turizm A.Ş , Em-Sel İnşaat Turizm Ltd. Ankara Halk Ekmek ve Un Fabrikaları A.Ş , BELYA Ankara Bas.Yay.A.Ş. Çankırı Tuz Ürünleri Üretim ve Dağıtım A.Ş , Ahmet YILDIZ ÖBİTAŞ İnşaat ve Ticaret A.Ş , T. Halk Bankası Per. Yar. Vakfı TUNGAŞ Tunceli Gıda Sanayi A.Ş , FENİŞ Yem Sanayi ve Tic. A.Ş. Pancar Ekicileri Birliği A.Ş , ŞEKERBANK T.A.Ş. Deniz Nakliyatı T.A.Ş , Armatörler Deniz Nakliyatı A.Ş. MAKSAN Malatya Makina Sanayi A.Ş , Reha TEMİZEL Liman İşletmeleri ve Nakliyecilik S. A.Ş , EGELİM Ege Liman Hiz. A.Ş. MAN Kamyon ve Otobüs Sanayi A.Ş , Ahmet UYGURMEN Dosan Konserve Sanayi ve Ticaret A.Ş , UNILEVER Holding A.Ş. Balıkesir Pamuklu Dokuma Sanayii T.A.Ş , A. Rona YIRCALI Aydın Tekstil İşletmesi A.Ş , Ayfer YÜKSEL Ceyhan Sanayi ve Ticaret İşletmeleri A.Ş , Ayfer YÜKSEL Güven Sigorta T.A.Ş , Tarım Kredi Koop. Birliği Karadeniz Çim. Kireç ve Ürünleri San. A.Ş , Ayfer YÜKSEL Mars Ticaret ve Sanayi A.Ş , Ayfer YÜKSEL Oytaş İç ve Dış Ticaret A.Ş , Ayfer YÜKSEL Ülfet Gıda ve Sabun Sanayi A.Ş , Ayfer YÜKSEL TOE Türk Otomotiv Endüstrileri A.Ş , YAPI ve Ticaret A.Ş. ANKARA Anonim Türk Sigorta Şirketi , Polis Bakım ve Yardım San. Ege Et Mamulleri Yem ve Yağ Sanayi Ticaret A.Ş , ÇİPAŞ Çine Gıda A.Ş. İMSA İstanbul Meşrubat Sanayi A.Ş , ELİT Elektronik Cih. A.Ş. Metal Kapak Sanayi ve Ticaret A.Ş , HAS Holding A.Ş. PETROL Ofisi A.Ş , İş Doğan Petrol Yat. A.Ş. TÜSTAŞ Sınai Tesisler A.Ş , Ekber TOPAL ETÜDAŞ Erzincan Tarım Ürünleri Üre. A.Ş , ERBAYSU Yem San. Ltd. Şti. Asil Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş , Yazıcı-Güriş-Parsan A.Ş. KÖYTÜR Ana Damızlık ve Tavukçuluk A.Ş , KÖY-TÜR Holding A.Ş. Aymar Yağ Sanayi A.Ş , UNILEVER San. A.Ş. Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş , TEKFEN Sanayi Yat. A.Ş. Olgun Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş , Halk Bankası Per. Yar. Vak. Dostel Alüminyum Sülfat Sanayii A.Ş , Şaphaneliler Kim. Mad. A.Ş. YİBİTAŞ Kraft Torba Sanayi A.Ş , YİBİTAŞ Holding A.Ş. TAKSAN Takım Tezgahları San.ve Tic.A.Ş , HESFİBEL A.Ş. HAVELSAN Hava Elektronik San.ve Tic. A.Ş , ASPİLSAN Askeri Pil A.Ş. MEYBUZ Meyve ve Buzlu Muhafaza. A.Ş , GÜLSAN Şekerleme A.Ş. ERYAĞ Erciyes Yağ Sanayii A.Ş , Abdullah KESKİNKILIÇ GERKONSAN Gerede Çelik Kons. A.Ş , TEKNOTES Müh. İnş. A.Ş. SÜTAŞ Bursa ve Havalisi Pastörize Süt A.Ş , Muharrem YILMAZ 68

69 Gemlik Gübre Sanayii A.Ş , YILYAK Yakıt Paz. ve Tic. A.Ş. Alkollü İçkiler Sanayii ve Ticaret A.Ş , MEY İçki San. ve Tic. A.Ş. ESGAZ Eskişehir Şehiriçi Doğalgaz Dağ. A.Ş , KOLİN İnşaat Turizm A.Ş. İGSAŞ İstanbul Gübre Sanayii A.Ş , YILDIZ Entegre Ağaç San. A.Ş. ETİ Bakır A.Ş , CE-KA İnş. Mad. A.Ş. Divriği-Hekimhan Madenleri A.Ş , Ereğli Demir Çelik Fab. T.A.Ş. BURSAGAZ Bursa Şehiriçi Doğalgaz Dağ. A.Ş , ÇALIK Enerji San. Tic. A:Ş. Ortadoğu Teknopark Geliştirme Müh., İnş.. A.Ş , BLEDA Yapı San. Tur. A.Ş. Amasya Şeker Fabrikası A.Ş , Amasya Pancar Ekicileri Koop. ETİ Gümüş A.Ş , KSS Madencilik İnş. Tur. A.Ş. ETİ Krom A.Ş , Yıldırım Dış Ticaret ve Paz. A.Ş. Çayeli Bakır İşletmeleri A.Ş , Inmet Madencilik A.Ş. Baha Esat Tekand Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş , Torunlar Gıda San. Tic. A.Ş. ETİ Elektrometalurji A.Ş , Aksu Madencilik San. Tic. A.Ş. Kristal Tuz Rafinerisi Sanayi ve Ticaret A.Ş , Kristal Tuz Madencilik A.Ş. İstanbul İmar Ltd. Şti , Pars İnşaat Taahhüt A.Ş. Ataköy Marina ve Yat İşletmeleri A.Ş , DATİ Denizciler Ataköy Tur. A.Ş. Ataköy Otelcilik A.Ş , DATİ Denizciler Ataköy Tur. A.Ş. Ataköy Turizm Tesisleri ve Ticaret A.Ş , DATİ Denizciler Ataköy Tur. A.Ş. Samsun Gübre Sanayii A.Ş , Toros Gübre ve Kimya End. A.Ş. Manisa Pamuklu Mensucat A.Ş , Manisa Ortak Girişim A.Ş. Eti Alüminyum A.Ş , CE-KA İnş. Mad. A.Ş. Kıbrıs Türk Hava Yolları Ltd. Şti , Ada Havacılık ve Taş. A.Ş. TEKA Puro Üretim ve Ticareti A.Ş , İstanbul Tütün Mamulleri San. A.Ş. Türk Telekomünikasyon A.Ş , Ojer Telekomünikasyon A.Ş. Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş , Adapazarı Pancar Ekicileri Koop. TÜPRAŞ Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş , Enerji Yatırımları A.Ş. Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş , ATAER Holding A.Ş. Başak Emeklilik A.Ş , Groupama International Başak Sigorta A.Ş , Groupama International BUMAS Karaman Bulgur Sanayi ve Ticaret A.Ş , Gökal Tarım San. Tic. Ltd. Şti. NİTRO-MAK -Nitro Nobel Kim. San. A.Ş , Av Patlayıcı İma. Mad. Yat. A.Ş. PETKİM Petrokimya Holding A.Ş , Socar & Turcas Petrokimya A.Ş. Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş , Enerjisa Elektrik Dağıtım A.Ş. 69

70 Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş , Akcez Enerji Yat.San. ve Tic. A.Ş. Meram Elektrik Dağıtım A.Ş , Alcen Enerji Dağ. ve Per. Sat. A.Ş. Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş , Dedeli Yat. İnş. Taah. Elekt. A.Ş. Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş , Uluğ Enerji Dağ. ve Per. Sat. A.Ş. Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş , Çamlı Enerji Dağ. ve Per. Sat. A.Ş. Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş , Çoruh Aksa Elektrik Hiz.i A.Ş. ASBAŞ Antalya Serbest Bölge İşleticisi A.Ş , Ümit İsmail ERDEM Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş , Armağan Yücel SAMANCI Tasfiye Halinde Türk Ticaret Bankası A.Ş , Armağan Yücel SAMANCI Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş , Çalık Elektrik Dağıtım A.Ş. Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş , Fırat Aksa Elektrik Hiz. A.Ş. Trakya Elektrik Dağıtım A.Ş , IC İçtaş Elektrik Ticaret A.Ş. TOPLAM:

71 İŞLETME ve TESİS SATIŞ/DEVİR UYGULAMALARI Özelleştirilen Tesis / İşletme Satış/Devir SATIŞ/DEVİR Satın Alan / Devralan Tarihi BEDELİ ($) Kişi/Kuruluş SEK - Kars Süt ve Mamulleri Müessesesi PEYSAN Gıda Sanayi A.Ş. SEK - K. Maraş Süt ve Mamulleri İşletmesi Yaşar Dondurma A.Ş. SEK - İzmir-Tire Süt Toplama Merkezi Levent Yatkın SEK - Çatalca Süt Toplama Merkezi Z. Yücel-A. Hasbayram YEM Sanayii - Çaycuma Yem Fabrikası Yurtbay Ltd. Şti. YEM Sanayii - Adıyaman Yem Fabrikası Güçlü Yem A.Ş. YEM Sanayii - Korkuteli Yem Fabrikası Korkutelim Yem San. A.Ş. YEM Sanayii - Samsun Yem Fabrikası Samsun Yem San. A.Ş. YEM Sanayii - Acıpayam Yem Fabrikası Acıpayam Yem A.Ş. YEM Sanayii - Bursa Yem Fabrikası Van-Et Ltd. Şti. YEM Sanayii - Çankırı Yem Fabrikası Çan-Yem A.Ş. YEM Sanayii - Devrekani Yem Fabrikası Oruçoğlu Ltd. Şti. YEM Sanayii - Elazığ Yem Fabrikası Elazığ Yem A.Ş. YEM Sanayii - Göksun Yem Fabrikası Befa İnşaat A.Ş. YEM Sanayii - Yatağan Yem Fabrikası Yatağan Yem San. A.Ş. YEM Sanayii - Konya I Yem Fabrikası Hüsnü Özbey YEM Sanayii - Konya II Yem Fabrikası Hüsnü Özbey YEM Sanayii - Kızıltepe Yem Fabrikası Karaboğa A.Ş. YEM Sanayii - Adapazarı Yem Fabrikası Yılmaz Trans A.Ş. YEM Sanayii - Erzurum Yem Fabrikası Has-Nur Ltd. Şti. YEM Sanayii - Siirt Yem Fabrikası Refik Kızılay YEM Sanayii - Diyarbakır Yem Fabrikası Arık Kardeşler Ltd. YEM Sanayii - Tatvan Yem Fabrikası Rona Otomotiv Koll. Şti. YEM Sanayii - Tunceli Yem Fabrikası Feniş A.Ş. YEM Sanayii - Van Yem Fabrikası Van Yem A.Ş. YEM Sanayii - İstanbul Yem Fabrikası Jet Ulusal Gıda San. A.Ş. YEM Sanayii - Kırklareli Yem Fabrikası Tarım Kre. Koop. Mer. Bir. YEM Sanayii - Hilvan Yem Fabrikası Osman Baysal YEM Sanayii - Muş Yem Fabrikası Ahmet Alak SEK - Adana İşletmesi Seytaş A.Ş. SEK - Afyon İşletmesi Afyon Gıda Sanayi A.Ş. SEK - Amasya İşletmesi Oğraş Ltd. Şti. SEK - Bayburt İşletmesi Vural İşaşır SEK - Çanakkale İşletmesi Tikveşli A.Ş. SEK - Çankırı İşletmesi Aytaç A.Ş. SEK - Erzincan İşletmesi Asır A.Ş. SEK - Erzurum İşletmesi Özatalay Ltd. Şti. SEK - Eskişehir İşletmesi MİS Süt A.Ş. SEK - Havsa İşletmesi Trakyabirlik SEK - Siverek İşletmesi Ali Murat Bucak SEK - Trabzon İşletmesi Demçay A.Ş. SEK - Yatağan İşletmesi Bodrum Su Ürünleri Ltd. SEK - Yüksekova İşletmesi Şükrü Acar SEK - Solaklı Süt Toplama Merkezi Cuma Şanlıyurt SEK - Sinop İşletmesi Recep Özdemir SEK - Balıkesir İşletmesi Mar Tüketim Mad. A.Ş. SEK - Burdur İşletmesi MİS Süt A.Ş. SEK - İzmir İşletmesi MİS Süt A.Ş. 71

72 SEK - Lalahan İşletmesi MİS Süt A.Ş. SEK - Muş İşletmesi Muş Ovası Süt Ür.A.Ş. SEK - Adilcevaz İşletmesi Adilcevaz Sulama Koop. SEK - Aksaray İşletmesi Aksüt Ltd. Şti. SEK - Sivas İşletmesi Fah-Sel Ltd. Şti. EBK - Afyon Kombinası Özerler Holding A.Ş. EBK - Malatya Kombinası Malet A.Ş. EBK - Suluova Kombinası Amasya Pancar Koop. SEK - Elazığ İşletmesi Elsüt A.Ş. EBK - Elazığ Kombinası Elazığ Et Ürünleri A.Ş. EBK - Kars Kombinası Çelikler Turizm Ltd. Şti. EBK - Şanlıurfa Kombinası Dem-Et A.Ş. EBK - Tatvan Kombinası Tat-Et A.Ş. EBK - Bayburt Kombinası Nurtat Koloğlu A.Ş. EBK - Bursa Kombinası Et-Ba A.Ş. SEK - İstanbul İşletmesi Süt Endüstrisi Kur. A.Ş. SEK - Bolu İşletmesi Abant Süt Ortak Gir. SEK - Tunceli Süt Toplama Merkezi Celal Yaşar EBK - Kastamonu Kombinası Kastamonu Et A.Ş. SEK - Çorum İşletmesi Cansüt Gıda A.Ş. EBK - Ağrı Kombinası Ağrı Et A.Ş. KÖYTEKS - Siirt Hazır Giyim Tesisi Geliş Madencilik A.Ş. SEK - Diyarbakır İşletmesi Adnan Çelebieser SEK - Adıyaman İşletmesi Ahmet Yaşar Öncel SEK - Devrek İşletmesi Başoğlu A.Ş. SEK - Silivri Süt Toplama Merkezi Klas A.Ş. TESTAŞ - Aydın Tesisleri Taiwan Firstohm El.A.Ş. SEK - Kastamonu İşletmesi Saf Süt A.Ş. ORÜS - Ayancık İşletmesi Ayancık Ortak Girişimi ORÜS - Devrek İşletmesi M. Zeki Hacıkulaoğlu ORÜS - Düzce İşletmesi Yılmaz Trans A.Ş. ORÜS - Pazarköy İşletmesi Yüce İnşaat A.Ş. ORÜS - Ulupınar İşletmesi Çevik Orman Ürünleri Ltd. ORÜS - Vezirköprü İşletmesi Vezirköprü Orman Ür. A.Ş. SÜMER Holding - Adana İşletmesi Yüksekbaş Tekstil A.Ş. SÜMER Holding - Erzincan İşletmesi Zafer Pamuk Tekstil A.Ş. SÜMER Holding - Eskişehir İşletmesi Sarar Giyim Sanayi A.Ş. SÜMER Holding - Hereke İşletmesi Kilim Mensucat A.Ş. SÜMER Holding - Karaman İşletmesi Kombassan Holding A.Ş. SÜMER Holding - Nevşehir İşletmesi Nevşehir Giyim San. A.Ş. SÜMER Holding - Şanlıurfa İşletmesi Zafer Pamuk Tekstil A.Ş. ORÜS - Bafra İşletmesi Kurpa Pazarlama A.Ş. ORÜS - Antalya İşletmesi Özmutlu Madencilik A.Ş. KÖYTEKS - Gümüşhane Hazır Giyim Tesisi İncinur Tekstil Sanayi A.Ş. KÖYTEKS - Diyarbakır Hazır Giyim Tesisi Refakat Gıda Tekstil A.Ş. KÖYTEKS - Yerköy Hazır Giyim Tesisi Çelikler Gıda San. Tic. A.Ş. KÖYTEKS - Erzincan Hazır Giyim Tesisi Kardeşler Otomotiv A.Ş. TDİ - Hopa Limanı Park Den. Hopa Lim. A.Ş. TDİ - Tekirdağ Limanı Akport Tekirdağ Lim. A.Ş. TDİ - Giresun Limanı Çakıroğlu Giresun Lim. A.Ş. TDİ - Ordu Limanı Çakıroğlu Ordu Limanı A.Ş. TDİ - Sinop Limanı Çakıroğlu Sinop Lim. A.Ş. 72

73 TDİ - Rize Limanı Riport Rize Limanı A.Ş. KÖYTEKS - Erzurum Hazır Giyim Tesisi Özçakmak Tekstil Ltd. KÖYTEKS - Sivas Hazır Giyim Tesisi EGS Sivas Tek.l Tic. Ltd. ORÜS - Eskipazar İşletmesi Cesurlar A.Ş. ORÜS - Kalkım İşletmesi Kalkım Orman Ür. A.Ş. TURBAN - Kemer Marina Park Holding A.Ş. TURBAN - Kuşadası Marina Tur-Yat A.Ş. ORÜS - Yenice İşletmesi Yenice Orman Ür. A.Ş. SÜMER Holding - AKSANTAŞ II Tarsus İş Güney Sanayi A.Ş. ORÜS - Bartın İşletmesi Bartın Orman Ür. A.Ş. ORÜS - Demirköy İşletmesi Demirköy Orman Ür. A.Ş. SÜMER Holding - Bünyan İşletmesi Bünyan Yünlü San. A.Ş. SÜMER Holding - Ereğli İşletmesi Albayrak Turizm A.Ş. TURBAN - Bodrum Marina Karada Turizm A.Ş. ORÜS - Dursunbey İşletmesi Or-Sa Ağaç Sanayi A.Ş. SEK - Yenice Süt Toplama Merkezi Süleyman Çalışkan ORÜS - Şavşat İşletmesi Talaş Ağaç Sanayi A.Ş. SÜMER Holding - Denizli İşletmesi Zafer Pamuk Tekstil A.Ş. ORÜS - Bolu Emprenyeleme Tesisi Baksaş A.Ş. ORÜS - Arhavi İşletmesi Çelikler San. Tic. A.Ş. SÜMER Holding - Kahramanmaraş İşletmesi Arsan Tekstil Sanayi A.Ş. SÜMER Holding - Afyon Sincanlı İşletmesi Özerler Holding A.Ş. SÜMER Holding - Salihli Palamut İşletmesi Ar-Tu Kimya Sanayi A.Ş. SEK - Giresun İşletmesi Hayri Bakıcı TDİ - Antalya Limanı Ortadoğu Antalya Lim. A.Ş. ORÜS - Artvin İşletmesi Artvin İmalat Sanayi A.Ş. ORÜS - Borçka İşletmesi Artvin İmalat Sanayi A.Ş. ORÜS - Cide İşletmesi Necati Aslan EBK - Sivas Kombinası Sivas Ticaret Borsası EBK - Burdur Kombinası Burdur Güçbirliği Gıda A.Ş. EBK - Eskişehir Kombinası Çelikler Turizm ve Gıda Ltd. TZD - Manisa Kükürt İşletmesi Kimyagerler Ziraat İlaç. A.Ş. EBK - Gaziantep Kombinası Gaziantep Et Kombinası A.Ş. SEKA - Bolu İşletmesi GBS GENTAŞ A.Ş. TDİ - Alanya Limanı ALİDAŞ Alanya Lim. İşl. A.Ş. TDİ - Marmaris Limanı Marmaris Liman İşl.A.Ş. SEKA - Dalaman İşletmesi MOPAK Kağıt Karton San. A.Ş. TDİ - Çeşme Limanı ULUSOY Çeşme Liman İşl. A.Ş. SEKA - Afyon İşletmesi GAP İnşaat Yat. ve Dış Tic. A.Ş. SEKA - Balıkesir İşletmesi ALBAYRAK Turizm A.Ş. SEKA - Çaycuma İşletmesi OYKA Kağıt Ambalaj San. A.Ş. TDİ - Kuşadası Limanı Ege Liman İşletmeleri A.Ş. Sakarya Traktör Sanayi İşletmesi Başak Traktör İş ve Tar.A.Ş. TEKEL - Çankırı Kaya Tuzlası Çan-Kaya Kaya Tuzu San. A.Ş. SEKA - Aksu İşletmesi MİLDA Ltd. Şti. SEKA - Kastamonu İşletmesi MOPAK Kağıt Karton A.Ş. TDİ - Dikili Limanı Dikili Liman ve Tur.İşl. A.Ş. TDİ - Trabzon Limanı Trabzon Liman İşl. A.Ş. SÜMER Holding - Adıyaman İşletmesi A-D Tekstil İşletmeleri A.Ş. SÜMER Holding - Malatya İşletmesi MGG Malatya Girişim Gr.A.Ş. SEKA - Karacasu İşletmesi Burhan ÇELİK Ahşap Ltd. KBİ - Samsun İşletmesi CE-KA İnş. Mad. A.Ş. 73

74 EBK - Manisa Kombinası MAY Et Ürünleri ve Gıda Şti. SÜMER Holding - TÜMOSAN İşletmesi ALÇELİK Çelik Yapı A.Ş. TEKEL - Tuzluca Tuzlası SÜRKİT Gıda İç Dış Tic. A.Ş. TEKEL - Sekili Tuzlası GÖKAY İnş. Tic. Ltd. Şti. SÜMER Holding - Bakırköy Konfeksiyon San. İşl Doğa Madencilik End. Tic. A.Ş. TÜGSAŞ-Kütahya Gübre A.Ş. ye Ait Varlıklar YILDIZ Entegre Ağaç San. A.Ş. SÜMER Holding - Çanakkale Sentetik Deri İşl İremsan Kağıtçılık Turizm Ltd. Şti. SEKA - Akkuş İşletmesi Argan Orman Ürünleri Tic. A.Ş. SÜMER Holding - Diyarbakır İşletmesi Mehmet Sait DİLEK TEKEL - Kağızman Tuzlası Kristal Tuz Madencilik A.Ş. SÜMER Holding - Beykoz Deri ve Kundura İşl Yıldırım Dış Ticaret ve Paz. A.Ş. SÜMER Holding - Sarıkamış Ayakkabı İşletmesi Karadeniz Petrol Nakliyat Ltd. Şti. TEKEL - Kaldırım Tuzlası Koyuncu Nakliye Paz. Tic. A.Ş. TEKEL - Kayacık Tuzlası Mutlucan Tuz Mad. İnş. Tur. A.Ş. TEKEL - Yavşan Tuzlası Cihanbeyli Mad.Mk. Kimya O.G.G. KBİ - Murgul İşletmesi Eti Bakır A.Ş. TCDD - Mersin Limanı Mersin Uluslararası Liman İşl.A.Ş. Sigara Sanayii İşl. ve Tic. A.Ş. - 6 Sigara Fabrikası BAT Tütün Mamulleri San.T.A.Ş. Ankara Doğal Elektrik Üretim A.Ş. - 9 Santral Zorlu Doğal Elektrik Üretimi A.Ş. TCDD - Samsun Limanı Samsunport-Samsun Ul.Liman A.Ş. TEKEL - Ayvalık Tuzlası Binbirgıda Tarım Ürünleri. A.Ş. TEKEL - Çamaltı Tuzlası Binbirgıda Tarım Ürünleri. A.Ş. TCDD - Bandırma Limanı Çelebi Bandırma Ul.. A.Ş. EÜAŞ - Bayburt, Çemişgezek ve Girlevik HES (14. Grup) Boydak Enerji Ür. A.Ş. EÜAŞ - Bünyan, Çamardı, Pınarbaşı ve Sızır HES (10. Grup) Kayseri ve Civarı Enerji Ür. A.Ş. EÜAŞ - Dereköy, Cerrah ve Suuçtu HES (1. Grup) Kent Solar Elektrik Ür. Ltd. Şti. EÜAŞ - Çağ Çağ, Otluca ve Uludere HES (16. Grup) Nas Enerji A.Ş. EÜAŞ - Adilcevaz, Ahlat, Malazgirt, Varto HES (17. Grup) Mostar Enerji El. Ür. Ltd. Şti. EÜAŞ - Değirmendere, Karaçay, Kuzuculu HES (11. Grup) Ka-Fnih Enerji Ür. Ltd. Şti. EÜAŞ - Turunçova-Finike HES (5. Grup) Turunçova Enerji.A.Ş. EÜAŞ - Besni, Derme, Erkenek ve Kernek HES (13. Grup) Kayseri ve Civarı Enerji. A.Ş. EÜAŞ - Kayadibi HES (9. Grup) İvme Grup Enerji.t A.Ş. Sümer Holding - Mazıdağı Fosfat Tesisleri TMC Enerji Yat. A.Ş. EÜAŞ - Kovada I ve Kovada II HES (4. Grup) Batıçim Enerji Elektrik Ür.A.Ş. TCDD - İskenderun Limanı Limak İskenderun Ul.Liman A.Ş. TOPLAM:

75 HALKA ARZ UYGULAMALARI Satış Satılan SATIŞ BEDELİ Özelleştirilen Şirket Tarihi Pay (%) ($) TELETAŞ Telekomünikasyon End.Tic.A.Ş , Ereğli Demir ve Çelik Fb. T.A.Ş , Çukurova Elektrik A.Ş , Kepez Elektrik T.A.Ş , Arçelik A.Ş , Bolu Çimento Sanayii T.A.Ş , Çelik Halat ve Tel Sanayi A.Ş , PETKİM Petrokimya Holding A.Ş , Konya Çimento Sanayi A.Ş , Ünye Çimento Sanayii T.A.Ş , Mardin Çimento Sanayi A.Ş , Türk Hava Yolları A.O. (THY) , Adana Çimento Sanayii T.A.Ş , Migros Türk T.A.Ş , Afyon Çimento Sanayii T.A.Ş , DİTAŞ Doğan Yedek Parça İm.ve Tek. A.Ş , Niğde Çimento Sanayii T.A.Ş , Petrol Ofisi A.Ş , Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş , GİMA Gıda ve İhtiyaç Maddeleri T.A.Ş , TOFAŞ Oto Ticaret A.Ş , TOFAŞ Türk Otomobil Fabrikası A.Ş , NETAŞ Northern Electric Tel. A.Ş , Uçak Servisi A.Ş. (USAŞ) , TOFAŞ Türk Otomobil Fabrikası A.Ş , Türkiye İş Bankası A.Ş , Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş , Petrol Ofisi A.Ş , Türk Hava Yolları A.O. (THY) , PETKİM Petrokimya Holding A.Ş , Türk Hava Yolları A.O. (THY) , Türkiye Halk Bankası A.Ş , Türk Telekomünikasyon A.Ş , TOPLAM:

76 Özelleştirilen Şirket İMKB de HİSSE SENEDİ SATIŞI UYGULAMALARI Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Abana Elektromekanik San.Tic.A.Ş. Şubat , Adana Çimento Sanayii T.A.Ş. Şubat 1991-Ekim , Afyon Çimento Sanayii T.A.Ş. Mayıs 1991-Ocak , Arçelik A.Ş. Aralık 1989-Ekim , ASELSAN Askeri El.San. Tic. A.Ş. Temmuz , Bolu Çimento Sanayii T.A.Ş. Nisan 1990-Ocak , Çelik Halat ve Tel Sanayi A.Ş. Ağustos 1987-Ekim , Çukurova Elektrik A.Ş. Temmuz 1987-Ekim , DİTAŞ Doğan Yedek ParçaA.Ş. Mayıs-Ekim , Ereğli Demir ve Çelik Fab.T.A.Ş. Ocak 1990-Nisan , GENTAŞ Genel Metal S.T.A.Ş. Haziran , GİMA Gıda ve İhtiyaç Mad.T.A.Ş. Mart , Hektaş Ticaret A.Ş. Aralık 1989-Ekim , Kepez Elektrik T.A.Ş. Ekim 1989-Ekim , Konya Çimento Sanayi A.Ş. Ocak 1991-Mayıs , Kütahya Porselen Sanayi A.Ş. Haziran-Ekim , Mardin Çimento Sanayi A.Ş. Ocak 1991-Mayıs , Migros Türk T.A.Ş. Şubat 1991-Mayıs , NETAŞ Northern Electric Tel. A.Ş. Mayıs-Aralık , Niğde Çimento Sanayii T.A.Ş. Mayıs , PETKİM Petrokimya Holding A.Ş. Temmuz 1990-Aralık , Petrol Ofisi A.Ş. Ocak 1992-Ağustos , Pınar Entegre Et ve Yem Sanayi A.Ş. Temmuz , SİFAŞ Sentetik İplik Fab. A.Ş. Kasım 1993-Temmuz , TELETAŞ Telekomünikasyon A.Ş. Mayıs 1988-Ekim , TOFAŞ Oto Ticaret A.Ş. Temmuz 1991-Mayıs , TOFAŞ Türk Otomobil Fab. A.Ş. Temmuz 1991-Eylül , Türk Hava Yolları A.O. (THY) Nisan 1994-Haziran , Türkiye İş Bankası A.Ş. Eylül , Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Aralık 2003-Ekim , Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. Ocak 1992-Mart , Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. Mart 1991-Ağustos , Uçak Servisi A.Ş. (USAŞ) Kasım 2003-Ağustos , Ünye Çimento Sanayii T.A.Ş. Şubat 1991-Ekim , Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O , TOPLAM:

77 Özelleştirilen Varlık VARLIK SATIŞI/DEVRİ UYGULAMALARI Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan Kişi/Kuruluş ÇİNKUR - 3 Maden Sah.(ruhsat devri) Haz.-Ağu Muhtelif DENİZ Nakliyatı - 3 Tanker Beşiktaş Denizclik A.Ş. DENİZ Nakliyatı - Üsküdar da 1 Bina Vadim İnşaat A.Ş. EBK - Çeşitli İllerde 359 Taşınmaz Eyl Tem Muhtelif Gemlik Gübre - Gemlik de 4 Taşınmaz Eyl.1999-Eyl Muhtelif GÜNAŞ - Zeytinyağı Fab.Taş. (y.k.t.) Kilis Belediyesi KBİ - 9 Maden Sahası (ruhsat devri) May.-Tem Muhtelif KBİ - Çeşitli İllerde Taşınmaz Haz Tem Muhtelif KÖYTEKS - 84 Konfeksiyon Mak. Şub Muhtelif KÖYTEKS - Çeşitli İllerde 34 Taş. Ağu Şub Muhtelif MKE - Keskin Kalıp Fabrikası Taş.(y.k.t) KÖYTEKS ORÜS - Çeşitli İllerde 116 Taşınmaz Eyl Şub Muhtelif PETKİM - Çeşitli İllerde 4 Taşınmaz Tem Eki Muhtelif POAŞ - 4 Tanker Nis Mar Muhtelif POAŞ - Çeşitli İllerde 9 Taşınmaz Haz Muhtelif SEK - Çeşitli İllerde 5 Taşınmaz Tem Ara Muhtelif SEK İsim Hakkı Süt Endüstrisi Kuruluşları A.Ş. SEKA - Taşucu Tersane Alanı AKTER Gemi San. A.Ş. SEKA - Çeşitli İllerde 44 Taşınmaz Tem Haz Muhtelif Sigara San.A.Ş. Pipo/Nargile Tütün Mr Tabac Turc Nargile ve Pipo Tüt.A.Ş. SİVAS Demir Çelik - Ankara-G.O.P. 1 Daire Yavuz Özen SÜMER H.Akdeniz İşl Adet Mk.Tc Kılıçlar Metal Sanayi Ltd. Şti. SÜMER H. Merinos İşl Adet Mk.Tc Ere Metal İnşaat Sanayi Tic. Ltd. SÜMER H. Tercan İşl Adet Mk.Tc Kılıç Ticaret SÜMER H. Antalya Barit Ö.Ts.32 Mak.Teç Genç Kardeşler Sıhhi Tes.t Ltd. Şti. Sümer H. Taşucu İşl Adet Mk.Tc Ortadoğu Alüm.PVC Ltd. Şti. Sümer H. MERİNOS HALI Markası Merinos Halı San. Tic. A.Ş. SÜMER Holding Taşınmaz Tem Ağu Muhtelif TAKSAN - Yerköy Ts.Taş. (y.k.t.) KÖYTEKS TDÇİ - Deveci Demir Mad. (ruhsat dv.) Hekimhan Madencilik A.Ş. TDİ - 4 Gemi Tem Oca Muhtelif TDİ - 3 Liman Kiralık Alanlar Haz.-Ağu Muhtelif TDİ - 6 Liman Menkulleri Muhtelif TDİ - Çeşitli İllerde 15 Taşınmaz Eki Eki Muhtelif TEDAŞ - Çeşitli İllerde 577 Taşınmaz Mar Ara Muhtelif TEKEL - Taşköprü Jüt İpliği Fb. Var Aksa Tekstil Ltd. Şti. 77

78 TEKEL - Çeşitli İllerde 185 Taşınmaz Ara Ara Muhtelif THY - 3 Uçak Top Air Havacılık A.Ş. THY- İstanbul-Bakırköy de 11 Loj.D. Kas Şub Muhtelif TURBAN - İstanbul Kongre Sarayı İstanbul Menkul K. B. TURBAN - Kemer Marina Oteli Alanya Özkaymak A.Ş. TURBAN - Çeşme Oteli Gazala Tekstil A.Ş. TURBAN - Elmadağ Dağ Evi Nathaş Turizm A.Ş. TURBAN - Ilıca Motel Oden İnşaat Turizm A.Ş. TURBAN - Akçay Tatil Köyü Oden İnşaat Turizm A.Ş. TURBAN - Ürgüp Motel Oden İnşaat Turizm A.Ş. TURBAN - Carlton Oteli Arsası Toprak Seramik San. A.Ş. TURBAN - Atik Paşalar Yalısı Atik Pasha Turizm A.Ş. TÜGSAŞ - Çeşitli İllerde 21 Taşınmaz Haz Eyl Muhtelif T. Şeker Fab. A.Ş. 14 Taşınmaz May Ara Muhtelif TZD - Çeşitli İllerde 160 Taşınmaz Eyl Mar Muhtelif YEM Sanayii - Malatya Arsası Zübeyde Gündoğdu Bayındırlık Bakanlığı - Erciyes Sos.Ts Aksa Ankara Makina Sat. Ser. A.Ş. DSİ - Erciyes Sosyal Tesisleri Aksa Ankara Makina Sat. Ser. A.Ş. Karayolları Genel Md. Erciyes Sos.Ts Aksa Ankara Makina Sat. Ser. A.Ş. Emekli Sandığı - Kuşadası Tatil Köyü Kuşadası Turizm Yatırımcılığı A.Ş. Emekli Sandığı - İstanbul Hilton Oteli Ortadoğu Otomotiv Ticaret A.Ş. Emekli Sandığı - Büyük Ankara Oteli Çelikler Taahhüt İnşaat San. A.Ş. Emekli Sandığı - İzmir Efes Oteli İzmir Büyük Efes Ot.Tur. A.Ş. Emekli Sandığı - Kızılay Emek İş Hanı Talip Kahraman İnş. Taah. A.Ş. Emekli Sandığı - Büyük Tarabya Oteli Bayraktarlar Holding A.Ş. Emekli Sandığı - Çelik Palas Oteli MSN Yapı Yat. İnş. Tur. A.Ş. I. Bölge Araç Muayene İstasyonları Tüvturk Kuzey Taşıt Mua. İst.A.Ş. II. Bölge Araç Muayene İstasyonları Tüvturk Güney Taşıt Mua. İst. A.Ş. TCDD - Çeşitli İllerde 19 Taşınmaz Tem Haz Muhtelif Maliye Hazinesi - Çeşitli İllerde 27 Taş. Ağu Kas Muhtelif DMO - İzmir-Konak da 1 Taşınmaz İzmir Kalkınma Ajansı TOPLAM:

79 BEDELLİ DEVİR UYGULAMALARI Devredilen Varlık Devir Tarihi DEVİR BEDELİ ($) Devralan Kuruluş ASİL Çelik-Bursa-Orhangazi de 2 Arsa Orhangazi Belediye Başk. ÇELBOR - %100 Hisse Ereğli Demir ve Çelik T.A.Ş. ÇİTOSAN-Öğütülebilirlik Laboratuvarı Sanayi ve Ticaret Bakanlığı DİTAŞ - %50,98 Hisse TÜPRAŞ EBK - Çeşitli İllerde 80 Taşınmaz Kas Eyl Muhtelif ETİ Alüminyum-Seydişehir de 4 Taşın DSİ Genel Müdürlüğü ETİBANK-Elazığ Sodyum B. İşl-21 Arsa Etibank Madencilik İSDEMİR - %100 Hisse Ereğli Demir ve Çelik T.A.Ş. İSDEMİR - Çeşitli İllerde 76 Taşınmaz Ağu Nis Muhtelif KBİ - Çeşitli İllerde 143 Taşınmaz Eki May Muhtelif Kütahya Gübre S.A.Ş. Kütahya-22 Taş TEDAŞ T. Elektrik Dağ.A.Ş. ORÜS - Kırklareli Demirköy-2 bina Kırklareli İl Özel İdaresi PETKİM - Yarımca Kompleksi TÜPRAŞ PETKİM - İzmir Basmane de 1 Bina Maliye Hazinesi Samsun Gübre S. A.Ş.-Samsun-1 Arsa TEAŞ SEKA - Ardanuç İşletmesi Ardanuç Belediyesi SEKA - Çeşitli İllerde 55 Taşınmaz Ara Haz Muhtelif SÜMER Holding - Kayseri İşl.ve 14 Taş Maliye Hazinesi SÜMER Holding-Çeşitli İl. 63 Taşınmaz Ağu Haz Muhtelif T. Şeker Fab. A.Ş. - Çeşitli İl. 33 Taşın. Tem Eyl Muhtelif TAKSAN-4 Tezgah Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. TAKSAN-Kayseri de 29 Taşınmaz Kayseri İl Özel İdaresi TDİ-5 Gemi Mar Oca Muhtelif TDİ-İzmir Konak E.Balık Hali ve 2 Arsa İzbeltur Ltd.Şti.-İzmir B.Ş. Bel. TDİ-İzmir Körfez Taş.ve 11 Gemi/Vapur İzmir Büyükşehir Belediyesi TDİ-İzmir Eski Misafirhane Binası Radyo ve Televizyon Üst K. TDİ-Ş.hatl.ve Den.İşl.İskeler ve Gemiler İstanbul Büyükşehir Bel. TDİ-Şehir Hatl. Ç.kale Bl.Hiz. ve 9 Gemi Çanakkale İl Özel İdaresi TEDAŞ-Çeşitli İllerde 112 Taşınmaz Eyl Ara Muhtelif TEKEL-Çeşitli İllerde 412 Taşınmaz May Tem Muhtelif TGS-Eski İstinye Tersane Arazisi Maliye Hazinesi THY - 2 Uçak Mar May Kıbrıs Türk Hava Yolları A.O. TURBAN - İstanbul-İstinye de 8 Taşın. Ağu.-Eki İMKB Başkanılığı TÜPRAŞ - Çeşitli İllerde 11 Taşınmaz Oca Tem Muhtelif TÜSTAŞ - Ankara A.O.Ç de 2 bina Ceza İnf. Kur./Tut.. İşyurt. Kur. TZD - Çeşitli İllerde 339 Taşınmaz Eyl Ara Muhtelif YEŞİLOVA Yün İpliği A.Ş.- %48,93 Hisse Burdur İl Özel İdaresi DMO - Çeşitli İllerde 2 Taşınmaz Haz Nis Muhtelif TOPLAM: Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 79

80 KAYNAKÇA: 1. T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Yılları Faaliyet Raporları ve web sitesi Türkiye de Özelleştirme T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Yıllarını Kapsayan Stratejik Plan, ÖİB, Ankara. 3. YAVİLİOĞLU, Cengiz, (2010), Dünyada ve Türkiye de Özelleştirme Uygulamaları, T.C.Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Yayını, No.1, Ankara, 4. DOĞAN, Mustafa Necati, (1993), Özelleştirme ve Özelleştirme Uygulamaları, Master Tezi, Gazi Üniversitesi, SBE, Ankara. 5. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı personeli tarafından hazırlanan çeşitli rapor ve sunumlar. 80