MEZÂLİM VE SOYKIRIMIN

Transkript

1 TBMM KÜLTÜR, SANAT VE YAYIN KURULU - YAYIN No: 92 ERMENİLER İN TÜRKLER E YAPTIKLARI MEZÂLİM VE SOYKIRIMIN ARŞİV BELGELERİ İSMET BİNARK ANKARA

2 Verilen bilgiler, kaynak gösterilmek suretiyle alõnabilir. ISBN Dizgi-Kapak ve İç Sayfa Dizaynõ-Basõm-Cilt: GRAFİKER Fax: Haziran 2001-ANKARA

3 iii Birinci Dünya Harbi öncesinde ve sonrasõnda, Ermenilerce öldürülen şehidlerimizin azîz hâtõralarõna rahmet dilekleri ve saygõ ile ithâf olunur... İsmet Binark

4 iv

5 v Önsöz A sõrlarca her dil, din ve õrktan insanõ bir arada ve huzurlu bir ortamda, barõş içinde yaşatabilme başarõsõnõ göstermiş olan Osmanlõ Devleti nin bünyesi, âdetâ bir milletler mozayiği gibidir. Her farklõ unsur, bu mozayiğin bir parçasõ durumundadõr. Bütün bu farklõ unsurlar, Osmanlõ Devleti nin âdil yönetimi ve hoşgörüsü altõnda asõrlarca âhenk içinde beraber yaşamõşlardõr. Osmanlõ Devleti, idaresi altõndaki farklõ dil, din ve õrklardan teşekkül eden azõnlõklarõ, asõrlar boyunca huzur ve güven içinde yönetmiş, siyaset gereği, bu topluluklarõ asimile etme yoluna gitmemiştir. Bu mozayiğin parçalarõndan biri de Ermeniler dir. Osmanlõ Devleti nin güçlü olduğu dönemlerde, gayrimüslimlerle ilgili bir problem yaşanmazken, Devletin zayõflayõp güç kaybetmesi üzerine, Batõlõ devletlerin azõnlõklarõ kendi siyasî, dinî ve ekonomik menfaatleri doğrultusunda yönlendirmesiyle, azõnlõk sorunlarõ ortaya çõkmõştõr. Bu dönemde, Batõlõ devletler, Osmanlõ Devleti üzerinde siyasî, askerî ve ekonomik menfaatlerinin hayata geçirilmesi demek olan Şark Meselesi ni ortaya atmõşlardõr. Bunun sonucunda, asõrlar süren âhenk bozulmuş, yan yana huzur içinde yaşayan insanlar, Batõ dan esen siyasî, dinî ve millî ayrõlõk rüzgârlarõnõn da etkisi ile Devleti bölüp parçalamaya yönelik faaliyetlerin içine girmişlerdir. XIX. yüzyõlda gayrimüslimler, Şark Meselesi nin hem hedefi, hem vasõtasõ haline getirilmişlerdir. Zirâ, emperyalist siyaset, Düvel-i Muazzama diye adlandõrõlan Fransa, İngiltere, Rusya ve Almanya nõn menfaatleriyle gayrimüslimlerin menfaatleri arasõnda ortak noktalar bulmuştur. Gayrimüslimler bunun şuûruna vardõklarõnda, gönüllü olarak Şark Meselesi nin canlõ aktörleri ve muharrik gücü olmayõ benimsemişlerdir. Özetle, Şark Meselesi gayrimüslimler için Osman-

6 vi İSMET BİNARK lõ Devleti nin parçalanmasõnõ ve kendi leyhlerine reformlar yapõlmasõnõ, bu çerçevede kendilerini muhtariyete veya istiklâle götürecek tâviz ve imtiyazlar koparmayõ ifade etmektedir. Ermeni meselesi de, Şark Meselesi nin bir parçasõnõ teşkil etmektedir. Ermeni meselesi, Avrupa nõn ekonomik, siyasî, dinî ve kültürel menfaatlerinden kaynaklanmõştõr. Osmanlõ Devleti ni bölüp parçalamaya yönelik faaliyetlerde bulunan unsurlardan biri de Ermeniler dir. Doğu Anadolu da Ermeni devleti kurma hayaliyle birtakõm dernek ve partiler kurarak, çeşitli vesilelerle isyanlar çõkartõp mâsum ve savunmasõz Türk halkõnõ katleden Ermeniler, Birinci Dünya Savaşõ sõrasõnda Türk askerinin cephede bulunmasõndan yararlanarak düşmanla işbirliği yapmõşlar, Devlete ihanet etmişler, Türkler e mezâlimin yanõ sõra soykõrõm uygulamõşlardõr. Bunun sonucunda, Osmanlõ Devleti cephe gerisinin emniyetini sağlamak, mâsum ve savunmasõz Türk halkõnõ Ermeni mezâlimi ve soykõrõmõndan korumak maksadõyla, Devlet aleyhinde faaliyetlerde bulunan Ermeniler i mahallî dengeleri etkilemeyecek güvenli bölgelere sevk ve buralarda iskân etmiştir. Hâl böyle iken, dünyanõn çeşitli ülkelerinde oluşturduklarõ lobilerle, Ermeniler, Türk Devleti nin Birinci Dünya Savaşõ nda kendilerine soykõrõm uyguladõklarõ yolundaki asõlsõz iddialarõnõ gündemde tutmaya devam etmektedirler. Asõlsõz Ermeni iddialarõ, günün şartlarõna göre, Türkiye ye dost veya düşman devletlerce iç ve dõş politika malzemesi yapõlmaktadõr. Bu itibarla, Ermeni iddialarõnõn asõlsõz olduğunu, orijinal arşiv belgeleri ve doğru bilgiler õşõğõnda bütün açõklõğõ ile ortaya koymak; iddialarõn aksine, Türk ün mâzlum ve nefs müdafaasõnda olduğu gerçeğini, mezâlim ve soykõrõm yapanõn ise Ermeniler olduğu için bu doğruyu tarihin yalan bilmezliğinde gözler önüne sermek, ilmî ve tarihî olduğu kadar, şüphesiz millî bir sorumluluk olacaktõr. Dolayõsõyla ilgili Devlet kurumlarõ, üniversitelerimiz, sivil toplum kuruluşlarõ, Türk basõnõ ve bu ülkenin aydõnlarõ, bu çerçevede millî bir sorumlulukla yükümlü olduklarõnõ unutmamalõdõrlar. Bilindiği üzere, tarihin gerçek bilgileri ilk elden orijinal kaynaklara, yâni arşiv belgelerine dayanõr. Belgesiz tarih yazõlmaz ve olaylarõn arkasõndaki tarihî gerçekler gün õşõğõna çõkarõlamaz. Arşiv belgeleri olmadan ve bilinmeden, varsayõmlarla tarih yazmak, belirli bir devir hakkõnda hüküm vermek veya olaylarõ değerlendirmek, tarih biliminin gerektirdiği tarafsõzlõğa ve ilmî objektifliğe sõğmaz.

7 vii Ermeni meselesinde de, tarihî gerçekleri arşiv belgelerine dayanarak ortaya çõkarmak, Ermeni iddialarõnõn asõlsõz olduğunu ve tarihin siyasî maksatlarla istismar edilemeyeceğini, mezâlim ve soykõrõm yapanõn Ermeniler olduğunu, Türkler in haksõz olarak suçlandõğõnõ, arşiv belgeleri õşõğõnda göstermek ve bu konudaki tek sesliliği ortadan kaldõrmak, hak ve adâlet ve insanlõk hukuku adõna en doğru ve gerçekci olanõdõr. Bilinmelidir ki, tarihî gerçekleri örtmek ve saptõrmak, hiçbir şekilde mümkün değildir. Tarihte bunun bir örneği de görülmemiştir. Başbakanlõk Osmanlõ Arşivi, Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlõğõ Arşivi, Rus, İngiliz, Fransõz, Alman ve Amerikan arşivlerindeki belgelere ve çeşitli ülkelerin kütüphanelerindeki konu ile ilgili eserlere atõfta bulunarak hazõrlanan bu eser, bilinmelidir ki herhangi bir art niyet taşõmamaktadõr. Olaylarõn yaşandõğõ tarihlerde, Devlete başkaldõran ve ihanet eden, mâsum ve savunmasõz Türk halkõna mezâlim ve soykõrõm yapan bir grup Ermeni çetecinin suçunu, bugün Ermeni milletine mâl etmek gibi bir düşüncemiz yoktur. Bu eserin Türkiye Büyük Millet Meclisi nce yayõnlanmasõndan maksat, dünya kamuoyunun, çeşitli ülkelerin parlamentolarõnõn, Ermeniler in asõlsõz soykõrõm iddialarõnõn arkasõndaki tarihî gerçekleri bütün çõplaklõğõ ile görüp, doğru değerlendirmeler yapabilmeleri içindir. Aksi takdirde, tarihin siyasî istismar vasõtasõ olarak kullanõlmasõnda çok ciddî bir sorumluluk yüklendiklerini bilmelidirler. Eserin, tarihî hakikatlerin insanlõk hukuku önünde aydõnlatõlmasõna yardõmcõ ve ilgililere çalõşmalarõnda kaynak olmasõ en samimî dileğimizdir. Ömer İZGİ TBMM Başkanõ

8 viii

9 ix Yararlanõlan Kütüphaneler ve Arşivler I- Kütüphaneler: Türkiye - Bilkent Üniversitesi Kütüphanesi - Ankara - Boğaziçi Üniversitesi Kütüphanesi - İstanbul - Fransõz Anadolu Araştõrmalarõ Kütüphanesi - İstanbul - Hacettepe Üniversitesi Merkez Kütüphanesi - Ankara - İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi - İstanbul - Millî Kütüphane - Ankara - Orta - Doğu Teknik Üniversitesi Kütüphanesi - Ankara - Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi - Ankara - Türkiye Büyük Millet Meclisi Kütüphanesi - Ankara Yabancõ Ülkeler - Biblioteka Kirõl i Metodii (Bulgaristan Millî Kütüphanesi) - Sofya, Bulgaristan - Bibliothéque Nationale (Fransa Millî Kütüphanesi) - Paris, Fransa - British Library (İngiliz Millî Kütüphanesi) - Londra, İngiltere - Lenin Library (Lenin Kütüphanesi) - Moskova, Rusya - Library of Congress (Kongre Kütüphanesi) - Washington, Amerika - McGill University Library (McGill Üniversitesi Kütüphanesi) - Montreal, Kanada - School of Oriental and African Studies (SOAS) (University of London) (Londra Üniversitesi Asya ve Afrika Üzerine Çalõşmalar Okulu Kütüphanesi) - Londra, İngiltere - University of California Los Angeles Library / UCLA Serials Dept. - University Research Library (Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles Kütüphanesi / UCLA Seri Yayõnlar Bölümü - Üniversite Araştõrma Kütüphanesi) - Los Angeles, Amerika

10 x II- Arşivler: Türkiye - Başbakanlõk Osmanlõ Arşivi (BOA) - İstanbul Yabancõ Ülkeler - Direction Générale des Archives près le Conseil des Ministers (Bakanlar Konseyi Arşiv Genel Müdürlüğü) - Sofya, Bulgaristan - Archives du Ministère des Affaires Etrangères de France (AMAE) (Fransa Dõşişleri Bakanlõğõ Arşivi) - Paris, Fransa - Public Record Office (PRO) (İngiltere Devlet Arşivi) - Londra, İngiltere Foreign Office (F.O.) (İngiltere Dõşişleri Bakanlõğõ Arşivi) - Londra, İngiltere - Federal Archival Service of Russia (Rosarhiv) (Rusya Federasyonu Arşivi) - Moskova, Rusya - State Archives of the Russian Federation (Rusya Federasyonu Devlet Arşivi) - Moskova, Rusya

11 xi Kõsaltmalar a.g.e...adõ geçen eser a.g.m....adõ geçen makale ATASE...Askerî Tarih ve Stratejik Etüt bkz...bakõnõz bs...baskõ, basõm BOA...Başbakanlõk Osmanlõ Arşivi c...cilt dos...dosya fih...fihrist HR. SYS. HU....Hâriciye Siyasî Harb-i Umumî HR. SYS. MÜ...Hâriciye Siyasî Mütareke kls...klasör kr....karton No (Nu., Nr.)...numara s...sayfa ss....sayfalar arasõ vol....volume (cilt)

12 xii

13 xiii İçindekiler Önsöz...v Yararlanõlan Kütüphaneler ve Arşivler...ix Kõsaltmalar...xi Sunuş...xv I. Bölüm Türk Devlet Geleneğinde Adâlet Anlayõşõ Türk İdaresinde Ermeniler Milletlerarasõ Bir Emperyalist Strateji: Şark Meselesi Ermeni Komitelerinin Kurulmasõ Ermeni Komite ve Çetelerinin İsyanlarõ...12 II. Bölüm Ermeniler in Türkler e Yaptõklarõ Mezâlim ve Soykõrõmõn Yazõlõ Belgeleri Erzurum ve Erzincan Çevresinde Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Oltu ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Kars ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Trabzon ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Bitlis ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Van ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Diyarbakõr ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Ma mûratü l-aziz (Elâzõğ) ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Sivas ve Çevresinde Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Anadolu nun Diğer Şehirlerindeki Ermeni Mezâlimi ve Soykõrõmõ Ermeniler'in Asõlsõz Soykõrõm İddialarõ...64

14 xiv Bibliyografya...67 Ekler Ermeniler in Yaptõğõ Mezâlim ve Soykõrõmõn Yazõlõ Belgeleri Ermeniler in Yaptõğõ Mezâlim ve Soykõrõmõn Utanç Fotoğraflarõ...217

15 xv Sunuş E rmeniler dünyanõn çeşitli ülkelerinde oluşturduklarõ lobilerle, Birinci Dünya Savaşõ sõrasõnda Türk Devleti nin kendilerine soykõrõm uyguladõğõ konusundaki asõlsõz iddia ve iftiralarõnõ devamlõ gündemde tutmakta ve asõlsõz iddialarõna dünya kamuoyundan destek aramaktadõrlar. Anadolu topraklarõnda bir Ermeni yurdu kurmak hayalinde olan, Ermeni tarihini ve kültürünü diri tutmak, bu arada asõlsõz soykõrõm iddialarõnõ dünyanõn gündemine taşõmak için içinde bulunduğumuz yüzyõlda Ermeni asõllõ veya yanlõsõ tarihçiler ve yazarlar tarafõndan, gerçeklerle bağdaşmayan, hayalî katliâm hikâyeleri ile süslü, belgelere dayanmayan, birbirinin tekrarõ mahiyetinde, sözde ilmî eserler ortaya konmuştur. Ermeni asõllõ yazarlar ile, mensup olduklarõ ülkelerin siyasî çõkarlarõ doğrultusunda Türkiye ye karşõ asõlsõz Ermeni iddialarõna destek verenler, Doğu Anadolu nun Ermeniler in anayurdu olduğu, Türkler in bu topraklarõ esas sahiplerinden zorla aldõklarõ ve sistematik katliâmlarla onlarõ buradan kovmaya çalõştõklarõ ve 1915 de de nihâi amaçlarõna ulaşmak için plânlõ bir soykõrõm uyguladõklarõ yolunda hiçbir belgeye dayanmayan asõlsõz iddialarõnõ diri tutmaya çalõşmaktadõrlar. Ermeniler in sõmsõkõ sarõldõklarõ soykõrõm iddiasõ koca bir yalandan başka bir şey değildir. Bu iddialar tamamen siyasî maksatlõdõr. Soykõrõm hiçbir zaman söz konusu olmamõştõr. Asõlsõz Ermeni iddialarõ, günün şartlarõna göre, Türkiye ye dost veya düşman devletlerce iç ve dõş politika malzemesi olarak zaman zaman desteklenmektedir. Konunun siyasî konjonktüre, Türkiye nin münasebetlerinin durumuna paralel olarak, aktüalitesini koruyarak gündemde tutulacağõndan da şüphe edilmemektedir.

16 xvi Ortak kanaat odur ki, Ermeniler in asõlsõz iddialarõna uzun yõllar sessiz ve duyarsõz kaldõğõmõz için bugün bu duruma düştüğümüzdür. Türkiye Cumhuriyeti haklõ dâvasõnõ dünya platformunda anlatamamõştõr. Ermeni iddialarõnõn aksine, Türkler in soykõrõma uğramõş olduğu gerçeği dünya kamuoyuna duyurulamamõştõr. Ermeniler in amacõ, dün olduğu gibi bugün de Türkiye yi milletlerarasõ platformda mahkûm etmek, arkasõndan tazminat ve toprak talebinde bulunmaktõr. Ermeniler in kan ve toprak hayalleri devam edecektir. Bugün Türk dõş politikasõna çok daha geniş bir perspektiften yaklaşma ihtiyacõ vardõr. Türkiye dõş politikasõnda, stratejik ve imtiyazlõ coğrafi konumunun sağladõğõ geniş imkânlardan en geniş ölçüde yararlanmak ve çok boyutlu aktif bir dõş politika takip etmek durumundadõr. Ermeni iddialarõnõn temelinde, saptõrõlmõş bir tarih görüşü yatmaktadõr. Ermeni iddialarõnõn asõlsõzlõğõ ve tutarsõzlõğõ, bu görüşün yõkõlmasõna ve bu durumun dünya kamuoyuna yeterince duyurulmasõna bağlõdõr. Ermeni iddialarõnõn tutarsõzlõğõ ve aksi ortaya konmadõğõ müddetçe, bilinmelidir ki tarihî yalanlar sürdürülecektir. Bu durumda yapõlacak şey, soykõrõm ve mezâlim yapanõn Türkler değil Ermeniler olduğunu, belgeler õşõğõnda çok ciddî bir şekilde ve değişik platformlarda ortaya koymak olmalõdõr. Yõllardõr sürdürülen asõlsõz Ermeni iddialarõ karşõsõnda, soykõrõm yapanõn Ermeniler olduğunu, belgeler õşõğõnda ve tarihin yalan bilmezliği önünde ortaya koymak, dünya kamuoyuna, Ermeni iddialarõna destek veren devlet ve ülkelerin parlamentolarõna, devlet adamlarõna, aydõnlarõna tarihî gerçekleri anlatmak durumundayõz. Konuyu görmezlikten gelmek, özellikle de tek yanlõ ve maksatlõ asõlsõz iddialarõ gündeme taşõyan neşriyata cevap vermemek, suskun kalmak tarih önünde asla geçerli olamaz. Türk milletinin haklõ insanlarõn vakarõ içindeki sükûtu, âdeta suçlu insanlarõn sessiz kalõşõ gibi gösterilmek istenmiştir. Asõlsõz Ermeni iddialarõnõn çürütülmesinde ve tarihî gerçeklerin dünya kamuoyunun önüne konmasõnda, ilgili devlet kurumlarõna, üniversitelerimize, sivil toplum kuruluşlarõna, Türk basõnõna ve aydõnõna, ilmî ve tarihî olduğu kadar, millî bir sorumluluk da düşmektedir. Bir dönem Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü görevinde bulunmuş, görevi sõrasõnda Başbakanlõk Osmanlõ Arşivi ndeki konu ile ilgili birinci el arşiv belgelerinin neşredilmesini sağlayarak, Ermeni komite ve çetelerinin

17 xvii Anadolu da ve Kafkaslar da yaptõklarõ katliâm, mezâlim ve soykõrõmõ dünya kamuoyunun dikkatine sunan, Ermeniler in asõlsõz iddialarõnõn tarih önünde çürütülmesine vâsõta olan bu satõrlarõn yazarõ için, Ermeni iddialarõnõ iç politika malzemesi olarak destekleyen, Sevr Antlaşmasõ nõ yeniden diriltme gayreti içinde olan, Ermeni kin ve husûmetinin yandaşõ, tarihî gerçekleri çarpõtan politikacõlarõn çirkin davranõşlarõ karşõsõnda, gerçekleri otantik belge ve bilgiler, Ermeni soykõrõmõnõn yazõlõ arşiv belgeleri ve fotoğraflarõ õşõğõnda bir kere daha ortaya koymak, tarih önünde yerine getirilmesi gereken ilmî ve aynõ zamanda bir millî sorumluluk olmuştur. Geçmiş olaylarõ saptõrarak, tarihî siyasî istimar vasõtasõ olarak kullanmak ve soykõrõm yaftasõ altõnda ölü pazarlõğõ yapmak, Ermeni milletine, özellikle de diasporasõna bir fayda sağlamayacaktõr. Zirâ, kin ve intikama dayalõ politikalar iflâs etmeye mahkûmdur. Kin ve nefret tohumlarõnõn, milletleri ve toplumlarõ barõşa, dostluğa ve insanî güzelliklere ulaştõrmadõğõ unutulmamalõdõr. Bu kitabõn yayõnlanmasõna imkân sağlayan TBMM Başkanõ Sayõn Ömer İZGİ ye, TBMM Kültür ve Sanat Kurulu Sayõn Başkan ve üyelerine, TBMM Genel Sekreteri Sayõn Vahit ERDEM e ve kitabõn baskõsõnda yakõn ilgisini gördüğümüz Kültür ve Sanat Kurulu Yöneticisi Sayõn İbrahim BİR- LER e teşekkürlerimizi ifade etmeyi yerine getirilmesi gereken zevkli bir görev bilmekteyiz. İsmet BİNARK 5 Haziran Ankara