Proje Danışmanı Prof.Dr.Osman SERİNDAĞ

Ebat: px

Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Proje Danışmanı Prof.Dr.Osman SERİNDAĞ"

Müge Aydan
9 yıl önce
İzleme sayısı:

1 TÜBİTAK BİDEB KİMYA BİLİM DANIŞMANLIĞI ÇALIŞTAYI ( 29 Ağustos 09 Eylül 2007 ) (Altın Cevheri) ANORGANİK KİMYA SİYANÜRSÜZ ALTIN ELDESİ Proje Ekibi Ali GÜRSOY Mustafa KEMEÇ Proje Danışmanı Prof.Dr.Osman SERİNDAĞ

KİMYA SİYANÜRSÜZ ALTIN ELDESİ Proje Ekibi Ali GÜRSOY

2 PROJENİN ADI: Siyanürsüz Altın Eldesi PROJE EKİBİ: Mustafa KEMEÇ, Ali GÜRSOY DANIŞMAN: Prof.Dr. Osman SERİNDAĞ PROJENİN AMACI: Altın üretiminde kullanılan siyanürün çevreye ve canlıya verdiği zararlar göz önüne alınarak, çevreye zarar vermeyen ve canlılar üzerinde toksik etkisi olmayan bir yöntem kullanarak altın eldesini gerçekleştirmek. GİRİŞ: Altın, parlak sarı rengi ve ışıltısıyla göz alan çok ağır bir metaldir. Üstelik kolay kolay tepkimeye girmeyen çok kararlı bir element olduğu için havadan ve sudan etkilenmez. Bir başka özelliği de saf haldeyken çok yumuşak olmasıdır; bu nedenle kolayca dövülerek biçimlendirilebilir. Altın bütün bu özellikleriyle tarih boyunca en değerli metallerden sayılmıştır. Hidrojen Siyanür son derece toksik bir maddedir. Gaz formu olan hidrojen siyanür (HCN), renksiz, acı bademi andıran batıcı kokulu bir gazdır. Sıvı formu olan hidrosiyanik asit de gaz hali gibi renksizdir. Hidrojen siyanür, sıcak kuru havada son derece uçucu bir maddedir. Kaynama noktası 26 o C dir.yüksek derişimde havada yanıcıdır. Sudan hafiftir(özgül ağırlığı0,6999). Düşük molekül ağırlığı ve uçucu bileşik olması nedeniyle kolaylıkla difüzyona uğrar. Dünyada üretilen siyanürün yaklaşık %20 si madencilikte kullanılmaktadır.1980 li yıllarda özellikle büyük işletmeler altın üretiminde siyanürü kullanmaya başlamıştır. Bu yolla, cevherdeki altını %97 ye varan oranda kazanmak olanaklı olabilmektedir. Siyanürlü altın eldesin de siyanürün kullanılmaması gerektiğinin bir nedeni de, taşınma sırasında veya işletme içi kazalar kaynaklanabilmektedir. İşletme içi kazalar ise siyanür ya da bağlantılı akışkanların işlenmesi ya da işletme içinde borularla iletilmesinde, boru ya da işletme içi kazalardan kaynaklanabilmektedir. İşletme içi kazalar ise siyanür ya da bağlantılı akışkanların işlenmesi ya da işletme içi borularla iletilmesinde, boru yada bağlantılarda ortaya çıkan hasarlar yada atık barajlarının sızma, taşıma ya da yıkılması ile çok miktarda siyanürün ve ağır metal yüklü akışkan çamurun yayılmasına bağlıdır. Böylece işletmeye komşu ve yakın alanlarda içme ve sulama suyu kaynakları etkilenmektedir. Buradan yola çıkarak altın cevherinin saflaştırılmasında başka bir yol kullanılamaz mı düşüncesini geliştirmeye çalıştık. Sodyum siyanüre kıyasla daha az toksik ve iyi bir karmaşık oluşturucu, yabancı katyonlardan daha az etkilenme özelliği de dikkate alınarak, altın kazanımında sodyum tiyosülfat kullanılarak altın eldesini geliştirmeye çalıştık. Kısaca biz bu çalışmamızda hidrojen siyanür kullanmadan da altın eldesinin mümkün olduğunu ispatlamaya çalıştık. Böylece hem hidrojen siyanür kullanımından doğan tepkilerin önüne geçmiş olacağız hem de yeni bir yöntem olarak altının farklı eldesinin de mümkün olduğunu ispatlamış olacağız. YÖNTEM: Altın ilk adımda Na 2 S 2 O 3 ile tepkimeye sokulursa, 4Au o (k) +8S 2 O O 2 (g) + 2H 2 O 4[Au(S 2 O 3 ) 2 ] OH -1 Yapacağımız deneyde 1 gram altın aldık. Buna karşılık yukarıdaki denkleme göre yaptığımız hesaplamalar sonucunda 1,604g Na 2 S 2 O 3 kullandık. 1

yöntem kullanarak altın eldesini gerçekleştirmek. GİRİŞ: Altın, parlak sarı rengi ve ışıltısıyla göz alan çok ağır bir metaldir.

3 Hesaplamalar: 4x(Au) : 4x196,96 = 787,84g Au 8 x (Na 2 S 2 O 3 )x5h 2 O : 8x (22,98x2 +32,02 x 2 + 3x 15,99+5x17,99) =1983,36g Na 2 S 2 O 3 5 H 2 O 787,84g Au ile 1983,36g Na 2 S 2 O 3 tepkimeye girerse 1gAu ile X:2,5174gNa 2 S 2 O 3 x5 H 2 O amonyaklı ortamda CuSO 4 ilave ederek,altının tamamının aşağıdaki tepkimeye göre altın tiyosfat kompleksine dönüşmesi ve Au o (k)+5s 2 O 3(ag) -2 +[Cu(NH 3 ) 4 ] +2 [Au(S 2 O 3 ) 2 ] -3 +[Cu(S 2 O 3 ) 3 ] NH 3 oluşan [Au(NH 3 ) 2 ] +1 hedefledik. kompleksini, çinko tozu ile etkileştirerek elementel altını elde etmeyi [Au(NH 3 ) 2 ] Zn o (k) Au (k) + 2Zn +2 (suda) Bulgular ve Tartışma: Yapacağımız deneyde sonuca ulaşmamız için en az 48 saatlik bir süre gerekiyordu. Ancak deney ana malzemelerimizden sodyum tiyosülfatın iki gün geç temin edilmesi nedeniyle deneyimiz sonuca ulaştırılamamıştır. Ancak buna karşın deney hazırlanmış ve başlatılarak 6 saatlik süre sonunda çözelti ortamında sarı rengin oluşmaya başladığını gözlemledik. Fakat tepkimenin çok yavaş ilerlemesinden dolayı sonlandıramadık. Deneyin istenilen sunucu vermemesinin bir nedeni de altının oksitlenebilmesi için gerekli oksijeni deney düzeneğinden geçirecek araç-gerece laboratuar ortamında sahip olamamamızdır. Bu nedenle bizde altını kral suyunda çözüp, ortamı derişik NaOH çözeltisi ile ph:8,5-10 aralığına getirerek ortama bir miktar çinko tozu ilave ettik. Oluşan siyah çökeleğin, ilave ettiğimiz çinko tozundan fazla olduğunu tespit ettik. Ortamda çinko ve altından başka metal olmadığından siyah katının içinde altın bileşiğini bulunduğunu tespit ettik. Sonuç : Yapılan çalışmalarda; altın cevherlerinin sodyum siyanür dışında başka yöntemler de kullanılarak elde edilebileceğini gördük. ÖNERİLER: Tiyosülfat yönteminin daha geniş zamanda ve teknik imkanlar içerisinde bu deneyin yapılmasının daha iyi sonuçlar vereceği anlaşılmıştır. Altının bütün bu yöntemlerin dışında daha başka yöntemlerle de elde edilebileceği yaptığımız bu çalışmalar sonucunda umut vaat etmiştir. TEŞEKKÜR Bu kimya çalıştayının gerçekleşmesinde emeği geçen ve katkıları için TÜBİTAK ve TÜSSİDE teşekkür ederiz. 2

+[Cu(NH 3 ) 4 ] +2 [Au(S 2 O 3 ) 2 ] -3 +[Cu(S 2 O 3 ) 3 ] -5 + 4 NH 3 oluşan [Au(NH 3 ) 2 ] +1 hedefledik.

4 KAYNAKÇA: 1-Madencilik aralık 1998 cilt-volume 37 *Arş.Görv.C.Ü.Müh.fak.Maden Müh.Böl./SİVAS *Prof.Dr.H.Ü.Müh.Fak.Maden Mühendisliği Böl./ANKARA 2-Dr.Tülay Renklkidağ,Dr Asude Gökmen / KARAMAN *Arş.Görv.Ankara Ü.Tıp.Fak.Adli Tıp Ad./ANKARA D.Feng.J.S.J.van Deventer / Hydrometallurgy 82 (2006) MALZEME LİSTESİ Alan Proje Adı Proje Grubu Danışman Anorganik Kimya Siyanürsüz Altın Eldesi Mustafa KEMEÇ / Ali GÜRSOY Prof. Dr. Osman SERİNDAĞ ONAY No Malzeme Miktar Birim Açıklama / Özellikler Altın (Au) 3 Gram Küçük parçalar halinde Sodyum tiyosülfat (Na 2 S 2 O 3 ) 20 Gram Saf su 5 Litre Derişik Amonyak Çöz.( NH 3 ) 100 Mili litre Amonyum tiyosülfat (NH 4 ) 2 S 2 O 3 10 Gram Hidrojen Peroksit (H 2 O 2 ) 10 Mili litre %30 luk Hidroklorikasit (HCl) 100 Mili litre Bakır(II) Sülfat (CuSO 4 x5h 2 O) 20 Gram Manyetik karıştırıcı ve balık Erlen (250 ml) 1 Adet Beher(250 ml) 1 Adet Çinko tozu 20 Gram Toz halinde 3

S.J.van Deventer / Hydrometallurgy 82 (2006)126-132 MALZEME LİSTESİ Alan Proje Adı Proje Grubu Danışman Anorganik Kimya Siyanürsüz Altın Eldesi Mustafa KEMEÇ / Ali GÜRSOY Prof. Dr.

5 ÇALIŞTAY PROJE HAZIRLAMA ZAMAN ÇİZELGESİ YAPILACAK İŞLER TARİH SAAT YER Proje önerisi hazırlama :00-16:00 Bilgisayar Laboratuarı Proje önerisi hazırlama :30-23:30 Bilgisayar Laboratuarı Proje önerisi hazırlama :30-02:30 Bilgisayar Laboratuarı Anorganik Sınıfı Proje önerisi hazırlama :00-15:30 Çalışma Grubu Proje önerisi hazırlama :00-19:00 Bilgisayar Laboratuarı Lab. malzemelerinin :00-23:00 Kimya Laboratuarı tespiti Eksik malzemelerin temini :00-10:30 Çalıştay Yönetimi Proje uygulama :00-10:30 Kimya Laboratuarı Proje uygulama :00-15:30 Kimya Laboratuarı Proje uygulama :00-12:30 Kimya Laboratuarı Proje raporlama :30-19:00 Kimya Laboratuarı Proje raporlama :30-23:30 Kimya Laboratuarı Veri değerlendirme Proje raporlama :00-10:30 Öğretmenler Odası Rapor teslimi :00-10:30 Kütüphane 4

malzemelerinin 04.09.2007 21:00-23:00 Kimya Laboratuarı tespiti Eksik malzemelerin temini 05.09.2007 09:00-10:30 Çalıştay Yönetimi Proje uygulama 06.09.2007 09:00-10:30 Kimya Laboratuarı Proje uygulama 06.

Benzer belgeler

PROJE EKİBİ Mustafa KEMEÇ ALİ GÜRSOY Proje Danışmanı Prof.Dr.Osman SERİNDAĞ

TÜBİTAK-BİDEB KİMYA BİLİM DANIŞMANLIĞI ÇALIŞTAYI 29 AĞUSTOS - 09 EYLÜL 2007 PROJENİN ADI: SİYANÜRSÜZ ALTIN ELDESİ PROJE EKİBİ Mustafa KEMEÇ ALİ GÜRSOY Proje Danışmanı Prof.Dr.Osman SERİNDAĞ Projenin Amacı