T.C. KALKINMA BAKANLIĞI

Transkript

1 T.C. KALKINMA BAKANLIĞI Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Makroekonomik Projeksiyonlar ve Fırsatlar Raporu

2 Bu rapor, Kalkınma Bakanlığı Bilgi Toplumu Dairesi ve McKinsey Danışmanlık Hizmetleri Limited Şirketi arasında imzalanan Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesine İlişkin Hizmet Alımı İşi Sözleşmesi kapsamında, gerekli bulgu ve analizler hazırlanmak suretiyle, oluşturulacak Bilgi Toplumu Stratejisine altyapı teşkil etmek üzere üretilmiştir. Bu raporun hazırlanmasında çalışma boyunca ilgili taraflardan elde edilen bilgi ve görüşler ile Kalkınma Bakanlığı nın değerlendirmelerinden istifade edilmiştir. Bu çalışma Kalkınma Bakanlığı nın kurumsal görüşlerini yansıtmaz. Bu raporda yer alan içeriğin tamamı ya da bir kısmı atıfta bulunmak kaydıyla Kalkınma Bakanlığı nın izni olmadan kullanılabilir.

3 İçindekiler 1.1 Model varsayımları BİT in ekonominin genelinde yarattığı üretkenlik artışının modellenmesi Toplam senaryo Senaryo tanımı Model sonuçları Model girdileri Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması ve bulut bilişim kullanımının yaygınlaşması Senaryo tanımı Model sonuçları Model girdileri Türkiye nin geniş çaplı yeni nesil genişbant yatırımları yapması Senaryo tanımı Model sonuçları Model girdileri Eğitim de BİT kullanımı Senaryo tanımı Model sonuçları Model girdileri Bölgesel e-ticaret merkezi olunması Senaryo tanımı Model sonuçları Model girdileri Potansiyel teşkil eden yazılım alanları etrafında kümelenme sağlanması Senaryo tanımı Model sonuçları Model girdileri Kamu verilerinin açık olarak kullanımı

4 2.7.1 Kamu verilerinin sunumu Kamu verilerinin açılmasının faydaları Kamu verilerinin açılmasının ekonomik etkileri Ekonomik etki çalışmaları Ülkesel etki çalışmaları Kamu verileri sektörel etki örnekleri e-devletin ekonomik etkisi Metodoloji Etki Maliyet Model yaklaşımı Model sonuçları:

5 Şekiller Listesi Şekil 1 Çalışma yaklaşımı Şekil 2 Makroekonomik model girdi ve çıktıları Şekil 3 Makroekonomik model senaryoları Şekil 4 Toplam senaryo GSYH büyümesi... 1 Şekil 5 Toplam senaryo GSYH üzerindeki yatırım etkisi... 2 Şekil 6 Toplam senaryo istihdam etkisi... 3 Şekil 7 Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması senaryosu... 3 Şekil 8 Bölgesel veri merkezi olunması GSYH sonucu... 4 Şekil 9 Senaryo 1 GSYH üzerindeki yatırım etkisi... 5 Şekil 10 Türkiye nin veri merkezi olması senaryosu girdi zamanlamaları... 7 Şekil 11 Türkiye nin yeni nesil genişbant altyapı yatırımları yapması senaryosu Şekil 12 Senaryo 2a GSYH büyümesi Şekil 13 Senaryo 2b sonuçları Şekil 14 Senaryo 2a GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 15 Senaryo 2b GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 16 Türkiye nin yeni nesil genişbant altyapı yatırımları yapması senaryosu girdi zamanlamaları Şekil 17 Eğitimde BİT kullanımı senaryosu Şekil 18 Eğitimde BİT kullanımı GSYH büyümesi Şekil 19 Senaryo 3 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 20 Eğitimde BİT kullanımı senaryosu girdi zamanlamaları Şekil 21 Türkiye nin e-ticaret odaklı bir strateji izlemesi senaryosu Şekil 22 Bölgesel e-ticaret merkezi olunması GSYH büyümesi Şekil 23 Senaryo 4 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 24 Türkiye nin e-ticaret odaklı bir strateji izlemesi senaryosu girdi zamanlamaları 33 Şekil 25 Potansiyel teşkil eden yazılım sektörleri etrafında kümelenme Şekil 26 Stratejik yazılım sektörlerinde kümelenme GSYH büyümesi Şekil 27 Senaryo 5 GSYH etkisi

6 Şekil 28 Türkiye nin BT hizmetleri, sağlık, savunma yazılımı ve mobil uygulama merkezi olması girdi zamanlamaları Şekil 29 Kamu verileri fayda ve engelleri Şekil 30 Sektörel endüstri model girdileri Şekil 31 Endüstri Modeli seneler içinde girdilerin dağılımı Şekil 32 Sektörel katma değer YBBO Şekil 33 BİT sektörleri GSYH yüzdesi Şekil 34 Oxford modeli incelenen ülkeler Şekil 35 Kamu yatırımları GSYH akışı Şekil 36 Üretkenlik ayarlaması için yapılan akademik yayın taraması Şekil 37 Toplam senaryo sonucu Şekil 38 Senaryo 1 sonucu Şekil 39 Senaryo 2a sonucu Şekil 40 Senaryo 2b sonucu Şekil 41 Senaryo 3 sonucu Şekil 42 Senaryo 4 sonucu Şekil 43 Senaryo 5 sonucu Şekil 44 Toplam senaryo sabit döviz kuru senaryo sonucu Şekil 45 Toplam senaryo sabit döviz kuru GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 46 Toplam senaryo GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 47 Senaryo 1 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 48 Senaryo 2a GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 49 Senaryo 2b GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 50 Senaryo 3 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 51 Senaryo 4 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 52 Senaryo 5 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Şekil 53 Senaryo 1 istihdam etkisi Şekil 54 Senaryo 2 istihdam etkisi Şekil 55 Senaryo 3 istihdam etkisi Şekil 56 Senaryo 4 istihdam etkisi

7 Şekil 57 Senaryo 5 istihdam etkisi

8 Kısaltmalar OPEC OECD TFP ABD GSYH IMF BT BİT KOBİ ARPU TÜBİSAD Organization of the Petroleum Exporting Countries Organisation for Economic Co-operation and Development Total Factor Productivity (Toplam üretkenlik faktörü) Amerika Birleşik Devleti Gayrisafi Yurtiçi Hasıla International Monetary Fund (Uluslararası Para Fonu) Bilgi Teknolojileri Bilgi ve İletişim Teknolojileri Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Average Revenue per User (Kullanıcı başına gelir) Türkiye Bilişim Sanayicileri Derneği 6

9 Giriş Makroekonomik Projeksiyonlar ve Fırsatlar Raporu, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi nde belirtilmiş dört temel çıktıdan birisidir. Raporun amacı Türkiye nin mevcut durumu, küresel eğilimler ve ülkeye özel durumlarının ortaya çıkardığı fırsatların belirlenmesi ve bunlarla ilgili senaryoların oluşturularak makroekonomik etkilerinin belirlenmesidir. Makroekonomik Projeksiyonlar ve Fırsatlar Raporu kapsamında 5 senaryo belirlenmiştir: Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması ve bulut bilişimin yaygınlaştırılması Türkiye nin geniş çaplı yeni nesil genişbant yatırımları yapması Eğitimde BİT kullanımı Türkiye nin bölgesel e-ticaret merkezi olması Öncelikli yazılım alanları etrafında kümelenme sağlanması, ve her senaryoyla ilgili girdi varsayımları (yatırım, tüketim, ihracat ve ithalat girdileri) ve zamanlamaları ve senaryonun gerçekleşmesi için gerekli ekli destekleyici ögeler listelenmiştir. Bu senaryoların ve 5 senaryonun birleştirildiği tüm senaryoları kapsayan toplam senaryonun makroekonomik etkilerinin hesaplanabilmesi için hesaplanan girdiler Oxford Küresel Makroekonomik Model ine verilerek model sonuçları ortaya konmuştur. Bu senaryolara ek olarak, 2 adet senaryo üzerinde detaylı çalışma yapılmış ve bu senaryoların makroekonomik etkileri Türkiye nin mevcut durumu ve Dünya da yapılan benzer çalışmalara bakılarak ortaya konmaya çalışılmıştır: e-devletin çalışmalarının ekonomik etkisi Kamu verilerinin açık olarak kullanımı Bu çalışmadaki senaryolar için makroekonomik modelin çıktıları birer yön gösterici olarak değerlendirilmelidir. Teknolojilerin ekonomik etkilerini modellemenin sınırlamaları, özellikle de Türkiye bağlamında, göz önünde bulundurulmalı ve sonuçların mutlak değerlerinden ziyade göreceli olarak etkilerinin tartışılması amaçlanmalıdır. Raporda tanımlanan senaryoların büyüme ve istihdam etkileri yanı sıra yaratılacak tüketici faydası (consumer surplus), sosyal dönüşüm ve eşitlik sağlayacak faydaları da bulunmaktadır. Bu faydalar bu raporun kapsamında ifade edilmemiş olmakla birlikte, stratejiye karar verilmesi aşamasında değerlendirmeye alınmalıdır. 7

10 Yönetici Özeti Makroekonomik Projeksiyonlar ve Fırsatlar Raporu kapsamında 5 temel senaryo belirlenmiş ve her senaryonun varsayımları (yatırım, tüketim, ihracat ve ithalat girdileri ve zamanlamaları) oluşturularak, bu senaryoların gerçekleşmesi için gerekli destekleyici ögeler listelenmiştir. Bu senaryoların ve 5 senaryonun birleştirildiği toplam senaryonun makroekonomik etkilerinin hesaplanabilmesi için hesaplanan girdiler Oxford Küresel Makroekonomik Model ine verilerek model sonuçları ortaya konmuştur. Senaryolarının oluşturulmasında küresel l BİT eğilimleri, gelişme alanları ve Türkiye nin 2023 yılı hedefleri baz alınmaktadır. Senaryoların bazılarında mevcut durumda devam eden (eğitimde BİT kullanımı) projelerin, diğerlerinde ise yüksek büyüme gösteren BİT alanlarının (e-ticaret, veri merkezleri v.b.) ve Türkiye nin mevcut durumda ihracat kapasitesi gösterdiği veya gösterebileceği bilişim alanlarının (savunma, sağlık) Türkiye ekonomisinin geneli üzerine etkileri incelenmiştir. Bu senaryolara ek olarak kamu nun adım atabileceği 2 önemli alan olan e-devlet uygulamaları ve kamu verilerinin açık olarak kullanımının örneklerden yola çıkarak etkileri ortaya konmuştur. Bu kapsamda ele alınan senaryolar aşağıdaki gibidir; Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması ve bulut bilişimin yaygınlaştırılması: Türkiye de yerel ve yabancı yatırımcılar tarafından veri merkezleri kurulması, bulut bilişim ve veri hizmetleri iç pazarının artan KOBİ kullanımıyla büyümesi ve veri hizmetleri ihracatının artmasını hedefleyen senaryodur. Türkiye nin geniş çaplı yeni nesil genişbant yatırımları yapması: Yeni nesil genişbant, fiber ve LTE, altyapı yatırımlarıyla Türkiye nin yeni nesil kapsama oranının %90 a ulaşmasının ve internet kullanımının +60 ların üzerine çıkmasının hedeflendiği senaryodur. Eğitimde BİT kullanımı: Türkiye nin tablet PC ler, akıllı tahta ve internet erişimi ile eğitimde BİT i kullanması ve eğitim içerik ve uygulama ekosistemi oluşturularak geliştirilen eğitim içeriği, yazılımları ve üretilen donanımın bölge ülkelere ihraç edildiği senaryodur. 8

11 Türkiye nin bölgesel e-ticaret e merkezi olması: Çok uluslu bir internet oyuncusunun Türkiye de bölgesel üs kurmasıyla ve çevresinde oluşturacağı kümelenmeyle (lojistik firmaları, diğer tedarikçiler vb.) e-ticaret iç pazarı ve ihracatının artış göstermesi senaryosudur. Öncelikli yazılım alanları etrafında kümelenme sağlanması: Savunma yazılımlarının ticari yazılımlara (güvenlik yazılımları, gömülü yazılımlar vb.) odaklanılarak ihracatının artırılmasının sağlanmasını, sağlık sektöründe tele tıp alanına yatırım yapılarak uygulamaların bölge ülkelere ihracatının sağlanmasını ve mobil uygulamalar ve oyun alanında ülkeye yabancı sermaye akışı olmasını ve bunun sonucunda uygulama ihracatının gelişmesini hedefleyen senaryodur Senaryo sonuçları incelendiğinde, 5 senaryonun bir araya getirilmesiyle oluşturulan toplam senaryo GSYH büyümesine baz senaryoya göre %0,4-0,8 0,8 artış getirmektedir. Bu senaryo 27 milyar TL lik yatırım ve milyar TL arasında bir GSYH artışına tekabül eder milyar TL lik aralık BİT in diğer sektörler üzerinde yaratacağı üretkenlik atrışı farkından ileri gelmektedir. BİT in diğer sektörlerdeki üretkenlik etkisi hesaba katılmadığında GSYH büyümesinde referans seviyeye göre fark %0,4 (59 milyar TL) olurken, düşük üretkenlik etkisi ele alındığında GSYH büyümesindeki fark referans seviyeye göre %0,6 (77 milyar TL) olmaktadır. Referans seviyeye göre en yüksek farklılık, yüksek üretkenlik etkisinin kullanıldığı senaryoda %0,8 (88 milyar TL) ile olmaktadır. 1 Toplam senaryonun ardından en yüksek GSYH büyümesi b yüksek yatırım tutarlarından kaynaklı olarak yenilikçi genişbant yatırımlarının yapıldığı senaryoda %0,1 0,4 0,4 (20-46 milyar TL) olarak oluşmaktadır. İki alt senaryo mevcuttur. Birinci alt senaryoda mevcut fiber altyapısının yüksek ortak kullanımının sağlanması ve ortak LTE yatırımlarına gidililmesi, ve bunun için 11.5 milyar TL lik bir yatırım yapılması varsayımları oluşturulmuştur. Bu yatırımın GSYH etkisi referans senaryoya göre %0,13-0,27 arasındadır. İkinci alt senaryoda daha düşük mevcut fiber altyapısı kullanılabilirliği ve LTE yatırımın ortak yapılmaması varsayılmıştır, ve toplam yatırım 23 milyar TL olarak alınmıştır. Bu alt senaryoda ise GSYH etkisi referans seviyeye göre %0,14-0,41 1 Toplam senaryonun sabit faiz oranı kullanıldığında oluşan sonuçları raporun ekler bölümündedir 9

12 arasındadır. Oluşan GSYH büyümesi bandının genişliği yapılan yatırımın daha büyük olması ve diğer sektörlerdeki üretkenlik etkisi varsayımlarından kaynaklanmaktadır. Yatırımın GSYH a dönüşüm etkisi birinci alt senaryoda 1,8-2,6 kat, ikinci alt senaryoda 1,2-2,0 kat olarak ortaya çıkmaktadır. Diğer senaryolar incelendiğinde, makroekonomik etkilerinin (GSYH büyümesi üzerine etkileri) birbirine yakın rakamlar olduğu görülmektedir. Bölgesel veri merkezi olmayı ve KOBİ bulut bilişim hizmetlerinin yaygınlaştırılmasını hedefleyen senaryoda 3 milyarlık yatırım ve GSYH etkisinin referans senaryoya göre %0,05-0,1 (9 12 milyar TL) arasında farklılaştığı görülmektedir. Yatırımın GSYH a dönüşüm etkisi 3,1 4,1 kattır. Eğitimde BİT kullanımını hedef alan senaryoda tablet maliyetinin %20 sinin Türkiye de üretildiği varsayılmış ve toplam içerik, donanım ve yazılım için 9,4 milyar TL lik yatırım öngörülmüştür. GSYH referans seviyeye göre %0,02 (6,1 milyar TL) farklılaşırken, tablet üretiminde katma değer iki katına çıktığında (%40), GSYH etkisi referans seviyenin %0,05 (10,8 milyar TL) üzerinde kalmaktadır. Yatırımın GSYH a dönüşüm etkisi 0,6 1,2 kattır. Bölgesel e-ticaret e merkezi olunmasının amaçlandığı senaryoda 1,9 milyar TL lik yatırım ve referans senaryoya göre %0,08-0,13 (12,8 15,9 milyar) oranında GSYH büyümesi oluşmaktadır. Yatırımın GSYH a dönüşüm etkisi 6,6 8,3 kattır. Öncelikli yazılım alanlarında kümelenme stratejisi için 1,5 milyarlık yatırım varsayılmıştır, GSYH üzerinde referans senaryoya göre %0,09-0,11 (11,0 12,3 milyar) arasında büyüme yaratmaktadır. Yatırımın GSYH a dönüşüm etkisi 7,6 8,5 kattır GSYH yi oluşturan diğer önemli kalemler incelendiğinde istihdam bir senaryo haricinde tüm senaryolarda referans seviyeye göre artmaktadır. Yenilikçi genişbant yatırımlarının yapıldığı senaryoda daha yüksek yatırımlardan kaynaklanan büyük üretkenlik artışı, istihdam üzerinde GSYH büyümesiyle oluşan etkileri dengelemekte ve artışa neden olmamaktadır. Her senaryoda, daha yüksek üretkenlik alt-senaryolarına doğru ilerlendikçe, istihdamdaki artış artan üretkenlikle düşmektedir. Modelde çalıştırılan 5 ana senaryo dışında, e-devlet hizmetleri ve kamu verilerinin açılmasının da ekonomi üzerindeki etkileri küresel örnekler ve ülke içerisindeki araştırmalarla ortaya konmuştur. 10

13 Kamu verileri, kamu tarafından oluşturulan, toplanan, üretilen ve kültürel işletmeler ve arşivler tarafından tutulan verileri içermektedir. Bilgi ekonomilerinde rekabetçi üstünlük sağlayan kamu verilerinin yeni ürünlerin üretilmesi, hizmet ve yazılım gibi tamamlayıcı ürünlerin geliştirilmesi, bilgilere ulaşma ve kullanmadaki işlem maliyetlerin azaltılması, kamu üretkenliğinin arttırılması ve farklı özel ve kamu bilgilerinin alışverişi ile yeni ürünlerin ve hizmetlerin ortaya çıkışı gibi faydaları bulunmaktadır yılında Avrupa da yapılan MEPSİR çalışmasına göre açık verilerin kullanım etkisi ortalama 27 milyar avrodur ve Avrupa GSYH sinin yaklaşık %0,25 ini oluşturmaktadır. Avrupa da açık veri değerinin yaklaşık %50 sinin jeo-uzamsal verilerden geldiği düşünülmektedir. Norveç te bireylerin kamu verisine daha kolay ulaşımı sayesinde elde ettiği yıllık 2 saat zaman kazancının getirisi 2010 yılında 32,5 milyon avro olarak tahmin edilmiştir. Aynı zamanda, Avrupa da çevresel etki analizlerinde verilere daha kolay ulaşılması sayesinde maliyetlerin %20 oranında düşmesi beklenmektedir. (referans) E-devlet hizmetlerinin ekonomiye etkilerini hesaplamak için ise ekonomik etkisi en yüksek olabilecek 5 e-devlet hizmeti incelenmiş ve bu hizmetlerin kullanım oranının bir AB ülkesinde e-devlet kullanımında hedeflenen düzeye yükselmesinin etkisi hesaplanmıştır. Bu şartlar altında, bu 5 e-devlet hizmeti sayesinde birey ve girişimlerin mevcut durumda gerçekleştirdikleri tasarruflara ek olarak, 2013 TL siyle yıllık Milyon TL aralığında tasarruf gerçekleştirebilecekleri hesaplanmıştır. Bu ekonomik faydadan hizmetlerin kullanıcıları ve kullanıcıların çalıştıkları girişimlerin istifade etmesi beklenmektedir. E-devlet hizmet kolaylığı aynı zamanda şirket kurma ve girişimciliği kolaylaştırma gibi yan faydaları da getirmektedir. Bu etkiler hesaplama kapsamında değildir. 11

14 1 Makroekonomik projeksiyonlar metodolojisi BİT sektöründeki olası senaryolar 2023 hedefleri ve küresel başarılı örnekler göz önüne alınarak belirlenerek, bu senaryolarla ilgili varsayımlarla kamu yatırımı, özel yatırım, doğrudan yabancı yatırım, tüketim, ithalat, ihracat ve toplam faktör üretkenliği gibi GSYH kalemleri hesaplanmıştır. Bu girdilerin modellenmesiyle oluşan sonuçlar her senaryo için GSYH, tüketim, yatırım, dış ticaret dengesi ve istihdam rakamları olarak dikkate sunulmuştur. (Şekil 1),(Şekil 2) Şekil 1 Çalışma yaklaşımı BİT sektörünü geliştirmeye odaklı politikaların etkisini ölçmek için kullanılan yaklaşım 1. Adım: Senaryo nitelikleri 2. Adım: Makroekonomik etkiler Politika senaryolarının ortaya koyulması ve makro kaldıraçlar üzerindeki etkisinin ölçülmesi Adım 1.1 Tüm sonuç ve etkilerin görülebilmesi için genişbant, e-ticaret ve eğitimi etkileyen politika değişikliklerine ilişkin görüşlerin açıkça ortaya koyulması Adım 1.2 GSYH in ilgili talep unsurlarındaki harcama seviyelerindeki değişikliklerinin, farklı politika seçimlerine göre ölçülmesi. Bu unsurlardan bazıları: Tüketim Yatırım (özel ve kamu) BİT ile ilgili alternatif politika senaryolarının Türkiye ye etkilerinin, Oxford Makro Modeli ile ölçülmesi Adım 2.1 Her simülasyon için 1. adımdaki harcama seviyelerinin Oxford Macro Modeli ne girilmesi Adım 2.2 BİT in verimlilik üzerindeki etkisini yansıtabilmek için Oxford modelindeki uzun vadedeki potansiyel GSYH eşitliğinin ayarlanması Adım 2.3 Makro modelin uygulanması ve alternatif politika senaryolarının GSYH ve bileşenleri (bunun yanında istihdam, enflasyon gibi diğer değişkenler için de) üzerindeki etkisini ortaya koyacak sonuçların oluşturulması İthalat, ihracat Adım 1.3 Akademik kaynak incelemesi yoluyla, BİT in verimlilik üzerindeki etkilerinin alt ve üst limitlerinin belirlenmesi KAYNAK: MGI Ekonomi Araştırması 12

15 Şekil 2 Makroekonomik model girdi ve çıktıları Makro model blokları Mali politika Devlet gelirleri Devlet giderleri Makro model girdileri BİT yatırımı, tüketimi ve net ticaret üzerine alternatif politika varsayımları Varsayımlar endüstri modeline GSYH'nın unsurları olarak girer Para politikası Para arzındaki artış Rezervler Yurtiçi Talep Tüketim Yatırım Ticaret İthalatlar İhracatlar Döviz ve enflasyon Potansiyel GSYH Sermaye stoku İşgücü arzı Toplam Faktör Verimliliği Makro model çıktısı GSYH & unsurlar (nihai talep) Özel tüketim Sabit yatırım İşgücü İstihdam GSYH unsurları endüstriye nihai talep olarak girer Bloklar ekonometrik olarak tahmin edilen makro model ile ilişkilidir Kaynak: MGI Economics Research 1.1 Model varsayımları Taban projeksiyonunun herhangi bir senaryo özelliği olmadan Türkiye'deki BİT sektörünün genel görünümünü yansıttığı varsayılmıştır. Senaryolarda verilen şokların ekonomiyi ne kadar etkilediği taban senaryodan farklılaşmasıyla anlaşılmaktadır. Tüketim, yatırım, ithalat ve ihracata ilişkin senaryo rakamları Oxford Model ine girdi olarak verilmektedir. Tüm değişkenler üzerindeki ikincil etkiler model çözümleri yoluyla meydana gelmektedir. GSYH büyümesi yılları arasında %4-5 arasında alınmıştır. Toplam yatırımın 2013 yılında %14 ile büyümesi, ardından azalarak 2021 yılında büyümenin %2,1 e düşmesi ve son iki sene %8-9 seviyelerinde olması öngörülmüştür. Tüketim büyümesinin ortalama olarak %3-5 seviyesinde olması, doğrudan yabancı sermaye 13

16 akışının %7-8 civarında artışı varsayılmıştır. İstihdamın ise senelik %2 büyümesi öngörülmektedir. Mevcut durumda %6 seviyesinde olan yıllık TÜFE artışının azalarak 2023 yılında %3-4 aralığına inmesi beklenmektedir. Cari açığın ise azalarak yılları arasında pozitif değer sergilemesi beklenmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenen faiz oranları tüm senaryolarda aynı tutulmuştur. Para politikasının senaryolarda hedeflenen mali teşviki destekleyeceği varsayımıyla, faiz oranlarının sadece senaryolarda belirtilen talep değişiklikleri karşısında değişmesine izin verilmiştir. Döviz kurunun şoklardan kaynaklanan talep ve fiyat değişikliklerine tepki vermesine izin verilmiştir. Döviz kuru kaynaklı etki farkını göstermek için tüm senaryoları içeren konsolide senaryo sabit döviz kuruyla da çalıştırılmıştır. BİT harcaması şokları için sağlanan veriler 2013 TL cinsinden verilmiştir. Eğitim senaryoları haricinde, her senaryo üç verimlilik seviyesi versiyonu çalıştırılmıştır: verimlilik etkisi yok, verimlilik etkisi düşük ve verimlilik etkisi yüksek. Aşağıdaki sebeplerden dolayı eğitim senaryolarındaki üretkenlik etkisi dikkate alınmamıştır: 1) Senaryonun unsurları, etkilerin daha geniş olduğu diğer senaryoların aksine sadece bir sektörle, eğitim sektörüyle sınırlı olması 2) Öğrencilerin üretkenlik üzerindeki etkileri çalışan nüfusa katılana kadar hissedilmeyeceğinden, üretkenlik etkisi gecikmeyle görülecek olması 1.2 BİT in ekonominin genelinde yarattığı üretkenlik artışının ının modellenmesi Araştırmalar BİT in büyümenin etkinliği yani verimlilik üzerinde pozitif etkisi olduğunu göstermektedir. Bu konudaki çalışmalardaki yaklaşım ve teknikler değişiklikler gösterdiğinden, üretkenliğin ayarlanması ve BİT in genel verimliliğe ve ekonomik büyümeye etkilerinin belirlenmesinde tüm senaryolarda tutarlı bir yaklaşım kullanılmıştır. Gerçekten de, genişbantın üretkenlik üzerindeki etkisinin, genişbant kullanan uygulamalara bağlı olduğu ve e-ticaretin üretkenlik üzerindeki etkisinin de genişbant gibi sağlayıcı (kolaylaştırıcı) teknolojilere bağlı olduğu söylenebilir. Bazı çalışmaların BİT genelinde ölçtüğü ortalama etki bu sinerjileri dikkate almaktadır 14

17 Bu yaklaşıma kaynak gösterdiğimiz çalışma BİT Yatırımlarının Ekonomik Büyüme üzerindeki Etkilerinin Ölçülmesi, Kyhuong Vu, 2005 dir. Vu, BİT penetrasyonunu BİT sermayesindeki kişi başına değişim olarak ölçtüğü çalışmada, BİT penetrasyonu ve üretkenlik arasındaki ilişkiyi öngörmüştür. 22 gelişmiş ülke örneklemiyle yapılan çalışmada kişi başına BİT öz sermayesindeki yüzde bir puanlık artışın, GSYH büyüme oranında %0.16 artış sağladığını ortaya koymuştur. 50 gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeden oluşan örneklemle aynı artış oranı %0.10 olarak hesaplanmıştır. Analizlerde, yüksek ve düşük üretkenlik etkisi senaryoları için 0,10-0,16 katsayıları düşük-yüksek aralığı olarak alınmıştır. Üretkenlik ayarlamalarının uygulamaya geçirilmesindeki ilk adım, kişi başına düşen sermayenin tahmin edilmesidir. Daha sonra, senaryodaki kişi başına düşen sermayedeki büyüme ile Oxford un Türkiye ye yönelik taban tahminleri arasındaki fark alınarak yüksek üretkenlik artışı senaryosu için 0.16; düşük üretkenlik artışı senaryosu için 0.10 la artırılmıştır. Senaryoların yatırım seviyeleri ve yöntemleri farklı olduğu için, sermaye üzerindeki etkileri de değişkendir ve bu nedenle üretkenlik etkileri de farklılaşmaktadır. Bu katsayılar modelde toplam faktör üretkenliğinin (TFP) ayarlanmasıyla etki yapmaktadır 2. Uzun vadeli potansiyel GSYH iş gücü, sermaye ve TFP nin bir fonksiyonu olduğu için söz konusu ayarlama GSYH yi ve dolayısıyla diğer bağlı değişkenleri etkilemektedir. 2 Kısa vadede, sonuçlar ya da GSYH talebe göre belirlenmektedir, örn: tüketim, yatırım, net ticaret. Uzun vadede, Oxford Modeli sonuçlara tedarik tarafından bakan bakış açısını, ya da daha açık tabiriyle, iş gücüne, öz sermayeye ve TFP ye dayanan potansiyel GSYH i içermektedir. TFP, büyümeyi etkileyen soyut etkenleri elde etmektedir (Eğitim, teknoloji vb.). Bizim BİT alanındaki yatırımlara yaptığımıza benzer talep şoklarının enflasyon ve faiz oranları üzerinde farklı etkileri vardır ve bu yüzden gerçekleşen GSYH, potansiyel GSYH e bağlıdır 15

18 2 Makroekonomik Projeksiyon Senaryoları Makroekonomik Projeksiyon kapsamında 5 adet senaryo oluşturulmuş ve senaryoların toplu etkilerinin anlaşılabilmesi için 5 senaryoyu da kapsayan toplam bir senaryo da modelde çalıştırılmıştır. BİT sektörüne dair stratejileri içeren bu senaryoların nitelikli insan kaynağı ve mevzuat olmak üzere 2 adet ortak destekleyicisi bulunmaktadır (Şekil 3). Şekil 3 Makroekonomik model senaryoları 1 Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması ve bulut bilişim kullanımın yaygınlaşması 2 Türkiye nin geniş çaplı yeni nesil genişbant yatırımları yapması Senaryolar 3 Eğitimde BİT kullanımı 4 Bölgesel e-ticaret merkezi olunması 5 Potansiyel teşkil eden yazılım sektörleri etrafında kümelenme oluşturulması Destekleyiciler Mevzuat Nitelikli insan kaynağı 16

19 2.1 Toplam senaryo Senaryo tanımı Toplam ekonomik etkinin görülebilmesi amacıyla, tüm senaryoların birlikte uygulanarak birleştirildiği bir toplam senaryo oluşturulmuş ve bu senaryo hem döviz kurunun şoklara karşı sabitlendiği ve belirli bir bant altında oynak bırakıldığı iki alt-senaryoda da modellenmiştir Model sonuçları Toplam senaryonun, GSYH büyümesi üzerindeki referans seviyeye göre etkileri %0,4 ile %0,8 arasında değişmekte ve üretkenlik etkisiyle beraber artış gösterdiği görülmektedir. Senaryolarda üretkenlik etkisi göz ardı edildiğinde GSYH büyümesinde referans seviyeye göre fark %0,4 olurken, senaryoda düşük üretkenlik etkisi ele alındığında GSYH büyümesindeki fark referans seviyeye göre %0,6 olmaktadır. Referans seviyeye göre en yüksek farklılık, yüksek üretkenlik etkisinin kullanıldığı senaryoda %0,8 ile olmaktadır. GSYH artışı üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda 2023 yılına doğru dengeye gelirken, üretkenlik etkisinin görüldüğü senaryolarda GSYH artışı tahmin aralığının sonunda da devam etmektedir.(şekil 4) 17

20 Şekil 4 Toplam senaryo GSYH büyümesi Toplam Senaryo: GSYH büyümesi % referans seviyeden fark Üretkenlik etkisi olmadan Yüzde Düşük üretkenlik etkisi Yüzde Yüksek üretkenlik etkisi Yüzde KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi Tüketim senaryodaki şokların dışında istihdam, reel ücretler ve harcamaların çarpan etkisiyle de artış göstermektedir. Üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda tüketim 2022 yılına kadar artış göstermekte ve ardından dengeye geldiği görülmektedir. Üretkenlik etkisinin olduğu senaryolarda ise tüketim etkisi daha düşük kalmaktadır, çünkü reel faiz oranlarının daha yüksek olması harcamaların artışını engelleyici bir etki yapmaktadır. 3 Net ticaret dengesi üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda ithalat artışı ihracata göre daha fazla olduğu için veya ihracat miktarı azaldığı için referans seviyeye göre düşük kalmaktadır. Üretkenlik etkisinin olduğu senaryolarda ise tahmin aralığının sonlarında üretkenlikle gelen artan rekabetçilik sayesinde ihracat artışı ithalat artışını geçmektedir. 3 3 GSYH nin bileşenleri (tüketim, yatırım, net ticaret dengesi) ile ilgili detaylı bilgi ektedir. 1

21 İstihdam tüm senaryolarda referans seviyeye göre yüksek kalmakla beraber etkisi üretkenliğin arttığı senaryolarda daha düşük kalmaktadır. 3 Enflasyon üretkenlikteki artışla beraber düşmektedir, çünkü artan üretkenlikle beraber ekonomi daha fazla talebi karşılayacak kapasiteye sahip olmaktadır. Enflasyon artan ithalatın fiyatları düşüren etkisi nedeniyle üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda da referans senaryonun altındadır. Enflasyon düşüşü üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda tahmin aralığının sonlarına doğru dengeye gelirken, üretkenlik etkisinin olduğu senaryolarda yatırım şoklarının yarattığı kapasite artışından dolayı düşüşün devam ettiği görülmektedir. Şekil 5 Toplam senaryo GSYH üzerindeki yatırım etkisi Toplam Senaryo: Yatırımların GSYH üzerindeki etkisi GSYH etkisi/ yatırım Yatırım Milyon TL GSYH etkisi Milyon TL 88,021 76,792 58,639 27,243 Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 2

22 Toplam senaryo dâhilinde yapılan devlet, özel sektör ve yabancı sermaye yatırımları dikkate alındığında, GSYH büyüme etkisi üretkenlik etkisine bağlı olarak 58,6-88 milyar TL arasında olmaktadır. 10 senede yapılan toplam yatırım ise 27,2 milyar TL dir. Bu senaryoda GSYH artışı yapılan yatırımların 2,2-3,2 katıdır. (Şekil 5) Şekil 6 Toplam senaryo istihdam etkisi Toplam senaryo istihdam etkisi Toplam senaryo istihdam etkisi Taban senaryo Bin adet çalışan Üretkenlik etkisi olmadan Bin adet çalışan 25, % 27,740 30,750 25, % 27,783 30,813 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Düşük üretkenlik etkisi Bina adet çalışan Yüksek üretkenlik etkisi Bin adet çalışan 25, % 27,774 30,785 25, % 27,768 30,770 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 3

23 2.1.3 Model girdileri Şok uyguladığımız her bir gösterge (örneğin tüketim, yatırım, ihracat ve ithalat) için tutarları toplandık ve toplam değeri modele girdi olarak verdik. Modele girdi olarak verilen değişkenler ve 10 senelik toplam değerleri aşağıdaki gibidir: Doğrudan yabancı yatırım: 2,1 milyar TL Devlet yatırımı: 12,5 milyar TL Özel sektör yatırımı:12,7milyar TL Tüketim:12,9 milyar TL İhracat (ürün): 6,6 milyar TL İhracat (yazılım ve hizmet): 7,2 milyar TL İthalat (ürün): 0,24 milyar TL İhracat (yazılım ve hizmet): 21,7 milyar TL 1

24 2.2 Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması ve bulut bilişim kullanımının yaygınlaşması Senaryo tanımı Türkiye nin bulut bilişim merkezi olması senaryosunda 3 ana hedef bulunmaktadır: Yerel talebi ve uluslararası Türk şirketlerinin talebini karşılayarak ve çok uluslu şirketlerin yedekleme ve afet yönetimini sağlayarak bölgesel veri merkezi olunması Hızlı ve sürekli veri akışına ihtiyaç duyan çok uluslu internet/oyun şirketlerinin Türkiye yi veri merkezi üslerinden biri olarak belirlemesi KOBİ lerin iş yazılımları ve bulut bilişim hizmetleri kullanımının ve KOBİ yazılım üreticilerinin ve bulut sağlayıcılarının desteklenmesi Senaryo sonucunda, 2023 yılında Türkiye de faaliyet gösteren milyon TL ciroya sahip ve gelirinin önemli bir kısmını ihracattan kazanan 4-5 veri merkezi hizmet sağlayıcısı firmanın oluşması hedeflenmektedir. Büyümeyi sağlayacak ana etmenler, sürekli ve yüksek veri akışı sağlayan çok uluslu internet şirketlerinin (video, sosyal medya, e-ticaret) Türkiye de yaratacağı talep, KOBİ lerde bulut bilişim penetrasyonunun artması ile oluşacak talep ve kamu bulutu ile oluşacak talep olarak belirlenmiştir. KOBİ lerde bulut bilişim ile birlikte BT kullanımının artmasıyla, KOBİ lere iş yazılımları ve bulut hizmetleri sağlayan firmaların da gelişeceği varsayılmıştır. Bulut bilişim iç pazarını büyütmek ve KOBİ lerde yaygınlaşmasını sağlamak için devletin, ticaret odaları ve özel sektörü de içeren bir ulusal bilgilendirme ve kullanım seferberliği programı oluşturulması kurgulanmıştır. Gerekli yazılım ve hizmetleri sağlayacak nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi, bilgi güvenliği mevzuatının ve uluslararası standartlara uyumu sağlayacak diğer mevzuatların oluşturulması hedeflenmiştir. (Şekil 7) 2

25 Şekil 7 Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması senaryosu Senaryo 1: Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması ve bulut bilişim kullanımının yaygınlaşması Senaryo Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması İç talebin iç kaynaklarla karşılanması Uluslararası Türk şirketlerinin tüm verilerinin tutulması Çok uluslu şirketlerin yedekleme ve afet yönetimi gibi taleplerinin karşılaması Sürekli veri akışı sağlayan çok uluslu internet şirketlerinin (video, sosyal medya, oyun, e-ticaret) Türkiye de veri merkezi kurmasının sağlanması KOBİ yazılım kullanımı ve KOBİ yazılım üreticilerinin desteklenmesi BİT kullanımı ile KOBİ lerde üretkenlik artışı Lokal iş yazılım şirketleri ve bulut sağlayıcı şirketlerin iç pazarda gelişmesi Kamuda bulut bilişim yatırımları yapılması Senaryonun destekleyici öğeleri Türkiye de veri merkezi kurulumunu ve bulut bilişimin yaygınlaşmasını desteklemek amacıyla gelişmiş genişbant omurgası ve altyapısı oluşturulması Veri merkezi maliyetlerinin dünyayla rekabetçi seviyeye çekilmesi (örn. enerji, erişim altyapısı maliyetleri) İç pazarı büyütme amaçlı bulut bilişim teknolojisini kullanan KOBİ lere özel teşvik yapıları sağlanması Devlet, ticaret odaları ve özel sektörü de içeren bulut bilişim bilgilendirme ve kullanım seferberliği programının oluşturulması AB veri koruma yönergesinin yeterlilik kıstaslarını karşılayacak düzenlemelerin hayata geçirilmesi İnsan kaynağının bulut bilişim ve veri merkezi hizmetleri için eğitilmesi Bulut bilişim servisleri odaklı Ar-Ge ve inovasyon destekleri sağlanması Model sonuçları Model sonuçları için üç alt senaryo çalışılmıştır. İlk senaryoda bulut bilişim yatırımlarının ekonomi üzerindeki üretkenlik etkisinin olmadığı varsayılmıştır. İkinci senaryoda düşük bir üretkenlik etkisi, üçüncü senaryoda ise yatırımların ekonominin geneli üzerinde daha yüksek üretkenlik etkisi olması varsayılmıştır. Üretkenlik etkisinin dikkate alınmadığı senaryoda GSYH büyümesinin altıncı seneye doğru %0,05 bir fark yakaladığı ve onuncu senenin sonunda bu farkı koruyarak dengeye geldiği görülmektedir. Üretkenlik etkilerinin dikkate alındığı senaryolarda ise GSYH deki artışın tahmin aralığında referans seviyeye göre artmaya devam ettiği görülmektedir. Düşük üretkenlik etkisi dikkate alındığında ise GSYH büyümesi referans seviyeye göre 10 uncu senede %0,088, yüksek üretkenlik etkisinde is %0,1 farklılaşmaktadır. 3

26 Senaryolardaki etkilerin nispeten küçük olması ve talepteki sınırlı artışı yansıtmaktadır. (Şekil 8), Şekil 8 Bölgesel veri merkezi olunması GSYH sonucu Senaryo 1: GSYH büyümesi % referans seviyeden fark Üretkenlik etkisi olmadan Yüzde Düşük üretkenlik etkisi Yüzde Yüksek üretkenlik etkisi Yüzde KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi Tüketim senaryodaki şokların dışında istihdam, reel ücretler ve harcamaların çarpan etkisiyle de artış göstermektedir. Üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda tüketim 2021 yılına kadar artış göstermekte ve ardından dengeye geldiği görülmektedir. Üretkenlik etkisinin olduğu senaryolarda ise tüketim etkisi daha düşük kalmaktadır, çünkü reel faiz oranlarının daha yüksek olması harcamaların artışını engelleyici bir etki yapmaktadır. 4 Yatırım şoklar dışında GSYH büyümesi ve artan ihracatın çarpan etkileriyle de artış göstermektedir. Yatırım büyümesi üretkenliğin olduğu senaryolarda daha yüksektir, 4 GSYH nin bileşenleri (tüketim, yatırım, net ticaret dengesi) ile ilgili detaylı bilgi ektedir. 4

27 çünkü oluşan daha yüksek çarpan etkileri reel faiz oranlarının dengeleyici etkilerini azaltmaktadır. 4 Net ticaret dengesi üretkenlik ile beraber gelişme göstermektedir. Üretkenlik artarken Türk lirası değer kazanmakta ve ihracatın büyümesini ithalata göre azaltmaktadır, ancak çalışan maliyetlerinin düşmesi ülkeyi küresel pazarlarda daha rekabetçi bir konuma getirmektedir. 4 İstihdam referans seviyeye göre daha yüksek olmakla beraber, pozitif etkileri üretkenlikle beraber azalmaktadır. 4 Şekil 9 Senaryo 1 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 1: Yatırımların GSYH üzerindeki etkisi GSYH etkisi/ yatırım Yatırım Milyon TL GSYH etkisi Milyon TL 11,614 12,235 9,186 3,000 Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi Veri merkezi ve bulut bilişim hizmetleri için yapılan devlet, özel sektör ve yabancı sermaye yatırımları dikkate alındığında, BİT sektörü çıktıları ve ekonominin geneli üzerindeki etkiler vasıtasıyla yaratılan GSYH etkisi üretkenlik etkisine bağlı olarak 9,2-5

28 12,2 milyar TL arasında olmaktadır. 10 senede yapılan toplam yatırım ise 3 milyar TL dir. Bu senaryoda yapılan yatırımların GSYH üzerindeki etkisi 3,1-4,1 katıdır. (Şekil 9) 6

29 2.2.3 Model girdileri Bulut senaryoları için Türkiye nin referans seviye tahminine aşağıdaki miktarlar eklenmiştir. (1) Devlet yatırımı olarak 1,5 milyar TL, (2) Özel yatırım 600 milyon TL, (3) doğrudan yabancı yatırım 900 milyon TL, (4) tüketim 858 milyon TL, (5) hizmet ihracatı 3,4 milyar TL, (6) hizmet ithalatı için 1 milyar TL ve (7) ürün ithalatı için 1,12 milyar TL. Söz konusu tutarlarla ilgili varsayımlar ve hesaplama yöntemleri aşağıda ifade edildiği gibidir: Şekil 10 Türkiye nin veri merkezi olması senaryosu girdi zamanlamaları Senaryo 1: Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması ve bulut bilişim kullanımının yaygınlaşması Yatırım Zamanlama yılları arasında 4 sene boyunca eşit miktarlarda ve geri kalan yıllarda amorti edilecek Varsayım 4 yıllık bulut bilişim bilgilendirme programının oluşturulması toplam miktar Milyon TL Devlet yatırımı Doğrudan yabancı yatırım 10 sene boyunca eşit miktarda 2014 senesinden itibaren yabancı veri merkezlerinin kurulması 900 Özel sektör 10 sene boyunca eşit miktarda 2014 senesinden itibaren yerel sektör yatırımı tarafından veri merkezlerinin kurulması 600 Tüketim Özel tüketim yılından 2023 yılına kadar artan miktarda 2015 yılında iç pazarın güçlenmesiyle seneler içinde tüketimin artması 2015 yılından başlayarak 2023 yılına kadar artan miktarda 2015 yılında ihracatın güçlenerek 2023 yılına kadar artması İhracat Hizmet ihracatı İthalat Ürün ithalatı yılları arasında eşit miktarlarda Veri merkezleri ekipmanı kaynaklı ithalatın 2023 yılına kadar devam etmesi Hizmet ithalatı 2015 yılından başlayarak 2023 yılına kadar artan miktarda Veri hizmetleri ihracatı kaynaklı ithalatın yılları arasında ihracata paralel olarak artması

30 Bulut bilişim hizmetlerini i sağlayacak veri merkezi yatırımları Türkiye nin bölgesel veri merkezi olması senaryosunda milyon TL ciroya sahip ihracat da yapan 4-5 şirket yaratılması hedeflenmektedir. Şirketlerin gelirlerinin %10 u kadar yatırım yapmasının kabul edildiği bir durumda özel sektördeki firmaların toplamda senelik 60 milyon TL veri merkezi yatırımı yapması tahmin edilmiştir. Veri merkezlerinin kurulum zamanlamaları ve uluslararası veri merkezi yatırım maliyetleri göz önüne alındığında bu senaryoda Türkiye de senelik toplamda 150 milyon TL ek veri merkezi yatırımı yapılması ve bu yatırımın yarısından fazla bir kısmının çok uluslu firmalardan gelmesi (90 milyon TL) varsayılmıştır Örnek olarak, bulut bilişimde başarısıyla yabancı yatırımcıların ilgisini çeken ve Asya nın bulut merkezi olmayı hedefleyen Singapur incelendiğinde, veri merkezi kuran yabancı yatırımcıların yaklaşık milyon dolar arası yatırım yaptığı görülmektedir.[1],[2] Bulut bilişim hizmetlerini geliştirmeye yönelik ülke stratejileri ve yatırımları Bulut bilişim hizmetlerini ülkelerinde geliştirmeyi, yaygınlaştırmayı ve kullanımı sayesinde kamuda BİT maliyetlerini azaltmayı hedefleyen ülkeler incelendiğinde Güney Kore ve Tayvan kapsamlı politik programlarıyla öne çıkmaktadır. Özellikle BİT konusunda başarılı stratejilere imza atmış Güney Kore nüfusu, ekonomik yapısı ve yakın zamanda uygulamaya başladığı bulut bilişim teknolojisini yaygınlaştırmaya yönelik stratejileri ile Türkiye için bu alanda örnek oluşturabilecek bir ülke olarak öne çıkmaktadır. Kore bulut bilişim hizmetlerini geliştirmeye ve kamuyu buluta taşımaya yönelik 500 milyon dolarlık bir bütçe ayırmıştır. Tayvan ise önümüzdeki yıllarda bulut pazarını geliştirmeye yönelik ~740 milyon dolar ayırdığını açıklamıştır.[3] Devlet tarafından yapılacak yatırımları 3 başlıkta incelemek mümkündür: : arz, talep ve koordinasyon. Arz: Bulut hizmetleri sağlayıcıları için gerekli ekosistemi oluşturmak, internet altyapısını geliştirmek, daha yüksek katma değerli hizmetlere yönelebilmek için Ar-Ge desteği sağlamak ve bulut hizmetleri sağlayan firmalara ihracat teşviki vermek. 8

31 Talep: Kamunun buluta taşınmasını ve bulut hizmetlerinin yaygınlaşmasını sağlamak (G2G, G2B, G2C), özel sektör ve KOBİ ler tarafından bulut kullanımını mali desteklerle (vergi indirimi vb.) teşvik etmek ve bilinirliği artırmak. Koordinasyon: Ülkedeki bulut bilişim hizmetlerinin gelişimini, yaygınlaşmasını ve koordinasyonunu sağlayacak bir yönetim yapısı oluşturmak ve yerel şirketlere özellikle KOBİ lere erişimi artırmak için Bulut Bilişim Tanıtım Ofisi oluşturmak. Tüm bu politikalar dâhilinde programın başladığı ilk 4 yıl içerisinde bulut bilişim için toplamda 500 milyon dolar (900 milyon TL) lık devlet yatırımı varsayılmıştır. Bu miktarın, ulusal bulut bilişim bilgilendirme ve kullanım seferberliği programı dâhilinde yılları arasında her sene eşit miktarlarda harcanacağı tahmin edilmiştir yılından 2023 yılına kadar projenin sürdürülebilirliği için her sene 100 milyon TL daha yatırım yapılması varsayılmıştır. Bulut bilişim iç pazarının büyümesi Mevcut Türkiye bulut bilişim pazarı 90 milyon TL dir ve 2016 yılında da milyon TL olacağı tahmin edilmektedir yılları arası Türkiye deki bulut bilişim pazarı incelendiğinde yaklaşık %23 lük bir büyüme tahmini olduğu görülmektedir. Aynı dönemde Doğu Avrupa yıllık %18-20 ile büyürken, Batı Avrupa nın yıllık ~%10 ile büyümüştür. Türkiye nin yılları arasında referans senaryoda büyümesinin yavaşlayarak Doğu ve Batı Avrupa arası bir rakamda (%15) olacağını varsaydığımızda 2023 yılında Türkiye bulut bilişim pazarı 350 milyon dolarlık bir büyüklüğe ulaşmaktadır. Yapılacağı varsayılan çalışmaların olumlu etkisiyle pazarın 2023 yılında % 10 daha büyük olacağı varsayıldığında, milyon TL lik ek tüketim etkisi hesaplanmıştır. Oluşacak tüketim etkisinin 2015 yılında başlayıp 2023 yılına kadar artmasıyla toplam 380 milyon TL lik bir ek tüketim rakamına erişilmiştir. Veri merkezi hizmetleri pazarının büyümesi Türkiye de 2012 yılında 165 milyon dolar (295 milyon TL) olan dış kaynak kullanımı ve barındırma veri merkezi hizmetleri ve geçmiş yıllardaki büyümesi göz önüne alındığında 2023 yılında söz konusu pazar 240 milyon dolar (430 milyon TL) büyüklüğe gelmektedir. Veri merkezi hizmetlerinin talep artırıcı faaliyetlere %20 daha 9

32 büyük olacağı varsayılırsa 10 yılda veri merkezi hizmetlerinin pazarının 476 milyon TL daha büyük olması tahmin edilmektedir. Bölgesel olarak veri merkezi hizmetlerinin sağlanması Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Doğu Avrupa veri merkezi hizmetleri pazarının Türkiye yi dışarıda bırakarak 2017 yılında 2,6 milyar dolar olması tahmin edilmektedir yılları arasındaki %5 lik YBBO ile büyüdüğünde 2023 yılında söz konusu pazarın 3,46 milyar dolar (6,2 milyar TL) olması hesaplanmıştır. Türkiye nin milyon TL ciroya sahip 4-5 şirketi ve çok uluslu internet/ oyun firmalarının da pazara girmesi ve sağlanan desteklerle bu pazardan %10 pay alması ve 2023 yılında 625 milyon TL ihracat yapması senaryo hedefi olarak belirlenmiştir. Bu hedef, artan ve 2023 yılına doğru doygunluğa ulaşan bir ihracat eğrisiyle yılları arasında 3,4 milyar TL ihracat rakamına tekabül etmektedir. Kurulan veri merkezleri ve yabancı yatırımcıların doğuracağı ithalat artışı Yerel ve çok uluslu firmalar tarafından yapılacak veri merkezi yatırımlarının %75 inin ithal kaynaklı ürünlerden oluşacağı varsayıldığında 10 senede toplamda 1,12 milyar TL lik ithalat yapılacağı sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu rakama ek olarak, Türkiye den Ortadoğu ve Doğu Avrupa ülkelerine yapılacak veri merkezi hizmetlerinde lisanslama vb. maliyetler sebebiyle %30 luk tutarında bir hizmetin ithal olacak kayda geçileceği varsayılmıştır. Bu durumda, 10 senede yapılacak 3,4 milyar TL hizmet ihracatının %70 katma değer ile 2023 yılına kadar ~1 milyar TL ithalata neden olması beklenmektedir. 10

33 2.3 Türkiye nin geniş çaplı yeni nesil genişbant yatırımları yapması Senaryo tanımı Türkiye nin 2023 yılı için koyduğu genişbant altyapısı hedefleri incelendiğinde her haneye fiber ve genişbant kablosuz erişim şebekelerinin yaygınlaştırılmasının hedeflendiği görülmektedir. Aynı zamanda 14 milyon haneye (mevcut durumdaki hanelerin yaklaşık %80 i) 1000 Mbps hızında fiber internet erişimi sağlanması hedef olarak ifade edilmiştir. Bilgi toplumu stratejisi kapsamında yapılan çalışmalar ve analizlere göre 2013 yılında fiber ve genişbant altyapısının hanelere erişim oranı %90 olarak hesaplanmıştır. Alım gücü analizleriyle farklı internet erişim paketlerine göre hane halklarının alım gücü tahminleri konmuştur. Yapılan yatırımlarla internet paketlerinin fiyatlarının düşme ihtimali göz önüne alınarak 22 TL lik ortalama internet paketiyle hareket edilerek (Günümüzde internet erişim paket ortalaması 32 TL dir.) hane halklarının alım gücü ve erişim oranı %62 olarak hesaplanmıştır. LTE ye geçiş için yapılacak yatırım değeri olası bir geçiş senaryosu için oluşturulmuştur. Operatörlerin baz istasyonu sayıları Mayıs 2013 tarihindeki veriler kullanılarak modele dahil edilmiş ve baz istasyonu bulunan hücre alanlarında yapılacak yatırım dikkate alınarak toplam yatırım rakamı tahmin edilmiştir. Senaryoda söz konusu yatırımların özel sektör tarafından yapılması varsayılmıştır. (Şekil 11) 11

34 Şekil 11 Türkiye nin yeni nesil genişbant altyapı yatırımları yapması senaryosu Senaryo 2: Türkiye nin geniş çaplı yeni nesil genişbant yatırımları yapması Senaryo Türkiye de BİT alanındaki yenilikçi çözümlerin önünü açacak ve hanelere yüksek hızlı internet götürecek fiber altyapı yatırımlarının özel sektör eliyle yapılması Mobil teknoloji hedefleri için LTE ye geçiş senaryosu yatırım maliyetleri hesaplanması Senaryonun destekleyici öğeleri Yatırımı teşvik edecek ortamın oluşturularak yeni nesil erişim teknolojilerinin rekabeti gözetecek şekilde yaygınlaştırılması İnternet hizmetinin belirli kalite standartlarında sunulmasının takip edilmesi ve kullanıcıya karşı şeffaflığın sağlanması Genişbant internete kullanıcı tarafından olan talebin artırılması Model sonuçları Fiber ve LTE yatırımları altyapının ortak kullanılabilirliği ve yatırımcı şekillerine göre 2 farklı senaryo altında farklılaşmaktadır. İlk senaryoda fiber altyapının kullanılabilirliği %90 olarak varsayılmıştır, dolayısıyla daha küçük bir yatırım yapılmaktadır. Aynı şekilde, LTE yatırımlarını da 3 operatörün beraber yaptığı düşünüldüğü için daha küçük bir yatırım ele alınmıştır. İkinci senaryoda ise fiber altyapısının ortak kullanılabilirliğinin %70 olduğu ve LTE yatırımları her operatör tarafından ayrı olarak yapıldığı için daha büyük yatırımlar gerekmektedir. 12

35 Şekil 12 Senaryo 2a GSYH büyümesi Senaryo 2a: GSYH büyümesi % referans seviyeden fark Üretkenlik etkisi olmadan Yüzde Düşük üretkenlik etkisi Yüzde Yüksek üretkenlik etkisi Yüzde KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi İlk senaryoda, altyapı yatırımlarının üretkenliğe olan etkisinin dikkate alınmadığı senaryoda GSYH büyümesinin %0,127 lik farkla 2020 yılında referans seviyeye göre dengeye geldiği görülmektedir. Üretkenliğe olan olumlu etkiyi dikkate alan senaryolarda ise onuncu yıl itibariyle fark 2-2,5 katına çıkmakta ve tahmin aralığımızda dengeye ulaşmadığı görülmektedir. GSYH büyümesi düşük etki durumunda %0,22 yüksek etki durumunda ise %0,27 referans seviyeden farklılaşmaktadır. (Şekil 12) Tüketim senaryodaki şokların dışında istihdam, reel ücretler ve harcamaların çarpan etkisiyle de artış göstermektedir. Üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda tüketim 2021 yılına kadar artış göstermekte ve ardından dengeye geldiği görülmektedir. Üretkenlik 13

36 etkisinin olduğu senaryolarda ise tüketim etkisi daha düşük kalmaktadır, çünkü reel faiz oranlarının daha yüksek olması harcamalardan elde edilen kazançları dengelemektedir. 5 Üretkenlik etkisinin olduğu senaryolarda tahmin aralığının sonlarına doğru ihracat ithalata göre daha fazla büyüme göstermekte ve bu net ticaret dengesinin referans seviyeye göre artış göstermesini sağlamaktadır. İhracattaki artış tahmin aralığının sonunda üretkenlik artışının rekabetçi işgücü maliyetlerine yol açmasından kaynaklanmaktadır. 5 İstihdam üretkenlik artışı ve reel ücretlerin talep artışının istihdam üzerindeki pozitif etkileri azaltması sebebiyle üretkenlik etkisinin olduğu senaryolarda referans seviyenin altında kalmaktadır. 5 5 GSYH nin bileşenleri (tüketim, yatırım, net ticaret dengesi) ile ilgili detaylı bilgi ektedir. 14

37 Şekil 13 Senaryo 2b sonuçları Senaryo 2b: GSYH büyümesi % referans seviyeden fark Üretkenlik etkisi olmadan Yüzde Düşük üretkenlik etkisi Yüzde Yüksek üretkenlik etkisi Yüzde KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi İlk senaryoda, fiber ve LTE yatırımlarının üretkenliğe olan etkisinin dikkate alınmadığı senaryoda GSYH büyümesinin 2020 yılında dengeye geldiği görülmektedir. Üretkenliğe olan olumlu etkiyi dikkate alan senaryolarda ise GSYH büyümesinin artışı tahmin aralığında hala devam etmekte ve onuncu yıl itibariyle fark 3-4 katına çıkmaktadır. GSYH büyümesi düşük etki durumunda %0,31 yüksek etki durumunda ise %0,41 referans seviyeden farklılaşmaktadır.(şekil 13) Yatırım şoklar dışında GSYH büyümesi ve artan ihracatın çarpan etkileriyle de artış göstermektedir. Daha büyük yatırım şoklarının verildiği bu senaryoda yatırımın referans seviyeden farklılaşması 10 uncu yıl itibariyle daha büyük olmaktadır. 6 6 GSYH nin bileşenleri (tüketim, yatırım, net ticaret dengesi) ile ilgili detaylı bilgi ektedir. 15

38 Net ticaret dengesi üretkenlik etkisinin görüldüğü senaryolarda referans seviyeye göre gelişme göstermektedir, çünkü artan rekabetçilik para biriminin değer kazanması tarafından daha az azaltılmaktadır. Düşük üretkenlik senaryosunda 2018, yüksek üretkenlik senaryosunda ise 2019 yılından itibaren net ticaret dengesinin gelişmeye başladığı görülmektedir. Üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda ise net ticaret dengesi tahmin aralığı boyunca referans seviyenin altında kalmaktadır, çünkü büyüyen GSYH ile para birimi değer kazanmakta ve bu üretkenliğin sağladığı rekabetçilikle dengelenmemektedir. 6 Üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda istihdam tahmin aralığı boyunca referans seviyenin yukarısında kalırken üretkenlik etkisinin görüldüğü senaryolarda ise reel ücret artışlarının talebin istihdam üzerinde yarattığı pozitif etkiyi dengelemesi sonucu referans seviyenin altına düşebilmektedir. Düşük üretkenlik senaryosunda 2022, yüksek üretkenlik senaryosunda ise 2020 yılından itibaren istihdam referans seviyenin altında kalmaktadır. 6 16

39 Şekil 14 Senaryo 2a GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 2a: Yatırımların GSYH üzerindeki etkisi GSYH etkisi/ yatırım Yatırım Milyon TL GSYH etkisi Milyon TL 26,380 29,492 20,808 11,500 Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi İlk senaryoda, fiber ve LTE için yapılan özel sektör yatırımları dikkate alındığında, BİT sektörü çıktıları ve ekonominin geneli üzerindeki etkiler vasıtasıyla yaratılan GSYH etkisi üretkenlik faktörü göz önüne alındığında 20,8-29,5 milyar TL arasında değişmektedir. 10 senede yapılan toplam özel sektör yatırımı ise 11,5 milyar TL dir. Bu senaryoda yapılan yatırımların GSYH üzerindeki etkisi üretkenlik etkisine göre 1,8-2,6 kat arasında değişmektedir. (Şekil 14) 17

40 Şekil 15 Senaryo 2b GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 2b: Yatırımların GSYH üzerindeki etkisi GSYH etkisi/ yatırım Yatırım Milyon TL GSYH etkisi Milyon TL 46,050 39,001 23,000 28,648 Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi İkinci senaryoda ise, fiber ve LTE için yapılan özel sektör yatırımları dikkate alındığında, BİT sektörü çıktıları ve ekonominin geneli üzerindeki etkiler vasıtasıyla yaratılan GSYH etkisi üretkenlik faktörü göz önüne alındığında 28,6-46 milyar TL arasında değişmektedir. 10 senede yapılan toplam özel sektör yatırımı ise 23 milyar TL dir. Bu senaryoda yapılan yatırımların GSYH üzerindeki etkisi üretkenlik etkisine göre 1,2-2 kat arasında değişmektedir. (Şekil 15) 18

41 2.3.3 Model girdileri Mevcut altyapıların yüksek kullanılabilirlik oranı senaryosu için Türkiye baz senaryo tahminlerine yukarıda detaylı olarak anlatılan harcama tutarları eklenmiştir: (1) 11,5 milyar TL yatırım (2) 7,5 milyar TL tüketim (3) 6,7 milyar TL ithalat. Mevcut altyapıların daha düşük kullanılabilirlik oranı senaryosu için Türkiye baz senaryo tahminlerine yukarıda detaylı olarak anlatılan harcama tutarları eklenmiştir: (1) 23 milyar TL yatırım (2) 7,5 milyar TL tüketim (3) 13,4 milyar TL ithalat. Senaryoda Türkiye nin önümüzdeki 10 yıldaki genişbant penetrasyon artışı %20 olarak tahmin edilmektedir. (%40 tan %60 a) Şekil 16 Türkiye nin yeni nesil genişbant altyapı yatırımları yapması senaryosu girdi zamanlamaları Senaryo 2: Türkiye nin geniş çaplı yeni nesil genişbant yatırımları yapması Zamanlama Varsayım toplam miktar Milyon TL Yatırım Özel sektör yatırımı (%90 kanal kullanılabilir liği) Özel sektör yatırımı (%70 kanal kullanılabilir liği) Yatırımların yılları arasında eşit miktarlarda Yatırımların yılları arasında eşit miktarlarda Fiber yatırımlarının 10 sene eşit olarak yapılması LTE yatırımlarının 10 sene eşit olarak yapılması Fiber yatırımlarının 10 sene eşit olarak yapılması LTE yatırımlarının 10 sene eşit olarak yapılması Tüketim Özel 2015 yılında başlayıp 2023 yılına kadar Tüketim etkisinin 2015 yılında başlaması tüketim önce hızlı sonlara doğru ise daha yavaş ve 2023 yılına kadar artması miktarda İthalat kullanılabilirlik) Ürün ithalatı 10 sene içinde ve eşit miktarda LTE yatırımlarının %90 ı, fiber (%90 yatırımlarının ise %17 si ithal olması (%70 kullanılabilirlik) Ürün ithalatı 10 sene içinde ve eşit miktarda yatırımlarının ise %17 si ithal olması LTE yatırımlarının %90 ı, fiber

42 Fiber yatırımları yapılması Mevcut altyapıdaki kanal ve gözlerin kullanılabilirlik oranı varsayımlarına göre farklı yatırım miktarları oluşturulmuştur. Mevcut altyapının kullanımıyla ortaya çıkabilecek en düşük maliyet olarak kanal ve gözlerin kullanılabilirlik oranı %90 olarak alınmış ve yapılması gerekli fiber altyapı yatırımı 10 senelik 8,5 milyar TL olarak tahmin edilmiştir. Kanal ve gözlerin kullanılabilirlik oranı varsayımı %70 olarak alındığında ise 10 senelik yapılacak yatırım toplamda 17 milyar TL olarak hesaplanmıştır. LTE yatırımları yapılması Farklı senaryolara göre LTE ye geçiş maliyetleri değişiklik göstermektedir. Ortak ağ paylaşımı ile gerçekleşecek LTE ye geçiş senaryosunda 10 senelik yatırım maliyeti 3 milyar TL olarak hesaplanırken, 3 operatörün de ayrı yatırımlar gerçekleştirdiği LTE ye geçiş senaryosu yatırım maliyeti ise 6 milyar TL olarak tahmin edilmektedir. Ortak ağ paylaşımı senaryosunda en çok baz istasyonuna sahip mobil operatörün altyapısı paylaşılarak ortak bir LTE ağı kurulması varsayılmıştır. Ayrı yatırım senaryosunda mobil operatörler var olan baz istasyonlarını kullanarak farklı LTE ağları oluşturacaktır. Yapılacak fiber altyapı yatırımları kaynaklı ithalat artışı Mevcut kanal ve göz altyapılarının kullanıldığı bir senaryoda işçilik maliyetlerinin yapılacak toplam yatırımın %10-20 si olduğu varsayılmıştır. Kablo ve işçilik maliyetlerinin yerel olacağı bir senaryoda yapılacak yatırımların donanım kaynaklı olarak %47 sinin ithal olacağı tahmin edilmiştir. Mevcut kanal ve gözlerin kullanılabilirlik oranının %90 olduğu senaryoda ~4 milyar TL, %70 olduğu senaryoda ise ~8 milyar TL ithalat beklentisi varsayılmıştır. LTE ye geçiş yatırımları kaynaklı ithalat artışı LTE ye geçişte yapılacak yatırımların çoğunluğunu ekipman maliyetlerinin oluşturması beklenmektedir. İşçilik maliyetlerinin yatırımların yaklaşık olarak %10 luk bir kısmına denk geldiği varsayılarak LTE yatırımlarının %90 ının ithalatla karşılanacağı hesaplanmıştır. Bu varsayım altında ortak ağ kullanımında 2,7 milyar TL, farklı yatırımların gerçekleştirildiği senaryoda ise 5,4 milyar TL ithalat rakamı hesaplanmıştır. 20

43 2.4 Eğitim de BİT kullanımı Senaryo tanımı Eğitimde bilgi teknolojileri kullanımının artması ve kullanılan donanımın yerel üretilmesi ile Ortadoğu, Kuzey Afrika, Doğu Avrupa ve Orta Asya ya ihraç edileceği düşünülen bu senaryoda, devlet eliyle dağıtılan tabletlerin bireysel oyun/eğitim yazılımı tüketimini de bir miktar artıracağı varsayımı yapılmıştır. Yapılacak donanım üretiminin Türkiye de çok uluslu bir şirketin yatırım yapması sayesinde olacağı düşünülmektedir. Proje kapsamındaki eğitim yazılımları/uygulamaları ihtiyacının ise yerel oyuncular tarafından karşılanması beklenmektedir. Bu bağlamda, yerel içerik/yazılım şirketlerine gelişmeleri için ihracat teşviki sağlanması hedeflenmektedir. Türkiye de mevcut durumda donanımdaki katma değer %9-10 civarındadır. Senaryolar %20 lik ve %40 lik daha iddialı iki katma değer oranı kullanılarak farklılaştırılmıştır. Üretimin yapılacağı fabrikayı kuracak yabancı yatırımı çekecek teşvik ve desteklerin verilmesi büyük önem taşımaktadır. BİT destekli eğitime geçilmesi ile eğitim yazılım ve uygulamaları pazarının büyüyeceği ve Ortadoğu ve Doğu Avrupa ülkelerine yazılım ve donanım ihracatı yapılacağı senaryoda varsayılmıştır. (Şekil 17) 21

44 Şekil 17 Eğitimde BİT kullanımı senaryosu Senaryo 3: Eğitimde BİT kullanımı Senaryo Dünya eğitim yazılımları ve içerik pazarında aktif üretici ülke konumuna gelinmesi Eğitim içeriğinin BT nin sağladığı olanaklardan faydalanarak maksimum şekilde dijitalleştirilmesi için içerik ekosistemi oluşturulması İçerik ekosistemini geliştirecek iş modelinin oluşturulması ve eğitim platformunun seçilmesi/yapılandırılması Cihaz tedarikinde maksimum ekonomik değer yaratılması amacıyla yabancı bir yatırımcının ülkeye çekilmesi Senaryonun destekleyici öğeleri Eğitim sektöründe yazılım/içerik üretimi için Ar- Ge yatırımı sağlanması Eğitim yazılımları sektöründe yerel oyuncuların yaratılması için girişim sermayesi ve kümelerin oluşturulması Eğitim yazılımları ihracatını desteklemek amacıyla ihracat teşviklerinin sağlanması Donanım üretiminde katma değerin artırılması için yabancı yatırımcılara destekler verilmesi Okullara yenilikçi geniş bant altyapısı götürülmesi Dijital ortamda saklanan veriler için güvenlik regülasyonlarının oluşturulması Eğitim yazılım ve uygulamalarını geliştirecek nitelikli insan kaynağının (örn. yazılımcı, grafiker, tasarımcı, oyun ve uygulama geliştirici) yetiştirilmesi Model sonuçları %20 lik katma değer ile tablet üretimi yapıldığı durumda GSYH büyümesi ilk senelerde bu senaryodaki yatırımlardan dolayı %0,06 artarken, onuncu sene itibariyle bu etki %0,02 ye düşmektedir. %40 katma değerli tablet üretimi yapıldığı durumda ise, GSYH büyümesi referans seviyeden ilk sene %0,07, 10 uncu senede ise %0,05 farklılaşmaktadır. Bu senaryoların karşılaştırılması ile katma değerin GSYH üzerindeki pozitif etkisi açık olarak ortaya konmaktadır. (Şekil 18) 22

45 Şekil 18 Eğitimde BİT kullanımı GSYH büyümesi Senaryo 3: GSYH büyümesi % referans seviyeden fark Düşük katma değer Yüzde Yüksek katma değer Yüzde KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi Düşük katma değerli üretim durumunda, ithalatlar talep şokunun GSYH üzerindeki etkilerini azaltmaktadır. Katma değerle bağlantılı olarak ithalattaki artış ne kadar büyükse, cari hesap, taban değerin o kadar altında kalmaktadır. 7 Yüksek katma değerli senaryoda yatırım ve genel talep desteği, ilk senaryo ile aynı olsa da, ithalatların daha düşük olması GSYH üzerindeki olumlu etkileri ve çarpan etkilerini yukarı çıkartmaktadır. 7 Tüketim yüksek katma değerli senaryoda ithalatın düşüklüğü kaynaklı daha yüksek istihdam ve reel ücretler nedeniyle daha yüksektir. 7 7 GSYH nin bileşenleri (tüketim, yatırım, net ticaret dengesi) ile ilgili detaylı bilgi ektedir. 23

46 Şekil 19 Senaryo 3 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 3: Yatırımların GSYH üzerindeki etkisi GSYH etkisi/ yatırım Yatırım Milyon TL GSYH etkisi Milyon TL 9,366 10,801 6,084 Düşük katma değer Yüksek katma değer KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi Katma değer seviyesinin farklılaştırıldığı iki senaryoya bakıldığında, GSYH üzerindeki etkilerde önemli miktarda değişim olacağı görülmektedir. Düşük katma değerli yatırımların GSYH üzerindeki etkisi 6,1 milyar TL olurken, yüksek katma değerli yatırımların GSYH üzerindeki etkisi 10,8 milyar TL olarak görülmektedir. Bu da senaryoda yerlilik oranının yatırımın ekonomik değeri açısından çok önemli olduğunu göstermektedir. Başta da söz edildiği üzere, söz konusu yatırımın toplumsal dönüşüm ve uzun vadeli üretkenlik üzerine etkileri hesaplamada dikkate alınmayan konulardır. Düşük katma değerli senaryoda yatırımlar GSYH etkisinin üzerinde kalırken, yüksek katma değerli senaryoda GSYH etkisi yapılan yatırımların 1,2 katı olmaktadır.(şekil 19) 24

47 2.4.3 Model girdileri Makroekonomik modelde Eğitimde BİT kullanımıyla ilgili 2 adet senaryo incelenmiştir: Düşük katma değerli yerel üretim tabletler: Devlet yatırımlarında 8,96 milyar TL artış, tüketimde 766 milyon TL artış, ihracatta 1,08 milyar TL artış, ithalatta 6,8 milyar TL artış, doğrudan yabancı yatırımlarında 400 milyon TL artış Yüksek katma değerli yerel üretim tabletler: Devlet yatırımlarında 8,96 milyar TL artış, tüketimde 766 milyon TL artış, ihracatta 1,08 milyar TL artış, ithalatta 5,2 milyar TL artış, doğrudan yabancı yatırımlarında 400 milyon TL artış Şekil 20 Eğitimde BİT kullanımı senaryosu girdi zamanlamaları Senaryo 3 Eğitimde BİT kullanımı Yatırım Devlet yatırımı Zamanlama Varsayım Tablet yatırımları her sene eşit olarak, diğer donanım ekipmanları 5 yılda bir, yazılım ihracat teşviki ihracata paralel olarak ve yazılım destekleri her sene eşit miktarda Tablet yatırımları ve yazılım gelişimini amacıyla verilen destekler de yılları arasında eşit miktarlarda dağıtılması ve donanım ekipmanları ise 5 senede bir yenilenmesi Toplam miktar Milyon TL Doğrudan yabancı yatırım 2014 ve 2015 yıllarında eşit miktarda ve geri kalan yıllarda amorti edilerek Donanım üretim fabrikasının çok uluslu firma tarafından 2 yılda kurulması ve yatırımın geri kalan yıllarda yapılan toplam yatırım amorti edilmesi 400 Tüketim Özel tüketim 2015 yılından başlayarak 2023 yılına kadar artan miktarda İç pazarın büyümesiyle tüketim etkisinin seneler içinde artması 767 İhracat Hizmet/ yazılım ihracatı 2015 yılında başlayıp 2023 yılına kadar artan miktarda (sonlara doğru artışların dengelenerek) 2015 yılında ihracatın başlaması ve pazar güçlendikçe 2023 yılına kadar artması 482 Ürün ihracatı 2015 yılında donanım ihracatlarının başlaması Üretimin gelişmesi ve pazarın olgunlaşmasıyla 2023 yılına doğru artışın dengeye gelmesi 2014 yılında donanım üretimi ve ihracatlarının başlayarak ve pazarın olgunlaşmasıyla artması 602 İthalat Ürün Tablet yatırımlarından doğan ithalat ithalatı yılları arasında eşit miktarda Tablet ihracatlarından doğan ithalat 2015 yılında başlayıp 2023 yılına artan miktarda Kamera ve yazıcı gibi donanım ihtiyaçları ithalat yoluyla karşılanarak yatırımlarla aynı miktarda artması Tabletlerdeki ithalat miktarının yatırımlarla eş zamanlı ve katma değerle orantılı olması /

48 Devletin proje kapsamında yaptığı donanım yatırımı 2014 yılından başlayarak 2023 yılına kadar her yıl 2,5 milyon tablet verilmesi planlanmaktadır. Tablet maliyetinin 300 TL olarak alındığı bir senaryoda senelik 750 milyon TL tablet maliyeti ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, her sınıfa yazıcı, kamera ve akıllı tahta donanım yatırımları yapılması planlanmaktadır sınıfa ulaşılması hedeflenen projede yapılacak yatırımlarda akıllı tahta 300 TL, kamera 50 TL ve yazıcı ise 150 TL üzerinden hesaplanmıştır. Öngörülen birim fiyatlar üzerinden senelik bu ekipmanların maliyeti 300 milyon TL olarak bulunmuştur yılında yapılması beklenen ekipman yatırımlarının 5 senede bir yenilenmesi öngörüldüğünde 2023 yılına kadar yapılacak toplam ekipman yatırımı 930 milyon TL olarak hesaplanmıştır. Devletin içerik/yazılım i desteği Eğitim yazılım ve uygulamalarını üretmek için öngörülen modelde akademik kurumların özel firmalarla beraber proje üretmesi hedeflenmektedir. Devletin eğitim yazılımlarının geliştirilmesini desteklemek için vereceği Ar-Ge teşvikleri, oluşturulacak girişim sermayesi göz önüne alındığında senelik 50 milyon TL yatırım yapması beklenmektedir. Bu senaryoda yeterli görülen tüm eğitim uygulama/içeriklerinin bir uygulama marketi üzerinden öğrencilerle paylaşılması ve öğrencilere bir bütçe verilmesi öngörülmektedir. Kendilerine verilen bütçenin üzerinde satın alım yapmak isteyen öğrencilerin velilerinin izniyle para ödeyerek istedikleri uygulamaya ulaşmaları beklenmektedir. Bu rekabete açık tüketim modeli sayesinde devletin özel firmalardan uygulamaları satın alması için bir yatırım yapmasına gerek kalmamakla beraber öğrencilerin daha geniş bir pazara ulaşımının sağlanmasıyla yazılım ekosisteminin oluşumunu da desteklemesi beklenmektedir. Devletin aynı zamanda yapılması beklenen eğitim yazılımları ihracatını desteklemek için vergi teşvikleri vermesi planlanmaktadır. İhracat bedelinin %30 unun kar olmasının varsayıldığı bir senaryoda, kar üzerinden %25 vergi indirimi hedeflenmektedir. İhracat teşviklerinin 2023 yılına kadar devlete maliyeti 36 milyon TL olarak öngörülmektedir. 26

49 Tüm bu alt kırılımlar göz önüne alındığında 2023 yılına kadar yapılması beklenen devlet yatırımı 8,95 milyar TL olmaktadır. Yerel üretim için ülkeye yabancı yatırım gelmesi Yerel üretim ve montaj amacıyla kurulması planlanan fabrika için, uluslararası örnekler bazında yabancı bir oyuncunun yaklaşık 200 milyon TL yatırım yapması varsayılmıştır. Türkiye de yılda 3 milyon PC montajı için kurulan fabrikaya uluslararası bir firma tarafından yapılan yatırımın 50 milyon TL değerinde olduğu geçtiğimiz yıllarda açıklanmıştır.[4] Bu senaryo kapsamında iç talep ve ihracat rakamları dikkate alındığında daha büyük bir yatırım gerektiği açıktır. 200 milyon TL fabrika yatırımının 2014 ve 2015 yıllarına bölünerek eşit olarak yapılması beklenmektedir yılları arasında ise toplam yatırım maliyeti üzerinden amortisman bedeli hesaplanmaktadır. Bu bağlamda 10 senelik toplam yatırım 400 milyon TL olmaktadır. Cihaz dağıtımı sonrasındaki eğitim yazılım ve uygulamalarında artan tüketim etkisi Türkiye de online kitap satışları henüz yayıncılık pazarı içerisinde yüzde 3 gibi küçük bir paya sahipken, ABD de bu oran yüzde 10 lar seviyesindedir. Türkiye de günümüzde ~2 milyar olan yayıncılık sektörünün günümüzde %3 ünün yani 60 milyon TL sinin dijital kitap ve eğitim uygulamaları olduğu düşünülürse, ABD düzeyine geldiği zaman senelik 200 milyon TL lik tüketim olacağı öngörülmektedir. Türkiye nin bu tüketim seviyesine kademeli olarak çıkacağı göz önüne alındığında 10 sene içinde 770 milyon TL ek tüketim yaratacağı düşünülmektedir. Yerli donanım üretimi ile gelişen ihracat Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Doğu Avrupa da Türkiye dışındaki eğitim sektörü donanım harcamalarının geçmiş yılların büyüme oranlarını göz önünde bulundurulduğunda 2023 yılında 2,18 milyar TL ye çıkacağı tahmin edilmektedir. Türkiye de kurulması planlanan montaj/üretim fabrikası sayesinde elde edilecek donanım pazarın 2023 yılında %5 ine ihracat yaptığımızı düşündüğümüzde ve ihracatın 2015 yılında başlayarak artan bir eğilime sahip olacağı varsayıldığında 600 milyon TL ihracat beklenmektedir. 27

50 Eğitim yazılımları ları pazarının gelişmesiyle artan ihracat etkisi Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Doğu Avrupa eğitim sektörü yazılımları pazarının geçmiş yıllardaki yıllık büyüme oranlarına bakıldığında pazarın 2023 yılında 880 milyon TL olması beklenmektedir. Bu bölgede eğitim sektörü yazılım harcamalarının 2023 yılında %10 luk kısmını sağlayacağımızı ve ihracatın 2015 yılında başlayarak artan bir eğilimle bu orana ulaşacağını düşündüğümüzde 480 milyon TL ihracat yapılması öngörülmektedir. Donanım yatırımları ve tablet ihracatları rı nedeniyle ithalat artışı Günümüzde donanım üretiminde ülke katma değeri %9 seviyesindedir. Sektörün geliştiği, üretimin %20 katma değerli ve 2023 hedeflerine daha yakın %40 katma değerli yapıldığı senaryolarda yapılan ihracatlar için 0,48 milyar TL ve 0,36 milyar TL lik donanım ithalatı beklenmektedir. Akıllı tahtaların yerel üretilmesi planlanırken yazıcı ve kameraların ithal olduğu varsayılmaktadır. Diğer donanım yatırımlarıyla beraber üretilen tabletlerin %20 ve %40 katma değerli olduğu durumlarda toplam donanım yatırımları kaynaklı ithalat 6,85 ve 5,23 milyar TL dir. 28

51 2.5 Bölgesel e-ticaret merkezi olun unması Senaryo tanımı Bu senaryoda en büyük küresel e-ticaret platformlarından birinin Türkiye ye gelerek Ortadoğu ve Orta Asya ya ihracat yapabilecek bölgesel bir merkez oluşturması varsayılmıştır. Bu sayede Türkiye nin hem e-ticaret ihracat hacminin artırması, hem de gelen büyük oyuncunun küresel markası, gelişmiş satış kanalları ve yüksek erişimi sayesinde KOBİ lerin satışının dijital platforma taşınması hedeflenmektedir. Aynı zamanda, artan ticaret hacmi nedeniyle lojistik şirketlerinin yatırımlarını artırması da beklenmektedir. Devletin bu büyük çok uluslu oyuncuyu ülkeye çekebilmek için teşvik ve destekler sağlaması varsayılmıştır. Aynı zamanda gümrükte e-ticareti zorlaştıran uygulamalara dair rahatlatıcı çalışmaların yapılmasının ihracat hacmi üzerinde olumlu etkileri olacaktır. (Şekil 21) 29

52 Şekil 21 Türkiye nin e-ticaret odaklı bir strateji izlemesi senaryosu Senaryo 4: Türkiye nin bölgesel e-ticaret merkezi olması Senaryo Dünyanın en büyük e-ticaret firmalarından birinin Türkiye ye gelerek burada Orta Asya ve Ortadoğu ülkeleri için bir merkez üssü haline gelmesi Senaryonun destekleyici öğeleri İç pazarı büyütme amaçlı e-ticaret kullanan KOBİ lere özel teşvik yapılarının sağlanması Yerel oyuncuların yaratılması için girişim sermayesi ve kümelerin oluşturulması E-ticaret odaklı ihracat teşviklerinin oluşturulması Bölgesel merkez olabilmek için yabancı yatırıma yönelik teşviklerin planlanması E-ticaret güvenliği alanında regülasyonların çıkarılması E-ticaretin gelişimini destekleyen kurumların oluşturulması Model sonuçları Üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda GSYH büyümesi referans seviyeye göre tahmin aralığının sonuna doğru %0,084 fark ile dengelenirken, verimlilik etkisinin görüldüğü senaryolarda GSYH büyümesinin artışı devam etmektedir. Düşük üretkenlik etkisinin olduğu senaryoda 10 uncu yılın sonunda fark %0,116 ya, yüksek üretkenlik senaryosunda %0,127 ye ulaşmaktadır. (Şekil 22) 30

53 Şekil 22 Bölgesel e-ticaret merkezi olunması GSYH büyümesi Senaryo 4: GSYH büyümesi % referans seviyeden fark Üretkenlik etkisi olmadan Yüzde Düşük üretkenlik etkisi Yüzde Yüksek üretkenlik etkisi Yüzde KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi Tüketimin referans seviyeye göre fark artışı üretkenlik etkisinin olmadığı senaryoda tahmin aralığında devam etmekte ve 2023 yılında %0,149 a ulaşmaktadır. Üretkenlik etkisinin görüldüğü senaryolarda ise tüketim etkisi artan reel faiz oranları tarafından dengelenmektedir. 8 Net ticaret dengesi üretkenlik etkisinin görülmediği senaryoda ithalat artışı ihracat artışından daha fazla olduğu için referans seviyeye göre daha düşük bir seviyededir. Yüksek üretkenlik etkisinde ise üretkenlik artışı sayesinde rekabetçiliğin artmasıyla tahmin aralığı sonunda ihracat etkisi ithalat etkisini geçmekte ve net ticaret dengesi gelişme göstermektedir. 8 8 GSYH nin bileşenleri (tüketim, yatırım, net ticaret dengesi) ile ilgili detaylı bilgi ektedir. 31

54 Şekil 23 Senaryo 4 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 4: Yatırımların GSYH üzerindeki etkisi GSYH etkisi/ yatırım Yatırım Milyon TL GSYH etkisi Milyon TL 15,254 15,907 12,780 1,927 Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi Şekil 23 de görüleceği üzere, e-ticaretin ekonominin genelindeki üretkenlik üzerine etkilerinin yüksek veya düşük olarak farklılaştırılması, senaryo sonuçlarında ciddi farklar oluşturmamaktadır. Yatırımların GSYH etkisi üretkenlik değişkenine göre 12,8-15,9 milyar TL arasında değişmektedir. Bu senaryo özelinde 10 sene içerisinde yapılan toplam yatırım 1,9 milyar TL dir. GSYH etkisi üretkenliğe bağlı olarak yapılan yatırımların 6,6-8,3 katı olmaktadır. 32

55 2.5.3 Model girdileri E-ticaret senaryoları konusunda referans seviyeye aşağıdaki harcama tutarları eklenmiştir: (1) devlet yatırımlarında 657 milyon TL artış (2) özel yatırımlarda 550 milyon TL artış (3) doğrudan yabancı yatırımda 720 milyon artış (4) tüketimde 3,7 milyar TL artış (5) ihracatta 6,57 milyar TL artış (6) ithalatta 6,17 milyar TL artış. Şekil 24 Türkiye nin e-ticaret odaklı bir strateji izlemesi senaryosu girdi zamanlamaları Senaryo 4: Türkiye nin bölgesel e-ticaret merkezi olması Yatırım Devlet yatırımı Özel sektör yatırımı Doğrudan yabancı yatırım Zamanlama yılları arasında artan miktarda (ihracatın %10 u kadar) yılları arasında 10 sene eşit miktarda yılları arasında eşit miktarlarda (geri kalan yıllarda amorti edilmesi) Toplam miktar Varsayım Milyon TL İhracat teşvikinin iharacatın %10 u seviyesinde 657 olması, 2015 yılında başlayarak ihracat artışıyla beraber artması Lojistik yatırımlarının yabancı firmanın ülkeye 550 girmesiyle başlayıp e-ticaret pazarının büyüdüğü 10 yıl boyunca devam etmesi Tesis ve satış kanalı yatırımlarının 2 senede 720 tamamlanması ve ardından yatırımların amorti edilmesi Tüketim Özel tüketim yılları arasında artan ve sonlara Çok uluslu firma pazara girdikten sonra tüketim doğru da dengeye gelen büyüme etkisinin 2023 yılına kadar artarak devam etmesi İhracat Ürün ihracatı yılları arasında artan ve sonlara Yabancı e-ticaret firması ülkeye girdikten sonra doğru da dengeye gelen büyüme ihracatın pazar büyümesiyle artması 2023 e doğru dengelenmesi İthalat Ürün ithalatı Tüketime paralel olarak yılları İç pazarda tüketilen ve ihracatı yapılan e-ticaret arasında büyüme ürünlerinin %60 ithal olduğu ele alınarak, ithalatın yılları arasında tüketim ve ihracata paralel bir büyümeye sahip olması Çok uluslu bir e-ticaret e platformunun Türkiye yi bölgesel merkez seçerek yatırım yapması Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Orta Asya pazarı için Türkiye ye gelerek bölgesel merkez olmayı hedefleyen oyuncunun Türkiye ye yabancı yatırım getirmesi beklenmektedir. E-ticaret firmalarının ikmal merkezini kurmasının ya da satın almasının fit kare alan başına 30 dolar tutacağı hesaplanmaktadır. Çok uluslu büyük bir e-ticaret şirketinin 33

56 ikmal merkezlerinin 1 milyon fit kare olacağı hesaplandığında otomasyon aletlerine yapılacak yatırımın milyon dolar arasında, toplam depolama merkez yatırımlarının ise milyon dolar arasında olacağı hesaplanmaktadır. Büyük internet firmalarının veri merkezi yatırımlarına bakıldığında 100 milyon dolar civarında olduğu görülmektedir. Bölgesel e-ticaret merkezini kuracak olan oyuncunun veri merkezi için de yaklaşık 100 milyon dolar (180 milyon TL) yatırım yapması beklenmektedir. [5] Çok uluslu bir e-ticaret firmasının Türkiye yi bölgesel merkez olarak seçmesinin sonucu geldiği ilk 2 yılda 360 milyon TL yabancı yatırım gelmesi beklenmektedir. Geri kalan 8 yılda ise yatırımlarının amorti edileceği varsayılarak 10 yıllık toplam yatırım 720 milyon TL olarak bulunmuştur. Devletin çok uluslu e-ticaret e firmasına ihracat teşviki sağlaması Devletin yabancı yatırımı ülkesine çekmek için arazi ve gümrük konularında vergi indirimi sağlaması ve ihracat teşvikleri vermesi varsayılmaktadır. Yapılan varsayımlardan yola çıkarak çok uluslu e-ticaret firmasının gelmesiyle bölgelere yapılacak ihracatın toplamda 6,5 milyar TL olacağı hesaplanmıştır ve bunun üzerinden de devletin ihracatın yaklaşık %10 u kadar destek vermesi beklenmektedir. Devlet yatırımlarının ihracata paralel olarak yılları arasında toplamda 657 milyon TL olması beklenmektedir. Türkiye nin bölgesel e-ticaret e merkezi olmasıyla artan lojistik yatırımı Türkiye de hizmet verdikleri pazar büyüyen lojistik firmalarının yatırım yapması beklenmektedir. Pazar payı %30 olan bir lojistik firmasının yatırımının 20 milyon TL olmasının üzerinden senelik lojistik pazarı yatırımı 80 milyon TL olarak hesaplanmıştır. Türkiye de önemli pazar paylarına sahip lojistik şirketlerinin e- ticaretin hareket kazandığı yıllarda yatırımlarının %10 ile büyüdüğü göz önüne alındığında, yatırımların büyük e-ticaret firmasının geldiği durumda artan talebi karşılayabilmek için ilke 5 sene %20 ve kalan yıllarda da market ortalaması olan % 10 ile büyüyeceği tahmin edilmektedir. Bu büyümeler göz önüne alındığında yıllık 55 milyon TL, 10 senede toplamda ise 550 milyon TL ek özel sektör yatırımı beklenmektedir. Yabancı yatırımın gelmesiyle Türkiye e-ticaret e pazarının büyümesi Türkiye de günümüzde milyar TL olan e-ticaret pazarının önümüzdeki 5 yıl %20 sonrasında ise %10 ile büyümesi beklenmektedir. Yabancı e-ticaret 34

57 oyuncusunun girmesi ile 2023 yılı e-ticaret pazarının beklenenden %1 büyük olacağı varsayılmıştır yılından başlayarak artan bir eğilimle büyüyen pazarın 2023 e doğru yavaşlayarak hedeflerine ulaşması beklendiğinde toplamda 3,7 milyar TL ek tüketim olması hedeflenmektedir. Türkiye nin bölgesel l e-ticaret e merkezi olmasıyla artan e-ticaret e ihracatı Gelişmiş e-ticaret pazarına sahip ülkeler göz önüne alındığında ihracatta toplam e- ticaretin payının şirketler arası (B2B) için %10 seviyelerinde, işletmeden tüketiciye ticarette (B2C) ise %1 seviyelerinde olduğu düşünülmektedir. Çok uluslu e-ticaret firmasının gelmesiyle Orta Doğu, Arabistan ve Orta Asya ya ile yapılan ihracatın 2023 yılında %0,5 inin e-ticaret kaynaklı olması beklenmektedir yılında 1,2 milyar TL ihracat hedefine ulaşmak için 2015 yılından itibaren artan bir ihracat eğilimi ile toplamda 6,57 milyar TL ihracat hedeflenmektedir. E-ticaret platformlarında satılan ürünlerinin ithal oranının yüksekliği sebebiyle artan ithalat etkisi E-ticarette satışı en yüksek ürünlere baktığımızda elektronik ve bilgisayar ürünleri, kitaplar, DVD/Video ve kıyafetler öne çıkmaktadır. Çok uluslu e-ticaret firması üzerinden satılan bu ürünlerin %60 oranında ithal olması beklenmektedir. Ülke içindeki ek tüketimin 2,2 milyar TL lik ithalat artışı yaratması beklenmektedir. Ayrıca yaratılacak 6,57 milyar TL lik ek ihracat 3,94 milyar TL ithalat artışı yaratmaktadır. Bu iki veri göz önüne alındığında büyük e-ticaret firmasının merkez kurmasının 10 senede yaklaşık olarak 6,17 milyar TL ithalat artışı yaratması beklenmektedir. 35

58 2.6 Potansiyel teşkil eden yazılım alanları etrafında kümelenme sağlanması Senaryo tanımı Bu senaryoda Türkiye nin savunma, sağlık yazılımları ve mobil uygulamalar/oyun odaklanacağı ve bu alanlar ve bu alanlardaki büyük şirketler etrafında kümelenme varsayılmıştır. Potansiyel teşkil eden alanlar, Türkiye nin mevcut durumda nüvesi olan (oyun), iç pazarın oluştuğu ve ihracat kapasitesi gösteren alanlar (savunma), ve gelecekte büyüyecek (mobil uygulamalar) ve devlet yatırım vizyonu içinde olan alanları (sağlık) olarak belirlenmiştir (Error! Not a valid bookmark self-reference. reference.). Büyüme kapasitesi olan büyük veri yazılımları veri merkezleri ve bulut bilişim senaryosu altında ve eğitim yazılımları eğitimde bit kullanımı senaryosu altında incelenmiştir. Şekil 25 Potansiyel teşkil eden yazılım sektörleri etrafında kümelenme Senaryo 5: Potansiyel teşkil eden yazılım sektörleri etrafında kümelenme oluşturulması Senaryo Yazılım sektöründe ölçek ekonomisi gerektirmeyen ve giderek artan bir talebe sahip oyun ve mobil uygulamaların üretimine ağırlık vererek dış ticaret odaklı büyümenin sağlanması Sağlık sektöründe dijital ortamda veri paylaşımını ve uzaktan tedavi imkanlarını sağlayan BİT yatırımlarının yapılması Savunma yazılımları sektöründe var olan büyük yerel piyasanın geliştirilmesi ve ticari alanlarda kullanımı ile dış ticarete açılması Senaryonun destekleyici öğeleri Yerel oyuncuların yaratılması için girişim sermayesi ve kümelerin, kuluçka merkezlerinin oluşturulması Savunma, sağlık ve oyun sektörlerine odaklı Ar-Ge yatırımlarının yapılması İç kaynak kullanımının azaltılarak savunma yazılımları sektörünün gelişiminin desteklenmesi Yabancı yatırımcıların pazara çekilebilmesi için gerekli rekabetçi ortamın oluşturulması Belirlenen yazılım ve hizmet alanlarında ihracat teşviklerinin verilmesi İç pazarı büyütme amaçlı kamu alımları ile e-sağlık yatırımlarının yapılması Sağlık sektöründeki uygulamaların dijital ortama taşınması için bulut bilişim ve büyük veri altyapı yatırımlarının yapılması Veri paylaşımı platformları ve veri güvenliği ile ilgili regülasyonların çıkartılması 36

59 2.6.2 Model sonuçları Yatırım şoklarının düşük olduğu bu senaryoda GSYH etkisinin referans seviyeye göre farkı da düşük kalmaktadır. Üretkenlik etkisin olmadığı senaryoda GSYH büyümesi referans seviyesinin %0,087 üzerinde kalırken, yüksek üretkenlik etkisinin olduğu senaryoda ise %0,105 üzerinde kalmaktadır. Şokun küçük boyutlu olması sebebiyle, senaryolar arasındaki farklar da küçük kalmaktadır.(şekil 26) Şekil 26 Stratejik yazılım sektörlerinde kümelenme GSYH büyümesi Senaryo 5: GSYH büyümesi % referans seviyeden fark Üretkenlik etkisi olmadan Yüzde Düşük üretkenlik etkisi Yüzde Yüksek üretkenlik etkisi Yüzde KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi Tüketim üretkenlik etkisinin olduğu ve olmadığı 3 senaryoda da tahmin aralığı boyunca artmaktadır. Tüketim senaryodaki şok dışında istihdam, reel ücretler ve harcamaların çarpan etkisiyle artış göstermektedir. 9 9 GSYH nin bileşenleri (tüketim, yatırım, net ticaret dengesi) ile ilgili detaylı bilgi ektedir. 37

60 Senaryolarda referans seviyeye göre daha düşük ithalat varsayıldığı için net ticaret dengesi tüm senaryolarda artış göstermektedir. İhracat ise yüksek üretkenlik senaryosunda 2016 yılından itibaren artan rekabetçilik ile referans seviyenin üzerine çıkmaktadır. 9 Şekil 27 Senaryo 5 GSYH etkisi Senaryo 5: Yatırımların GSYH üzerindeki etkisi GSYH etkisi/ yatırım Yatırım Milyon TL GSYH etkisi Milyon TL 11,038 11,797 12,271 1,450 Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi Stratejik yazılım sektörlerinde yapılan yatırımlar dikkate alındığında, BİT sektörü çıktıları ve ekonominin geneli üzerindeki etkiler vasıtasıyla yaratılan GSYH etkisi üretkenlik faktörü göz önüne alındığında 11-12,3 milyar TL arasında değişmektedir. 10 senede yapılan toplam özel sektör yatırımı ise 1,45 milyar TL dir. GSYH etkisi üretkenliğe bağlı olarak yatırımların 7,6-8,5 katı olmaktadır. 38

61 2.6.3 Model girdileri Bu senaryo için referans seviyeye aşağıdaki harcama tutarları eklenmiştir: (1) kamu yatırımını artırmak için 1,35 milyar TL, (2) Doğrudan Yabancı Yatırımı (DYY) artırmak için 100 milyon TL (3) ihracatı artırmak için 2,72 milyar TL ve (4) mal ithalatını artırmak için 810 milyon TL (5) servis ve yazılım ithalatını düşürmek için 787 milyon TL Şekil 28 Türkiye nin BT hizmetleri, sağlık, savunma yazılımı ve mobil uygulama merkezi olması girdi zamanlamaları Senaryo 5: Potansiyel teşkil eden yazılım sektörleri etrafında kümelenme oluşturulması Yatırım Devlet yatırımı Zamanlama Toplam yatırımlar yıllarında eşit miktarda, daha sonra azalan ve yıllarında eşit miktarda ve geri kalan yıllarda azalarak eşit miktarlarda Varsayım Ar-Ge, ihracat destekleri ve bakım yatırımları her sene yapılması, girişim sermayesi ve ekipman yatırımlarının ilk senelerde yapılması ile toplam yatırım miktarı ilk senelerde yoğunlaşsa da 2023 yılına kadar devam etmesi Toplam miktar Milyon TL Doğrudan yabancı yatırım Oyun sektöründe yabancı yatırımın 2015, 2017, 2020 ve 2022 yıllarında 4 eşit miktarda 3-4 oyun şirketinin ortaklık ya da satın alınmasının planlandığı senaryoda pazarın gelişmesiyle 2023 yılına kadar farklı zamanlarda yabancı yatırım akışının gerçekleşmesi 100 İhracat Hizmet ve Yazılım ihracatları 2015 yılında başlayarak Farklı sektörlerde yazılım firmalarına yapılan yazılım ihracatı 2023 yılına kadar artan bir eğilimle yatırımlarla pazarın büyümesinin ardından ihracatların 2015 yılında başlaması ve 2023 yılına kadar artması İthalat Hizmet ve Yazılım ithalatları yılları arasında Savunma ve oyun yazılımlarının gelişmesi ile yazılım ithalatı savunma ve oyun sektörlerinde artarak sektördeki ithal oranın 2015 yılı itibariyle -787 artarak azalması. Ürün ithalatı Ürün ithalatlarının sağlık sektöründe ekipman yatırımlarına paralel olarak yılları arasında eşit miktarlarda yapılan teletıp cihaz yatırımlarının kalan senelerde amorti edilmesine paralel ithalat akışı 810 Yazılımlara yönelik devlet yatırımları - Savunma sanayi: Türkiye deki savunma sanayi yazılım ve servis pazarı TÜBİSAD in tahminlerine göre ~600 milyon TL dir. Savunma sanayi yazılımlarındaki en büyük oyuncuların yıllık Ar- 39

62 Ge yatırımı milyon TL olarak bilinmektedir. Devletin var olan oyunculara verdiği desteği arttırdığı ve yeni oyuncuları teşvik ettiği bir senaryoda 100 milyon TL Ar-Ge yatırımı yapması varsayılmıştır. Savunma sanayi içinde üretilen yazılımların ikili kullanım etkisi bulunduğu bilinmektedir. Bu tarz yazılımların üretimi için oluşan savunma sanayinde oluşan bilgi birikiminin diğer sektörleri de etkileyerek, ülkedeki yerel üretimi artırması beklenmektedir. Türkiye de Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tübitak, TTGV tarafından Ar-Ge, yenilikçilik ve girişimciliğe yönelik verilen destekler milyon TL tutarındadır. Ar-Ge, yenilikçilik ve girişimciliğe verilen desteklerin milyon TL sinin BİT şirketleri tarafından alındığı tahmin edilmektedir. Türkiye de girişimcilik ve yenilikçiliğe yönelik verilen desteklerden yola çıkarak savunma sanayinde yazılım geliştirecek yerel firmalara 50 milyon TL girişim sermayesi desteği verilmesi varsayılmıştır. Savunma sanayindeki yazılımları geliştirmek için vermesi planlanan destekler 10 senelik toplam 150 milyon TL tutarındadır. - Sağlık sektörü: Sağlık-NET ve Karar Destek Sistemi nin yatırımları 2009 yılında yapılmıştır. Sağlık- NET platformu, Sağlık Bakanlığı bünyesindeki tüm e-sağlık uygulamalarına taban oluşturan bir elektronik veri saklama sistemidir. Sistem hastane, laboratuvar ve aile hekimlerinden toplanan bilgileri isleyerek gerekli raporları üretmektedir. Aile Hekimliği Bilgi Sistemi (AHBS) nin yatırımları ise 2005 yılında yapılmıştır ve birçok farklı modülden oluşan AHBS, hem aile hekimlerinin vatandaşlara verdiği hizmetin kalitesinin artırılmasını, hem kaynak kullanımlarının daha verimli hale getirilmesini, hem de bakanlık tarafından ilk elden veri toplama konusunda gelişme kaydedilmesini hedefleyen bir sistemdir yılında ise bu veri tabanı Sağlık- NET.2 adı altında birleştirilmiştir. Var olan elektronik sağlık veri sisteminin yıllık bakım ve güncelleme maliyetlerini 5-10 milyon dolar olarak düşündüğümüzde 2023 yılına kadar 100 milyon Dolar yani yaklaşık 180 milyon TL lik bir yatırım gerekeceğini düşünebiliriz. Yerel firmaların gelişmesi için ise 10 senede toplamda 30 milyon dolarlık bir girişim sermayesi desteği planlanmaktadır. Türkiye deki kronik hastalar için uygulanması düşünülen tele-tıp hizmetleri içinse yaklaşık 250 milyon dolarlık (450 milyon TL) bir yatırım 40

63 yapılması gerekmektedir milyon civarında olan kronik hasta sayısının 2-3 milyon âdetinin kritik olduğunu ele aldığımızda ve cihaz başına da 100 dolarlık bir maliyet düşündüğümüzde ortalama 250 milyon dolarlık (450 milyon TL) cihaz yatırımı ortaya çıkmaktadır. Cihazların ilk 3 senede alınması planlanmakta, geri kalan 7 sene içinse amortisman bedeli düşünülmektedir. 10 senelik toplam cihaz yatırımı 900 milyon TL olmaktadır. Toplam sağlık sektörü yatırım maliyetleri 1,1 milyar TL yi bulmaktadır. - Mobil uygulamalar ve oyun sektörü: Singapur devleti mobil uygulamaların yerel olarak gelişimini desteklemek için 15 milyon Dolar yatırım yapmıştır. Bir mobil uygulama/mobil oyun firmasının kurulum aşamasında Dolar desteğe ihtiyacı olduğu düşünülürse 10 yıl içerisinde Ar- Ge yatırımları ve girişim sermayesi ve ihracat destekleri göz önüne alındığında devletin 50 milyon Dolar ayırması varsayılmıştır.(90 milyon TL). Savunma sanayine 150 milyon TL, sağlık sektörüne 1,1 milyar TL, mobil uygulamalar/oyun sektörüne ise yapılan 90 milyon TL yatırım göz önüne alındığında devletin stratejik olarak seçilen sektörlerde yazılımları geliştirmek için 10 sene içerisinde toplamda 1,35 milyar TL destek vermesi beklenebilir. Oyun ve mobil uygulamalar sektöründe yabancı yatırımın artması Güney Koreli bir şirketin Türkiye deki oyun pazarının önemli isimlerinden birinin %50 hissesini 15 milyon dolara alması, Türkiye deki oyun pazarının büyümesi ve yabancı yatırımcıların ilgisini çekmesi anlamında önemli bir göstergedir. Önümüzde 10 senede 3-4 çok uluslu firmanın daha ortaklık ya da satın almalar yoluyla pazara girmesi varsayılarak, yaklaşık 100 milyon TL doğrudan yabancı yatırım alınmıştır. Yapılan yatırımlar sonucu ihracatın artması - Savunma sanayi: Günümüzde TÜBİSAD a göre savunma yazılımları ve BT hizmetleri ihracatının 160 milyon TL tutarında olduğu tahmin edilmektedir. 41

64 Savunma yazılımlarının 4 ana başlıkta incelemek mümkündür: gerçek zamanlı strateji ve operasyon yazılımları (C4ISR), alan bilgisi olan kaynak yazılımları (C2IS), simülasyonlar ve gömülü yazılımlar. C4ISR (Communication Computer Command Controls Intelligence Survelliance Reconnaissance) yazılımları sensör sistemleri sayesinde farklı durumlarda kullanıcılara gerçek zamanlı olarak bilgi veren ve aksiyon almayı sağlayan yazılımlardır. Güvenlik yazılımları bu alan altında yer almaktadır. C2IS (Command and Control Information Systems) ise alan bilgisi olan kaynak yönetimi yazılımları olarak görülmektedir ve ERP (Enterprise Resource Planning) sistemleri de bu başlık altında incelenmektedir. Simulasyon yazılımları simülatör ve simülasyon eğitimlerinden oluşmaktadır. Gömülü yazılımlar ise savunma sanayisindeki donanımların kontrolünde kullanılmaktadır. Türkiye deki savunma yazılımları ihracatlarına baktığımızda C4ISR yazılımları %30-35 ini, C2IS yazılımlarının %10-15 ini, simülasyonlar %30-35 ini, gömülü yazılımları ise %20-25 ini oluşturduğu düşünülmektedir. Güvenlik yazılımları C4ISR yazılımları içerisinde değerlendirilmektedir ve gerekli yatırımlar yapılırsa Türkiye de güvenlik yazılımlarını üretecek know-how olduğu düşünülmektedir. Dünyadaki güvenlik yazılımları pazarının geçmiş dönemdeki %8 yıllık büyümesi baz alınarak 2023 yılına kadar yıllık %10 büyüyerek milyar dolara ulaşması beklenmektedir. Türkiye nin geliştireceği güvenlik yazılımları ile 2023 yılı pazarından %0,25 civarında pay almayı hedeflediğimizde artan ihracat trendi ile 10 senede 1,2 milyar TL ek güvenlik yazılımları ihracatı yapılması hedeflenmektedir. Gömülü yazılımlar pazarının yapılan yatırımlarla gelişeceği ve ihracat oranlarının artacağı beklenmektedir. Günümüzde gömülü yazılım ihracatının 40 milyon TL olduğu bilinmektedir. İhracatın 2023 yılına kadar taban senaryoda %5 ve model senaryosunda ise %10 ile büyüyeceği hesaplandığında 2023 yılında ~30 milyon TL ek ihracat beklenmektedir. Pazarda artan bir eğilim göz önüne alındığında 10 senede 165 milyon TL ek gömülü yazılım ihracatı öngörülmektedir. Güvenlik yazılımları ve gömülü yazılımlar göz önüne alındığında savunma sanayinde 1,37 milyar TL lik ek ihracat beklenmektedir. - Sağlık sektörü: Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Doğu Avrupa sağlık sektörü yazılım ve BT hizmetleri pazarının Türkiye dışarıda bırakıldığında ve geçmiş dönemdeki büyümeleri göz 42

65 önüne alındığında ise 2023 yılında 5,5 milyar TL ye ulaşması beklenmektedir. Türkiye nin 2023 yılında pazarın %2,5 ini hedeflemesiyle artan bir ihracat eğilimi ile 10 sene içerisinde 750 milyon TL lik bir ihracat yapması beklenmektedir - Mobil uygulamalar: Ortadoğu mobil uygulamalar pazarının 2016 yılında milyon dolar olması beklenmektedir. Mobil uygulamalar pazarının yılları arasında %10-15 arasında büyüyerek 1 milyar Dolar a ulaşması beklenmektedir. Pazarın 2023 yılında %5 i hedeflenerek 100 milyon TL ihracat yapması beklenmektedir. İhracatın 2015 yılından itibaren artarak 2023 hedefine ulaşması varsayıldığında 10 yıllık toplam 600 milyon TL ihracat oluşmaktadır. Savunma sanayinde 1,36 milyar TL, sağlık sektörü yazılımlarında 1,1 milyar TL, mobil uygulamalarda ise 0,6 milyar TL, toplamda ise potansiyel teşkil eden sektörler göz önüne alındığında 10 yılda yaklaşık olarak 2,72 milyar TL ek yazılım ihracatı beklenmektedir. Yazılım sektörlerinin büyümesiyle azalan an ithal yazılım kullanımı ve artan ithal tele-tıp tıp cihaz yatırımı - Savunma sanayi: Savunma sektöründe ihracat dışındaki iç pazarın %10 unun ithal olduğu senaryoda, yerel yazılım firmalarının gelişmesiyle 10 yılda ithalat rakamı 340 milyon TL azalması beklenmektedir - Sağlık sektörü: 900 milyon TL lik tele-tıp cihazlarında ise %10 luk bir katma değer bulunmakta ve bu da 810 milyon TL lik ithalat oluşturmaktadır. - Mobil uygulamalar ve oyun sektörü: Türkiye de 180 milyon TL olan mobil ve sosyal oyunlar pazarının yerel payının %5 ten %50 lere çekilmesi ile ithalat rakamının 2023 yılında 80 milyon TL azalması için 10 senede ise artan bir eğri ile 440 milyon TL azalması beklenmektedir 43

66 Tüm bu gelişmeler doğrultusunda donanım ithalatının 810 milyon TL artması, yazılım ve hizmet ithalatının ise 787 milyon TL azalması beklenmektedir. 44

67 2.7 Kamu verilerinin açık olarak kullanımı 2006 yılında Avrupa da yapılan MEPSIR çalışmasına göre açık verilerin kullanım etkisi ortalama 27 milyar avrodur ve Avrupa GSYH sinin yaklaşık %0,25 ini oluşturmaktadır. Avrupa da açık veri değerinin yaklaşık %50 sinin jeo-uzamsal verilerden geldiği düşünülmektedir. Avusturalya da ise jeo-uzamsal verilerin kullanımın sektörlere ve ekonomiye etkisinin GSYH nin %0,6-1,2 si kadar olduğu düşünülmektedir. Almanya da 2000 yılında 1 milyar avro olan coğrafi bilgi pazarı 2009 yılında 1,7 milyar avroya çıkmıştır ve talebin yaklaşık yarısının navigasyon sistemlerinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Norveç te bireylerin kamu verisine daha kolay ulaşımı sayesinde elde ettiği yıllık zaman kazancı 2010 yılında 32,5 milyon avro olarak tahmin edilmiştir. Aynı zamanda, Avrupa da çevresel etki analizlerinde verilere daha kolay ulaşım sayesinde maliyetlerin %20 oranında düşmesi beklenmektedir.[6] Açık veri sayesinde eğitim modellerinin bireyselleştirilmesiyle öğrenim sınav puanlarının %8-12 artmış ve okulların inşaat ve konsolidasyonunda 300 milyon dolardan fazla azalma görülmüştür. Hava yolları gecikmelerinde %50 ye varan azalma, gerçek zamanlı toplu taşıma bilgileri sayesinde toplu taşıma yolcu sayısında %12 artış öngörülmektedir. Emlakçılara özel veri tabanlarının açılmasıyla da satış fiyatlarının %2 oranında artması ve satış süresinin %20 azalması beklenmektedir. Aynı zamanda, stok yönetiminin optimize edilmesiyle maliyetler %0,08 oranında azalmakta ve fiyatlarda şeffaflığın sağlanması ile fiyatlarda %10 azalma görülmektedir. Gıda güvenliği ile ilgili şeffaflık sağlandığında ise yapılan çalışmalarda %20-40 oranında daha az ihlale rastlanmaktadır Kamu verilerinin sunumu Kamu verilerinin tanımı kamu tarafından oluşturulan veriler, kamu kurumları tarafından toplanan ve üretilen veriler, kültürel işletmeler ve arşivler tarafından tutulan içerik ve bilgileri içerir. Kültürel işletmeler tarafından tutulan veriler baştakilerden farklı olarak ticari olarak görülmeyen veriler olmakla beraber zamanla veriler arasındaki fark kaybolmaktadır. Örneğin, kültürel ve eğitim kaynaklı veriler kullanılarak ticari ürün ve hizmetler elde edilmektedir. Kişisel verilerin korunması da gözetilerek kamunun toplu biçimde vatandaşların ve özel sektörün kullanımına açabileceği verilere örnek olarak finansal veriler, firma bilgileri, ekonomik ve istatistiki bilgiler, sektörel ve dış ticaret bilgileri, demografik bilgiler, sağlık 45

68 bilgileri, eğitim ve işgücü istatistikleri, ulaşım ve trafik bilgileri, enerji, kaynak ve tüketim bilgileri sıralanabilir. Bilgilerin halka açılması, bu bilgilerin etrafında yenilikçi iş modelleri ve uygulama geliştirilmesini tetikler. Teknolojik gelişmeler ışığında kamu verilerinin rolü daha da önem kazanmaktadır. Mobil telefonların, akıllı telefonların ve kablosuz dijital ajanda ve tablet PC gibi cihazların yaygınlaşmasıyla konum bazlı uygulamalara olan talepte ciddi bir artış görülmektedir. Aynı zamanda, genişbant teknolojilerinin yayılmasıyla kamu verilerine erişim de artmaktadır. Verilerin paylaşılmasında yasal zorunluluklar ve kişisel bilgilerin verimli ve güvenli yönetimi ve ulusal güvenliğe dair mevzuatlar, bu verilerin kullanım etkilerini düzenlemekle beraber, kişi özgürlük ve haklarını korunmasını da ön plana çıkartmaktadır. Bazı ülkelerde kamu tarafından oluşturulan ham veriler farklı kaynaklardan birleştirilerek ve işlenerek vatandaşlar ve özel sektörünün kullanımına hazır halde sunulmaktadır. Günümüzde yeni üretilen ve eski kamu verilerinin dijitalleşmesi ve kamu verilerine ulaşımı kolaylaştıran geniş bant teknolojilerinin yaygınlaşması ile bu verilerin kullanımı önem kazanmaktadır. Kamu verilerinin ticari kullanımı için oluşturulan değer zinciri dört adımdan oluşmaktadır: verilerin oluşturulması, veri birleşimi ve yapılandırılması, verilerin işlenmesi, düzenlenmesi ve son adım olarak pazarlama ve sunumu. Yerel ya da küresel olarak oluşturulan ilk adımda ham veri halinde olan veriler ikinci adımda birleştirilerek daha tamamlayıcı bir şekilde kullanılması hedeflenir. Bir sonraki adımda ise veriler işlenip düzenlenerek daha anlamlı bir hale sokulmaktadır. Son adımda ise verilerin pazarlanması başarılı bir şekilde yapılarak özel şirketlerin kullanımına sunulmaktadır. Kamunun bu verileri sağlayabilmesi için BT altyapısını geliştirmesi ve özel sektörün verilere ulaşım ve kullanım koşullarının belirlenmesi gerekmektedir. Kamu verilerinin kullanımı en çok bilgi yoğun sektörlerde önem kazanmaktadır. Bunlar arasında coğrafi verilerden yararlanan akıllı telefonların konum merkezli uygulamaları öne çıkmaktadır. Paylaşma halinde devlet verilerin paylaşımı için gerekli internet sitelerini kurmakta, güvenliğini ve sürekliliğini sağlamaktadır. 46

69 2.7.2 Kamu verilerinin açılmasının faydaları Bilgi ekonomilerinde rekabetçi üstünlük sağlayan kamu verilerinin yararlarını şöyle sıralayabiliriz. Kamu verileri üzerine yeni ürünlerin üretilmesi, hizmet ve yazılım gibi tamamlayıcı ürünlerin geliştirilmesi, bilgilere ulaşma ve kullanmadaki işlem maliyetlerin azaltılması, kamu üretkenliğinin arttırılması ve farklı özel ve kamu bilgilerinin alışverişi ile yeni ürünlerin ve hizmetlerin ortaya çıkışı. Kamu verilerinin paylaşılmasından faydalanabilecek 3 ana paydaş bulunmaktadır: diğer kamu kurumları, özel sektördeki üretici ve tüketici. Üretici devletin paylaştığı verilerden faydalanarak yeni ürünler yaratma, gelir artışı elde etme fırsatı yakalarken aynı zamanda verimlilik artışı sağlayarak maliyetlerini azaltma şansı bulmaktadır. Devlet belirli veri tabanı altyapılarına yatırım yaparak verilerini halkla paylaşma fırsatı bulmakta ve böylelikle şeffaflığı ve kamu katılımcılığını artırmaktadır. Tüketiciler ise açık verilerin oluşturduğu şeffaflık sayesinde güven artışı yaşarken aynı zamanda yeni ürünler ve işlevsel gelişmeler sayesinde tüketici fazlalığına sahip olmaktadır. Bunlardan ayrı olarak kamudaki artan denetlenme endişesi ve paylaşılan verilerdeki kalite ve içerik kaygısı açık verinin önündeki engeller arasındadır. Aynı zamanda, kamuda bilinçlendirme eksikliği, özel sektörde ticari amaçlar ve veriler arasındaki bağlantının kurulamaması ve bireylerin açık veriye erişim ve kullanım zorlukları potansiyel faydaların önüne geçmektedir. (Şekil 29) 47

70 Şekil 29 Kamu verileri fayda ve engelleri Kamu verilerinin açılmasının faydaları ve önündeki engeller Kamu kurumları Özel sektör Bireyler + Performans takibi ve değerlendirilmesi Kamu servislerini geliştirilmesi Veri toplanma ve idare maliyetlerinde azalma Ekonomik büyümeyi desteklemesi Rekabet sağlaması Ticari kararların gelişmiş verilerle desteklenmesi Yeni ürün/hizmetler sağlanması Şeffaflık sağlaması ve yolsuzluğu engellemesi Güven sağlaması Bilgi sağlamada maliyetlerin azalması Veri kalitesinin artması İnovasyon ve girişimciliği desteklemesi Real time veri akışı sağlanması Veri altyapı ve güncelleme maliyetleri Veri paylaşim stratejisi ve mevzuatinin cikartilmasi ve guncellenmesi Bilinçlendirme eksikliği Gelir kaybı Özek sektörün ticari amaçlarla veriler arası bağlantı kuramaması Potansiyel faydanın anlaşılmaması Paylaşılan verilerde kalite/içerik kaygısı Güvenlik/gizlilik endişesi Bireylerin verilere erişim ve kullanım zorluğu Kamu verilerinin açılmasının ekonomik etkileri 2000 yılında yapılan bir çalışmaya göre Avrupa da kamu verilerinin toplam değeri 68 milyar avrodur ve açık veri değerinin %50 si jeo-uz uzamsal verilerden gelmektedir. (PIRA) 2006 yılında yapılan bir başka çalışmaya göre açık verilerin kullanım etkisi EU25 ülkeleri ve Norveç için toplam 27 milyar avrodur. Kamu verilerinin ortalama 27 milyar avro olan etkisi göz önüne alındığında, Avrupa GSYH nin yaklaşık olarak %0,25 ini oluşturduğu görülmektedir. (MEPSIR) [6] 2008 yılında yapılan başka bir çalışma açık veri kullanım pazarını 28 milyar avro olarak hesaplamış ve senelik %7 lik bir büyüme ile 2010 yılında 32 milyar avroya gelmesi tahminini ortaya koymuştur. [6] 48

71 Açık veriden elde edilecek faydanın erişim imkânları geliştirilerek, veri standartları oluşturularak ve veri kullanımı konusunda bilgi ve beceriler geliştirilerek %10-40 oranında artırılabileceği düşünülmektedir. [6] Açık veri kullanımının verimlilik artışı konusundaki etkileri: Yapılması zorunlu çevresel etki analizlerinde verilere erişim kolaylaştırılarak EU27 deki maliyetler %20 oranında, senelik 2 milyar avro düşürülmektedir. Ar-Ge sonuçlarının açılmasıyla senelik 6 milyar Euro fayda elde edilmesi hedeflenmektedir. Kamu verisine daha kapsamlı ve süratli ulaşılmasıyla her Avrupa vatandaşının senelik 2 saat kazanmasıyla senelik 1.4 milyar Euro tasarruf edilmesi beklenmektedir. [6] Ekonomik etki çalışmaları PIRA Raporu (2000): Jeo-uzamsal verilerin toplam açık veri katkısının içindeki değerinin %50 olduğu düşünülmektedir. Toplam değeri 68 milyar avro olarak düşünülen açık verinin 36 milyar avrosu jeo-uzamsal verilerden gelmektedir. Bu rapor hazırlanırken Fransa, Almanya, Portekiz, İsveç ve İngiltere için hesaplama yapılmış geri kalan 10 ülke için bu 5 ülkeden yola çıkılarak bir varsayım yapılmıştır. Açık verinin ekonomik değeri hesaplanırken açık veri ile alakalı (altyapı vb.) yatırımlar, özel sektörün açık veri ile alakalı harcamaları ve açık veri kullanıcıları tarafından oluşturulan katma değer göz önüne alınmıştır. Ekonomik değer için, kamu tarafından yapılan yatırım bir alt sınır, açık veri kullanımından kaynaklanan milli gelir bir üst sınır olarak düşünülmüştür. MEPSIR Raporu (2006): Açık verinin ekonomik etkisi hesaplanırken 2 yöntemden faydalanılmıştır: Yöntem I: Açık veri kullanıcıları ve sağlayıcılarından oluşan anket katılımcıların cevaplarından bir pazar tahmini elde edilmiştir. Geniş varyasyona sahip anket sonuçları için ortanca değer (median) temel alınmış ve ortalama (average) ise üst sınır kabul edilmiştir. 49

72 Toplam kamu verisi pazarının ortalama değeri AB ülkeleri ve Norveç için 2006 da 26,1 milyar avro (median) üst sınırı ise 47,8 milyar avro (average) hesaplanmıştır. Yöntem II: Açık veriden faydalanan firmaların ciroları ve çalışan sayılarından faydalanılarak bir ciro temsiline ulaşılmıştır. Toplam pazarın büyüklüğü bireysel veri kullanıcıların cirolarının toplamı eksi açık veri kullanımına dair maliyetleri olarak hesaplanmıştır ve bu yöntem daha öznel bir yaklaşım olarak görülen ilk yönteme göre daha hassas görülmektedir. Bu yöntemde minimum ve maksimum değerlerin ortalaması 27,6 milyar avro bulunmuş ve 46,5 milyar avro da üst limit olarak belirlenmiştir. İki yöntem de göz önüne alındığında kamu verilerinin açılmasının ekonomik etkisinin ortalama değeri 27 milyar avro olarak bulunmuştur. Üst sınır 47 milyar avro, alt sınır ise 10 milyar avro olarak değerlendirilmiştir. Kamu verilerinin ortalama 27 milyar avro olan etkisi göz önüne alındığında, Avrupa GSYH nin yaklaşık olarak %0,25 ini oluşturduğu görülmektedir Ülkesel etki çalışmaları İngiltere: İngiltere hükümeti in üzerinde veri tabanını kullanıma açmıştır ve bunların çoğunluğu İngiltere nin resmi kamu verisi internet sitesi olan data.gov.uk de bulunmaktadır. Hükümetin açıklamalarına göre bu verilerin 2011 yılında ekonomiye katkısı 16 milyar sterlin (48 milyar TL) dir. Açık verilerin potansiyelinin özel sektör tarafından anlanıp, yenilikçilik ve yeni hizmet/ürünler için kullanılması verilerin değerine ulaşması için büyük önem taşımaktadır. [6] Danimarka: 2009 yılında Open Data Innovation Strategy i (Açık Veri Yenilikçilik Stratejisi) başlatmıştır. Kamu verilerinin dijitalleşmesinde ve kaynaklara ulaşımda ileri olan Danimarka da kamu verilerinin açılmasının yaratacağı potansiyelin ancak küçük ve yenilikçi şirket veya bireylerin verileri yeni şekilde kullanmasıyla gerçekleşeceği düşünülmektedir. Bankacılık sektöründe bankalar vergi kurumlarıyla çalışarak müşterilerinin maaş ve emeklilik maaşı bilgilerine ulaşmaktadır.. Bankalara göre ulaşılan bu ekstra bilginin değeri verimlilik etmeni ve azaltılan kayıplar göz önüne alındığında 67 milyon avro 50

73 civarındadır. Sigorta sektörü mevcut durumda İstatistik Kurumu ndan veri kullanmaktadır ancak daha doğru risk analizi yapabilmek için daha detaylı kişisel bilgileri kullanabilmenin kişileri doğru değerlendirmek açısından faydalı olacağı düşünülmektedir. Enerji sektörü ikamet edenlerin yaş, cinsiyet, gelirlerine ve aynı zamanda ev yaşı, yalıtım ve enerji bilgilerine ulaşması sayesinde enerji tasarrufu sağlayabilecek adımlar atmanın ve yatırım teşvikleri almanın mümkün olacağını düşünmektedir. Enerji sektöründeki bu verimlilik artışının 0,54-2,7 milyar avro arasında olması EU27 için benzer varsayımlar kullanılırsa da milyar avro arası olması beklenmektedir. Danimarka da aynı zamanda KOMBIT adında bir belediye teşkilatı oluşturularak belediyelerin kamu verilerine daha iyi ulaşımı, kullanımı ve bu sayede performanslarını geliştirmeleri hedeflenmiştir. [6] Almanya: a: Kullanılan verinin değeri ek her uygulama ve fonksiyon için artmaktadır. Örneğin istatistiki ve coğrafi bilgilerin veri kombinasyonu oluşturulduğu zaman kaynak verinin değeri 5 katına çıktığı düşünülmektedir. Bilgiye dayanan harita, coğrafi kodlama ve analize izin veren uygulamalarda ise değer 10 katına kadar çıkabilmektedir yılında 1 milyar Euro olan coğrafi bilgi pazarı 2009 yılında 1,7 milyar Euro ya çıkmıştır ve bu talebin yaklaşık olarak yarısı navigasyon sistemlerinden kaynaklanmaktadır. Hızlı talep artışının kamu verisi tarafından karşılanamaması nedeniyle özel sektör alternatifleri türemiştir. Bu sebeple pazar şu anda ücretsiz özel sektör verilerine dayanmaktadır ve bu yüzden açık veri değeri istenilen seviyeye ulaşamamıştır. Devlet meteoroloji bilgilerini geliştirme maliyetlerinden dolayı ve pazar büyümesini düşük olarak tahmin ederek yüksek fiyatlamıştır. Bu da paralel olarak özel sektör altyapılarının gelişimini desteklemiştir. Kısacası, Almanya açık veri pazarının gelişimi önündeki engeller yüksek fiyatlama ve kısıtlayıcı lisanslama anlaşmaları olarak görülmektedir. [6] 51

74 Norveç: Dijital veri için yapılacak yatırımlar genel olarak sabit maliyetlere sahiptir, bu yüzden kullanım arttıkça üretim ve hizmet maliyetlerinin azalması beklenmektedir. Verinin kazançları fiyatlandırmadan değil esas olarak artan yenilikçilik ve açık veriye dayalı gelişen yeni servislerden kaynaklanmaktadır. Ekonomik aktivitenin ve istihdamın artması ile vergi gelirlerinden de artış beklenmektedir. Açık verinin ücretsiz olduğu durumda eğer veriyi kullanan pazarda rekabet yok ise, verinin ücretsiz olması veriyi işleyen kurumların karlılığını artıracaktır. Ama eğer güçlü bir rekabet ve düşük giriş bariyerleri varsa, ücretsiz veriler yeni kurum ve bireylerin kullanımı açısından faydalı olacaktır. Her bireyin kamu verisine daha kolay ulaşımı sayesinde senelik 2 saat kazancı olduğu düşünülürse ve bu varsayım 20 yaşın üzerindeki tüm nüfusa uygulanırsa yıllık zaman tasarrufunun 7,2 milyon saat olması beklenmektedir. Bu kazanılan zamanın yarısının iş ile alakalı vakit olduğu düşünülmektedir. İş vakitleri vergi öncesi maaş ile değerlendirilir ve boş zamanlar da kazançlar eksi vergi olarak hesaba katılırsa yıllık kazancın 2010 yılında 32.5 milyon avro olması beklenmektedir. [6] Avusturalya: Avusturalya da jeo-uzamsal ait verileri kullanmanın milli ekonomi üzerindeki ekonomik etkileri değerlendirilmiştir: Jeo-uzamsal verilerin etkilerinin kısıtlı uzamsal veri sektörü dışında kamu, araştırma merkezleri ve diğer sektörler üzerinde daha fazla olması beklenmektedir. Jeo- uzamsal verilerin kullanımının sektörlere ve ekonomiye etkisinin milyar Avusturalya Doları arasında yani GSYH nin %0,6-1,2 si kadar olduğu düşünülmektedir. Hanehalkı tüketiminin ,87 milyar avro, yatırımların ise 1,73-3,69 milyar avro artması beklenmektedir. [6] 52

75 Kamu verileri sektörel etki örnekleri Kamu verilerinin paylaşılmasından elde edilen faydaları incelediğimizde, örneklerin 5 ana alanda yoğunlaştığı görülmektedir: ulaştırma, enerji, emlak ve tüketici ürünleri. - Açık teklif usulü sağlaması Romanya okul sisteminde kullanılan açık teklif sistemi devlet alımlarında fiyat şeffaflığı yarattı ve masrafları %24 azaltarak okul sisteminin piyasa fiyatlarını saptamasına yardım etmiştir. 2 yıllık bir pilot çalışma ile 2000 temel malzemenin (örn. kalem, sıra, iskemle) satın alma sözleşmeleri için teklif ve kapalı veri yayınlayarak yan masrafların azaltılması sağlanmıştır. Piyasa güçlerini şeffaflıkla tanıtmak tedarik masraflarında uygun fiyatlar oluşturulmuştur. - Okul birleştirmeleri ve konum stratejisi belirlenmesi Edmonton Devlet Okulları, nerede birleştirme ve inşaat yapılacağını saptamak için bölgesel demografik verilerle okul inşaatı istatistiklerini bir araya getirmiştir. Bu, Edmonton için maliyette 300 milyon dolardan fazla potansiyel azalma veya 3.300$ CAD/öğrenci anlamına gelmektedir. Bu çalışmada kullanılan açık veriler okulların konum stratejisine bilgi sağlamıştır. Edmonton Okulları, hızlı büyüyen genç ailelerin bulunduğu çevrelerde bakım masraflarından tasarruf etmek ve yatırım harcamalarını planlamak için açık veriden faydalanmaya karar vermiştir. (Genel okul bölgesi kullanımı: %68, okulların %18 indeki bina mekânı kullanım oranı %50 nin altında) Ulaştırma: - Araç gecikmelerinin azalması Hava yolları gecikmeleri dünya çapında yılda 91 milyar dolara mal olmaktadır ve gecikmelerin sebepleri genellikle yetersiz sistem yönetimi, yetersiz rotalar ve kötü hava şartlarıdır. Yetersiz sistem yönetimi ise gecikmelerin %33 ünden sorumludur. Uçak konumları hakkındaki verilerin en uygun planlar elde etmek üzere kalkış/varış noktası, hava, GPS ve haritalama verileriyle birleştirilmesiyle gecikmelerin % 50 azalabileceği öngörülmektedir. Böyle bir sistemde kullanılan veri kaynakları GPS, hava, uçak konumu, kalkış/varış noktası üst verileridir. Böyle bir sistem kullanılmasında elde 53

76 edilen veriler, kamyon taşımacılığı, denizcilik ve hatta kişisel araçlara da uygulanabilmektedir. - Toplu taşıma sistemi güvenilirliği ve yolcu sayısı artışı Minnesota eyaletinde City of Duluth, açık verilerin yolculara daha kolay ve güvenilir bilgiye erişim imkânı sağladığını ve yolcu sayısında %12 lik bir artışa neden olduğunu öngörülmüştür. Kullanıcılara gerçek zamanlı toplu taşıma verilerini gösteren bir uygulama yaratmak için gecikmelerle ilgili yerel toplu taşıma programları, GPS konum belirleyiciler ve kitle kaynaklı raporlar kullanıldı. Bu uygulamanın kullanılmasıyla yolcu sayısı %12 arttı, City of Duluth bu artışı zaman çizelgeleri ve gecikmelerle ilgili bilgilerin doğruluğunun yükselmesine bağlamıştır. Amerikan Toplu Taşıma Örgütü (APTA), işe gidiş için özel araçtan toplu taşımaya geçişin yıllık değerinin verimlilik, ücretli yol, park ve benzin masraflarından tasarrufla birlikte 9.797$ olacağını öngörmektedir. Enerji: - Şeffaflık ve karşılaştırma ile enerji tüketimi azaltılması Eş düzeydekiler hakkındaki karşılaştırmaları konumlandırmak kolaylaştığında, davranış düzenlerinin önemli ölçüde değiştiği görülmüştür. New York City enerji tüketimini 2017 yılına kadar %30 azaltmak için bir hedef koymuş, bu hedef ışığında şehir, gereklilikleri sıralamış ve yeni girişimler başlatmıştır. Bunların arasında enerji tüketimi hakkındaki yıllık karşılaştırmaları dağıtma girişimi de vardır ft2 üzerindeki tüm tek binalara veya ft2 üzerindeki birleşik binalara enerji kullanımlarını yıllık olarak ölçme ve raporlama zorunluluğu getirilmiştir. Benzer düzeydeki karşılaştırmaların sağlanmasıyla 50,000 ft2 altındaki tüm binaların mevcut ortalama enerji performansı seviyesine çekme potansiyeli: enerji tüketiminde %18 azalma,, CO2 emisyonunda %20 azalma. Bu çalışmada kullanılan açık veri kaynakları: NYC Enerji Verileri, LL84 Ticari bina karşılaştırmaları veri setidir. 54

77 - Perakende enerji fiyatları ile ilgili şeffaflığın artırılması Enerji tüketimi ile ilgili fiyat karşılaştırma siteleri, tüketicilerin farklı perakendeciler için yıllık elektrik ve doğalgaz maliyetlerini ve önceki aylara ait harcama düzenleriyle ilgili planları karşılaştırmalarını sağlamaktadır. Almanya'daki bir fiyat karşılaştırma sitesinde ortalama 166 avro tasarruf etme imkanı bulunmaktadır ve sitenin karşılama hediye puanı buna dahil edilmemiştir. İngiltere de bir fiyat karşılaştırma sitesi ise, tüketicilerin en iyi perakendeciye geçerek elektrik ve doğalgazda 336 dolar tasarruf sağlayacağını iddia etmektedir. Fiyat karşılaştırma sitelerinde kullanılan açık veri kaynakları farklı planların fiyatları ve tüketim alışkanlıklarıdır. Emlak: - Emlakçılara ait özel veri tabanlarının açılması Listeleme anlaşmalarını birbirleriyle paylaşmayı kabul eden emlak komisyoncuları tarafından kullanılan özel veri tabanlarından oluşan ABD çoklu listeleme servisi (MLS) halihazırda bireylerin arama yapmasına izin vermemektedir. Birey taşınmazla ilgili sadece sınırlı miktarda bilgi görüntüleyebilmekte ve daha fazla bilgi için emlakçıya yönlendirilmektedir. Benzersiz ürünlere sahip emlak sektöründe arama maliyetleri yüksektir: daha fazla bilginin ulaşılabilir olması eşleşme kalitesini artırarak hem müşteri memnuniyetini hem de satış fiyatını arttıracaktır. Ocak Haziran 2007 tarihleri arasında VA Fairfax County deki tamamlanan tüm konut işlemleriyle ilgili araştırmalarda, sanal turun (yani daha fazla bilginin) fiyatı %2 oranında arttırdığı ve satış süresini %20 azalttığını göstermektedir. - Emlak tapularının dijitalleştirilmesi ve erişimlerin artırılması Evraklara dayalı süreçler, başvuru hataları ve resmi belge retleri hem emlak sektörü hem de Westchester bölgesi için israfa ve gecikmelere neden oluyordu. Bu yüzden, 2010 yılında elektronik bir emlak listesi portalı (PREP; web tabanlı bir sistem) zorunlu hale getirildi. Tapu sicili veri tabanının açılması, bölgenin personel maliyetlerinden tasarruf etmesini ve verimliliği arttırmasını sağlamıştır. Bölge dairesi yıllık 0,7 milyon dolar tasarruf etmiştir. 55

78 - Planlama ve lokasyon tanımlamasının iyileştirilmesi 2006/07 yıllarında uluslararası bir kahve firması büyümesini büyük ölçüde daha fazla mağaza açarak elde ediyordu (yılda yaklaşık 1300 mağaza). Firmanın yeni mağazalara yönelik yer analizlerini kullanma oranı sınırlıydı. 2008/09 yıllarındaki mali krizde Firma'nın aynı mağaza satışları %10 azaldı ve ABD'deki mağazalarının %5'i 2008 yılında kapandı. Firma'nın yeni liderlik ekibi, 2012/12 yıllarında yeni mağaza yerlerinin seçiminde demografik verilere odaklandı. Bir coğrafi bilgi sistemi şirketi açık jeo-uzamsal analiz verileri ve emlak bölümünün analiz verilerini doğru bir şekilde yorumlayabilmesi için iş desteği sundu. Firmanın 2011 ve 2012 yıllarında açtığı yeni mağazalar şirket tarihindeki en iyi birim ekonomilerine imza attı; ABD'deki mağazalar ilk yıllarında 0,9 milyon dolarlık hedefe karşılık 1 milyon dolar üzerinde yıllık satış geliri elde etti. Bu iyileştirmede kullanılan açık veri setleri nüfus sayımı verileri ve coğrafi verilerdir. - Risk fiyatlandırmasının artırılması Riskli mortgage piyasası'ndaki asimetrik ilgiden hareketle basit bir mortgage piyasası çizilebilmektedir Borçlu ile mortgage düzenleyen kuruluş (veya ana borç veren), birincil mortgage piyasasında karşı karşıya gelir; borçlu, ödeme, ön ödeme veya temerrütle ilgili borç veren kuruluşun tam anlamıyla ifade edemediği bilgilere sahiptir. Açık veri, ulaşılabilir kredi puanların tahmin gücünü arttırmak veya yoksa böyle bir güç yaratmak için kullanılabilir. Örneğin, Asyalı bir firma geçmişe dönük mali bilgisi bulunmayan borçlulara yönelik efektif bir kredi risk modeli oluşturmak için geleneksel olmayan veriler (örnek telekom geçmişi, doğum yeri, çalıştığı yer) kullanmıştır; bu model kredi riski tahmininde başarılı olmuş ve borç verenin yeni borçlular için maliyet etkin bir şekilde kredi çıkarmasını sağlamıştır ve dönemleri için bilgi asimetrileriyle bir piyasa dengesi modeli kalibre edilmiş ve ikinci dönemde evlerle ilgili verilere daha kapsamlı erişim imkanı sağlanmasının kredi puanlarının tahmin gücünü arttırdığı ve borç verenin ev alıcılarının kredi risklerini daha kesin bir şekilde değerlendirebildiği görülmüştür. 56

79 Bir refah karşılaştırması yapıldığında sonuçlar daha iyi bilgi erişiminin tüm evlerin refahını tüketim karşılığı olarak %0,25 ila %0,29 arasında yükselttiğini y gösterdi. Bilgi asimetrisinin ortadan kalkması evleri daha iyi bir duruma taşımıştır. Tüketici ürünleri: - Talep tahminlerinin iyileştirilmesi Amerikalı bir firma müşterilerinin yerel bazdaki ihtiyaçlarına yanıt vermek suretiyle gelirlerini ve kar k oranını artırmak için ürün seçeneklerini ve mağaza planını yerel düzeyde uyarlamaktadır; marka bu doğrultuda mağaza kartından elde edilen bilgiler ve satın alma davranışları ile ilgili dahili analizlere ek olarak bulunulan yere ait demografik verilerden yararlanmaktadır. Bu analizde kullanılan açık veri kaynakları ABD nüfus sayımı verileri, ABD coğrafi verileri ve online tüketici duyarlılığı analizidir. - Stok yönetiminin optimize edilmesi Stok yönetimini iyileştirmek için hava tahminlerini kullanan büyük bir perakende firması, müşterilerinin ne istediğini bilerek, depolarındaki fazla stoku azaltmakta ve böylece satılan malların maliyetini yılda %0,08 oranında azaltmaktadır. Stok yönetiminde kullanılan açık veri hava tahminleridir. - Ürün fiyatlarında şeffaflık sağlanması Ürün barkodlarını telefon kamerasıyla okuyabilen barkod ürün okuyucuları çevrimdışı ve online fiyat karşılaştırması sunmakta ve ürünün içeriği ve çevreye etkisiyle ilgili bilgi sağlamaktadır. Online ve çevrimdışı mağazalar arasındaki karşılaştırmada, fiyat şeffaflığının fiyatlarda yüzde 10'lük bir azalma getirdiği hesaplanmıştır (MGI çalışması "İnternetin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi") - Gıda güvenliği ile ilgili şeffaflık sağlanması Gıda kaynaklı hastalıklar (üretim ve dağıtım seviyesinde ortaya çıkan hastalıklar ve restoran veya evlerdeki yetersiz saklama ve hazırlık sonucu gelişen hastalıklar dahil) ABD ekonomisinde her yıl toplam 77 milyar dolar üzerinde maliyete yol açmaktadır Çalışmalar, tesise veya restorana özgü kesin bilgilerin açıklanmasının işletmeleri, en azından açıklanan boyutta, performans artışı için teşvik edebileceğini göstermektedir. Massachusetts'deki büyük su tedarikçileri, içme suyu standartları ile ilgili ihlal bilgilerini açarak,, toplam ihlallerde %30-44 azalma elde etmişlerdir. 57

80 Salt Lake Valley Sağlık Müdürlüğü, halkın restoran teftiş puanlarına, teftiş sonuçlarına ve açıklamalarına erişebileceği bir teftiş sitesi oluşturmuştur. Bu girişim teftişlerdeki kritik ihlal sayısına %20-30 azalma getirmiştir. 58

81 2.8 e-devletin ekonomik etkisi e-devletin ekonomik etkisi yanında sosyal etkileri ve kamuda şeffaflığa katkısı da bulunmaktadır. e-devletin bu alandaki katkıları Kamu Hizmetlerinde Vatandaş Odaklılık ve Etkinlik ekseni mevcut durum raporunda ele alınmıştır. e-devletin ekonomik alandaki katkıları ise sayısal olarak bu rapor kapsamında incelenmiştir. Etkisi en yüksek olabilecek e-devlet hizmetleri arasından 5 hizmet belirlenmiş ve bu hizmetlerin kullanım oranının bir AB ülkesinde e-devlet kullanımından hedeflenen düzeye yükselmesinin ekonomik etkisi hesaplanmıştır Metodoloji e-devletin ekonomik etkisi 2023 e kadar kullanım artırışıyla en çok ekonomik faydayı sağlayacak 5 hizmet üzerinden hesaplanmıştır. Bu e-devlet hizmetlerinin seçiminde kullanılan kriterler aşağıda sıralanmıştır: Hizmetler bireylere ya da girişimlere yönelik hizmetler arasından seçilmiştir. Hizmetlerin her biri 2012 yılı itibariyle en az 10 Milyon kez kullanılmıştır. Bireylere yönelik hizmetlerde hizmetin elektronik ortama geçiş oranı %50 den düşüktür. Girişimlere yönelik hizmetlerde hizmetin elektronik ortama geçiş oranı %75 ten düşüktür. Hizmet verdiği her birey ve girişim için önemli zaman ve masraftan tasarruf sağlayacak hizmetler seçilmiştir. Bu kriterler doğrultusunda aşağıdaki 5 e-devlet hizmeti seçilmiştir: Sağlık Bakanlığı na bağlı Merkezi Hastane Rezervasyon Sistemi Milli Eğitim Bakanlığı na bağlı Veli Bilgilendirme Sistemi Adalet Bakanlığı na bağlı mahkeme dava dosyası sorgulama hizmeti Sosyal Güvenlik Kurumu na bağlı SGK 4A hizmet dökümü hizmeti Gelir İdaresi Başkanlığı na bağlı KDV beyannamesi verme işlemi. Seçilen hizmetlerden mevcut durumda kaç işlem yapıldığı ve bu hizmetleri kullanan tekil kullanıcı sayısı hizmeti sunan kurum tarafından sağlanmış ya da kaynaklara dayanarak yakınsanmıştır. Bireylere yönelik e-devlet hizmetlerinin kullanım oranının İngiltere de mevcut durumda bir e-devlet hizmetinin hedeflediği kullanım oranı olan %82 ye

82 itibariyle yükseleceği kabul edilmiştir. Mevcut durumda pek çok Avrupa ülkesinde girişimlere yönelik e-devlet hizmetlerinin kullanım oranının %90 seviyesinin üstüne çıkması göz önünde bulundurularak 2023 te girişimler arasında -devlet hizmetlerinin kullanım oranının %100 olacağı kabul edilmiştir. Bunlara ek olarak seçilen 5 hizmetin elektronik ortamda kullanıcılarına sağladığı ortalama zaman ve seyahat maliyeti tasarrufları hesaplanmıştır. Elektronik ortamda kullanım artışı sonucu yapılacak ek işlem sayısı, her işlemin sağladığı zaman ve seyahat maliyeti tasarruflarıyla çarpılarak e- devletin ekonomik faydası yakınsanmıştır. Hesaplamalarda dikkat edilen başka bir husus ise elektronik ortamda gerçekleştirilen her işlemin çevrimdışı ortamda gerçekleşecek bir işlemden tasarruf sağlamadığıdır. Elektronik ortamda hizmet almak çevrimdışı ortamda hizmet almaktan daha kolay olduğu için bazı hizmetlerde elektronik ortama geçiş yaşanırken hizmetin kullanım miktarı artmaktadır. Bu husus göz önüne alınmış, her hizmet için elektronik ortamdaki kullanım artışının çevrimdışı ortamda kullanımı nasıl etkileyeceği konusunda tahminler yapılmıştır Etki Etkisi hesaplanan 5 e-devlet hizmeti sayesinde, e-devlet kullanımında bazı AB ülkelerinin mevcut durumda hedefledikleri seviyelere ulaşılmasıyla, mevcut durumdaki tasarruflara ek olarak, 2013 TL siyle yıllık Milyon TL aralığında tasarruf gerçekleşebileceği hesaplanmıştır. Bu ekonomik faydadan hizmetlerin kullanıcıları ve kullanıcıların çalıştıkları girişimler istifade edecektir. Merkezi Hastane Rezervasyon Sistemi, Veli Bilgilendirme Sistemi ve SGK 4A hizmet dökümü hizmetleri bu 5 hizmet arasında en büyük ekonomik etkiye sahip olacağı hesaplanmış hizmetlerdir Maliyet Etkisi hesaplanan 5 e-devlet hizmetinin kurulmasında toplam Milyon TL harcandığı ve bu hizmetlerin idamelerine senede Milyon TL harcandığı hesaplanmıştır. 60

83 3 Endüstri Modeli metodolojisi ve çıktıları 3.1 Model yaklaşımı Makroekonomik Projeksiyonlar Modeli nden çıkan GSYH sonucu ve bileşenleri (tüketim, yatırım, net ticaret dengesi vb.) Endüstri Modeli ne girdi olarak sağlanarak senaryolarda yapılan yatırımlarla gerçekleşen büyümenin BİT sektörlerini nasıl etkilediği araştırılmıştır. 5 BİT senaryosunun bir araya getirilmesiyle oluşturulan toplam senaryonun olası geniş etkilerini daha iyi görebilmek için de ürekenlik etkisi bulunmayan ve yüksek üretkenlik etkisi bulunan 2 versiyonunu yaratılmıştır. Bu senaryoların sonuçları Endüstri Model inde kullanılarak GSYH etkilerinin sektörler üzerindeki dağılımı incelenmiştir. Yapılan yatırımların büyük bir kısmı donanım, BİT hizmetleri ve yazılım alanlarında olduğu için etkiler de bu alanda yoğunlaşmıştır, ancak sektörün GSYH içindeki küçük oranı nedeniyle ekonomi üzerindeki etkileri görece küçük kalmaktadır. Endüstri Modeli nin sonuçları makromodelden çıkan toplam talep ve girdi-çıktı tablosundan gelen sektörlerin kendi arasındaki talebini yansıtmaktadır. Makromodelden çıkan toplam talep de girdi-çıktı tablosu kullanılarak 100 e yakın sektöre bölünmektedir. Modelde kullanılan girdi-çıktı tablosu için Türkiye nin 2002 yılına ait girdi-çıktı tablosu alınmış ve Avrupa daki daha güncel tablolar ile güncellenmiştir. Makromodel e girdi olarak verilen toplam talep endüstri özelinde değildir. Bu nedenle, toplam talebi oluşturan her senaryodaki girdiler (yatırım, tüketim, ihracat vb.) BİT sektörleri üzerinde etkisi görülecek şekilde özelleştirilmiştir. (Şekil 30) 61

84 Şekil 30 Sektörel endüstri model girdileri Makroekonomik girdiler Senaryolar Veri/bulut Genişbant Eğitim E-ticaret Yazılım Devlet yatırımı BİT hizmetleri ve yazılım 75% BİT donanım 25% BİT hizmetleri ve yazılım BİT hizmetleri/yazılım BİT hizmetleri ve yazılım Özel sektör yatırım 80% BİT donanım 20% inşaat BİT donanım 50% ticaret 1 50% lojistik Doğrudan yabancı sermaye 80% BİT donanım 20% inşaat 80% BİT donanım 20% construction 80% BİT donanım 20% inşaat 80% BİT hizmetleri ve yazılım 20% inşaat Tüketim BİT hizmetleri ve yazılım BİT hizmetleri/yazılım BİT hizmetleri ve yazılım 60% BİT donanım 40% medya 2 BİT hizmetleri ve yazılım Hizmet ihracatı BİT hizmetleri ve yazılım BİT hizmetleri ve yazılım BİT hizmetleri ve yazılım Ürün ihracatı BİT donanım BİT donanım Hizmet ithalatı BİT hizmetleri ve yazılım Ürün ithalatı BİT donanım BİT donanım BİT donanım 1 Toptan ve perakende ticaret 2 Medya Oxford Modeli nde kitap ve müzik vb. Materyallerden oluşmaktadır Kaynak: Takım analizi 60% BİT donanım 40% medya 2 BİT hizmetleri ve yazılım BİT donanım Bölgesel veri merkezi olunması ve bulut bilişimin yaygınlaştırılması senaryosunda ulusal bilgilendirme ve kullanım seferberliği programı dahilinde yapılan devlet yatırımlarının yazılım ve BT hizmetleri alanında olduğu ele alınmıştır. Özel sektör ve yabancı sermaye tarafından veri merkezi kurma amaçlı yapılan yatırımların %80 i BİT donanım sektörlerini etkilerken, %20 oranında inşaat sektörünü etkilemektedir. Bu senaryodaki tüketim ve ihracat, ve hizmet ithalatı da BT hizmetlerini etkilemektedir. Aynı zamanda veri merkezi inşaatı kaynaklı BİT donanımı ithalatı da bulunmaktadır.(şekil 30) Yenilikçi genişbant senaryosunda devletin yaptığı altyapı yatırımları ve bu yatırımlardan kaynaklanan ithalat BİT donanım sektörlerini etkilemektedir. Oluşan tüketim etkisi ise BT hizmetlerine dahil edilmektedir.(şekil 30) Eğitimde BİT kullanımı senaryosunda devlet tarafında yapılan tablet ve yazılım yatırımları doğrultusunda %75 BİT donanımı, %25 ise yazılım ve BT hizmetleri alanları 62

85 etkilenmektedir. Tablet üretimi için gelen yabancı sermayenin %80 i BİT donanım sektörlerini, %20 i ise inşaat sektörünü etkiler. Oluşan tüketim ve yazılım ihracatı ise yazılım ve BT hizmetlerini etkilemektedir. Tabletlerin ihracatı gibi tabletlerdeki katma değere göre farklılık gösteren ithalat da BİT donanım sektörünü etkilemektedir.(şekil 30) Bölgesel e-ticaret merkezi olunması senaryosunda devletin e-ticareti ihracatını artırmak için verdiği teşvikler BT hizmetleri sektörünü etkilerken, lojistik firmalarının artan yatırımı yarı yarıya lojistik ve ticaret sektörlerini etkilemektedir. Yabancı sermeyenin ülkede kuracağı bölgesel üs ve veri merkezi %80 BİT donanım sektörlerini ve %20 inşaat sektörünü etkilemektedir. Artan tüketim BİT donanımı ve medya ürünlerinden kaynaklanmaktadır. Artan ihracat BİT donanımı, ithalat ise BİT donanımı ve medya sektörlerini kapsamaktadır. (Şekil 30) Öncelikli sektörler etrafında kümelenmede devlet yatırımları yazılım ve BT hizmetleri sektörünü büyütürken, ülkeye oyun sektöründe gelen yabancı sermaye %80 yazılım ve BT hizmetlerini, %20 oranında ise inşaat sektörünü etkilemektedir. Bu senaryoda yapılan tüketim ve ihracat ise yazılım ve BT hizmetleri alanındadır. Yazılım ithalatında düşüş yaşanmakta, teletıp cihazları nedeniyle ise BİT donanımı ithalatı artmaktadır.(şekil 30) 63

86 Şekil 31 Endüstri Modeli seneler içinde girdilerin dağılımı Endüstri Modeli ne verilen girdilerin sektörel ve seneler içindeki dağılımı 1 Milyar TL, 2005 BİT hizmetleri ve yazılım BİT donanım Medya İnşaat Ticaret ve lojistik ,535 2,864 3,001 3,078 3, ,288 1,311 1, , , Oxford Endüstri Modeli Türkiye için 2005 TL dir, bu yüzden 2013 TL ile ifade edilen şoklar 2005 TL ye çevrilmiştir. Kaynak: Takım analizi Endüstri Modeli ne seneler içinde verilen şoklar incelendiğinde, şokların 2023 yılına doğru artış gösterdiği görülmektedir. Şokların yapılan altyapı yatırımları nedeniyle ilk senelerde BİT donanımları alanında yoğunlaştığı görülürken ileriki yıllarda yazılım ve BT hizmetleri alanındaki ağırlığı artmaktadır. (Şekil 31) 3.2 Model sonuçları: BİT sektörlerindeki büyüme, senaryolarda BİT sektörlerine yapılan harcamalardan ve bu harcamaların etkisiyle oluşan GSYH ve bileşenlerinin (tüketim,yatırım,net ticaret dengesi vb.) büyümesinden kaynaklanmaktadır. Büyüme, makromodel dışında girdi-çıktı tablosuna dayanan sektörler arası satışlardan da etkilenmektedir. BİT sektörlerindeki büyüme etkileşimde olduğu diğer sektörlerde talep yaratarak onların da büyümesini sağlamaktadır. Yüksek üretkenlik etkisinin olduğu senaryoda görülen görece fazla büyüme makromodelde üretkenlik etkisiyle yaratılan ek talepten kaynaklanmaktadır. 64

87 Senaryolarda yapılan harcamaların büyük bir kısmı BİT sektörlerine olduğu ve BİT sektörü GSYH nin küçük bir parçası olduğu için tüm sektörlerdeki toplam büyüme taban senaryoya gore çok fazla değişmemektedir. (Şekil 32) Şekil 32 Sektörel katma değer YBBO Sektör katma değeri, YBBO, Taban senaryo Üretkenlik etkisi olmadan Yüksek üretkenlik etkisi ile 10,0 10,2 8,0 4,8 4,9 5,0 5,4 6,1 6,2 Toplam sektörler BİT donanım 1 BİT hizmetleri ve yazılım 2 1 BİT donanım ürünleri bilgisayar, elektronik ürünler,tüketici elektroniği ve telekom ekipmanlarını içermektedir 2 BİT hizmetleri ve yazılım, BT hizmetlerini, telekomunikasyon hizmetlerini ve yazılımı içermektedir Kaynak: Oxford Economics, MGI Economics Research 2013 yılında GSYH nin yaklaşık olarak %3,03 ü olan BİT sektörünün taban senaryoda 2023 yılında GSYH nin yaklaşık %3,35 üne denk gelmesi beklenmektedir. Senaryolarda uygulanan BİT stratejileriyle ise BİT sektörünün 2023 yılında GSYH nin %3,6-4 ünü oluşturması tahmin edilmektedir. Bilgisayar, telekomünikasyon vb. donanımdan oluşan BİT donanım sektöründeki büyüme, yazılım ve BİT hizmetlerine göre daha büyük kalmaktadır, çünkü BİT donanımının GSYH içindeki payı daha ufaktır. (Şekil 33) 65

88 Şekil 33 BİT sektörleri GSYH yüzdesi BİT senaryolarının GSYH üzerindeki etkisi GSYH nin yüzdesi Taban senaryo Üretkenlik etkisi olmayan senaryo Yüksek üretkenlik etkisi olan senaryo Yüzde artış, , yüksek üretkenlik senaryosu 1 BİT donanımı Bilgisayar ve ofis ekipmanları Elektronik parçalar Tüketici elektroniği Telekomunikasyon ekipmanları Yazılım ve BİT hizmetleri Yüzde artışı GSYH nin yüzdesi 2023/GSYH nin yüzdesi 2013 olarak ifade edilmiştir. Kaynak: Oxford Economics, MGI Economics Research 66

89 EK-1 Oxford Modeli Küresel etkileşimlerin giderek daha önemli olduğu dünyada karar vericilerin ve analistlerin değerlendirmeler yaparken sadece kendi ülkelerindeki ekonomik gelişmeleri değil ticari ortaklarını da göz önüne almaları gerekmektedir. Bu sebeple, dünyadaki ticaret hacmini harici olarak alan bir tek ülke modeli önemli finansal analizleri yapmak için uygun görülmemektedir. Makroekonomik konuların tabiatı gereği küresel olarak incelenmesi gerektiğini düşüncesi ile yapılandırılmış Oxford Modeli gelişmekte olan pazarlarda dahil olmak üzere 47 ekonomiyi içeren bir modeldir. Ticaret ortağı olarak ele aldığı 30 ülke için de bu kapsamda temel tahminleri sunmaktadır. (Şekil 34) Şekil 34 Oxford modeli incelenen ülkeler 67

90 Oxford'un Küresel Makroekonomik Modeli en yaygın kullanılan ticari Uluslararası Makro Modeldir ve müşterileri arasında, Dünya Bankası, Asya Kalkınma Bankası, ABD Merkez Bankası ve İngiltere Hazinesi gibi birçok büyük kurum vardır. Yapısal açıdan, model hem kısa vadeli hem de uzun vadeli özellikleri yansıtmakta ve ülkeler arasındaki bağlantıları da kapsamaktadır. Her bir ülke için kullanılan modelin yapısı gelir-gider muhasebesi çerçevesinde oluşturulmuştur. Uzun vadede ülke ekonomileri Cobb-Douglas üretim fonksiyonunun denge noktasında olduğu tek sektörlü ekonomi özelliklerini yansıtmaktadır. Kısa vadede, çıktı veya GSYH, tüketim, yatırım, net ticaret gibi talep unsurlarına göre belirlenir. Uzun vadede ise, Oxford modeli çıktının arz tarafından görünümünü, yani işgücüne, sermaye stokuna ve TFP'ye dayalı potansiyel GSYH'yi içerir. TFP, eğitim ve teknoloji gibi büyümeyi etkileyen maddi olmayan faktörleri kapsar. BİT yatırımlarında yapılan değişiklikler talep şokları, enflasyon ve faiz oranları üzerinde farklı etkilere sahiptir ve bu yüzden, potansiyel GSYH nin TFP den etkilenme şekline bağlı olarak gerçek GSYH yi de etkiler. Ekonomik çıktılarda meydana gelen dalgalanmalar deterministik bir eğilimde gerçekleşmektedir. Modelde senaryolar özelinde ekonomide varsayılan şoklar deterministik olarak belirlenmektedir. Tüketim, yatırım, ithalat ve ihracat rakamları modele girdi olarak verilmektedir. Tüketim; reel gelir, reel mali sermaye, reel faiz oranları, işsizlik ve enflasyondan oluşan bir fonksiyondur. Mali sermaye ve reel gelir artınca tüketim artarken, işsizlik ve faiz oranları arttığında tüketimin azalması beklenmektedir. Yatırım; talep, reel faiz oranı, karlılık ve birim emek maliyetlerden oluşan bir fonksiyona sahiptir. Talep ve karlılığın artması tüketimi pozitif yönde etkilerken, birim emek maliyetlerinin ve faiz oranlarının artması yatırımları negatif yönde etkilemektedir. İhracat; küresel talep ve ülkelerin ticaret matrisinden oluşan bir fonksiyondur. Bu durumda, ülkelerin kendi ticari politikalarını tek başına oluşturmadıkları varsayılmakta, ihracatın talebe bağlı olarak oluştuğu değerlendirilmektedir. İthalat ise reel yerel talep ve rekabetçilik tarafından belirlenmektedir. Bu değerlendirmelerden yola çıkarak ihracat dünya ticareti, ülkenin rekabetçiliği, birim emek maliyet ve ekonomik yollarla açıklanamayan diğer bir değişkenden etkilenmektedir. Dünya ticareti ve ülkenin rekabetçiliği arttıkça ihracat oranlarının artması beklenirken, 68

91 birim emek maliyetlerinin artması ülkenin dış piyasalarda rekabetçiliğini azalttığından ihracatı negatif yönde etkilemektedir. Ekonomik yollarla açıklanamayan bazı devlet politikaları gibi değişkenler ülkenin dünya ihracat pazarında paydasını büyüterek denklemde yer almaktadır. İthalat ise ihracat, birim emek maliyeti, talep ve ülkenin risk priminden etkilenmektedir. Ülkede ihracatın artması göreceli olarak düşük katma değerlerden dolayı da ithalatı da artırmaktadır. Aynı zamanda, birim emek maliyetlerin ve talebin de artması ithalatı pozitif yönde etkilemektedir. Risk primi gelişmekte olan ülkeler için tanımlanmıştır ve arttığı zaman ülkenin döviz birimi değer kaybettiği için ithalatın azalması beklenmektedir. Model ayrıca ekonomiler arasında dış ticaret, rekabetçilik, faiz ve döviz oranları, emtia ve sanayi ürünleri fiyatları üzerinden farklı şekillerde linkler kurmaktadır. İhracat ticaret ortaklarının ithalat talebinden oluşan ağırlıklandırılmış matrise göre hesaplanmaktadır. Rekabetçilik ise IMF in açıkladığı göreceli birim emek maliyetleri üzerinden hesaplanmaktadır. Modelde kullanılan değişkenler; temel ve ülkelere bağlı değişkenler olarak sınıflandırılabilmektedir. Temel değişkenlerden kasıt, tüm ülke modelleri için standart olarak kullanılan girdilerken; ülkelere bağlı değişkenler veri kullanılabilirliğine ve ülke özelindeki gereksinimlere bağlı olarak kullanılan girdilerdir. Örneğin; temel talep değişkenleri, toplam tüketimi oluşturan bileşenler, parasal politika değişkenleri ve finansal değişkenlerdir. Ülkeye bağlı talep değişkenleri ise tekil tüketim ve yatırım bileşenlerini ve aynı zamanda ülkeye bağlı olarak araba satışları ve perakende satışlar gibi ülke için önemli olabilecek göstergeleri kapsamaktadır. 69

92 Model girdilerinin GSYH üzerindeki etkisi Şekil 35 Kamu yatırımları GSYH akışı Kamu yatırımları: GSYH ye giden ana akışlar Kamu harcamaları Kimlik = Kamunun yaptığı tüketim, yatırım, çeşitli giderler ve faiz ödemeleri ve FDI (Doğrudan Yabancı Yatırım) toplamı Kamu bakiyesi Kimlik = Kamu geliri - harcamaları Kamu borcu Kimlik = Kamu geliri - harcamaları Kamu tüketimi Kalibre edilmiş denklem: GSYİH ye kıyasla borç ne kadar yüksek olursa, tüketim o kadar düşük olur Kamu yatırımı modele dışarıdan geliyor Toplam yatırım Kimlik = Özel sektör ve kamu sektörünün yatırımı ve FDI toplamı Sermaye stoku (K) Kimlik = K\1 + yatırım Mal ithalatı Davranışsal/ kalibre edilmiş Potansiyel GSYH (YHAT).65 * ln (işgücü) +.35* ln (sermaye stoku)+ trend verimliliği TÜFE PGDP, ÜFE, işgücü dışı maliyetlerin fonksiyonu Kısa vade 0.2 * XGNF [mal ihracatı; yeniden ithalatı temsil eder) [durağan] * D(Ln(C + IF + GC + IS + X)) [GSYİH veya talebin bileşenleri] * RISKEM,WORLD (-1) [risk primi, yükselen piyasalar] Uzun vade.2 * XGNF + [yukarısı ile aynı] 1 Üretim açığı.25* ln (GDP)- ln (YHAT) birkaç gecikmeli çeyrek boyunca 0.4 * Ln(WCR) [birim işgücü maliyeti] + Ln(C + IF + GC+ IS + X) [talep] + TIMETREND) * (R(MGNF)) [zaman eğilimi ve artık] Zımni fiyat deflatörü, GSYH Kısa vadeli etki üretim açığından, verimlilikten ve gelirlerden gelir Uzan vadeli etki ULC ile büyür Özel tüketim Reel gelirin (gelir/tüfe), faiz oranlarının fonksiyonu GSYH + etkiler: Toplam yatırım, kamu ve özel tüketimi etkiler: mal ithalatı KAYNAK: Oxford, Ekip analizi Oxford modelinin çalışma metodolojisini anlatmak için modele girdi olarak verilen kamu yatırımlarının GSYH ya etkisi detaylı olarak açıklanmasına Şekil 35 te yer verilmiştir. Senaryolar özelinde modele dışarıdan yapılan kamu yatırımı toplam yatırım rakamını ve kamu harcamalarını etkilemektedir. Kamu harcamaları öncelikle kamu bakiyesini ve gelirlere oranına göre de kamu borcunu etkilemektedir. Kamu borcu GSYH ye göre yükseldikçe kamu tüketimini azaltması beklenmektedir. Toplam yatırım ise sermaye stokunu, ithalat rakamlarını ve direk olarak GSYH yi etkilemektedir. Sermaye stoku dolaylı olarak enflasyonu ve de tüketimi etkilemektedir. Sonuç olarak yapılan kamu yatırımı GSYH yi kamu tüketimi, özel tüketim, toplam yatırım ve ithalat üzerinden etkilemektedir. 70

93 Oxford Ekonomik Modelini oluşturan ana denklemler temelde iki grupta toplanmaktadır. İlk grupta davranışsal ilişki içerisinde kurulan denklemler vardır. Bu denklemlere örnek olarak çalışanların maaşları ve fiyatlarla, üretkenlikle ve işsizlik arasındaki eşitliği kurabilen denklemler örnek gösterilebilir. İkinci grupta ise teknik ilişki içerisinde bulunan denklemler yer almaktadır. Bu denklemlere örnek olarak milli gelir özdeşliği (national income identity) verilebilmektedir. Oxford Ekonomik Modeli nin çözümsel temelini oluşturan denklemler davranışsal ilişki denklemleri dir. Bu denklemler standart hata düzeltme yapısında (standard error correction format) oluşturulmuştur. Standart hata düzeltme formatında, geri besleme döngüleri mevcuttur. Modelin birincil kullanım amacı senaryo analizi olduğu için, modelin şoka tabii olduğu zamanlarda mantıklı sonuçlar vermesini temin eden diğer testler de uygulanmıştır. Şoklar hem ülke düzeyinde ve hem de küresel senaryolarda uygulanmıştır. Örneğin, petrol fiyatlarının yüksek olduğu senaryolar kullanılarak modelin küresel tepkileri test edilmiştir. 71

94 EK-2 Üretkenlik etkisi akademik araştırmaları Şekil 36 Üretkenlik ayarlaması için yapılan akademik yayın taraması Üretkenlik ayarlaması için yapılan akademik yayın taraması Genel BİT etkileri Measuring the impact of ICT Investments on Economic Growth, Kyhuong Vu, 2005 Information and Communication Technologies and Productivity Growth, A Survey of the Literature, Tobias Kretschmer,OECD Digital Economy papers, No 195, 2012 The Impact of ICT on Productivity and Growth, ICTNET Issue Paper 1, December 2010 ICT and Total Factor Productivity Growth: Intangible Capital or Productive Externalities, Ram Acharya and Susanto Basu, Iustry Canada, April 11, 2012 IN SEARCH OF AN ICT IMPACT ON TFP: EVIDENCE FROM INDUSTRY PANEL DATA *. Mary O Mahony Michela Vecchi ** NIESR October 2002 Comparative Analysis Of Ict Performances Of Turkey And Bosnia And Herzegovina By Custom Scorecard Model Selahattin Kaynak, Ataturk University, Ispir Hamza Polat, Vocational Training School Erzurum Turkey Hüseyin Özer, Ataturk University, Faculty of Economics and Administrative Sciences, Department of Economics, Erzurum Turkey Genişbant Koutroumpis, P. (2009), The Economic Impact of Broadband on Growth: A Simultaneous Approach, Telecommunications Policy, 33, The Impact of Broadband Infrastructure on Economic Growth in Some Arab and Emerging Countries, Topics in Middle Eastern and North African Economies, electronic journal, Volume 14, Middle East Economic Association and Loyola University Chicago, September, 2012 Impact of Broadband on the Economy, ITU, April 2012 Economic Impact of Broadband in the Philippines, ITU, May 2012 E-ticaret OECD (1999), Economic and Social Impact of Ecommerce: Preliminary Findings and Research Agenda, OECD Digital Economy Papers, No. 40, OECD Publishing. THE PRODUCTIVITY IMPACT OF E-COMMERCE IN THE UK, 2001: EVIDENCE FROM MICRODATA Ana Rincon, Catherine Robinson and Michela Vecchi** The National Institute of Economic and Social Research What Impact Will E-Commerce Have on the U.S. Economy?, Jonathan Willis, Economic Review, Federal Reserve Bank of Kansa City, Second Quarter 2004 E-Commerce and Productivity: Evidence from Chile, Alison Cathles and Matteo Grazzi, Inter American Development Bank, 2008 Diğer The Open Data Economy Unlocking Economic Value by Opening Government and Public Data, Capgemini Consulting, 2013 The productivity of the public sector in OECD countries: egovernment as driver of efficiency and efficacy, Marcella Corsi and Carlo D'Ippoliti, Sapienza University of Rome March 2010 Modelling the Economic Impact of Cloud Computing, KPMG,

95 EK-3 Senaryoların detaylı sonuçları Şekil 37 Toplam senaryo sonucu Senaryolar Toplamı % referans senaryodan fark Sene 1 Sene 2 Sene 3 Sene 4 Sene 5 Sene 6 Sene 7 Sene 8 Sene 9 Sene 10 GSYH 0,170% 0,190% 0,169% 0,218% 0,299% 0,329% 0,354% 0,368% 0,361% 0,360% Üretkenlik etkisi olmadan Tüketim Yatırım 0,072% 0,963% 0,199% 0,841% 0,227% 0,691% 0,264% 0,717% 0,381% 0,799% 0,486% 0,706% 0,539% 0,681% 0,573% 0,656% 0,588% 0,623% 0,587% 0,638% Net ticaret dengesi -7,741% -6,128% -5,279% -4,342% -4,442% -4,387% -4,286% -4,271% -4,174% -4,104% GSYH 0,171% 0,198% 0,186% 0,243% 0,336% 0,382% 0,432% 0,487% 0,545% 0,639% Düşük üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,073% 0,963% 0,207% 0,843% 0,242% 0,693% 0,274% 0,717% 0,375% 0,795% 0,456% 0,697% 0,479% 0,672% 0,484% 0,658% 0,479% 0,654% 0,475% 0,724% Net ticaret dengesi -7,725% -6,064% -5,062% -3,774% -3,349% -2,584% -1,568% -0,497% 0,724% 2,049% GSYH 0,171% 0,202% 0,195% 0,259% 0,357% 0,414% 0,481% 0,561% 0,659% 0,813% Yüksek üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,074% 0,964% 0,211% 0,844% 0,250% 0,694% 0,280% 0,716% 0,372% 0,792% 0,438% 0,691% 0,445% 0,668% 0,433% 0,661% 0,417% 0,677% 0,413% 0,780% Net ticaret dengesi -7,722% -6,033% -4,935% -3,441% -2,692% -1,497% 0,072% 1,776% 3,694% 5,786% KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 73

96 Şekil 38 Senaryo 1 sonucu Senaryo 1: Bölgesel veri merkezi olunması % referans senaryodan fark Sene 1 Sene 2 Sene 3 Sene 4 Sene 5 Sene 6 Sene 7 Sene 8 Sene 9 Sene 10 GSYH 0,028% 0,033% 0,032% 0,040% 0,043% 0,051% 0,056% 0,056% 0,054% 0,051% Üretkenlik etkisi olmadan Tüketim Yatırım 0,012% 0,118% 0,033% 0,113% 0,038% 0,100% 0,043% 0,110% 0,054% 0,089% 0,063% 0,089% 0,072% 0,089% 0,077% 0,082% 0,077% 0,077% 0,076% 0,074% Net ticaret dengesi -0,641% -0,697% -0,607% -0,474% -0,391% -0,337% -0,347% -0,386% -0,400% -0,399% GSYH 0,029% 0,034% 0,035% 0,044% 0,049% 0,058% 0,066% 0,072% 0,078% 0,088% Düşük üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,012% 0,118% 0,034% 0,114% 0,040% 0,101% 0,044% 0,110% 0,055% 0,089% 0,059% 0,089% 0,064% 0,089% 0,065% 0,084% 0,063% 0,082% 0,061% 0,087% Net ticaret dengesi -0,639% -0,687% -0,576% -0,394% -0,244% -0,088% 0,030% 0,133% 0,275% 0,450% GSYH 0,029% 0,035% 0,036% 0,046% 0,050% 0,059% 0,067% 0,075% 0,084% 0,100% Yüksek üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,012% 0,118% 0,035% 0,114% 0,041% 0,101% 0,045% 0,110% 0,054% 0,088% 0,055% 0,086% 0,055% 0,085% 0,053% 0,079% 0,048% 0,079% 0,044% 0,085% Net ticaret dengesi -0,638% -0,684% -0,561% -0,357% -0,166% 0,041% 0,220% 0,417% 0,644% 0,917% KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 74

97 Şekil 39 Senaryo 2a sonucu Senaryo 2a: Fiber (altyapı kullanılabilirlik oranı %90) ve ortak LTE altyapı yatırımları yapılması % referans senaryodan fark Sene 1 Sene 2 Sene 3 Sene 4 Sene 5 Sene 6 Sene 7 Sene 8 Sene 9 Sene 10 GSYH 0,056% 0,062% 0,059% 0,078% 0,103% 0,118% 0,127% 0,133% 0,132% 0,128% Üretkenlik etkisi olmadan Tüketim Yatırım 0,024% 0,347% 0,068% 0,331% 0,081% 0,298% 0,105% 0,306% 0,155% 0,309% 0,199% 0,295% 0,225% 0,284% 0,238% 0,278% 0,244% 0,268% 0,242% 0,257% Net ticaret dengesi -3,109% -2,757% -2,486% -2,259% -2,323% -2,448% -2,481% -2,471% -2,403% -2,298% Düşük üretkenlik etkisi GSYH Tüketim Yatırım 0,056% 0,024% 0,347% 0,065% 0,071% 0,332% 0,065% 0,086% 0,299% 0,088% 0,109% 0,306% 0,116% 0,152% 0,306% 0,134% 0,185% 0,289% 0,150% 0,196% 0,276% 0,168% 0,193% 0,271% 0,186% 0,185% 0,267% 0,215% 0,174% 0,273% Net ticaret dengesi -3,103% -2,733% -2,402% -2,043% -1,897% -1,734% -1,392% -0,948% -0,411% 0,223% GSYH 0,056% 0,066% 0,069% 0,093% 0,122% 0,143% 0,163% 0,187% 0,217% 0,265% Yüksek üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,024% 0,347% 0,072% 0,333% 0,090% 0,299% 0,110% 0,306% 0,150% 0,304% 0,176% 0,285% 0,177% 0,270% 0,164% 0,265% 0,147% 0,266% 0,132% 0,280% Net ticaret dengesi -3,102% -2,722% -2,355% -1,914% -1,643% -1,307% -0,742% -0,037% 0,784% 1,732% KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 75

98 Şekil 40 Senaryo 2b sonucu Senaryo 2b: Fiber (altyapı kullanılabilirlik oranı %70) ve ayrı LTE altyapı yatırımları yapılması % referans senaryodan fark Sene 1 Sene 2 Sene 3 Sene 4 Sene 5 Sene 6 Sene 7 Sene 8 Sene 9 Sene 10 GSYH 0,112% 0,119% 0,104% 0,127% 0,152% 0,158% 0,162% 0,166% 0,157% 0,144% Üretkenlik etkisi olmadan Tüketim Yatırım 0,047% 0,693% 0,128% 0,660% 0,140% 0,590% 0,159% 0,600% 0,214% 0,592% 0,254% 0,555% 0,271% 0,527% 0,280% 0,505% 0,280% 0,472% 0,267% 0,437% Net ticaret dengesi -6,219% -5,496% -4,880% -4,307% -4,247% -4,226% -4,066% -3,914% -3,718% -3,470% GSYH 0,112% 0,124% 0,116% 0,145% 0,174% 0,188% 0,204% 0,228% 0,258% 0,309% Düşük üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,048% 0,694% 0,134% 0,662% 0,150% 0,592% 0,166% 0,599% 0,208% 0,586% 0,224% 0,542% 0,211% 0,508% 0,187% 0,485% 0,158% 0,467% 0,130% 0,464% Net ticaret dengesi -6,208% -5,449% -4,718% -3,877% -3,413% -2,821% -1,939% -0,938% 0,175% 1,449% GSYH 0,113% 0,127% 0,123% 0,154% 0,186% 0,203% 0,227% 0,265% 0,319% 0,409% Yüksek üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,049% 0,694% 0,137% 0,663% 0,157% 0,592% 0,169% 0,598% 0,201% 0,580% 0,204% 0,530% 0,172% 0,495% 0,129% 0,473% 0,084% 0,462% 0,048% 0,480% Net ticaret dengesi -6,205% -5,425% -4,625% -3,628% -2,919% -1,991% -0,665% 0,856% 2,537% 4,436% KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 76

99 Şekil 41 Senaryo 3 sonucu Senaryo 3: Eğitimde BİT kullanımı % referans senaryodan fark Sene 1 Sene 2 Sene 3 Sene 4 Sene 5 Sene 6 Sene 7 Sene 8 Sene 9 Sene 10 GSYH 0,057% 0,043% 0,023% 0,028% 0,050% 0,031% 0,022% 0,022% 0,017% 0,021% Düşük katma değer Tüketim Yatırım 0,024% 0,362% 0,056% 0,245% 0,042% 0,185% 0,033% 0,194% 0,050% 0,263% 0,057% 0,163% 0,041% 0,139% 0,036% 0,135% 0,034% 0,116% 0,029% 0,146% Net ticaret dengesi -3,186% -2,192% -1,723% -1,354% -1,470% -1,255% -1,026% -0,894% -0,826% -0,847% Yüksek katma değer GSYH Tüketim Yatırım 0,072% 0,030% 0,368% 0,063% 0,074% 0,254% 0,041% 0,064% 0,189% 0,047% 0,054% 0,202% 0,073% 0,075% 0,278% 0,055% 0,085% 0,179% 0,047% 0,071% 0,156% 0,050% 0,068% 0,157% 0,046% 0,070% 0,141% 0,050% 0,067% 0,172% Net ticaret dengesi -2,650% -1,987% -1,628% -1,257% -1,389% -1,219% -1,014% -0,891% -0,860% -0,908% KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 77

100 Şekil 42 Senaryo 4 sonucu Senaryo 4: Bölgesel e-ticaret merkezi olunması % referans senaryodan fark Sene 1 Sene 2 Sene 3 Sene 4 Sene 5 Sene 6 Sene 7 Sene 8 Sene 9 Sene 10 GSYH 0,026% 0,037% 0,027% 0,039% 0,065% 0,076% 0,079% 0,085% 0,088% 0,084% Üretkenlik etkisi olmadan Tüketim Yatırım 0,011% 0,078% 0,034% 0,084% 0,042% 0,045% 0,047% 0,068% 0,081% 0,103% 0,114% 0,109% 0,129% 0,104% 0,138% 0,106% 0,147% 0,106% 0,149% 0,099% Net ticaret dengesi -0,159% -0,354% -0,425% -0,345% -0,498% -0,765% -0,881% -0,887% -0,906% -0,938% GSYH 0,026% 0,038% 0,030% 0,044% 0,072% 0,086% 0,092% 0,102% 0,112% 0,116% Düşük üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,014% 0,078% 0,036% 0,085% 0,044% 0,046% 0,052% 0,070% 0,084% 0,106% 0,127% 0,113% 0,130% 0,109% 0,136% 0,112% 0,144% 0,115% 0,144% 0,113% Net ticaret dengesi -0,157% -0,356% -0,400% -0,288% -0,380% -0,591% -0,616% -0,523% -0,425% -0,327% GSYH 0,026% 0,038% 0,030% 0,045% 0,073% 0,087% 0,095% 0,107% 0,118% 0,127% Yüksek üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,011% 0,078% 0,036% 0,085% 0,045% 0,046% 0,051% 0,070% 0,083% 0,106% 0,114% 0,111% 0,126% 0,108% 0,130% 0,111% 0,135% 0,114% 0,134% 0,113% Net ticaret dengesi -0,157% -0,354% -0,390% -0,260% -0,325% -0,497% -0,473% -0,326% -0,159% 0,018% KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 78

101 Şekil 43 Senaryo 5 sonucu Senaryo 5: Stratejik yazılım sektörlerinde kümelenme (savunma, sağlık, mobil uygulama/oyun) % referans senaryodan fark Sene 1 Sene 2 Sene 3 Sene 4 Sene 5 Sene 6 Sene 7 Sene 8 Sene 9 Sene 10 GSYH 0,010% 0,019% 0,022% 0,032% 0,047% 0,061% 0,072% 0,078% 0,085% 0,087% Üretkenlik etkisi olmadan Tüketim Yatırım 0,004% 0,062% 0,014% 0,069% 0,022% 0,061% 0,028% 0,049% 0,042% 0,054% 0,060% 0,058% 0,075% 0,064% 0,086% 0,061% 0,096% 0,070% 0,104% 0,070% Net ticaret dengesi -0,528% -0,306% -0,215% 0,048% 0,162% 0,178% 0,131% 0,073% 0,016% -0,049% GSYH 0,010% 0,020% 0,024% 0,035% 0,050% 0,064% 0,075% 0,082% 0,091% 0,097% Düşük üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,004% 0,062% 0,015% 0,070% 0,023% 0,061% 0,030% 0,050% 0,042% 0,054% 0,057% 0,056% 0,069% 0,062% 0,076% 0,058% 0,082% 0,068% 0,088% 0,069% Net ticaret dengesi -0,525% -0,306% -0,202% 0,089% 0,237% 0,307% 0,325% 0,339% 0,363% 0,384% GSYH 0,010% 0,020% 0,024% 0,035% 0,051% 0,065% 0,077% 0,085% 0,096% 0,105% Yüksek üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım Net ticaret dengesi 0,004% 0,062% -0,525% 0,015% 0,070% -0,304% 0,024% 0,061% -0,193% 0,030% 0,049% 0,114% 0,041% 0,054% 0,289% 0,055% 0,055% 0,384% 0,065% 0,060% 0,444% 0,070% 0,057% 0,504% 0,075% 0,066% 0,576% 0,079% 0,069% 0,655% KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 79

102 EK-4 Toplam senaryo sabit döviz kuru senaryosu: Toplam senaryonun, GSYH büyümesi üzerindeki referans seviyeye göre etkileri %0,4 ile %1,2 arasında değişmekte ve döviz kurunu sabitlendiği senaryolarda daha yüksek çıkmaktadır. Döviz kurunun bant içerisinde oynamasına izin verildiği ve üretkenlik etkisinin olmadığı varsayıldığı durumda GSYH büyümesindeki fark %0,4% olurken, döviz kuru sabitlendiğinde bu fark %0,5 e yükselmektedir. Aynı şekilde, düşük üretkenlik etkisinin olduğu ve döviz kurunun bant içerisinde oynadığı senaryoda GSYH büyümesindeki fark %0,6 olurken, sabit döviz kurunda fark %0,9 olmaktadır. Yüksek üretkenlik etkisi kullanıldığında ise bant içerisindeki serbest döviz kurunda GSYH büyümesi farkı %0,8 olurken, sabit döviz kurunda fark %1,2 ye kadar çıkmaktadır. Döviz kurunun Oxford Modeli ndeki mekanikten nasıl etkilendiği ve sonuçları ne şekilde etkilediği aşağıda açıklanmıştır: BİT harcama düzeylerinin artması sonucunda Türkiye de yaşanan güçlü büyüme para biriminin değerini artırmakta ve net ticaret dengesi üzerinde negatif etki yaratmaktadır. Para biriminin değer kazanmasıyla, ithalatın maliyeti düştüğü için fiyatlar da düşmektedir. Para politikasının mali teşvikini yansıtmak için faiz oranları sabitlendiğinden, reel faiz oranlarının artması para biriminin daha da değer kazanmasına yol açmaktadır. Döviz kurunu sabitlemediğimiz senaryolarda, para birimi artı değer kazanmakta ve ihracat azalmakta ve ithalat ise artmaktadır. Bu etkiler nedeniyle, net ticaret dengesi üzerinde tekrardan negatif bir etki oluşmaktadır. 80

103 Şekil 44 Toplam senaryo sabit döviz kuru senaryo sonucu Senaryolar Toplamı: Sabit döviz kuru % referans senaryodan fark Sene 1 Sene 2 Sene 3 Sene 4 Sene 5 Sene 6 Sene 7 Sene 8 Sene 9 Sene 10 GSYH 0,173% 0,228% 0,243% 0,279% 0,352% 0,411% 0,459% 0,475% 0,462% 0,440% Üretkenlik etkisi olmadan Tüketim Yatırım 0,066% 0,969% 0,187% 0,932% 0,251% 0,863% 0,299% 0,852% 0,391% 0,920% 0,495% 0,888% 0,573% 0,906% 0,617% 0,885% 0,632% 0,843% 0,625% 0,830% Net ticaret dengesi -7,387% -5,335% -4,908% -4,302% -4,112% -3,826% -3,900% -4,059% -4,089% -4,229% GSYH 0,174% 0,237% 0,265% 0,316% 0,410% 0,502% 0,601% 0,696% 0,800% 0,944% Düşük üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,067% 0,970% 0,195% 0,936% 0,267% 0,870% 0,315% 0,863% 0,396% 0,936% 0,483% 0,914% 0,543% 0,956% 0,577% 0,980% 0,600% 1,014% 0,632% 1,120% Net ticaret dengesi -7,367% -5,250% -4,622% -3,604% -2,782% -1,622% -0,552% 0,622% 2,054% 3,562% GSYH 0,175% 0,241% 0,276% 0,336% 0,442% 0,552% 0,681% 0,821% 0,994% 1,236% Yüksek üretkenlik etkisi Tüketim Yatırım 0,067% 0,970% 0,199% 0,937% 0,276% 0,873% 0,323% 0,867% 0,396% 0,943% 0,473% 0,926% 0,520% 0,981% 0,547% 1,030% 0,573% 1,109% 0,626% 1,284% Net ticaret dengesi -7,364% -5,213% -4,471% -3,208% -2,008% -0,327% 1,428% 3,404% 5,720% 8,229% KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 81

104 Şekil 45 Toplam senaryo sabit döviz kuru GSYH üzerindeki yatırım etkisi Toplam senaryo (sabit döviz kuru): GSYH üzerindeki yatırım etkisi GSYH etkisi Milyon TL Yatırım Milyon TL Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi Sene 1 3,177 2,837 2,857 2,864 Sene 2 6,075 6,747 6,910 6,990 Sene 3 7,847 11,094 11,638 11,920 Sene 4 11,367 16,298 17,541 18,197 Sene 5 14,177 23,156 25,547 26,826 Sene 6 16,696 31,515 37,764 38,064 Sene 7 19,259 41,279 48,563 52,555 Sene 8 21,806 51,864 64,075 70,584 Sene 9 24,381 62,656 82,757 94,061 Sene 10 27,243 73, , ,341 KAYNAK: Oxford economics, takım analizi 82

105 EK-5 GSYH üzerindeki yatırım etkisi (detaylı) Şekil 46 Toplam senaryo GSYH üzerindeki yatırım etkisi Toplam senaryo (bant içinde oynayan döviz kuru): GSYH üzerindeki yatırım etkisi GSYH etkisi Milyon TL Yatırım Milyon TL Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi Sene 1 3,177 2,778 2,797 2,805 Sene 2 6,075 6,034 6,181 6,258 Sene 3 7,847 9,050 9,499 9,746 Sene 4 11,367 13,115 14,044 14,570 Sene 5 14,177 18,939 20,590 21,540 Sene 6 16,696 25,637 28,367 29,968 Sene 7 19,259 33,171 37,571 40,213 Sene 8 21,806 41,372 48,424 52,712 Sene 9 24,381 49,813 61,143 68,111 Sene 10 27,243 58,639 76,792 88,021 KAYNAK: Oxford economics, takım analizi 83

106 Şekil 47 Senaryo 1 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 1: Bölgesel veri ve bulut bilişim merkezi olunması GSYH üzerindeki yatırım etkisi GSYH etkisi Milyon TL Yatırım Milyon TL Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi Sene Sene ,037 1,057 1,064 Sene 3 1,125 1,609 1,677 1,701 Sene 4 1,500 2,359 2,502 2,555 Sene 5 1,750 3,207 3,453 3,539 Sene 6 2,000 4,239 4,628 4,742 Sene 7 2,250 5,427 6,039 6,173 Sene 8 2,500 6,682 7,637 7,839 Sene 9 2,750 7,932 9,450 9,797 Sene 10 3,000 9,186 11,614 12,235 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 84

107 Şekil 48 Senaryo 2a GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 2a: Fiber (altyapı kullanılabilirlik oranı %90) ve ortak LTE altyapı yatırımları yapılması GSYH üzerindeki yatırım etkisi GSYH etkisi Milyon TL Yatırım Milyon TL Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi Sene 1 1, Sene 2 2,300 1,975 2,029 2,059 Sene 3 3,450 3,031 3,194 3,286 Sene 4 4,600 4,495 4,829 5,018 Sene 5 5,750 6,511 7,082 7,400 Sene 6 6,900 8,913 9,816 10,311 Sene 7 8,050 11,620 13,015 13,777 Sene 8 9,200 14,590 16,758 17,938 Sene 9 10,350 17,671 21,112 23,005 Sene 10 11,500 20,808 26,380 29,492 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 85

108 Şekil 49 Senaryo 2b GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 2b: Fiber (altyapı kullanılabilirlik oranı %70) ve ayrı LTE altyapı yatırımları yapılması GSYH üzerindeki yatırım etkisi GSYH etkisi Milyon TL Yatırım Milyon TL Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi Sene 1 2,300 1,828 1,840 1,848 Sene 2 4,600 3,863 3,965 4,025 Sene 3 6,900 5,730 6,043 6,224 Sene 4 9,200 8,108 8,747 9,105 Sene 5 11,500 11,070 12,150 12,733 Sene 6 13,800 14,287 15,977 16,865 Sene 7 16,100 17,745 20,326 21,695 Sene 8 18,400 21,439 25,404 27,589 Sene 9 20,700 25,108 31,427 35,030 Sene 10 23,000 28,648 39,001 46,060 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 86

109 Şekil 50 Senaryo 3 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 3: Eğitimde BİT yatırımı GSYH üzerindeki yatırım etkisi GSYH etkisi Milyon TL Yatırım Milyon TL Sene 1 1,210 Sene 2 2,110 Sene 3 2,936 Sene 4 3,763 Sene 5 4,901 Sene 6 5,731 Sene 7 6,562 Sene 8 7,393 Sene 9 8,225 Düşük katma değer 932 1,670 2,086 2,603 3,573 4,200 4,675 5,175 5,561 Yüksek katma değer 1,176 2,253 2,988 3,862 5,284 6,403 7,393 8,502 9,568 Sene 10 9,366 6,084 10,801 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 87

110 Şekil 51 Senaryo 4 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 4: Bölgesel e-ticaret merkezi olunması GSYH üzerindeki yatırım etkisi GSYH etkisi Milyon TL Yatırım Milyon TL Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi Sene Sene ,049 1,070 1,072 Sene ,532 1,605 1,617 Sene ,265 2,432 2,455 Sene ,527 3,830 3,886 Sene 6 1,070 5,077 5,573 5,656 Sene 7 1,276 6,756 7,528 7,667 Sene 8 1,490 8,563 9,808 10,043 Sene 9 1,708 10,719 12,416 12,805 Sene 10 1,927 12,780 15,254 15,907 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 88

111 Şekil 52 Senaryo 5 GSYH üzerindeki yatırım etkisi Senaryo 5: Stratejik yazılım sektörlerinde kümelenme (savunma, sağlık, mobil uygulama/oyun) GSYH üzerindeki yatırım etkisi GSYH etkisi Milyon TL Yatırım Milyon TL Üretkenlik etkisi olmadan Düşük üretkenlik etkisi Yüksek üretkenlik etkisi Sene Sene Sene Sene ,484 1,576 1,601 Sene ,408 2,555 2,601 Sene ,659 3,860 3,934 Sene 7 1,121 5,190 5,464 5,571 Sene 8 1,222 6,928 7,294 7,462 Sene 9 1,349 8,907 9,418 9,695 Sene 10 1,450 11,038 11,797 12,271 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 89

112 EK-6 Senaryoların istihdam etkisi Şekil 53 Senaryo 1 istihdam etkisi Senaryo 1 istihdam etkisi Taban senaryo Bin adet çalışan Üretkenlik etkisi olmadan Bin adet çalışan 1.9% 25,878 27,740 30,750 25, % 27,747 30,759 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Düşük üretkenlik etkisi Bin adet çalışan Yüksek üretkenlik etkisi Bin adet çalışan 25, % 27,746 30,756 25, % 27,745 30,752 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 90

113 Şekil 54 Senaryo 2 istihdam etkisi Senaryo 2 istihdam etkisi Senaryo 2 (kablo mevcudiyeti %90) istihdam etkisi Senaryo 2 (kablo mevcudiyeti %70) istihdam etkisi Taban senaryo Bin adet çalışan Üretkenlik etkisi olmadan Bin adet çalışan Taban senaryo Bin adet çalışan Üretkenlik etkisi olmadan Bin adet çalışan 25, % 27,740 30,750 25, % 27,755 30,772 25, % 27,740 30,750 25, % 27,763 30,774 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Düşük üretkenlik etkisi Bin adet çalışan Yüksek üretkenlik etkisi Bin adet çalışan Düşük üretkenlik etkisi Bin adet çalışan Yüksek üretkenlik etkisi Bin adet çalışan 25, % 27,751 30,757 25, % 27,749 30,747 25, % 27,755 30,743 25, % 27,750 30,725 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 91

114 Şekil 55 Senaryo 3 istihdam etkisi Senaryo 3 istihdam etkisi Taban senaryo Bin adet çalışan 25, % 27,740 30,750 Sene 1 Sene 5 Sene 10 %20 katma değer Bin adet çalışan %40 katma değer Bin adet çalışan 25, % 27,747 30,752 25, % 27,750 30,758 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 92

115 Şekil 56 Senaryo 4 istihdam etkisi Senaryo 4 istihdam etkisi Taban senaryo Bin adet çalışan Üretkenlik etkisi olmadan Bin adet çalışan 25, % 27,740 30,750 25, % 27,749 30,766 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Düşük üretkenlik etkisi Bin adet çalışan Yüksek üretkenlik etkisi Bin adet çalışan 25, % 27,749 30,764 25, % 27,749 30,761 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 93

116 Şekil 57 Senaryo 5 istihdam etkisi Senaryo 5 istihdam etkisi Taban senaryo Bin adet çalışan Üretkenlik etkisi olmadan Bin adet çalışan 25, % 27,740 30,750 25, % 27,749 30,766 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Düşük üretkenlik etkisi Bin adet çalışan Yüksek üretkenlik etkisi Bin adet çalışan 25, % 27,746 30,762 25, % 27,746 30,761 Sene 1 Sene 5 Sene 10 Sene 1 Sene 5 Sene 10 KAYNAK: Oxford Economics, takım analizi 94

117 KAYNAKÇA [1]Mahtan,Shibani, Google to Invest $120 Million in Singapore Data Center (çevrimiçi), html (erişim ). [2]Singapore Business Review, Equinix to initially invest $50m for data center expansion in Singapore (çevrimiçi), (erişim ). [3]Chandrasekaran,Arun and Kapoor,Mayank. Frost and Sullivan Market Insight State of Cloud Computing in the Public Sector A Strategic analysis of the business case and overview of initiatives across Asia Pacific,2011, Paris [4] Özüağ, Erdil, HP ve Foxconn Türkiye'de PC fabrikası kuruyor, 2000 kişiye istihdam sağlanacak (çevrimiçi), ). [5] Morgan Stanley Blue Paper, ecommerce Disruption: A Global Theme Transforming Traditional Retail, 2013 [6] Vickery,Graham,Review of recent studies on PSI re-use and related market developments, Paris 95

118 96