TÜRK ANAYASA HUKUKU Anayasa

Transkript

1 TÜRK ANAYASA HUKUKU Anayasa Fransızca constitution (konstitüsyon) sözcüğünün karşılığı olarak günümüz Türkçesinde anayasa kelimesi kullanılır. Türkçe'de bu sözcüğe karşılık, Osmanlı döneminde kanun-u esasi, Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında teşkilat-ı esasiye kanunu kullanılmıştır. Yazılı hukuk kaynaklarının en başında anayasa gelmektedir. Devletin kuruluşunu, yapısını, hükümetin şeklini, organlarını, bunların aralarındaki ilişkilerini ve kişilerin temel hak ve hürriyetlerini düzenleyen kurallar bütününe anayasa denir. Normlar hiyerarşisinin en üstünde yer alır ve diğer yasalara kaynaklık eder. Anayasa Türleri 1. Yazılı Anayasa Kendisine anayasa denilen ve bu anayasa içinde olması düşünülebilecek hukuk kurallarının yetkili bir organ tarafından belirli bir belge içinde toplanan, diğer kanunlardan daha üstün olan yazılı belgeye denir. 2. Yazısız Anayasa (Teamüli Anayasa) Yazılı bir metne sahip olmayan anayasaya demektir. Yazısız anayasayı devletin temel organlarının kuruluş ve işleyişi konusunda eski zamanlardan beri sürekli olarak tekrarlanan ve bağlayıcı olduğuna inanılan ayrıca uyuşmazlık halinde hukuk düzeni tarafından müeyyidelendirilen kurallar bütün olarak tanımlayabiliriz. Örnekler: İngiltere Elle tutulabilecek yazılı bir anayasası yoktur. Teamülleri bu konuda etkin rol oynar. Mesela, 1707 den beri İngiliz kraliçesinin bir kanunu parlamentoya geri göndermemesi, başbakanın avam sınıfından olma şartı İngiliz teamüllerine örnek gösterilebilir Magna Carta Libertatum ilkeleri halen geçerliliğini korur. Ayrıntılı / Çerçeve Anayasa: Düzenlediği, içerdiği konuları nasıl ele alıyor? Bu anayasa modeli kazuistik yöntemle her duruma ve her şeye ilişkin hukuk kuralları içerir. Bu tip anayasa seçmenin sebepleri Yasama organına olan güvensizlik ve temel hak ve özgürlükleri güvence altına almaktır. Örnek olarak Hindistan anayasası verilebilir. Yaklaşık 300 sayfadır. T.C. anayasa metni de bu tip anayasaya girebilir. 1

2 Çerçeve Anayasa, Bu tip anayasada genel bir çerçeve çizilir. Örnek olarak ABD ve İskandinavya ülkeleri anayasaları gösterilebilir tarihli Amerikan Anayasası çerçeve bir anayasadır. Toplam 7 temel madde ve bunlara ek olarak sonradan çıkarılmış 27 ek maddeden oluşmaktadır. Katı Anayasa / Yumuşak Anayasa Anayasa nasıl değiştiriliyor? Anayasa yapıcısı tarafından değiştirilmesi zor şartlara bağlanan anayasalardır. Yazılı anayasalar genellikle katı anayasalardır. Anayasa sıradan, alelade yasalar gibi değiştiriliyorsa yumuşak anayasadır. Bu yumuşaklığı kendi içinde de barındırabilir Singapur Anayasası buna örnek gösterilebilir İtalyan anayasası bu grup içindeki anayasalardandır. Yazısız anayasalar yumuşak anayasadır. Kurucu iktidar; Anayasa yapan ve anayasayı değiştiren iktidardır. Asli Kurucu İktidar: Yepyeni bir anayasa meydana getiren iktidardır. Bu iktidarın hukuk dışı oluşu demek, herhangi bir hukuk kuralına bağlı olmamasını ifade eder. Askeri darbeler sonucunda ortaya çıkabilir. (1960, 1980) [Coup d Edat» Tali Kurucu (Türev) İktidar Mevcut Anayasayı değiştiren iktidardır. Konu sınırı, süre yasağı sınırı, biçim sınırı dolayısıyla tali kurucu iktidar sınırlanabilir. Tali kurucu iktidar mevcut anayasayı değiştirdiği için hukuk içidir. Önceden konulmuş kurallara bağlıdır. Cumhuriyet Dönemi Anayasal Gelişmeleri ANAYASALARIMIZ 1921 ve 1924, 1961 ve 1982 Anayasalarımız mevcuttur. 12 Eylül 1980 askeri müdahalesinin ardından hazırlanan ve 7 Kasım 1982 tarihindeki halk oylamasında kabul edilen Anayasa da bugüne kadar 17 kez değişiklik yapıldı. Sonuncu değişiklik halkoyuyla 12 Eylül 2010 tarihinde idi den 2010 a Anayasa Değişikliklerinden bazıları: 1993: Radyo ve Televizyonların devlet tekelinde olmasını öngören 133.madde değiştirilerek özel sektörün bu alana girmesini sağladı. Star TV Cem Uzan 1995: TBMM'nin üye sayısı 450'den 550'ye çıkarıldı. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarına gümrük kapılarında oy hakkı verildi 2

3 1999: Devlet Güvenlik Mahkemelerinde asker üye bulundurulmasına ilişkin madde değiştirildi. Özelleştirmenin önü açıldı. APO Davasi 2004: Ölüm cezası anayasadan çıkarılmıştır. Apo Mahkimiyeti 2006: Milletvekili seçilme yaşı 30 dan 25 e indirildi 2007: Bağımsız adayların oy pusulasında yer almasına ilişkin ve Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesine, 5 er yıllık 2 sefer seçilebilmek, TBMM 4 yıllık genel seçimler, ilişkin değişiklikler yapıldı. 2010: Yargı alanında değişiklikler yapıldı. A.Y Mahkemesi ve HSYK nın yapısı değiştirildi. En son referandum. Temel İlkeler Bu ilk üç maddeden yola çıkarak devletin temel nitelikleri konusunda 1982 Anayasası tarafından benimsenmiş ilkeleri şu şekilde sıralayabiliriz: Cumhuriyetçilik ilkesi, Üniter devlet ilkesi, İnsan haklarına saygılı devlet ilkesi, Atatürk milliyetçiliğine bağlı devlet ilkesi, Demokratik devlet ilkesi, Laik devlet ilkesi, Sosyal devlet ilkesi, Hukuk devleti ilkesi, Eşitlik ilkesi, Başlangıçta belirtilen temel ilkeler. TEMEL HAKLAR VE HURRIYETLER 1982 Anayasasında Kişinin Hakları ve Ödevleri Nelerdir? Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığı: Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. (Madde: 17) Zorla çalıştırma yasağı: Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır. (Madde: 18) Kişi hürriyeti ve güvenliği: Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir. (Madde: 19) Özel hayatın gizliliği: Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. (Madde: 20) Konut dokunulmazlığı: Kimsenin konutuna dokunulamaz. (Madde: 21) Haberleşme hürriyeti: Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır. (Madde: 22) Yerleşme ve seyahat hürriyeti: Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır. (Madde: 23) Din ve vicdan hürriyeti; Herkes, vicdan, dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. (madde: 24) Düşünce ve kanaat hürriyeti: Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. (Madde: 25) 3

4 Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti: Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. (M. 26) Bilim ve sanat hürriyeti: Herkes, bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir. (Madde: 27) Basın hürriyeti: Basın hürdür, sansür edilemez. Basımevi kurmak izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz. (Madde: 28) Süreli ve süresiz yayın hakkı: Süreli veya süresiz yayın önceden izin alma ve malî teminat yatırma şartına bağlanamaz. (Madde: 29) Basın araçlarının korunması: Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçları, suç aleti olduğu gerekçesiyle zapt ve müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz. (Madde: 30) Kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkı: Kişiler ve siyasî partiler, kamu tüzelkişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahiptir. (Madde: 31) Düzeltme ve cevap hakkı: Düzeltme ve cevap hakkı, ancak kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması hallerinde tanınır ve kanunla düzenlenir. (Madde: 32) Dernek kurma hürriyeti: Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. (Madde: 33) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı: Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. (Madde: 34) Mülkiyet hakkı: Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. (Madde: 35) Hak arama hürriyeti: Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.m. 36 Kanunî hâkim güvencesi: Hiç kimse kanunen tâbi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. (Madde: 37) Suç ve cezalara ilişkin esaslar: Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Kanuna aykırı olarak elde edilmiş 4

5 bulgular, delil olarak kabul edilemez. Ceza sorumluluğu şahsidir. Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz. Ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez. (Madde: 38) İspat hakkı: Kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı, bu görev ve hizmetin yerine getirilmesiyle ilgili olarak yapılan isnatlardan dolayı açılan hakaret davalarında, sanık, isnadın doğruluğunu ispat hakkına sahiptir. (Madde: 39) Temel hak ve hürriyetlerin korunması: Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlâl edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. (Madde: 40) 1982 Anayasasına Göre Kişinin Sosyal ve Ekonomik Hakları ve Ödevleri Nelerdir? Ailenin korunması: Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. (M41) Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi: Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz M42 Çalışma ve sözleşme hürriyeti: Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. (Madde: 48) Çalışma hakkı ve ödevi: Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. (Madde: 49) Çalışma şartları ve dinlenme hakkı: Kimse yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. (Madde: 50) Sendika kurma hakkı: Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. (Madde: 51) Toplu iş sözleşmesi hakkı: İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler. (Madde: 53) Grev hakkı ve lokavt: Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında, uyuşmazlık çıkması halinde işçiler grev hakkına sahiptirler. (Madde: 54) Ücrette adalet sağlanması: Ücret emeğin karşılığıdır. (Madde: 55) Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması: Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. (Madde: 56) Sosyal güvenlik hakkı: Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. (Madde: 60) 1982 Anayasasına Göre Kişinin Siyasi Hakları ve Ödevleri Nelerdir? 5

6 Türk vatandaşlığı: Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür. (M. 66) Seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunma hakları: Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasî parti içinde siyasî faaliyette bulunma ve halk oylamasına katılma hakkına sahiptir. (Madde: 67) Parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma: Vatandaşlar, siyasî parti kurma, usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılma hakkına sahiptir. (Madde: 68) Kamu hizmetlerine girme hakkı: Her Türk kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. (M.70) Vatan hizmeti: Vatan hizmeti, her Türkün hakkı ve ödevidir. (Madde: 72) Vergi ödevi: Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. (Madde: 73) Dilekçe hakkı: Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisi ne yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (Madde: 74) TEMEL HAKLARIN SINIRLANMASI MADDE 13 Hiçbir hak ve özgürlük sınırsız değildir ve her hak ve özgürlük belli sınırlar içinde kullanılabilir. Her hak ve özgürlüğün, kendi niteliğinden kaynaklanan doğal sınırı vardır. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin sınırlamalar, yasama organı tarafından yasa yoluyla yapılmalıdır. Ölçülülük ilkesi: Daha yumuşak yöntemlerle sınırlama amacına ulaşmak mümkün olduğu hâlde hak ve özgürlüğü daha çok sınırlayan düzenlemelerin önlenmesini amaçlayan ilkeye ölçülülük ilkesi denir TEMEL HAKLARIN KULLANIMININ DURDURULMASI MADDE 15 Anayasa nın 15. maddesi, hangi durumlarda temel hak ve özgürlüklerin durdurulabileceğini düzenlemiştir. Buna göre, usulüne göre ilan edilmiş savaş, seferberlik, sıkıyönetim ya da olağanüstü hâlin bulunması durumunda temel hak ve özgürlüklerin kullanımı kısmen ya da tamamen durdurulabilir ya da bunlar için Anayasa da öngörülen güvencelere aykırı önlemler alınabilir. SERBEST SEÇİMLER 1982 Anayasası nın 67. maddesine göre vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma 6

7 ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir. Seçimler ve halkoylaması serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. SİYASAL FAALİYET VE SİYASAL PARTİLER Çağdaş demokrasi, farklı siyasal görüş ve programlar çerçevesinde kurulmuş siyasal partilere dayanır. Her parti kuruluşu sırasında İçişleri Bakanlığı'na dilekçe verir ve İçişleri Bakanlığı partilerin kongrelerini yapıp yapmadığını ve sürekliliğini takip eder. 4 Şubat 2016 tarihi itibarıyla 97 parti etkin durumda bulunmaktadır. Bunun yanında bu partilerin seçime girebilmesi için yasalara göre, 41 ilde örgütlenmesi gerekmektedir. Siyasal partilere devlet yardımı ilk kez 1982 Anayasası nın 68. maddesine yapılan ekle anayasal güvenceye kavuşturulmuştur. TBMM Üyelerinin Seçimi, TBMM Üyelerinin Hukukî Statüsü, TBMM nin İçyapısı ve Çalışma Düzeni, Yasama Fonksiyonu, TBMM nin Görev ve Yetkileri Milletvekilli seçim sisteminin özelliklerini açıklayabilmek Anayasası 4 yılda bir yapılan genel seçimler sonucunda oluşan tek meclisli yasama organı sistemini benimsemiştir. - Milletvekilleri seçilir, illerinden seçim mazbatalarını alırlar. Madde 80, Seçimler sonucunda milletvekili sıfatını kazananlar Anayasaya göre bütün milleti temsil ederler. Ankara ya gelirler. 81. Madde göreve baslarken and içerler. Yasama sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığı kavramlarını tanımlayabilmek Madde; Milletvekilleri, meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden; mecliste ileri sürdükleri düşüncelerden, o oturumdaki Başkanlık Divanı nın teklifi üzerine meclisçe başka bir karar alınmadıkça bunları Meclis dışında tekrarlamak ve açığa vurmaktan yasama sorumsuzluğu kapsamında sorumlu tutulamazlar. Yasama sorumsuzluğunun amacı, milletvekillerinin Meclisteki söz ve düşünce hürriyetini korumaktır. - Yasama dokunulmazlığı nedeniyle bir milletvekili seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülerek, Meclisin kararı olmadan, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Dokunulmazlık nedeniyle, milletvekili hakkında, seçimden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi, üyelik sıfatının sona ermesine bırakılmaktadır. Bu durumda zamanaşımı süreleri işlememektedir 7

8 Yürütme Organı, Cumhurbaşkanı 1982 Anayasası na göre yürütme yetki ve görevi Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından kullanılmakta ve yerine getirilmektedir. Cumhurbaşkanı'nın nitelikleri anayasanın 101. maddesinde belirtilmiştir. Cumhurbaşkanı olmak için adayın kırk yaşını doldurmuş ve yükseköğrenim yapmış olması gerekir. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri veya bu niteliklere ve milletvekili seçilme yeterliğine sahip Türk vatandaşları arasından, halk oylaması ile seçilir. Cumhurbaşkanı'nın görev süresi 5 yıldır. Bir kimse en çok iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Cumhurbaşkanı nın 1982 Anayasası nın 104. maddesinden kaynaklanan yetkileri üç alanı kapsamaktadır. Yasama İle İlgili Görev ve Yetkileri; - Kanunları yayımlamak, - Anayasa değişikliğine ilişkin kanunları gerekli gördüğü takdirde halkoyuna sunmak, - Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin yenilenmesine karar vermek. Yürütme İle İlgili Görev ve Yetkileri; - Başbakanı atamak ve istifasını kabul etmek, - Türk Silahlı Kuvvetleri nin kullanılmasına karar vermek, - Kararnameleri imzalamak. Yargı İle İlgili Görev ve Yetkileri; - Anayasa Mahkemesi üyelerini seçmek, - Danıştay üyelerinin dörtte birini seçmek, - Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu üyelerini seçmek MADDE: Parlamanter rejimlerde devlet başkanının siyasal sorumsuzluğu yanında cezai sorumsuzluğu da ilke olarak benimsenmiştir. Anca, Cumhurbaşkanı, vatana ihanetten dolayı, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının en az üçte birinin önerisi üzerine, üye tam sayısının en az dörtte üçünün vereceği kararla suçlandırılır. Basbakan, Bakanlar Kurulu 109 M Anayasası na göre Bakanlar Kurulu, Başbakan ve bakanlardan oluşur. Başbakan, Cumhurbaşkanı nca TBMM üyeleri arasından atanır. Bakanlar TBMM üyeleri veya milletvekilliğine seçilme yeterliğine sahip olanlar arasından Başbakan ca seçilir ve Cumhurbaşkanı nca atanır. Olağanüstü Yönetim Usûlleri Maddeleri 8

9 Olağanüstü yönetim usûlleri 1982 Anayasasının 119 ilâ 122 nci maddelerinde düzenlenmiştir. Anayasa olağanüstü hal ve sıkıyönetim olmak üzere iki tür olağanüstü yönetim usûlü öngörmüştür. Yargı yetkisi MADDE 9. Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır. YARGI KOLU KAVRAMI VE 1982 ANAYASASI NA GÖRE YARGI KOLLARI Yüksek mahkeme kesin hüküm vermeye yetkilidir. Buna göre Anayasa Mahkemesi (150 ), Yargıtay (154), Danıştay (155), Askerî Yargıtay (156), Askerî Yüksek idare Mahkemesi (157) ve Uyuşmazlık Mahkemesi (158) üst derece mahkemeleri. Sayıştay üst derece mahkemesi değildir ANAYASA YARGISI: ANAYASA MAHKEMESI MADDE 148 Anayasa mahkemesi 17 üyeden oluşur; Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilirler. Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Madde 146 da detayları var kompozisyonunun. Görevleri: 1. Bazı Normların Anayasaya Uygunluğunu Denetlemek Anayasamızın 148 inci maddesinin birinci fıkrasına göre, Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler. 2. Bazı Kişileri Yüce Divan Sıfatıyla Yargılamak Anayasamızın 148 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre, Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi Başkan ve üyelerini, Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcı vekilini, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunu ve Sayıştay Başkan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılamak yetki ve görevine sahiptir. 3. Siyasî Partilerin Kapatılmasına Karar Vermek 9

10 Anayasamızın 69 uncu maddesinin dördüncü fıkrasına göre, siyasî partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin karar bağlanır. Türkiye tarihinde bugüne kadar 26 siyasi parti kapatıldı. Anayasa Mahkemesi'nin kurulduğu 1963 yılından bu yana ise Yüksek Mahkeme 24 siyasi partiyi kapattı. 4. Siyasî Partilerin Malî Denetimini Yapmak 5. Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması Kararlarını Denetlemek 6. Milletvekilliğinin Düşmesi Kararlarını Denetlemek 7. Norm Denetimi Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasa ya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasa değişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler. Ancak, olağanüstü hallerde, sıkıyönetim ve savaş hallerinde çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasa ya aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesine dava açılamaz. Ayrıca usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası antlaşmalar hakkında da Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Son olarak; 2010 yılında yapılan Anayasa değişikliğiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunun açılması oluşturmuştur. 23 Eylül 2012 tarihi itibarıyla herkes, Anayasa mızda güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmektedir Anayasanın Değiştirilmesi Usulü Anayasa değişikliklerinin hangi usule tabi olarak gerçekleştirileceği Anayasanın 175 inci maddesinde düzenlenmiştir. Anayasa değişikliği süreci, en az TBMM üye tam sayısının 1/3 ü (184) oranındaki milletvekilinin yazılı ve gerekçeli değişiklik tekliflerini Meclis Başkanlığına sunmalarıyla başlar. Meclis Başkanı değişiklik teklifini Anayasa Komisyonuna havale eder. Anayasa Komisyonunda görüşülüp kabul edilen teklif taslağı TBMM Genel Kuruluna gönderilir. Anayasa değişikliğinde bir maddenin kabulü için en az TBMM üye tamsayısının 3/5 (330) inin kabul oyunun varlığı şarttır. Anayasa değişikliği tekliflerinin Genel Kurulda iki kez görüşülmesi ve ilk görüşmeyle ikinci görüşme arasında en az kırk sekiz saatin geçmiş olması gerekir. Bu doğrultuda olmak üzere TBMM de kabul edilen değişiklik teklifi 10

11 Cumhurbaşkanına gönderilir. Meclisi üye tamsayısı 550 olduğuna göre, üye tamsayısının beşte üçü 330, üçte ikisi ise 366 milletvekili etmektedir. - Eğer anayasa değişikliği teklifi TBMM üye tamsayısının beşte üçüyle veya üçte ikisinden az bir oyla kabul edilmiş ise, yani kabul oyları 330 (dahil) ile 366 (dahil) arasında ise, Cumhurbaşkanının anayasa değişikliğine ilişkin kanunu bir daha görüşülmek üzere TBMM ye geri gönderip göndermeme yetkisi vardır (m.175/3). - Eğer TBMM, kendisine geri gönderilen anayasa değişikliği kanununu üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanının anayasa değişikliği kanununu onaylamak ile halkoylamasına sunmak arasında tercih hakkı vardır (m.175/3). - Eğer anayasa değişikliği teklifi TBMM, Meclisi üye tamsayısının en az üçte ikisiyle kabul edilmiş ise, yani kabul oyları en az 367 ve daha fazla ise, anayasa değişikliği kanunu üzerinde Cumhurbaşkanının onay, halkoylamasına sunma ve geri gönderme yolları arasında seçme hakkı vardır. 11