Bölüm 10. Dış Gezegenler

Transkript

1 Bölüm 10 Dış Gezegenler

2 Dış güneş sisteminde dört dev gaz gezegen; Jüpiter Satürn Uranüs Neptün vardır.

3

4 Dış gezegenlerin yörüngeleri

5 JÜPĐTER Jüpiter, gezegenlerin toplam kütlesinin %71 ini içinde bulundurur. 25 Şubat 1979, Voyager 1

6 Jüpiter in verileri Kütle: 1.9 x kg Eşlek yarıçapı: km Güneş ten uzaklık: 5.2 AB Dönme dönemi: 9.92 saat Dolanma dönemi: yıl Yörünge basıklığı: Dönme ekseni eğikliği: 3.13 Yörünge eğikliği: 1.3 Eşlek yüzey çekimi: m/s 2 Kaçma hızı: km/s Ortalama bulut sıcaklığı: -121 C Atmosferik yapı: Hidrojen %90 ve Helyum %10

7 Io Europa Jüpiter ve iki uydusu

8 JÜPĐTER Bulut Kuşağı Büyük Kırmızı Leke

9 Cassini Jüpiter in Bulut Yapısı Cassini, Aralık 2000 Ayırma gücü 60 km

10 Jüpiter Üzerinde Atmosferik Hareketler NASA, Cassini Uzay Aracı, 31 Ekim 9 Kasım 2000 Görünen en küçük özelliğin boyutu: 600 km.

11 60 Jüpiter günü boyunca alınan görüntüler Voyager, 6 Ocak-3 Şubat 1979

12 Jüpiter Cassini, Ocak 2001

13 Kuyrukluyıldız Shoemaker-Levy 9 nin çarpma krateri Temmuz 1994

14 Parçalanmış Shoemaker-Levy 9

15 Shoemaker-Levy 9 ile çarpışma

16 Jüpiter in Büyük Kırmızı Lekesi, Hubble Uzay Teleskobu tarafından gözlendi. Güneş sistemindeki en büyük kasırgadır. Bugün bile hala gizemi tam olarak çözülememiştir.

17 Beyaz oval leke

18 Büyük kırmızı leke ve beyaz oval lekenin savaşı! Voyager 2 den, 1979

19 Jüpiter, ince bir halkaya sahiptir. Halka 1979 da bulundu

20 Yer üzerinde aurora Jüpiter üzerinde Aurora

21 Jüpiter Ailesi

22 Io Galileo Uyduları Amalthea Europa Ganymede Callisto

23 Io nun volkanları Jüpiter in çekim etkisinden etkilenir.

24 Io nun volkanları Bir volkanik patlama Yaklaşık 1000 km

25 Io üzerinde yeni bir volkan

26 Io üzerinde volkanik patlama ve lav akıntısı Galileo, Kasım 1999

27 Jüpiter, uydusu Io ve gölgesi Gölge Io

28 Europa: Parçalanmış buz yüzeye ve belki de oksijen atmosfere sahip Yüzey örnekleri

29 Galileo Uzay Aracından Europa

30 Ganymede Güneş sistemindeki en büyük uydudur. Kalın bir buz mantoya sahiptir.

31 Cassini, en küçük yapı 250 km Jüpiter Ganymede

32 Callisto Çarpma kraterli karanlık buz dünya

33 Jüpiter in diğer bazı uyduları

34 Jüpiter: Mini Güneş Sistemi Toplam uydu sayısı: uydu 2003 de bulundu. Güneş sisteminde bütün gezegenlerin bilinen toplam uydu sayısı: 140

35 Jüpiter in Dış Uydularının Yörüngeleri 44 yeni uydu yörüngesi, kırmızı ile gösterilmiştir. Ters dolanan uydular Đleri hareket eden uydular

36 TRUVALILAR Çapları < 300km Güneş in ve Jüpiter in karşılıklı çekimi bu alan yakınlarında birbirlerini dengeler. Bu noktalara Lagrangian (L4 ve L5) noktaları denir. Burada, Truva asteroidleri dediğimiz küçük boyutlu gökcisimlerinin toplanır.

37 Satürn: 31 Aralık 2003 Yer e en yakın konumda iken Halkaların Efendisi

38 Satürn ün verileri Kütle: 5.7 x kg Eşlek yarıçapı: km Güneş ten uzaklık: 9.6 AB Dönme dönemi: 10.7 saat Dolanma dönemi: 29.4 yıl Yörünge basıklığı: Dönme ekseni eğikliği: 26.7 Yörünge eğikliği: 2.5 Eşlek yüzey çekimi: 9.0 m/s 2 Kaçma hızı: 35.5 km/s Ortalama bulut sıcaklığı: -140 C

39 Satürn, Yer-Ay arasına yerleştirilirse!!

40 Satürn Tutulması 18 Eylül m aynalı teleskop

41 2 Mart 2007, Halkaların Tutulması Pete Lawrence, Đngiltere 90 saniye aralıklarla poz alınmış 3 Mart 2007, Tam Ay Tutulması

42 Satürn Satürn ün içi ve yüzeyi Jüpiter e benzer. Satürn hızlı bir diferansiyel dönme gösterir. Satürn ün halkalarının kalınlığı 2 km den daha fazla değildir. Buz ve buzla kaplı taşlardan yapılmıştır.

43 moröte 7 Mart 2003 Hubble Uzay Teleskobu görünür kızılöte

44 Satürn ün Mevsimleri: Kış 2004, Kuzey yarı küre: KIŞ Yaz Hubble Uzay Teleskobu

45 Satürn ün atmosferindeki bulut yapı Hubble, Eylül 1994

46 Satürn: Bulut Yapı

47 Satürn ün güney yarı küresinde fırtına Cassini, 2 Kasım 2004

48 Satürn de Aurora Hubble Uzay Teleskobu ndan Yer

49 Satürn ün Güney Uçlağı Uçlağın sağ üzerinde karanlık bir leke; Atmosferde, parlak bantlar ve karanlık kuşaklar görünür. %75 Hidrojen, %25 Helyum ve çok az su buharı, metan ve amonyak bulunur. 18 Ekim 2004, Cassini, kızılöte ışıkta ve km uzaktan

50 Satürn ün bilinen 33 uydusu vardır. Yalnız 7 si küreseldir.

51 Satürn ün uydusu PANDORA

52 Satürn ün uydusu HYPERION

53 Satürn ün uydusu EPIMETHEUS

54 Satürn ün uyduları ve halka yapısı

55 Doğal Satürn

56 Satürn ün bilinen uydularının yörüngeleri

57 Satürn ün en büyük uydusu: Titan, ince bir atmosfere sahiptir.

58 Satürn ve iki uydusu: Tethys ve Dione

59 Cassini Uzay Aracı Fırlatma: 15 Ekim 1997

60 Jean Dominique Cassini ( ) Satürn ün uyduları, Iapetus, Rhea, Tethys ve Dione u buldu de, Satürn ün halkalarının iki ayrı halka kuşağı şeklinde olduğunu gözledi. Bu boşluk şimdi onun adıyla anılır. Christiaan Huygens ( ) Satürn ün uydusu Titan ı buldu. Halkaları ayrıntılı olarak gözledi. Titan ın yüzeyine indirilecek olan robot araç ona atfedilmiştir.

61 Cassini nin Gezegenlerarası Yörüngesi

62 Titan 26 Ekim 2004 Cassini Kalın ve sisli bir atmosfer katmanı altında kalan, ilginç yüzey özellikleri Xanadu, Kıta büyüklüğünde, Parlak topografik bölünme Kökeni: Volkan, krater veya erozyon Kırmızı ve yeşil: metan (CH 4 ) gazı (kızılöte) Mavi: genişlemiş üst atmosfer ve sis katmanı (moröte) Parlak metan bulutları

63 Titan yüzeyinin ilk görüntüsü Radar görüntüsü, 1200 km yukarıdan, Cassini, 29 Ekim 2004 Buz madde ve hidrokarbondan oluşmuş, karmaşık bir jeolojik yapı

64 Titan ın dağları 14 Aralık km uzunluk 1.5 km yükseklik Cassini, kızılöte kamera Parlak bölgeler metan karı veya diğer organik maddeler

65 Parlak alanlar daha kaba yüzeyleri, pembe alanlar daha ince yüzeyleri, yeşil alanlar daha düz yüzeyleri temsil eder. Titan ın kuzey yüzeyi: Cassini Orbiter, 1200 km yukarıdan 5 Kasım 2004 Radar Görüntüsü

66 Huygens aracının Titan a inişi (temsili resim)

67 Huygens için yumuşak-katı bir yüzey, 30 Kasım 2005 Atmosferdeki N 2 ve Metan ın nedeni fotokimyasal tepkimeler mi? Araştırılıyor... Titan ın Yüzey Görüntüsü 30 Kasım 2005, ESA Boyutları 3 mm ile 15 cm arasında değişen 50 den fazla taş. Daha büyük, kaya yapı yok.

68 Satürn Satürn ün halkaları arasındaki büyük karanlık boşluk : Cassini Boşluğu.

69 Halkalı Gezegen

70 Satürn ün gölgesi halkalar üzerinde Haziran 2004, Cassini gece gündüz Kasım 1980, Voyager 1

71 Halkalar doğal renginde 23 Temmuz 2004 Cassini En parlak bölge: B Halkası Halkaların ana maddesi olan su buzu güneş ışığını çok iyi yansıtır

72 Satürn ün A Halkası Temmuz 2004, Cassini, Moröte ışık Mavi: su buzu Kırmızı: kirli-tozlu alan Enke Boşluğu

73 Titan 6 Ağustos 1995, HUT Satürn ün halka düzlemi bakış doğrultumuzla çakışık

74 Cassini, Satürn ün gölgesi içinden geçerken

75 URANÜS

76 Uranüs ün verileri Kütle: 8.68 x kg Eşlek yarıçapı: km Güneş ten uzaklık: AB Dönme dönemi: saat Dolanma dönemi: yıl Yörünge basıklığı: Dönme ekseni eğikliği: Yörünge eğikliği: Eşlek yüzey çekimi: 8.87 m/s 2 Kaçma hızı: 21.3 km/s Ortalama sıcaklığı: -197

77 Uranüs Bulunuşu kayıtlara geçmiş ilk gezegen (William Herschel, 1781). Gezegenin dönme ekseni, hemen hemen dolanma düzlemiyle çakışık. Yüzeyi özelliksiz ve metan bulutlarından dolayı mavi-yeşil renkte. Atmosfer yapısı: %83 Hidrojen, %15 Helyum ve %2 Metan

78 Uranüs neden mavi-yeşil görünür? Beyaz Işık Bütün renkler karışık Mavi ışık soğurulmaz Kırmızı ışık, atmosferdeki metan tarafından soğurulur

79 Uranüs ün Đç Yapısı Dış zarf: Hidrojen, helyum ve metan Đç manto: Su, metan, amanyok ve diğer elementler Çekirdek: Kaya ve buz

80 URANÜS Voyager 2 25 Ocak 1986

81 Voyager 2, 1986 Uranüs ün çok ince yapılı halkası

82 Uranüs ün Keck Adaptive Optics sistemi ile Yer atmosferi etkisinden arındırılmış yakın-kızılöte kamera ile alınmış görüntüsü. Güney Yarıküre 2007 de sonbahar mevsimine başlayacak.

83 Kızılöte ışınında URANÜS Kırmızı: En yüksek atmosfer katmanındaki bulutlar Mavi-yeşil: En derin atmosfer katmanındaki bulutlar Bulut, halka ve uydular

84 Uranüs ün 9 Halkası (Voyager 2, 21 Ocak 1986) En parlak ve en dışta olanı Epsilon Halkası Genişlik: 100 km

85 epsilon 10 Uranüs ün 9 Halkası ve yeni bulunan 10. halkası delta beta eta gamma alpha Halka (dışarıdan içe doğru) Epsilon Delta Gamma Eta Beta Alpha ve yeni olan 10 (epsilon ile delta arasında, belli belirsiz)

86 Uranüs ün halka sistemi Küçük parçacıklardan oluşmuş sürekli yapı

87 Oberon Titania Umbriel Uranüs ün 5 büyük ve Uranüs 21 küçük uydusu var Miranda Puck Ariel Uranüs ve Yer den görülebilen uyduları

88 Ariel Uranüs ün en parlak uydusu Yüzeyde kraterler ve büyük kanyonları temsil eden yarıklar var.

89 Umbriel Parlak halka: bir kraterin tabanı olabilir Uranüs ün en karanlık uydusu, yaşlı ve büyük kraterler var

90 Oberon Uranüs ün yaşlı kraterlere ve buz yüzeye sahip uydusu. Birçok kraterin tabanındaki koyu yapılar iç aktivitenin bir sonucu olabilir. 6 km yüksekliğinde bir dağ

91 Titania Çift duvarlı büyük krater Birkaç çarpma kraterin dışında genelde küçük kraterler vardır. Uranüs ün en büyük uydusu

92 Miranda Uranüs ün beş büyük uydusunun en küçüğü Güneş sisteminde başka hiçbir gezegende görülmeyen yüzey özelliklerine sahip. 20 km derinliğinde uçurumlar var Yaşlı ve genç yapılar bir arada

93 NEPTÜN Mavi Dev Gezegen

94 Neptün Uranüs ün yörüngesindeki tedirginliklerden dolayı varlığı önerildi ve Johann Gottfried Galle tarafından 1846 da bulundu. Yüzeyindeki metan bulutlarından dolayı, rengi maviyeşil. Jüpiter in Büyük Kırmızı Lekesi ne benzer Büyük Karanlık Lekesi var. Atmosfer yapısı: %80 Hidrojen, %19 Helyum ve %1 Metan

95 Neptün ün verileri Kütle: 1.02 x kg Eşlek yarıçapı: km Güneş ten uzaklık: 30 AB Dönme dönemi: saat Dolanma dönemi: yıl Yörünge basıklığı: Dönme ekseni eğikliği: Yörünge eğikliği: Eşlek yüzey çekimi: m/s 2 Kaçma hızı: 23.5 km/s Ortalama sıcaklığı: -201 C

96 Neptün ün Bulutları Güneş sistemi içindeki en hızlı giden bulutlar: 2000 km/sa Voyager 2, 1989

97 Kızılöte ışıkta Neptün Hale Teleskobu Çapı: 5 m Güneş ten aldığı ışığın iki katını salar

98 Neptün ün daha parlak görünmesinin nedeni mevsim değişikliğinin göstergesidir. Güney yarıkürede 2005 yılında yaz başlayacak Hubble Uzay Teleskobu

99 Neptün: Mevsim Değişikliği 0 dönme ¼ dönme ½ dönme ¾ dönme ortalama

100 Dinamik ve Çalkantılı Gezegen Büyük Karanlık Leke Bulut hızı: 2000 km/sa Voyager 2, Ağustos 1989

101 Neptün üzerinde Yer büyüklüğünde Karanlık Lekeler Voyager 2, 1989

102 Neptün ün Halkaları Uydu Larissa Đç Halka: Leverrier Halkası, yarıçapı: km Dış Halka: Adams Halkası, yarıçapı: km Voyager 2

103 Neptün ve uydusu Triton Toplam uydu sayısı: 13 7 tane küçük uydu 1 tane büyük uydu (Triton) 4 tane 2002 de bulundu 1 tane 2003 te bulundu Voyager 2, Ağustos 1989

104 Neptün ün en büyük uydusu: TRĐTON

105 Triton un pembe görüntüsünün nedeni: Azot buzunun yavaşça buharlaşmasıdır. Triton, Neptün etrafında ters yönde dolanır, Neptün den bağımsız olarak oluşmuş ve sonradan yakalanmıştır.

106 Pluto: Donmuş Gezegen Uydusu, Charon

107 Pluto nun verileri Kütle: 1.25 x kg Eşlek yarıçapı: 1195 km Güneş ten uzaklık: 39.5 AB Dönme dönemi: 153 saat Dolanma dönemi: 248 yıl Yörünge basıklığı: Dönme ekseni eğikliği: Yörünge eğikliği: Eşlek yüzey çekimi: 0.58 m/s 2 Kaçma hızı: 1.2 km/s Ortalama sıcaklığı: -223 C

108 Pluto ve Charon EK BĐLGĐ: Pluto, 1930 da Clyde Tombaugh tarafından bulundu. Pluto-Charon sistemi, bir buz gezegen çiftine benzer. Pluto-Charon sistemi eş dönmeye sahiptir. Atmosfer yapısı: Metan ve Azot

109 Pluto nun olası iki yeni uydusu S/2005 P1 ve S/2005 P2 (31 Ekim 2005, Hubble Uzay Teleskobu)

110 Gerçek rengiyle Pluto Donmuş Metan Bilinmeyen bir mekanizmadan dolayı, eşlek bölgesi daha koyu görünüyor.

111 Pluto, 11 Şubat 1999 dan beri yine en uzak gezegen. 5 Nisan 2231 e kadar en uzak olacak Yörüngesi basık olduğundan, bir dolanımı içinde yaklaşık 20 yıl kadar Neptün en uzak gezegen oluyor.

112

113 Pluto nun Yüzeyi Hubble Uzay Teleskobu Haziran 1994 Temmuz 1994

114 Pluto, Temmuz 2002 de P126 olarak bilinen üçlü yıldızın önünden geçti. Pluto nun bilinmeyen atmosferi araştırıldı. 8.2 m VLT (Very Large Telescope)-ESO, Şili

115 Bölüm sonu...