BÖLÜM Tarım ve Hayvancılık

Transkript

1 BÖLÜM Tarım ve Hayvancılık

2 İÇİNDEKİLER Sayfa No İÇİNDEKİLER... i TABLOLAR... ii ŞEKİLLER... vi KISALTMALAR... vii Tarım ve Hayvancılık Tarımsal Gelişim Proje Alanları Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Hayvancılık Türleri, Adetleri, Beslenme Alanları Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Tarım ve Hayvancılığa Etkiler ile Etkilerin Kontrolü ve Azaltılmasına İlişkin Tedbirler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) i

3 TABLOLAR Sayfa No Tablo Ardahan İli Arazi Dağılımı Tablo Kars İli Arazi Dağılımı Tablo Erzurum İli Arazi Dağılımı Tablo Erzurum İlçeleri Arazi Dağılımı Tablo Erzincan İli Arazi Dağılımı Tablo Erzincan İlçeleri Arazi Dağılımı Tablo Erzincan İlçeleri Tarım Arazisi Dağılımı Tablo Bayburt İli Arazi Dağılımı Tablo Bayburt İlçelerinin Arazi Dağılımı Tablo Gümüşhane İli Arazi Dağılımı Tablo Giresun İli Arazi Dağılımı Tablo Sivas İli Arazi Dağılımı Tablo Yozgat İli Arazi Dağılımı Tablo Kırşehir İli Arazi Dağılımı Tablo Kırıkkale İli Arazi Dağılımı Tablo Kırıkkale İlçelerinin Arazi Dağılımı Tablo Ankara İli Arazi Dağılım Tablo Eskişehir İli Arazi Dağılım Tablo Eskişehir İlçelerinin Arazi Dağılımı Tablo Bilecik İli Arazi Dağılım Tablo Bilecik İlçelerinin Arazi Dağılımı Tablo Kütahya İli Arazi Dağılım Tablo Bursa ili Arazi Dağılımı Tablo Balıkesir İli Arazi Dağılımı Tablo Çanakkale İli Arazi Dağılımı Tablo Edirne İli Arazi Dağılımı ii

4 Tablo Tekirdağ İli Arazi Dağılımı Tablo Tekirdağ İlçelerinin Arazi Dağılımı Tablo Ardahan İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Kars İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Erzurum ili Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Erzurum İlçelerinin Ürün Desenleri Tablo Erzincan İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Bayburt İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Gümüşhane İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Giresun İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Sivas İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Yozgat İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Kırşehir ili Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Kırıkkale İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Ankara İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Ankara İlçelerinin Ürün Desenleri Tablo Ankara İlçelerinde Organik Tarım Tablo Eskişehir İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Bilecik İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Kütahya İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Bursa İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Bursa İlçelerinde Organik Tarım Tablo Balıkesir İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Çanakkale İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Edirne İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Tekirdağ İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tablo Ardahan İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Ardahan İlçelerinde Sığır Türleri iii

5 Tablo Ardahan İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Ardahan İlçelerinde Kümes Hayvanları Tablo Ardahan İlçelerinde Arıcılık Tablo Kars ili Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Kars İlçelerinde Sığır Türleri Tablo Kars İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Kars İlçelerinde Kümes Hayvanları Tablo Kars İlçelerinde Arıcılık Tablo Erzurum İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Erzurum İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Erzurum İlçelerinde Arıcılık Tablo Erzincan İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Erzincan İlçelerinde Sığır Türleri Tablo Erzincan İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Erzincan İlçelerinde Kümes Hayvanları Tablo Erzincan İlçelerinde Arıcılık Tablo Bayburt İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Bayburt İlçelerinde İnek Türleri Tablo Bayburt İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Bayburt İlçelerinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği Tablo Gümüşhane İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Gümüşhane İlçelerinde Sığır Türleri Tablo Gümüşhane İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Gümüşhane İlçelerinde Kümes Hayvanları Tablo Gümüşhane İlçelerinde Arıcılık Tablo Giresun Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Sivas İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Yozgat İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları iv

6 Tablo Kırşehir İli Hayvan Türleri ve Miktarları Tablo Kırşehir İlçelerinde Sığır Türleri Tablo Kırşehir İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Kırşehir İlçelerinde Kümes Hayvanları Tablo Kırşehir İlçelerinde Arıcılık Tablo Kırıkkale İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Kırıkkale İlçelerinde Arıcılık Tablo Ankara İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Ankara İlçelerinde Sığır Türleri, Küçükbaş Hayvanlar, Kümes Hayvanları ve Arıcılık Tablo Ankara İlçelerinde Hayvan Ürünleri Üretimi Tablo Ankara İlçelerinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği Tablo Eskişehir İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Bilecik İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Kütahya İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Kütahya İlçelerinde Sığır Türleri Tablo Kütahya İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Kütahya İlçelerinde Kümes Hayvanları Tablo Bursa İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Bursa İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Balıkesir İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Balıkesir İlçelerinde Sığır Türleri Tablo Balıkesir İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Balıkesir İlçelerinde Kümes Hayvanları Tablo Balıkesir İlçelerinde Arıcılık Tablo Çanakkale Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Tablo Edirne ili Hayvan Türleri ve Miktarları Tablo Tekirdağ İli Hayvan Çeşitleri ve Türleri Tablo Tekirdağ İlçelerinde Sığır Türleri v

7 Tablo Tekirdağ İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Tablo Tekirdağ İlçelerinde Kümes Hayvanları ŞEKİLLER Sayfa No Şekil Anket Yapılan Evlerde Ekilmiş Ürünler Şekil Anket Yapılan Yerleşimlerde Çiftlik Hayvanı, Koyun & Keçi ve Arı Kovanı Sayıları Şekil Anket Yapılan Yerleşimlerde Hayvan Otlanma Alanları Şekil Anket Yapılan Yerleşim Yerlerinde Arıcılık vi

8 KISALTMALAR ÇED da ha TANAP Çevresel Etki Değerlendirmesi Dekar Hektar Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı vii

9 Tarım ve Hayvancılık TANAP Proje güzergâhında bulunan tarımsal alanlar Arazi Varlığı Haritalarından belirlenmiştir. Güzergâh koridoru üzerinde bulunan tarımsal araziler tüm güzergâh koridorunun %89,75 ine denk gelen ha kadardır 1 (İl bazında 500 m koridorda arazi kullanımı verileri için Bkz. Bölüm ). Bölüm 5 te belirtildiği gibi, proje güzergâhının seçilmesinde ki bir kriter de güzergâh üzerinde bulunan tarımsal arazilerdir. Güzergâh değerlendirilirken, verimli tarımsal alanlardan olabildiğince kaçınılmıştır. Proje faaliyetlerinin yürütüleceği arazi ve çevresinde Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüklerinden kurum görüşleri alınmaktadır. İnşaata başlamadan önce kamp sahaları ve proje faaliyetlerinin yürütüleceği arazi ve çevresi ile ilgili 5403 numaralı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 numaralı Mera Kanunu ve 1380 numaralı Su Ürünleri Kanunu na uygun olarak ilgili yetkililerden ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüklerinden kurum görüşleri alınacaktır. Bu bölümde verilen bilgiler 500 m lik koridor boyunca il bazında mevcut olan ikincil veri kaynaklarından alınmıştır Tarımsal Gelişim Proje Alanları TANAP Projesi için kamulaştırma çalışmaları bu doküman hazırlandığı zaman devam etmektedir. Kamulaştırma çalışmalarının sonuçları alınınca projeden direkt etkilenecek tarımsal gelişme alanları değerlendirilecektir. Arazi Kullanım Kabiliyetleri Sınıflandırması 2 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından tanımlanmaktadır. Arazi kullanım kabiliyetleri açısından sekiz sınıflandırma mevcuttur ve aşağıdaki gibi özetlenebilir: Sınıf I: Arazi geleneksel tarımsal yöntemlerin uygulanabileceği şekilde düz ya da düze yakın, derin ve verimlidir ve kolayca ekilebilir. Rüzgâr ya da sudan ötürü erozyon görülebilir. Toprak yeterince drenaja sahiptir ve sel sebebiyle zarar görmemiştir. Arazi entansif tarıma uygundur. Sınıf II: Belirli tedbirler alındığında, arazi kolayca ekilip biçilebilir. Sınıf I ve II araziler, artan eğim, erozyona maruziyet, yarı-kalın toprak, sele maruziyet ve kolaylıkla izole edilebilen orta derece nemlilik gibi bir ya da daha çok sınıflandırma faktörlerine bağlı olarak birbirinden ayırt edilebilir. Sınıf III: Sınıf III araziler, uygun ekin seçimi ve en uygun tarım yöntemlerinin uygulanması ile yüksek ekonomik verme sahip ekinler için uygun bir hale getirilebilir. Arazi eğimli, erozyona hassas ya da çok nemlidir. Yüzlekler ve taban taşları mevcut olabilir. Arazi aşırı derecede kumlu ya da çakıllıdır ve nem tutma kapasitesi düşüktür. 1 Bu hesaplama için, Şimdiki Arazi Kullanım değerleri kullanılmıştır. Bkz. Bölüm

10 Sınıf IV: Sınıf IV araziler, çayırlar için uygundur. Nadiren tarla ekinleri ekilebilir. Sınıf IV arazilerde tarımı sınırlayan faktörler; artan eğim, erozyon, kötü toprak özellikleri ve iklimdir. Zayıf drenaja sahip toprağı olan araziler de Sınıf IV olarak sınıflandırılabilir. Yarıkurak bölgelerde, Sınıf IV topraklarda baklagiller dâhil olmak üzere ekin üretmek mümkün değildir. Sınıf V: Sınıf V araziler çayır ya da ormanlar gibi uzun ömürlü bitkiler için uygundur. Çakıllık ve nemlilik gibi faktörler toprağı işlemeyi sınırlandırabilir. Arazi düz ya da düze yakındır. Su ya da rüzgâr tarafından erozyona maruz kalmamaktadır. Sürekli toprak örtüsü korundukça, otlatma ve ağaç kesimine izin verilebilir. Sınıf VI: Sınıf VI arazilerde çayır ya da orman gibi uzun ömürlü bitkiler için bile tedbirler almak gereklidir. Arazi çok eğimlidir ve şiddetli erozyona maruz kalmaktadır. Arazinin nemliliği ya da aşırı kuruluğu ekimi sınırlayan diğer birçok neden arasında sayılabilir. Sınıf VII: Sınıf VII araziler çok eğimli, erozyona uğramış ve çakıllıdır. Kuru ya da bataklık toprağı ya da diğer uygun olmayan toprakları içerirler. Çayırlık ya da orman olarak kullanımı için çok itinalı bir bakım gereklidir. Sınıf VIII: Sınıf VIII arazilerin özellikleri çayır, orman ya da ekim için uygun değildir. Öte yandan, doğal habitat için bir çevre oluştururlar. Sınıf VIII araziler üzerinde rekreasyonel alanlar kurulabilir. Bataklıklar, çöller, derin sel yataklarına sahip alanlar, tepelik, çakıllı ya da taşlı alanlar Sınıf VIII arazi olarak tanımlanırlar Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü TANAP Proje güzergâhında sosyal mevcut durum tespit çalışması gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen araştırmaların bulgularına göre, anket yapılan hane halkının %43,3 ü sulu tarımla uğraşmaktadır. Projenin sosyal etki alanında alanın %33,6 sı sulanmaktadır. (Sosyal etki alanının tanımı için Bkz. Bölüm 7.2 ve 7.3.3). Sosyal Mevcut Durum Tespit Çalışmaları kapsamında, araştırmaların bulguları dört bölgeye ayrılmıştır. Bölge 1 de Ardahan, Kars, Erzurum, Erzincan, Bayburt, Gümüşhane, Giresun; Bölge 2 de Sivas, Yozgat, Kırşehir, Kırıkkale, Ankara, Eskişehir; Bölge 3 te Bilecik, Kütahya, Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Bölge 4 te Edirne, Tekirdağ bulunmaktadır. En yüksek sulanan arazi yüzdesi Bölge 4 te (%30) ve Bölge 2 dedir (%26). Yozgat ta sulanan araziler % 69,4 tür. TANAP Proje güzergâhı üzerindeki illerin sınırları dâhilindeki sulu ve kuru tarım arazileri ile arazilerin Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflamaları ileriki bölümlerde verilmektedir. Boru hattının 500 m koridoru için sayısal arazi kullanım verisi Bölüm de verilmiştir

11 Ardahan Ardahan ilinde Arazi Kullanım Kabiliyet Sınıflandırması açısından sekiz sınıf arazi çeşidi mevcuttur. Ardahan ilindeki uygulamalı tarıma uygun alanlar Sınıf I ve Sınıf IV arazilerdir. Sulu tarım Sınıf I ve II arazilerde yapılmaktadır. Posof alt-bölgesi dışındaki arazilerde tarım çoğunlukla Sınıf I-III arazilerde yapılmaktadır. Posof alt-bölgesinde sulu tarım Sınıf III ve Sınıf IV arazilerde; kuru tarım ise çoğunlukla Sınıf II-V arazilerde yapılmaktadır. Toprak yapısının uygunluğu bakımından tarımın yaklaşık %18 i Sınıf VI arazilerde gerçekleştirilmektedir. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo de verilmiştir. İldeki sulu ve kuru tarım alanları hakkında bilgi edinilememiştir 3. Tablo Ardahan İli Arazi Dağılımı Arazi Dağılımı Yüzey Alanı (ha) Tarımsal Arazi(ha) Çayır-Mera Arazisi(ha) Orman ve Fundalık(ha) Tarıma Elverişsiz Arazi(ha) Kars Kars ın km 2 toplam yüzölçümünün % 34,75 i tarımsal alan olup, % 39,11 i çayır/mera, % 3,72 si orman ve % 22,42 si tarıma elverişsiz alandır. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo de verilmiştir 4. Tablo Kars İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Yetersiz Sulu Tarım Arazisi 8211 Erzurum Erzurum da bütün araziler kapasitelerine uygun olarak kullanılamamaktadır. Yüksek tarım potansiyeline sahip Sınıf I ve Sınıf II arazilerin bazıları tarımsal uygulamalarla daha çok gelir getirebilecekken, kuru tarım arazisi ya da çayır/mera arazisi olarak kullanılmaktadır. Düşük tarımsal potansiyele sahip çayır/mera alanı olarak kullanılması gereken Sınıf VI ve Sınıf VII araziler ise kuru tarım alanları olarak kullanılmaktadır 5. İldeki arazi dağılımı aşağıdaki Tablo te verilmektedir 6. Tablo Erzurum İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Ardahan Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Kars İl Çevre Durum Raporu, Çevre Durum Raporu, İller 6 Erzurum İl Çevre Durum Raporu,

12 TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Erzurum ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo te verilmektedir

13 Tablo Erzurum İlçeleri Arazi Dağılımı İlçeler Toplam Yerleşim Alanı (Ha) Koruluk ve Orman (Ha) Ekilmeyen Tarım Arazisi (Ha) Tarım Dışı Arazi (Ha) Sulu Uzun Ömürlü Bitkiler (ha) Sulu Sebze Tarlaları (ha) Ekim Alanı Nadas ve Otlaklar ve Çimenlikler Dinlendirme Sulu(ha) Kuru (ha) Alanları (ha) Sulu Kuru Otlaklar Otlaklar (ha) (ha) Aşkale Horasan Köprüköy Palandöken Pasinler Yakutiye Aziziye İl Toplamı ,534 75,

14 Erzincan Erzincan ekonomisi çoğunlukla tarıma dayalıdır. Bölgede gözlemlenen orman ve yarı-orman alanlardaki azalmanın sebebi yerleşim alanlarındaki artış ve tarımsal aktivitelerin mevcudiyetindendir yılında tarımsal aktiviteler için kullanılan mera alanı 912 ha iken, bu sayı 2006 da ha ya yükselmiştir. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo te verilmiştir 7. Tablo Erzincan İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Yetersiz Sulanan Tarımsal Arazisi 9485 TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Erzincan ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo ve Tablo de verilmektedir. Tablo Erzincan İlçeleri Arazi Dağılımı İlçeler Tarım Arazisi (ha) Ormanlık ve Fundalık (ha) Mera (ha) Tarıma Elverişsiz Arazi (ha) Otlukbeli Refahiye Tercan Çayırlı İl Toplamı Tablo Erzincan İlçeleri Tarım Arazisi Dağılımı İlçeler Ekilen (ha) Ekim Alanı Nadas (ha) Ekilmemiş Tarım Arazisi (ha) Sebze Bahçeleri (ha) Bağlar (ha) Üzüm Bağları (ha) Otlukbeli Refahiye , Tercan ,5 8 - Çayırlı İl Toplamı Bayburt Bayburt ta baraj, gölet, hidroelektrik santral ve bunun gibi antropojenik bölgelerdeki artış sebebiyle tarımsal alanlarda ciddi bir azalma gözlemlenmektedir. Yanlış toprak kullanımı sebebiyle kaybedilen tarım arazisi büyüklüğü kısmen azdır. Bayburt göç veren bir il olduğundan, tarımla uğraşan nüfusta azalma gözlemlenmektedir. Sonuç olarak, tarımsal aktivitelerle ilgilenen ortalama nüfus yaşı artmaktadır. İşlenen arazi miktarı azalmakta ve boş duran tarımsal alanlar doğal etkilere maruz kalıp verimliliklerini kaybetmektedirler. Dağlık alanların, ormanların, meraların ve tarımsal alanların uygun olmayan kullanılışları nedeniyle su erozyonu büyük bir sorun haline gelmiştir. 7 Erzincan İl Çevre Durum Raporu,

15 Bölgede daha etkili bir toprak kullanımını sağlamak amacıyla bazı çalışmalar yürütülmektedir. Demirözü Barajı sulama bölgesindeki tarım arazisindeki birleştirme çalışmaları Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Samsun Bölge Müdürlüğü nce yürütülmektedir. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo de verilmiştir 8. Tablo Bayburt İli Arazi Dağılımı Tarım Alanları Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Bayburt un ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo da verilmektedir. Tablo Bayburt İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Tarım Arazisi (ha) Orman ve Fundalık (ha) Otlak (ha) Tarımsal Olmayan Araziler (ha) Demirözü Gümüşhane Gümüşhane ilinde toprağın tarımsal olarak kullanımını farklı etki seviyelerinde sınırlayan taşlık, drenaj bozukluğu, kumluluk ve en önemlisi erozyon gibi faktörler vardır. Tarımsal alanların karşısına çıkan bir başka sorun ise uygun olmayan arazi kullanımıdır. Özel sektör ve kamu kuruluşlarının yerleştirdikleri tesis, endüstriyel kuruluşlar, madencilik alanları gibi alan kullanımları sebebiyle verimli tarım arazilerinde ciddi bir kayıp olmuştur. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo Tablo Gümüşhane İli Arazi Dağılımı Tarımsal Araziler Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Giresun Giresun un ekonomisi çoğunlukla tarıma dayalıdır. İl Doğu Karadeniz Bölgesi nin en önemli fındık üretim merkezlerindendir. Yoğun yağış sebebiyle bitki örtüsü bakımından zengindir. İlde tarım faaliyetlerini kısıtlayan erozyon, taşlılık, drenaj bozukluğu ve kumluluk gibi değişik etki seviyelerine sahip sorunlar mevcuttur. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo de verilmiştir 10. Tablo Giresun İli Arazi Dağılımı Tarım Alanları Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Bayburt İl Çevre Durum Raporu, Gümüşhane İl Çevre Durum Raporu, Giresun İl Çevre Durum Raporu,

16 Sivas Sivas ta son yıllarda artan baraj sayısı, tarımsal alanlarda, ormanlarda ve yarı-doğal alanlarda azalmaya sebep olmuştur. Madencilik alanları ve endüstriyel ve ticari tesislerdeki artış antropojenik alanlarda artmaya sebep olmuştur ha olan mera, çayır, orman olması gereken V, VI ve VIII. Sınıf alanlar sürülürken, ha olan işlemeli tarımın yapıldığı II ve IV. Sınıf alanlar toprak koruma çalışmaları açısından gerekli ilgiyi görememektedir. Sivas ın ha olan tarımsal alanının ha ı sulu tarım alanı olarak kabul edilmekte ve toplam tarım alanının sadece % 25,5 ini oluşturmaktadır yılında toplam sulu tarım alanının ha ı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, ha ı Köy Hizmetleri tarafından ve ha ı yerel çiftçiler tarafından sulanmıştır. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo de verilmiştir 11. Tablo Sivas İli Arazi Dağılımı Tarım Alanları Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Yozgat Yozgat coğrafik özelliklerinden ötürü nüfus yoğunluğunun büyük ölçüde az olduğu illerden biridir. İlin ekonomisi çoğunlukla tarıma dayalı olup, son zamanlarda endüstride de gelişmeler gözlemlenmektedir. Yozgat İl Tarım Müdürlüğü nün 2009 yılındaki bildirisine göre, işlenmiş alanın %52,81 i kuru tarım alanı ve %4,70 i sulu tarım alanıydı. İlin arazi dağılımı aşağıda Tablo de verilmiştir 12. Tablo Yozgat İli Arazi Dağılımı Tarım Alanları Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Kırşehir Kırşehir toplamda ha tarımsal alana sahiptir, bu toplam alanın ha kadarı sulanabilir tarım alanlardan oluşmaktadır. Bununla birlikte sadece, ha tarım alanının ha ı sulanmaktadır. Başka bir deyişle; tarımsal alanların %80,54 ü sulanabilecekken, sadece %6,84 ü sulanmaktadır. İlde sulama yetersizdir. İldeki arazi dağılımı aşağıdaki Tablo te görülmektedir. Toprak erozyonu özellikle Kızılırmak Havzası ndaki bölgede görülmektedir. Erozyon riski; ormanlık alanların az olmasından ve bölgede hâkim olan bozkır bitki örtüsü yüzünden önemli ölçüde artmaktadır 13. Tablo Kırşehir İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Sivas Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Yozgat Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Sektörel Çalışma Grubu Raporu, Kırşehir İl Çevre Durum Raporu,

17 Kırıkkale Kırıkkale nin toplam ha olan yüzölçümünün, ha kadarı tarım amaçlı olarak kullanılmaktadır. Başka bir deyişle, toplam yüzölçümün %66,2 si tarım için kullanılmaktadır. Kırıkkale de antropojenik alanlarının artmasının sebebi; tarım alanları, ormanlık ve doğal alanlarda yapılan inşaatlardır. İlde tarım alanlarının yanlış kullanılmasını ve tarım toprağının uygunsuz kullanımını engellemek amacıyla ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla mevcut mevzuat kapsamında temelinde çiftçilerin eğitilmesi olan bazı çalışmalar gerçekleştirilmiştir. İldeki arazi dağılımı aşağıdaki Tablo de gösterilmektedir 14. Tablo Kırıkkale İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Kırıkkale ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo da verilmektedir İstatistiksel Bilgi 15 Kırıkkale İl Çevre Durum Raporu,

18 Tablo Kırıkkale İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Toplam (Ha) Uzun Ömürlü Bitkiler Sebze Bahçeleri Ekim Alanları Nadas ve Dinlendirme Alanları Tarım Sulu Kuru Sulu Kuru Sulu Kuru Sulu Kuru Sulu Kuru Arazisi Mera Alanları (Ha) Koruluk ve Orman (Ha) Tarım Dışı Alan (Ha) Keskin , , Çelebi ,2 0 3, İl Toplamı ,

19 Ankara Ankara da arazi kullanımındaki değişim çoğunlukla, şehirleşme ile doğru orantılı olarak, antropojenik alanlarının artması, tarım alanlarının azalması şeklinde gözlenmektedir. Ankara daki ormanlık alanlar, yarı-doğal alanlar, su kütleleri ve sulak alanlar yerlerini; kentsel ve kırsal yerleşimlere, endüstriyel ve halka açık alanlara, maden alanları ve inşaat alanlarına ve spor ve hobi alanları gibi antropojenik alanlara bırakmaktadırlar. Ankara nın toplam yüzölçümü ha dır, bu alanın ha kadarı kentsel ve endüstriyel alanlardan oluşmaktadır. Ankara nın arazi dağılımı aşağıda Tablo de belirtilmiştir 16. Tablo Ankara İli Arazi Dağılım Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Eskişehir Eskişehir Türkiye nin tarım ve endüstrisinde büyük bir rol oynamaktadır. Eskişehir e olan yoğun göçten dolayı; şehir merkezinde ve inşaat alanları yakınında bulunan tarımsal alanlar bir sorun teşkil etmektedir. Eskişehir Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nden elde edilen bilgiye göre Eskişehir in toplam ha olan yüzölçümünün ha kadarı işlenmiş tarım alanından oluşmaktadır. Eskişehir in arazi dağılımı aşağıdaki Tablo de gösterilmektedir 17. Tablo Eskişehir İli Arazi Dağılım Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Eskişehir ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo da verilmektedir. Tablo Eskişehir İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Ekim Alanı (ha) Sebze Bahçeleri (ha) Bağlar (ha) Üzüm Bağları (ha) Zeytinlikler (ha) Günyüzü Sivrihisar Mahmudiye Seyitgazi İnönü İl Toplamı Ankara İl Çevre Durum Raporu, Eskişehir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Eskişehir Tarımsal Yapı Verisi,

20 Bilecik Bilecik ilinin toplam yüzölçümü ha dır. Bu toplam alanın ha kadar olan %33 lük kısmı tarımsal alan olarak nitelendirilmektedir. Bilecik in ekonomisi çoğunlukla tarıma dayanmasına rağmen, son zamanlarda inşaat alanlarına yer açmak amacıyla tarım alanlarında azalma gözlenmektedir. Toplam tarım arazilerinin ha kadarı sulanabilir, bu miktarın da %30 oranındaki kısmı sulanmaktadır. Arazi dağılımı aşağıdaki Tablo de gösterilmektedir 18. Tablo Bilecik İli Arazi Dağılım Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Bilecik ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo de verilmektedir Tablo Bilecik İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Ekim Alanı (ha) Orman ve Fundalık (ha) Otlaklar (ha) Diğer Alanlar (ha) Bozüyük Kütahya Kütahya ilinde arazi kullanımındaki değişim bölgedeki endüstriyel yatırımların teşviki ile gerçekleşen OSB nin genişlemesinden, OSB nin işletmeye alınmasından, yeni yapılan yerleşim yerlerinden ve kamu alanlarındaki inşaatlarından kaynaklanmaktadır. Tarımsal alanların yanlış kullanımı belediye tarafından kamulaştırılan yerleşim yerlerinden, madencilik ve hayvancılık aktivitelerinden kaynaklanmaktadır. Kütahya toplam yüzölçümü olarak ha alana sahip olup, bu toplam alanın ha kadarı tarımsal alandır. Kütahya ilinin arazi dağılımı aşağıdaki Tablo de belirtilmektedir 19. Tablo Kütahya İli Arazi Dağılım Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Bursa Şehirleşme sebebiyle hızlı bir şekilde gelişmiş olan Bursa ekonomisi çoğunlukla, tarım, endüstri, turizm ve ticarete dayanmaktadır. Şehirde, şehir merkezi, kentsel ve kırsal yerleşim yerleri, endüstriyel ve halka açık birimler, maden alanları ve spor alanları hızlı bir şekilde gelişmiştir. Tarım arazilerinin azalmasına şehirleşme ve tarım arazilerin yanlış kullanımı sebep olmaktadır. Bursa ilinin toplam ha olan yüzölçümünün, 18 Bilecik İl Çevre Durum Raporu, Kütahya İl Çevre Durum Raporu,

21 hektarını tarım alanları oluşturmaktadır. Bursa nın arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo de belirtilmektedir 20. Tablo Bursa ili Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Balıkesir 2006 da bildirilen kayıtlara göre, Balıkesir in toplam yüzölçümü ha dır ve bu alanın ha ı tarımsal alanlardır. Bu tarımsal alanın toplamda ha kadarı sulanabilir olmakta ve bu alanın sadece %21 kadarı sulanmaktadır. Arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo de belirtilmektedir 21. Tablo Balıkesir İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Çanakkale Çanakkale ilinin temel ekonomik bileşeni tarım olmakla beraber, son yıllarda tarıma bağlı olarak sanayi kolları da gelişmektedir. Çanakkale ha kadarı sulanabilir olan toplam ha tarımsal alana sahiptir. Sulu tarım bu toplam sulanabilir alanın %13 ünde yürütülmektedir. Arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo te belirtilmiştir 22. Tablo Çanakkale İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Edirne Edirne nin ekonomisi tarıma dayanmaktadır. Aktif nüfusun %73 ü hayatlarını tarım, balıkçılık, ormancılık ve avcılıktan kazanmaktadır. İl gelirinin %42 si tarım kaynaklıdır. Son yıllarda sanayi de hızla gelişmektedir. Avrupa yı Orta Doğu ya ve İstanbul u Anadolu ya bağlayan transit karayolu Edirne den geçmektedir. Halka yapılan çift şeritli yol yapımları, gölet projeleri ve maden aktiviteleri gibi yatırımlar; verimli tarım arazileri üzerinde olumsuz etkilere sebep olmaktadır. Edirne nin toplam alanı ha olup, bu alanın %61 i (yaklaşık olarak ha) işlenmiş tarım alanıdır. Arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir Bursa İl Çevre Durum Raporu, Balıkesir İl Çevre Durum Raporu, Çanakkale Valiliği, Çanakkale ve Ekonomik Yapısı, 2012, 23 Edirne Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Özet Raporu,

22 Tablo Edirne İli Arazi Dağılımı Tarım Arazileri Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi Sulu Tarım Arazisi Tekirdağ Tekirdağ ın coğrafi konumu ilin gelişmesinde büyük bir rol oynamaktadır. Topoğrafik karakteristikleri ve E5 otoyolu üzerinde yer alması sanayi tesislerinin çoğalmasına ve ilin gelişmesine katkıda bulunmuştur. Tekirdağ ın İstanbul a çok yakın ve ulaşımının kolay olması; sanayi tesislerinin gelişimini ve tarım alanların azalmasını tetiklemiştir. Tekirdağ ın toplam yüzölçümü ha dır. Toplam alanının ha kadarı arazi kullanım kabiliyeti sınıflandırmasına uygun olarak tarım amaçlı kullanılmaktadır ha kadarı olan alan ise kullanım kabiliyeti sınıflandırmasına uygun olmayan bir şekilde, yanlış değerlendirilmektedir. Toplam il alanın %74 kadarı ( ha) tarımsal amaçlı olarak kullanılmaktadır. Arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 24. Tablo Tekirdağ İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazi Sulu Tarım Arazi TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Tekirdağ ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo de verilmektedir. Tablo Tekirdağ İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Ekim Alanları (da) Mera (da) Malkara Hayrabolu İl Toplamı Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Projenin gidişatını etkileyecek olan ürün desenleri ve yıllık üretim miktarları kamulaştırma çalışmaları tamamlandıktan sonra kesin olarak belirlenecektir. TANAP Proje güzergâhının mevcut durumunu belirlemek amaçlı anket çalışmalarıyla elde edilen tarımsal üretim verileri Bölüm da belirtilmiştir. Veriler arasında projeden etkilenecek köylerdeki tarımsal üretim miktarları mevcuttur. TANAP Sosyal Mevcut Durum Tespit Çalışmasına göre, 384 köyün 361 inde mevsimsel hasat söz konusudur. Tahıllar (%96,3) en yaygın ekindir. Endüstriyel bitkiler (%44) ikinci en yaygın ekin çeşididir. Şekil de görüldüğü gibi, diğer yaygın ekinler yem bitkileri (%30,7), baklagiller (%22,4), sebze (%19,9) ve meyvelerdir (%8) Tekirdağ İl Çevre Durum Raporu, Bu sonuçlar, aileler çeşitli ekinler yetiştirebileceğinden, çoktan seçmeli sorularla elde edilmiştir. Bu sebeple, şekiller 100 üzerinden değildir, her bir opsiyonun frekansını ya da oranlarını belirtir

23 Şekil Anket Yapılan Evlerde Ekilmiş Ürünler 26 Bölge 1 de en yaygın yetiştirilen ekin tahıllardır. En yaygın tahıllar; buğday (%93,6) ve arpadır (%79,5).Bölge 1 de en az yaygın olan ekinin endüstriyel bitkiler olduğu görülmektedir. Yem bitkileri en yaygın Bölge 1 de yetiştirilmektedir (%65,4). Bununla beraber, yem bitkileri Sivas (%66,7) ve Yozgat ta (%34,5) yetiştirilmektedir. Ayrıca, baklagiller en çok Bölge 2 de yetiştirilmektedir. Sebze ve meyveler en yaygın olarak Bölge 3 te yetiştirilmektedir. Bu bölgede yetiştirilen endüstriyel sebzeler arasında ayçiçeği (%27,1) ve mısır (%19,9) en yaygın olanlardır. Bölge 3 ten batıya doğru gidildiğinde, bu ürünlerin üretiminin arttığı gözlemlenmektedir. Aşağıda TANAP Proje güzergâhında bulunan illerin ürün desenleri ve yıllık üretim miktarları genel olarak gözden geçirilmiştir. Ardahan Ardahan ın ekonomisi temel olarak hayvancılığa dayanmaktadır. Bitki üretimi verimi; hayvan yemi haricinde uygun olmayan hava koşulları nedeniyle çok düşüktür. Bununla beraber oldukça kaliteli ekolojik tarım ürünleri yetiştirilmektedir. İldeki hemen hemen tüm bitkisel ve arıcılık ürünleri organik ürün olarak nitelendirilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir Kaynak: TANAP Sosyal Mevcut Durum Çalışmaları, Ardahan İl Çevre Durum Raporu,

24 Tablo Ardahan İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Buğday 61356, ,97 Arpa , ,51 Çavdar 13054, ,66 Yulaf 3845, ,42 Ağaç Meyveleri Kars Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut Elma Erik ,96 Kiraz Vişne 780 3,3 Dut - - Ceviz 500 4,2 Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Barbunya Sivri Biber 1,5 1,5 Domates 3 12 Fasulye Havuç 1 1 Salatalık 2 9 Beyaz Lahana Marul 3 8 Kıvırcık 2 6 Kuru Sarımsak 1 2 Sarımsak 3,5 32 Soğan 2,5 5 Kuru Soğan Şalgam - - Turp 0,3 0,9 Beyaz Fasulye Kars ın ekonomisi temel olarak tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Hem ekinler hem de yem bitkileri ekili alan ve ürün miktarı olarak başı çekmektedirler. Ekinler tüm tarımsal ürünler arasında, Kars ın coğrafik yapısı, yer şekilleri ve iklim koşulları sebebiyle en büyük üretim miktarına sahiptir. Son yıllarda; sulanabilir ve nazaran daha sıcak olan yerlerde bahçe bitkileri, endüstriyel bitkiler ve meyve ağaçları yetiştiriciliğinde artışlar görülmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda Tablo da belirtilmiştir. Tablo Kars İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Üretim Tipi Üretim Yüzdesi (%) Alan (Ha) Tahıl 66, Endüstriyel Bitkiler 1, ,10 Üzüm Bağı-Bahçeler 0, ,77 Yem Bitkileri 14, Baklagiller 0, Nadas 17, ,13 TOPLAM

25 Erzurum Toprak, dağlık yapı, elverişsiz iklim şartları, topoğrafik özellikler Erzurum da çok yönlü tarımı olumsuz etkilemektedir. Kullanılabilir alanın %12 si işlenmiştir ve %67 si doğal mera olarak bırakılmıştır. İlin kuzeyinde akan Çoruh Nehri ve kollarının oluşturduğu derin vadiler, ilde mikroiklim koşulları yaratmaktadır. Bu uygun bölgelerde sebze bahçeciliği ve meyvecilik yapılmaktadır. Seracılık da son yıllarda önem kazanmıştır. İlde 9845 m 2 alana yayılmış 61 tane sebze serası bulunmaktadır. Ayrıca; tahıl, şeker pancarı, patates, ayçiçeği, yenilebilir baklagiller gibi ürünler Erzurum, Pasinler ve Hınıs ovalarıyla birlikte uygun toprak ve topoğrafyaya sahip diğer bölgelerde yetiştirilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir. Tablo Erzurum ili Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Bitki Üretimi Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday Arpa Şeker Pancarı Ayçiçeği Çavdar Yulaf Yonca Fiğ Tarla Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Tahıl Yenilebilir Baklagiller Yem Bitkileri Endüstriyel Bitkiler Boru hattının geçmesi planlanan Erzurum ilçeleri için detaylı ürün desenleri bilgisi aşağıda Tablo de verilmiştir

26 Tablo Erzurum İlçelerinin Ürün Desenleri İlçeler Ekilen Alanlar ve Sebze Bahçeleri (ha) Ekinler(ha) Baklagiller (ha) Endüstriyel Bitkiler (ha) Yağlı Tohumlar (ha) Yumru Bitkiler (ha) Bitkiler (ha) Yem Bitkileri (ha) Aşkale , Horasan , , , Köprüköy , Palandöken Pasinler Yakutiye , Aziziye , , İl Toplamı

27 Erzincan Doğu Anadolu Bölgesi nin Yukarı Fırat Havzası nda yer alan Erzincan ın temel ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarımsal açıdan bölgenin yüksek kesimleriyle ovalık kısımları arasında büyük farklar bulunmaktadır. Erzincan Ovası Doğu Anadolu Bölgesi nde yer almasına rağmen; dağlarla çevrili olduğu ve mikroiklim özelliklerine sahip olduğu için çeşitli tarımsal ürünleri yetiştirmek mümkündür. Özellikle; farklı tipte meyve ağaçlarının dağılımı ve her türlü sebzenin bahçeciliğinin yapılabilmesi bu bölgeye özgü bir özelliktir. İlde yükseklik arttıkça kuru tarım daha baskın olmaktadır. Erzincan ın tarımsal ürünlerine ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo te belirtilmiştir 7. Tablo Erzincan İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Bitki Üretimi Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Buğday 47381, Arpa 18806, Çavdar Yulaf Mısır (silo) 14272, Tritikale (tahıl) Tritikale (ot) - - Nohut Beyaz Fasulye Ayçiçeği (lokma) Fiğ (tahıl) Fiğ (ot) Şeker Pancarı Patates Kuru Soğan Yonca Korunga Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Fasulye Nohut Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Yonca Korunga Fiğ (ot) Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Mısır (silo) 1472, Patates Meyveler Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut Ayva Elma Erik İğde Kayısı Kiraz Kızılcık Şeftali Vişne Aşısız Kayısı Antep Fıstığı Ceviz Badem Dut İncir

28 Bitki Üretimi Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Hurma Çilek Üzüm Sebze Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Beyaz Lahana Kıvırcık+Marul Ispanak Maydanoz Nane Sakız Kabağı Kabak Salatalık Patlıcan Bamya Domates Sivri+Yeşil Biber Kavun Karpuz Fasulye Beyaz Fasulye Soğan Havuç Bayburt İlde önem sırasıyla buğday, arpa ve çavdar ekilmektedir. İlde ikamet edenlerin ihtiyaçları karşılandıktan sonra geriye kalan ürünler; un değirmenleri ve tahıl depoları yoluyla ekonomik zincire katkı sağlamaktadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir 8. Tablo Bayburt İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday Arpa Çavdar Tritikale (tahıl) Fiğ (tahıl) Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Nohut Fasulye Yeşil Mercimek Bezelye 6 6 Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Yonca (kuru ot) Korunga (kuru ot) Fiğ (kuru ot) Çayır, Mera Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Mısır (silo) Patates Meyveler Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut Ayva

29 Elma Erik Kayısı Kiraz Vişne Ceviz Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Beyaz Lahana Marul 4 20 Kıvırcık 4 7 Ispanak 6 48 Maydanoz 2 4 Kabak 3 90 Salatalık Domates Biber 2 20 Fasulye Barbunya 5 7 Soğan Havuç 1 Gümüşhane Gümüşhane ilinde buğday, arpa, çavdar, yulaf, mercimek ve pamuk gibi yetiştirilmesi yaz kuraklığı gerektiren ekinler bölgenin her mevsim yağışlı olmasından dolayı yetiştirilememektedir. Kıyı bölgelerinde tahılların yerini mısır almaktadır. Kış mevsimi fındık, çay, limon ve zeytin gibi ürünlerin Doğu Karadeniz deki üretimini mümkün kılmaktadır. İç bölgelerde azalan yağış miktarı nedeniyle ormanlıklar olumsuz olarak etkilenirken, bu gerçek tahıl ve şeker pancarı üretimini mümkün kılmaktadır. Gümüşhane nin tarımsal ürünleri ile ilgili bilgiler aşağıda verilen Tablo de verilmiştir 9. Tablo Gümüşhane İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday (şartlı) Buğday (diğer) Arpa Çavdar Tritikale (tahıl) Yulaf (tahıl) Mısır (tahıl) Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Fasulye Nohut Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Yonca (yeşil ot) Korunga (yeşil ot) Fiğ (yeşil ot) Mısır (silo) Meyveler Ürünler Ekim Akanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut Ayva

30 Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Elma (golden) Elma (starking) Elma (Amasya) Elma (grannysmith) Elma (diğer) Erik Kayısı Aşısız Kayısı Kiraz Kızılcık Vişne Şeftali Ceviz Fındık Çilek Dut Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Beyaz Lahana 2243 Karalahana 17 Marul 61 Kıvırcık 19 Ispanak 10 Maydanoz 2 Fasulye 1715 Kabak 1 Sivri Biber 13 Yeşil Biber 45 Salatalık 1050 Kornişon 75 Domates 2370 Sarımsak 3 Soğan 40 Giresun İlin kıyı bölgelerinde fındık üretimi, tarımsal faaliyetler arasında en baskın olandır. Fakat yaşam kaynağı olarak fındık üretiminden çok hayvancılık ve sebzecilik yapılmaktadır. Son yıllarda kivi üretimi ve seracılık bölgede önem kazanmaktadır. Tahıl üretimi, meyvecilik, bahçe sebzeciliği ve tütüncülük Giresun ilindeki diğer tarımsal aktivitelerdir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir 10. Tablo Giresun İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Buğday Arpa Mısır Kuru Fasulye Yonca (kuru) Fiğ (kuru) Patates Nohut Korunga (kuru)

31 Fiğ (tahıl) Mısır (silo) Çavdar Sivas Sivas ilinde tahıl üretimi çok yaygın olmakla birlikte, sebze bahçeciliği oldukça nadir görülmektedir. Domates, fasulye, lahana ve salatalık en çok yetiştirilen sebzelerdir. Üretilen ürünler çoğunlukla ilin ihtiyaçlarını karşılamamaktadır, bu sebeple çevre illerin ürünleri de tüketilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda Tablo de belirtilmiştir 28. Tablo Sivas İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Buğday 3322, Arpa Çavdar Yulaf (tahıl) Tritikale (tahıl) Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı(ton) Nohut Fasulye Yeşil Mercimek Kırmızı Mercimek Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Fiğ (kuru ot) Yonca (kuru ot) Korunga (kuru ot) Mısır (silo) Bakla Mürdümük Endüstriyel Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Şeker Pancarı Yapay Tohumlar Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Ayçiçeği (yağ) Ayçiçeği (lokma) Aspir Kolza Tüber Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Kuru Soğan Kuru Sarımsak Patates Çayır, Mera Alanı: da 28 Sivas İl Çevre Durum Raporu,

32 Yozgat Yozgat ilinin ekonomisi, tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarımsal alanlarda kuru tarım üretimi ön plandadır. Buğday, arpa, nohut, mercimek, fasulye ve bahçe sebzeleri ve bitkileri bölgede en çok üretilen ürünler arasında yer almaktadır. Genel olarak İç Anadolu Bölgesi ndeki sebze-meyve üretimi yetersiz olup, sadece bölgesel ihtiyaçları karşılamak için yapılmaktadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıdaki Tablo de belirtilmiştir 29. Tablo Yozgat İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday Arpa Çavdar Yulaf Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Nohut Yeşil Mercimek Fasulye Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Yonca (kuru ot) Korunga (kuru ot) Fiğ (kuru ot) Tritikale Mısır (silo) Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Şeker Pancarı Ayçiçeği Patates Kanola Meyveler Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut 1163 Ayva 303 Elma 5855 Erik 1075 Kayısı 662 Kiraz 240 Şeftali 118 Vişne 307 Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Domates 8916 Biber 652 Fasulye 1581 Soğan 430 Kuru Soğan Beyaz Lahana 1804 Marul Yozgat İl Çevre Durum Raporu,

33 Ispanak 223 Maydanoz 69 Salatalık 1777 Karpuz Kavun 2313 Kırşehir Kırşehir de en yaygın ürün toplam ekinlerin %87 sini oluşturan tarla bitkileridir. Son yıllarda, iç piyasada artan değeriyle birlikte, bölgedeki nohut ekim alanları artmıştır. Kırşehir yem bitkileri bakımından gelişmemiş bir şehirdir. Endüstriyel bitkiler olarak yalnızca ayçiçeği ve şeker pancarı üretilmektedir. Üretilen meyveler ilde uygun soğuk hava deposu olmadığından şehir içinde satılmaktadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir 13. Tablo Kırşehir ili Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday 1161, Arpa 1084, Çavdar Yulaf Mısır (tahıl) Tritikale Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Nohut Fasulye Yeşil Mercimek Fiğ (tahıl) Korunga Tohumu Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Fiğ (ıslak ot) Yonca (kuru ot) tek tip Korunga (kuru ot) Mısır (silo) Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Ayçiçeği (lokma) Ayçiçeği (yağ) Aspir Şeker Pancarı Kuru Soğan Patates Kimyon Kırmızı Biber Kuru Sarımsak Meyve Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Üzüm Ceviz Elma Armut Kayısı Erik

34 Aşısız Kayısı Kiraz Badem Ayva Vişne Dut Ürünler Ekim Alanı(da) Üretim Miktarı (ton) Şeftali Çilek İğde Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Domates Karpuz Kavun Biber Salatalık Fasulye Balkabağı (lokma) Patlıcan Kıvırcık Ispanak Sarımsak Soğan Beyaz Lahana Pırasa Marul Maydanoz Sakız Kabağı Havuç Kabak Bayır Turpu Acur Nane Kırmızı Turp Bakla Tere 20 7 Barbunya 10 3 Dereotu 10 3 Kırmızı Lahana Roka 10 3 Semiz Otu 10 3 Yer Elması Bamya 5 3 Mantar 4 70 Boş Sebze Tarlası Kırıkkale Bölgede yaygın olarak bulunan tarım ürünleri, buğday, arpa, şeker pancarı ve ayçiçeğidir. Sebze bahçeciliği ve meyvecilik ilde yaygın şekilde yapılırken; bağcılığın da ekonomide yadsınamaz bir rolü vardır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir Kırıkkale İl Çevre Durum Raporu,

35 Tablo Kırıkkale İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Buğday 1134, Arpa Çavdar Mısır Pirinç Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Nohut Fasulye Yeşil Mercimek Fiğ Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Yonca (kuru ot) Korunga (kuru ot) Mısır(silo) Fiğ (kuru ot) Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Şeker Pancarı Meyveler Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut Ayva Elma Erik Kayısı Kiraz Şeftali Vişne Aşısız Kayısı 90 2 Ceviz Badem Çilek - - Dut - - Üzüm (tüketim) ha Üzüm (şarap) 4142 ha 2113 Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Bamya Sivri Biber Yeşil Biber Sos Biberi 8 13 Domates (tüketim) Domates (sos) Fasulye Havuç - - Salatalık Sakız Kabağı - - Kabak Balkabağı (lokma) Ispanak Karpuz Kavun

36 Beyaz Lahana 2 1 Bürüksel Lahanası - - Kırmızı Lahana - - Kıvırcık Marul Patlıcan Pırasa Sarımsak - - Soğan Bayır Turpu - - Kırmızı Turp - - Mavikantaron 5 4 Brokoli 5 2 Kültür Mantarı - - Ankara İl çevresindeki temel gelir kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Yaygın tarımsal ürünler; buğday, arpa, yulaf, pirinç, şeker pancarı ve patatestir. Ayrıca kavun ve karpuz üretimi de yaygın görülmektedir. Temel meyve türleri elma, armut ve ayvadır. Ayrıca üzüm bağları da oldukça geniş bir alandadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 16. Tablo Ankara İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Buğday ,25 Arpa ,1 Fiğ(tahıl) Baklagiller Yemeklik Fasulye Nohut Fasulye Yeşil Mercimek Yem bitkileri Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Fiğ(kuru ot) 6151, Yonca (kuru ot) 3358, Mısır (silo) 2197, Korunga (kuru ot) 581, Yulaf (kuru & yeşil) Mısır Sorgum (kuru ve yeşil) Bakla Mürdümük (yeşil) 5 7,5 Endüstriyel Tesisler Şeker pancarı ,82 Pamuk Kimyon Ayçiçeği (yağ) Ayçiçeği (yağ) Aspir Meyveler Ürünler Ekim alanı (ağaç) Üretim miktarı (ton)

37 Elma Vişne Ürünler Ekim alanı (ağaç) Üretim miktarı (ton) Armut Kiraz Kayısı Ceviz Dut Üzüm 4582,8 ha Sebzeler Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Kavun Karpuz 3886, Domates 3540, Göbek 2559, Havuç Salatalık 1074, Fasulye 769, Boru hattının geçmesi planlanan ilçeler için ürün desenleri bilgisi aşağıda Tablo de verilmiştir. Tablo Ankara İlçelerinin Ürün Desenleri İlçeler Ekinler(ha) Baklagiller(ha) Endüstriyel Bitkiler (ha) Yağlı Tohumlar (ha) Yem Bitkileri(ha) Yumrulu Bitkiler (ha) Bala , ,3 Gölbaşı 45312, Haymana , Polatlı , , , İl Toplamı , , , ,0 7247, ,4 Ayrıca, Ankara ilçelerinde yapılan organik tarımla ilgili hakkında bilgiler Tablo te verilmiştir. Tablo Ankara İlçelerinde Organik Tarım İlçeler Alan (da) Üretim Bala 3585 Buğday, Arpa, Mısır, Kimyon Gölbaşı 10 Elma, Armut, Kayısı, Erik Polatlı 1695 Buğday, Arpa, Kimyon İl Toplamı 9696 Eskişehir Tipik karasal iklime sahip Eskişehir ilinde, Sarıcakaya ilçesi ve Mihalıççık ilçesinin bazı bölümleri haricinde çoğunlukla tahıl ve şeker pancarı yetiştirilmektedir. Mikro iklim bölgeleri olan Mihalgazi ve Sarıcakaya da sebze bahçeciliği ve seracılık sadece ilin ve bölgenin ihtiyacını karşılamak amacıyla yapılmaktadır. Eskişehir Türkiye nin tarım faaliyetlerinde büyük rol oynamasının yanında sanayileşme ve modernleşme ile de oldukça önemli bir yere sahiptir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir Eskişehir İl Çevre Durum Raporu,

38 Tablo Eskişehir İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tarla Bitkileri Buğday (şartlı) Buğday(diğer) 1765, Arpa 1202, Çavdar Mısır (tahıl) Tiritikale Tritikale(tahıl) Baklagiller Nohut Fasulye Fiğ Yeşil Mercimek Yem bitkileri Mısır(silo) Fiğ (yeşil) Yonca (kuru ot) Korunga (kuru ot) Şeker Pancarı Tohumu Endüstriyel Bitkiler Şeker pancarı Haşhaş Kimyon Yapay Tohumlar Ayçiçeği (yağ) Ayçiçeği (lokma) Aspir Yumrulu Bitkiler Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Soğan Sarımsak Patates Yem Pancarı Meyveler Ürünler Ekim alanı (ağaç) Üretim miktarı (ton) Antep fıstığı 29 Armut 549 Ayva 267 Badem 526 Ceviz 330 Çilek 50 Dut 348 Elma (Amasya) 2065 Elma (diğer) 654 Elma (gölden) 862 Elma (grannysmith) 74 Elma (starking) 1082 Erik 639 Iğde 207 Incir 44 Kayısı

39 Kızılcık 199 Kiraz 3538 Nar 516 Şeftali 128 Trabzon Hurması 7 Üzüm (tüketim) Üzüm (şarap) 463 Vişne 997 Aşısız Kayısı 409 Zeytin 193 Sebzeler Beyaz lahana 2958 Karalahana 635 Brüksel lahanası 13 Enginar 20 Marul 4927 Kıvırcık 7404 Aysberg 913 Ispanak 2786 Pırasa 2482 Semiz Otu 686 Tere 319 Dereotu 101 Nane 19 Maydanoz 1450 Roka 673 Fasulye 5222 Bakla 111 Bezelye 166 Barbunya 359 Bamya Kabak 3 Kavun 4398 Karpuz Sakız kabağı Salatalık 3847 Turşu 6738 Patlıcan 4556 Domates (tüketim) 6006 Domates (sos) Yeşil Biber 120 Sivri Biber 1351 Biber (sos) 3041 Sarımsak 671 Soğan 23 Havuç 4076 Bayır turpu 460 Kırmızı Turp 187 Kırmızı pancar 173 Mavi kantaron 2737 Brokoli 828 Atıştırmalık Kabak 1626 Kültür Mantarı

40 Bilecik Bilecik ilinde tahıl ürünleri arasında buğday en çok ekim alanına sahiptir ve buğdaydan sonra ikinci sırada arpa gelmektedir. Son yıllarda meyvecilik, bahçe sebzeciliği ve yem bitkisi üreticiliğinde de kayda değer bir artış olmuştur. Tarımsal ürünlere ait bilgiler aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 18. Tablo Bilecik İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday Arpa Çavdar Yulaf Baklagiller Nohut Fasulye (kuru) Yeşil Mercimek Yem bitkileri Kaplıca Mısır (tahıl) Mısır Mısır (silo) Fiğ (tahıl) Fiğ (tahıl) Bakla (tahıl) 45 4 Bakla (yeşil ot) Yem Pancarı Yonca (yeşil ot) Korunga (yeşil ot) Endüstriyel Tesisler Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Şeker pancarı Şerbetçiotu Ayçiçeği Patates Meyveler Ayva Erik Kiraz Şeftali Vişne Ceviz Nar Üzüm Zeytin Sebzeler Domates Domates (sera) Fasulye Karpuz Soğan

41 Barbunya Kavun Bezelye Salatalık Salatalık (sera) Patlıcan Kabağı Kütahya Kütahya ilinde tüm tarımsal aktiviteler arasında tahıl üretimi %61 ile en yüksek yüzdeye sahiptir. Tahılların yanısıra pişirmelik baklagiller, yem bitkileri, endüstriyel bitkiler ve sebze-meyve de ilde yetiştirilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir 19. Tablo Kütahya İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday (şartlı) Buğday (diğer) 1268, Arpa (diğer) Arpa (bira) Çavdar Yulaf(tahıl) Darı Mısır (tahıl) ,9 Kuş Yemi 0 0 Tritikale(tahıl) Baklagiller Barbunya (hayvan yemi) 0 0 Barbunya (tüketim) Nohut Fasulye (kuru) Yeşil Mercimek Kırmızı Mercimek 0 0 Börülce (kuru) 20 2 Fiğ (tahıl) Bakla (tahıl) Mürdümük (tahıl) Yem bitkileri Yonca (yeşil ot) ,7 Korunga (kuru ot) Mısır 1. ekim Mısır 2. ekim 0 0 Fiğ (kuru ot) Bakla Beyaz Yonca 0 0 Mısır (silo) 1. ekim Mısır (silo) 2. ekim Yulaf (yeşil) Sorgum (kuru ot) 0 0 Tritikale (yeşil ot) Mürdümük (yeşil ot) Endüstriyel Bitkiler

42 Tütün ,5 Şeker pancarı Haşhaş Acı Bakla 10 1 Kekik 0 0 Meyveler Armut Ayva Elma (golden) Elma (starking) Elma (Amasya) Elma (grannysmith) Elma (diğer) Muşmula 0 110,59 Erik Iğde Kayısı Aşısız Kayısı 0 58,07 Kiraz Yaban Mersini 1 490,06 Şeftali (nektarin) 0 17,01 Şeftali (diğer) Vişne Antep fıstığı Ceviz Badem Fındık 30 6 Kestane Çilek Dut Incir 0 22,5 Nar 0 3,5 Trabzon Hurması 0 36 Üzüm (şarap) 0 0 Üzüm (çekirdekli) Üzüm (çekirdeksiz) Sebzeler Beyaz lahana Karalahana 20 16,4 Marul Kıvırcık Ispanak Pırasa Semiz Otu 9 3,6 Tere 9 2,35 Nane 13 1,4 Maydanoz Brüksel lahanası Roka 6 1,3 Aysberg 2 2 Fasulye Taze Barbunya Bezelye 6 4,2 Barbunya

43 Börülce Bamya Kabak Kavun Karpuz Dolmalık Kabak Salatalık Turşu Patlıcan Domates (tüketim) Domates (sos) Yeşil Biber ,7 Sivri Biber Sosluk Biber Bal Kabağı (lokma) 20 2,3 Kornişon Sarımsak ,6 Soğan Havuç Bayır turpu Kırmızı Turp Kırmızı pancar Kültür mantarı 4 33,6 Karnabahar Bursa Bursa ilinde standart ve yüksek mahsullü meyve ve sebzelerin ve tarla bitkilerinin çoklu kültür ve entansif tarımları yapılmaktadır. İklim şartlarına göre hemen hemen bütün türlerde tarım ürünleri elde edilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 32. Tablo Bursa İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tarla Bitkileri Mısır (silo) Buğday (diğer) Yonca (yeşil ot) Mısır (tahıl) Fiğ (yeşil ot) Patates (diğer) Ayçiçeği (yağ) Ayçiçeği (lokma) Pirinç Şeker pancarı Arpa (diğer) Fasulye (kuru) Nohut Yulaf (yeşil ot) Yemlik Şalgam Sorgum (yeşil ot) Yulaf (tahıl) Yem Pancarı Mısır Bursa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Aktivite Raporu,

44 Pişirmelik Barbunya Çavdar Tritikale (tahıl) Fiğ (tahıl) Barbunya (hayvan yemi) Bezelye Tritikale (yeşil ot) Korunga (yeşil ot) Tütün Buğday (şartlı) Bakla (yeşil ot) Mercimek (yeşil) Kolza (kanola) Susam Mercimek (Kırmızı) Kütlü Pamuk Pamuk (Fiber) Pamuk (tohum) Mürdümük (yeşil ot) 2 1 Meyveler Zeytin Armut Şeftali (diğer) Üzüm (çekirdekli) Kiraz Çilek Ceviz Incir Elma (Starking) Erik Şeftali (Nektarin) Ayva Elma (diğer) Elma (Golden) Ahududu Kestane Elma (Grannysmith) Vişne Böğürtlen Badem Kırmızı Biber (baharat) Fındık Elma (Amasya) Anason Kivi Dut Üzüm (çekirdeksiz) Nar Kızılcık Trabzon Hurması Kara Kimyon Muşmula Antep fıstığı 0 16 Kayısı Aşısız Kayısı

45 Malta Eriği 0 4 Iğde 0 1 Sebzeler Domates (sos) Domates (tüketim) Fasulye (taze) Soğan (kuru) Sivri Biber Karpuz Yeşil Biber Sosluk Biber Patlıcan Bezelye (taze) Enginar Ispanak Pırasa Kavun Beyaz Lahana Mavikantaron Salatalık Sakız kabağı Karalahana Barbunya (taze) Kıvırcık Brokoli Bamya Roka Kabak Maydanoz Marul Soğan (taze) Kereviz (kök) Tere Semiz Otu Havuç Sarımsak (taze) Barbunya (taze) Dereotu Sarımsak (kuru) Brüksel lahanası Turşu Aysberg Bayır Turpu Karayaprak Lahanası Turp (Kırmızı) Nane Kırmızı pancar Taze Börülce 30 6 Kültür Mantarı 0 2 Ayrıca, Bursa ilçelerinde yapılan organik tarım hakkında bilgi Tablo de verilmiştir

46 Tablo Bursa İlçelerinde Organik Tarım Balıkesir İlçe Üretim Alanı (da) Orhaneli 4987,532 Büyükorhan 2811,077 Mustafa Kemal Paşa 28,833 İl Toplamı 11471,285 Balıkesir de çoğunlukla üretilen tarım ürünleri; tahıllar, susam, haşhaş, ayçiçeği, tütün, şeker pancarı, domates ve kavundur. Diğer önemli tarım ürünleriyse; fasulye börülce, şeftali, elma ve mandalinadır. İlde ayrıca pamuk üretimi de yaygın olarak görülmektedir. İl Marmara Bölgesinde Bursa ile birlikte en yüksek miktarda pamuk üretimini gerçekleştirmektedir. Ayrıca ilin kıyı bölgelerinde zeytincilik de yapılmaktadır. İlde 10 milyondan fazla zeytin ağacı bulunmaktadır. Balıkesir, Gönen, Susurluk ve Edremit ovaları temel tarımsal üretim bölgeleridir. Gönen ovasının temel ürünü pirinçtir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir 21. Tablo Balıkesir İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday (tahıl) 1476, Buğday (yeşil ot) Arpa (tahıl) Arpa (yeşil ot) Çavdar (tahıl) Çavdar (yeşil ot) Yulaf (tahıl) Yulaf (yeşil ot) Baklagiller Nohut Fasulye (kuru) Barbunya (pişirmelik) Yeşil Mercimek Bezelye (kuru) Börülce (kuru) Yem bitkileri Mısır (sla) Fiğ Yonca Korunga Tritkale (tahıl) Tritkale (yeşil ot) Sorgum (yeşil ot) Yemlik Şalgam Endüstriyel Bitkiler Ayçiçeği (yağ) Tütün Haşhaş Şeker pancarı Kanola (Kolza) Kütlü Pamuk

47 Patates Aspir Meyveler Antep fıstığı Armut Ayva Badem Ceviz Çilek Dut Elma (Amasya) Elma (diğer) Elma (golden) Elma (grannysmith) Elma (starking) Erik Fındık Iğde Incir Kayısı Kestane Kızılcık Kiraz Kivi Limon Mandalina Akçaağaç Nar Portakal (washington) Şeftali (diğer) Şeftali (nektarin) Trabzon Hurması Üzüm (kurutmalık, çekirdekli) Üzüm(kurutmalık, çekirdeksiz) 9 9 Üzüm (çekirdekli) Üzüm (çekirdeksiz) Üzüm (şarap) Vişne Aşısız Kayısı Zeytin Zeytin (yağ) Sebzeler Beyaz lahana Karalahana 20 16,4 Marul Kıvırcık Ispanak Pırasa Semiz Otu 9 3,6 Tere 9 2,35 Nane 13 1,4 Maydanoz Brüksel lahanası Roka 6 1,3 Aysberg

48 Fasulye Taze Barbunya Bezelye 6 4,2 Barbunya Börülce Bamya Kabak Kavun Karpuz Dolmalık Kabak Salatalık Turşu Patlıcan Domates Domates (sos) Yeşil Biber ,7 Sivri Biber Sosluk Biber Dolmalık Kabak (lokma) 20 2,3 Kornişon Sarımsak ,6 Soğan Havuç Bayır Turpu Kırmızı Turp Kırmızı Pancar Kültür Mantarı 4 33,6 Mavi kantaron Çanakkale Çanakkale ilinde temel ekonomik aktivite tarımdır. Türk İstatistik Enstitüsü nün verilerine göre Çanakkale köyleri gelirinin %70 den fazlası tarım ürünlerinden elde edilmektedir. Başlıca önemli tarımsal ürünler; buğday, ayçiçeği, domates, barbunya ve elma olarak sıralanmaktadır. Bağcılık da bölgede geleneksel bir aktivite olarak yer almaktadır. Tüm köylerin %5 inde meyve yetiştiriciliği ve bahçe sebzeciliği en önemli gelir kaynağı olarak görülmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 33. Tablo Çanakkale İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday 1112, Arpa Çavdar Yulaf (tahıl) Mısır (tahıl) Pirinç Tritikale (tahıl) Baklagiller Barbunya (hayvan yemi) Barbunya (pişirmelik, kuru) Bezelye (kuru) Nohut Fasulye (kuru) Börülce (kuru) Çanakkale İl Çevre Durum Raporu,

49 Fiğ (tahıl) Yem bitkileri Yonca (kuru ot) Korunga (kuru ot) Mısır Fiğ (kuru ot) Mısır (silo) Mısır (silo)2. ekin Yulaf (ıslak ot) Yulaf (kuru ot) Sorgum (yeşil ot) Tritikale (ıslak ot) Tritikale (kuru ot) Endüstriyel Sebzeler Tütün Şeker Pancarı Pamuk Susam Yapay Tohumlar Ayçiçeği (yağ) Fıstık Kanola (kozla) Yumrulu Bitkiler Kuru Soğan Kuru Sarımsak Patates Yem Pancarı Meyveler Armut Ayva Elma Akçaağaç ağaç 178 Erik Iğde 4880 ağaç 65 Kayısı Yaban Mersini 9870 ağaç 150 Kiraz Şeftali (nektarin) Şeftali (diğer) Vişne Aşısız Kayısı 6560 ağaç 150 Antep fıstığı Badem Ceviz Fındık Kestane ağaç 930 Çilek Dut ağaç 497 Incir Kivi 3 9 Nar Trabzon Hurması 2225 ağaç 62 Sebzeler Beyaz lahana Karalahana Enginar Marul Kıvırcık Aysberg Ispanak

50 Pırasa Semiz Otu Dereotu 4 2 Maydanoz Nane Roka 10 8 Fasulye Taze Barbunya Bezelye Börülce Bamya Kabak Sakız kabağı Kabak (lokma) Kavun Karpuz Salatalık Turşu Patlıcan Domates Domates (sos) Yeşil Biber Sivri Biber Sosluk Biber Kornişon Sarımsak Soğan Havuç Bayır Turpu Kırmızı Turp Kereviz (kök) Mavikantaron Brokoli Edirne Edirne ilinde en yaygın ürünler tarlaların %92 sinde üretilmekte olan buğday, ayçiçeği ve pirinçtir. Buğday ve ayçiçeğinin büyük bir kısmı kuru alanlarda yetiştirilmektedir. Pirinç özellikle Meriç, Ergene ve Tunca nehirlerinin havzalarında sulu alanlarda yetişmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 34. Tablo Edirne İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday (tahıl) 1725, Pirinç Arpa Tritikale Yulaf Baklagiller Nohut Barbunya 5 2 Fasulye (kuru) Yem bitkileri Fiğ Yem Pancarı Edirne İl Çevre Durum Raporu,

51 Yonca (kuru ot) Korunga Endüstriye Bitkiler Ayçiçeği Şeker Pancarı Tütün 50 3 Susam Meyveler Armut 2164 Ayva 450 Elma 4783 Erik 879 Kayısı 343 Kiraz 499 Şeftali 899 Vişne 153 Ceviz 1077 Badem 248 Dut 247 Üzüm Üzüm (şarap) 7477 Sebzeler Domates Yeşil Biber Sivri Biber Sarımsak Soğan Havuç Turp Mavikantaron Beyaz lahana Karalahana Ispanak Pırasa Fasulye (taze) Bezelye (taze) Bamya(taze) Sakız kabağı Salatalık Marul Kıvırcık Taze Barbunya Patlıcan Karpuz Kavun Kabak Tekirdağ Buğday Tekirdağ daki en önemli tarla bitkisidir. Ayrıca, ildeki bir başka önemli tarım ürünü olan ayçiçeği Türkiye ayçiçeği üretiminin %25 ini oluşturmaktadır. İldeki bir diğer temel tarım faaliyeti ise Şarköy Malkara ve merkez ilçelerde yaygın olan şarap yapımcılığıdır. Meyve üretiminin büyük bir kısmı bu üzüm bağlarında yapılmaktadır. En

52 yaygın üretilen meyve türleri ise; erik, elma, armut, ayva, kiraz ve ceviz olarak sıralanmaktadır. Üretilen meyvelerin hemen hemen hepsi ilde tüketilmekte olup çok küçük bir kısmı Türkiye pazarına verilmektedir. Zeytin üretimi ise sadece Şarköy ilçesinde yapılmaktadır. Bölgede yaygın olarak üretilen sebzeler ise; karpuz, domates, pırasa, biber, kavun, salatalık ve marul olarak sıralanmaktadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 35. Tablo Tekirdağ İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Ekinler Buğday (diğer) Ayçiçeği (yağ) Arpa Kanola (kolza) Mısır (silo) Pirinç Fiğ (yeşil ot) Soğan (kuru) Yonca (yeşil ot) Şeker Pancarı Mısır (tahıl) Yulaf (tahıl) Patates Yulaf (yeşil ot) Baklagiller Barbunya 20 3 Bezelye (kuru) 20 4 Börülce (kuru) 20 1,2 Fasulye (kuru) Fiğ (tahıl) Nohut Yeşil Mercimek ,5 Yem bitkileri Fiğ (yeşil ot) Yem Pancarı Korunga (ıslak ot ) Mısır (silo) 1. ekin Mısır (silo) 2. ekin Mısır 1. ekin Mısır 2. ekin Sorgum (yeşil ot) Tritikale (yeşil ot) ,5 Yem Şalgamı ,4 Yonca (yeşil ot) ,5 Yulaf (yeşil ot) Meyveler Badem Ceviz Armut Ayva Tekirdağ Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Tarım Raporu

53 Akçaağaç 4 50,28 Elma Hurma 2 4 Dut ağaç 265 Incir 5360 ağaç 174 Kivi 9 22,5 Nar Üzüm (çekirdekli) Üzüm (şarap) Çilek 6 4 Erik Iğde 2260ağaç 18 Kiraz Vişne Aşısız Kayısı 1765 ağaç 22 Zeytin Zeytin (yağ) ,315 Şeftali Kayısı Hayvancılık Türleri, Adetleri, Beslenme Alanları TANAP Sosyal Mevcut Durum Tespit Çalışmasına göre, dağ köylerinde en önemli ekonomik aktivite koyun yetiştiriciliğidir. Anket yapılan yerleşimler arasında koyun ve keçi yetiştiriciliğinin en yaygın olduğu bölgeler Bölge 3 (%98,5) ve Bölge 4 tür (%97,6). Bölge 2 de kısmen daha azdır ve Bölge 1 de %54,8 ile en düşük orana sahiptir. (Şekil ). Genel olarak, ekin üretimi sadece aile halkı ve hayvan beslenmesi için geçim amaçlı olarak gerçekleştirilmektedir. Buğday, darı ve saman otlakları en çok görülen ekinlerdir. Az traktör kullanımından da anlaşılabileceği üzere, makineleşme az seviyededir. Dağlarda, köylüler genel olarak toprak sahipleridir. Her aile kendi mal varlığına göre değişik sayılarda hayvancılık (inek ya da koyun) yapar. İlkbaharın başında, koyunlar sürü halinde toplanır, çobanların gözetimi altında meralara çıkarılırlar. Öncelikle koyunlar köy civarlarında tutulur ve daha sonra tohumlama zamanında önce, işlenmiş tarlalara ve daha sonra, yazın ortasına kadar, meralara götürülürler. Ağustosun sonunda, koyun sürüleri, köylerdeki hasat yapılmış tarlalara geri dönerler. Bütün alandaki işlenmiş topraklar çoğunlukla yerel kişilere ve resmi kurumlara aittir. Hayvancılık bütün bölgelerde yaygındır. (Bkz. Şekil )

54 Şekil Anket Yapılan Yerleşimlerde Çiftlik Hayvanı, Koyun & Keçi ve Arı Kovanı Sayıları Proje güzergâhı boyunca, ailelerin % 32,5 i kendi hayvanlarını tarlalara otlamaya götürmemektedir. Hayvanlar, köylerin yakınlarındaki yaygın mera ve çayırlarda otlatılmaktadır. Kars (Bölge 1), Ankara (Bölge 2), Bursa (Bölge 3) ve Edirne Tekirdağ (Bölge 4) te az sayıda aile kendi alanlarını otlanma yeri olarak kullanmaktadır (Bkz. Şekil ). Şekil Anket Yapılan Yerleşimlerde Hayvan Otlanma Alanları

55 Arıcılık Arıcılık boru hattı boyunca doğudan batıya doğru yapılmaktadır. (Şekil ). Yerel arıcılık kapsamında, arı kovanları belirli bir alana yerleştirilir ve mevsim boyunca bal üretir. Bu tarzda işlemler Ardahan, Bayburt (Bölge 1), Yozgat, Kırşehir (Bölge 2); Bilecik, Kütahya, Balıkesir (Bölge 3) de yapılmaktadır. Taşınabilir arıcılık, Balıkesir ve Tekirdağ da gerçekleştirilmektedir. Taşınabilir arıcılıkla uğraşanlar, senenin yedi ayı boyunca Türkiye nin değişik alanlarına seyahat eder, kolonilerini floranın bal üretimi için yeterince zengin olduğu yerlere götürürler. Bu değişen yerlerin kaydı, her ildeki Gıda, Tarım, Hayvancılık İl Müdürlükleri tarafından tutulur. Taşınabilir arıcılık daha çok Bölge 1 ve Bölge 2 de yaygın olarak görülmektedir. Şekil Anket Yapılan Yerleşim Yerlerinde Arıcılık TANAP Proje güzergâhında bulunan illerdeki hayvanların türleri ve sayıları ilerleyen bölümde verilmiştir. Ardahan Ardahan ekonomisi çoğunlukla hayvancılık üzerine dayanmaktadır. İldeki en önemli tarımsal faaliyet mera hayvancılığıdır, bu sebeple tarımsal alanlar tarımsal amaçlarla kullanılmak yerine önceki mera, sonraki mera ve çayır olarak tanımlanmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir

56 Tablo Ardahan İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (yetişkin) Buzağı (1 yaşından küçük) Manda 8 Koyun Keçi 1477 At-katır Eşek 1518 Kedi 4875 Köpek Kümes hayvanları Arı kolonisi Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo , Tablo , Tablo , Tablo de verilmiştir. Tablo Ardahan İlçelerinde Sığır Türleri İlçeler Sığır Sığır (Yetişkin) Buzağı Manda Toplam Merkez Hanak Damal Posof İl Toplamı Tablo Ardahan İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçeler Küçükbaş Koyun Keçi Toplam Merkez Hanak Damal Posof İl Toplamı Tablo Ardahan İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçeler Kümes Hayvanları Merkez Hanak Damal 9313 Posof İl Toplamı Tablo Ardahan İlçelerinde Arıcılık İlçeler Toplam Alan (ha) Mera (ha) Bulunan Arı Kolonileri (Sayı) Arı Kolonisi Kapasitesi (Sayı) Merkez Damal Hanak Posof İl Toplamı

57 Kars Kars ilinin temel gelir kaynağı hayvancılıktan sağlanmaktadır. Karsta yetiştirilen hayvanlar özellikle Türkiye nin batı bölgelerine pazarlanmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgiler aşağıda Tablo de belirtilmiştir. Tablo Kars ili Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır Buzağı Koyun Keçi Tavuk Hindi Ördek 9500 Kaz Tatlısu balıkları 136 ton Arıcılık kovan Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo , Tablo , Tablo ve Tablo de verilmiştir. Tablo Kars İlçelerinde Sığır Türleri İlçeler Sığır Buzağı Merkez Sarıkamış Selim İl Toplamı Tablo Kars İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçeler Koyun Keçi Merkez Sarıkamış Selim İl Toplamı Tablo Kars İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçeler Tavuk Hindi Ördek Kaz Merkez Sarıkamış Selim İl Toplamı Tablo Kars İlçelerinde Arıcılık İlçeler Arı Kovanı Sayısı Üretim (ton) Merkez Sarıkamış Selim ,33 İl Toplamı Erzurum İldeki sığırların %27 si yerli ırklardan oluşmaktadır; bu durum kalite ve üretimde düşüklüğe, üretim maliyetinin ise artmasına sebep olmaktadır. Hayvancılık ilde artık eskisi kadar karlı değildir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo te belirtilmiştir

58 Tablo Erzurum İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) Sığır (melez) Sığır(yerli) Manda 1032 Koyun Kılkeçisi At 8130 Eşek 4711 Katır 428 Tavuk Hindi Ördek 4642 Kaz Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar 876 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo ve Tablo te verilmiştir. Tablo Erzurum İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçeler Yerli Koyun Kılkeçisi İşaretli Üretim(ton) İşaretli Hayvan Hayvan Sayısı Sayısı Üretim (ton) Aşkale , Horasan Köprüköy Pasinler , İl Toplamı Tablo Erzurum İlçelerinde Arıcılık İlçeler Bal Üretimi (kg) Aşkale Horasan Köprüköy Pasinler İl Toplamı Erzincan Doğu Anadolu Bölgesi nde Yukarı Fırat Havzası nda yer alan Erzincan ilinin ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Hayvancılık ilin dağlık ve yüksek bölgelerinde öne çıkmaktadır. %17 si yerli %23 ü kültür ırkı olmak üzere ilde toplamda adet sığır bulunmaktadır. İldeki otlak ve mera alanlarının uygunluğu Türkiye ortalamasının üzerindedir. Türkiye ortalaması %11 iken Erzincan ın toplam yüzey alanının %38 i meralarla kaplıdır. İlde yıllık olarak 115 ton (gövde ağırlığı) koyun/keçi yetiştirilmektedir. Hayvanlar için en ucuz besin kaynağı olan otlaklar, rehabilite edildiği ve hayvan yetiştiricilerine gerekli eğitimler verildiği taktirde daha verimli bir şekilde kullanılabilmektedir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir

59 Tablo Erzincan İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) Sığır (melez) Sığır(yerli) Manda 940 Koyun Kılkeçisi Tavuk - Hindi 3942 Ördek 1175 Kaz 8010 Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar 250 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo , Tablo , Tablo ve Tablo te verilmiştir. Tablo Erzincan İlçelerinde Sığır Türleri İlçeler Saf Kültür Sığırları Melez Sığırlar Yerli Sığırlar Manda Otlukbeli Refahiye Tercan Çayırlı İl Toplamı Tablo Erzincan İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçeler Koyun Kılkeçisi Otlukbeli Refahiye Tercan Çayırlı İl Toplamı Tablo Erzincan İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçeler Hindi Ördek Kaz Otlukbeli Refahiye Tercan Çayırlı İl Toplamı Tablo Erzincan İlçelerinde Arıcılık İlçeler Eski Tip Arı Kovanı Sayısı Yeni Tip Arı Kovanı Sayısı Bal Üretimi (kg) Otlukbeli Refahiye Tercan Çayırlı İl Toplamı Bayburt İlin temel gelir kaynağı hayvancılıktır. Hayvancılık kuruluşları genellikle küçük ölçekli aile kuruluşları olup, genellikle koyun, dana yetiştiriciliği, balıkçılık, çiftlik hayvancılığı ve arıcılık yapılmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir

60 Tablo Bayburt İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 7618 Sığır (melez) Sığır(yerli) 2170 Manda 497 Koyun Kılkeçisi 4005 Tavuk Hindi 2550 Ördek 650 Kaz 1125 Arı Kovanları Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo ,Tablo ,Tablo te verilmiştir. Tablo Bayburt İlçelerinde İnek Türleri İlçe Sığır Manda Demirözü Tablo Bayburt İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Koyun Kılkeçisi Demirözü Tablo Bayburt İlçelerinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği Demirözü Proje Kapasitesi(ton/yıl) Üretim(ton/yıl) Ağ Balıkçılığı Gümüşhane Gümüşhane de hayvan yetiştiriciliği özellikle kurbanlık için yapılmaktadır. Yetiştirilen hayvanlar çoğunlukla İzmir, İstanbul, Bursa, Samsun ve Ankara gibi şehirlere satılmaktadır. Hayvanlar için gerekli yemler Erzincan, Erzurum ve Şebinkarahisar da bulunan yem fabrikalarından sağlanmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo te belirtilmiştir 9. Tablo Gümüşhane İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) Sığır (melez) Sığır(yerli) Manda 113 Koyun(yerli) Koyun (Merinos) 460 Kılkeçisi 4015 Tavuk Hindi 374 Kaz 202 Ördek 138 Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar

61 Boru hattının geçmesi planlanan Kelkit ilçesindeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo , Tablo , Tablo ve Tablo da verilmiştir. Tablo Gümüşhane İlçelerinde Sığır Türleri İlçe Hayvan Yetişkin Genç-Bebek Sütlü Hayvan Sayısı Süt (ton) Kelkit Sığır (kültür) Manda Sığır(melez) Sığır(yerli) Tablo Gümüşhane İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Hayvan Yetişkin Genç-Bebek Sütlü Hayvan Süt (ton) Sayısı Kelkit Yerli Koyun Kıl Keçisi ,55 Tablo Gümüşhane İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçe Hayvan Sayı Kelkit Yumurtlayan Tavuk Hindi 125 Kaz 105 Ördek 27 Tablo Gümüşhane İlçelerinde Arıcılık İlçe Yeni Tip Arı Kovanları Eski Tip Arı Kovanları Bal Üretimi (ton) Kelkit Giresun Giresun un kıyı bölgeleri hayvan yetiştiriciliği için elverişli değildir. Hayvancılığın maliyetini düşürecek otlak alanları bulunmamaktadır. Tepeler ve ovalar ulaşımın zorluğu ve yerel halk arasındaki toprak kavgaları sebebiyle verimli olarak kullanılamamaktadır. Hayvan çiftçiliği yem bitkilerinin üretilebilmesi ve kaliteli otlaklara bağlıdır, bu sebeple ilde Çamoluk, Alucra ve Şebinkarahisar haricinde hayvancılık karlı olmamaktadır. İldeki koyun üreticiliği zamanla azalmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 10. Tablo Giresun Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(yetişkin) 4565 Buzağı 1731 Manda (yetişkin) 904 Koyun-Keçi (yetişkin) 0 Alabalık Balık Larvası Arılı Kovanlar

62 Sivas Sivas taki hayvancılık faaliyetleri üretim miktarlarına göre sığır, koyun, kümes hayvanları, arıcılık ve at yetiştiriciliği olarak beş temel grupta sınıflandırılabilir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 36. Tablo Sivas İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) Sığır (melez) Sığır(yerli) Manda 3011 Koyun Kılkeçisi At 735 Katır 90 Eşek 2390 Tavuk (piliç) 505 Tavuk (yumurta amaçlı) Hindi Kaz 3935 Ördek 1413 Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar 1434 Yozgat Bölgede hayvancılık en önemli gelir kaynaklarından birisidir. Toprağın ve iklimin gösterdiği uygunluk büyük miktarda sığır ve koyun yetiştiriciliğini mümkün kılmaktadır. Son yıllarda özel yatırımcılar tarafından orta ve büyük ölçekli tavuk çiftlikleri kurulmuştur. Bu tavuk çiftliklerinde üretilen tavuk etleri ve yumurtalar ekonomiye büyük katkıda bulunmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 29. Tablo Yozgat İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) Sığır (melez) Sığır(yerli) Manda 1349 Koyun Kılkeçisi Tavuk (piliç) Tavuk (yumurta amaçlı) Hindi Kaz Ördek Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar 757 Seyyar Tip Kovanlar Sivas Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Verileri,

63 Kırşehir Sığır/inek ve koyun/keçi yetiştiriciliği çoğunlukla ilde bulunan hayvan besi çiftliklerinde yapılmaktadır. Kırşehir de ilin ve çevre illerin ihtiyacını karşılayan üç yumurta çiftliği bulunmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo te belirtilmiştir 13. Tablo Kırşehir İli Hayvan Türleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 9750 Sığır (melez) Sığır(yerli) Manda 334 Koyun Keçi Tavuk (piliç) 9485 Tavuk (yumurta amaçlı) Hindi Kaz Ördek Arı Kovanları 4564 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo , Tablo , Tablo ve Tablo de verilmiştir

64 Tablo Kırşehir İlçelerinde Sığır Türleri İlçe 1 Yaşından Küçük Erkek (Buzağı) (Sayı) 1 Yaşından Küçük Dişi (Buzağı) (Sayı) 1-2 Yaş Arası Dişi (Düve) (Sayı) 1-2 Yaş Arası Erkek (Tosun) (Sayı) 2 Yaşından Büyük (Boğa) (Sayı) 2 Yaşından Büyük (İnek) (Sayı) 2 Yaşından Büyük (Öküz) (Sayı) Çiçekdağı Akçakent Akpınar İl Toplamı Tablo Kırşehir İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe 6 Aydan Küçük (Kuzu) (Sayı) Ay Arası (Yaşlık Yavru) (Sayı) 2 yaşından Büyük Koyun (Sayı) 2 Yaşından Büyük Koç (Sayı) 6-12 Ay Arası Yaşlık Yavru Kuzu (Sayı) 6 Aydan Küçük Yaşlık Yavru (Sayı) 6-12 Ay Arası Cebic (Sayı) 6-12 Ay Arası Gezdan (Sayı) 2 Yaşından Büyük Keçi (Sayı) 2 Yaşından Büyük Erkek Keçi (Sayı) Çiçekdağı Akçakent Akpınar İl Toplamı

65 Tablo Kırşehir İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçe Piliç Yumurtlayan Tavuk Hindi Kaz Ördek Çiçekdağı Akçakent Akpınar İl Toplamı Tablo Kırşehir İlçelerinde Arıcılık İlçe Yeni Tip Arı Kovanları Eski Tip Arı Kovanları Bal Üretimi (ton) Çiçekdağı Akçakent Akpınar İl Toplamı Kırıkkale İlde sığır, Ankara keçisi, kıl keçisi ve koyun yetiştiriciliği geleneksel metotlarla yapılmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 30. Tablo Kırıkkale İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) Sığır (melez) Sığır(yerli) Manda 101 Koyun(yerli) Koyun (merinos) 873 Kılkeçisi Angora Keçisi 4438 Tavuk (Piliç) Tavuk (yumurta amaçlı) Hindi 3056 Kaz 1745 Ördek 1357 Sazan 30 Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar 1346 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo da verilmiştir. Tablo Kırıkkale İlçelerinde Arıcılık İlçe Yeni Tip Arı Kovanları Eski Tip Arı Kovanları Bal Üretimi (ton) Keskin Çelebi İl Toplamı Ankara İlde koyun yetiştiriciliği oldukça yaygındır. Ankara keçisi ilin sembolü olarak kabul edilmektedir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir

66 Tablo Ankara İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır Manda 586 Koyun Keçi Tavuk (piliç) Tavuk (yumurta amaçlı) Hindi Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo , Tablo ve Tablo te verilmiştir. Tablo Ankara İlçelerinde Sığır Türleri, Küçükbaş Hayvanlar, Kümes Hayvanları ve Arıcılık Arı Kovanları İlçe Büyükbaş Küçükbaş Yumurta Tavuğu Piliç/Yıl (Eski+ Yeni) Bala Gölbaşı Haymana Polatlı İl Toplamı İlçe Tablo Ankara İlçelerinde Hayvan Ürünleri Üretimi Süt Miktarı (ton) Kıl Miktarı (kg) Yün Miktarı (kg) Bal Üretimi (ton) Toplam Kırmızı Et Üretimi (ton) Beyaz Et (ton) Bala Gölbaş Haymana Polatlı , İl Toplamı Tablo Ankara İlçelerinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği Alanın Adı İlçe Sazan(kg/yıl) Kerevit (kg/yıl) Hirfanlı 1 Barajı Bölgesel Balık Avlama Alanı Eskişehir Gümüş Balığı (kg/yıl) Bala İlde mera hayvancılığı yerini önemli ölçüde entansif hayvancılık ve kültür ırkı hayvancılığına bırakmıştır. Kültür ırklarının artması et ve süt üretiminde artışa olanak vermiştir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 31. Tablo Eskişehir İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) Sığır (melez) Sığır(yerli) Manda 251 Koyun(yerli) Koyun (merinos) Kılkeçisi Angora Keçisi Tavuk (Piliç) Tavuk (yumurta amaçlı)

67 Türler Miktar Hindi Kaz Ördek 4189 Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar 574 Gümüş Balığı 400 Kızılkanat 800 Ayna Sazanı+ Çin Sazanı Gri Tekir 100 Diğer Balıklar 6000 Alabalık (çiftlik) Ayna Sazanı (çiftlik) 2000 Bilecik Bilecik te doğal, melez ve kültür ırkı sığır ve koyun yetiştiriciliği küçük çaplı aile şirketleri tarafından yapılmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo te belirtilmiştir 18. Tablo Bilecik İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) Sığır (melez) 8399 Sığır(yerli) 2016 Manda 3 Koyun-Kuzu Keçi Kümes hayvanları Alabalık 694 İpekböcekçiliği 520 Arıcılık Kütahya Hayvancılık Kütahya nın en önemli gelir kaynaklarından biridir. İlde hayvancılığın gelişimi için birçok proje yürütülmektedir. (Otlak, Yem Bitkileri ve Hayvancılık Gelişimi Projesi, Hayvan Hastalıkları ve Parazitlere Karşı Mücadele Projesi, Su Ürünleri Gelişimi Projesi, vb.) Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir 19. Tablo Kütahya İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) Sığır (melez) Sığır (yerli) Manda 828 Koyun Kılkeçisi Angora Keçisi Koyun (merinos) Tavuk (piliç) Tavuk (yumurta amaçlı) Hindi Kaz Ördek

68 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo , Tablo ve Tablo da verilmiştir. Tablo Kütahya İlçelerinde Sığır Türleri Hayvan İlçe Yetişkin Genç-Ergen Süt (ton) Sığır (kültür) Domaniç Tavşanlı İl Toplamı Manda Tavşanlı İl Toplamı Sığır (melez) Domaniç Tavşanlı İl Toplamı Sığır (yerli) Domaniç Tavşanlı İl Toplamı Tablo Kütahya İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Hayvan İlçe Yetişkin Genç-Ergen Süt (ton) Yün (ton) Koyun (yerli) Domaniç Tavşanlı İl Toplamı Keçi (kıl) Domaniç Tavşanlı İl Toplamı Tablo Kütahya İlçelerinde Kümes Hayvanları Hayvan İlçe Sayı Domaniç 0 Piliç Tavşanlı İl Toplamı Domaniç 8000 Yumurta Tavuğu Tavşanlı İl Toplamı Domaniç 120 Hindi Tavşanlı 550 İl Toplamı Domaniç 30 Kaz Tavşanlı 50 İl Toplamı Domaniç 50 Ördek Tavşanlı 140 İl Toplamı 6101 Bursa Hayvancılık Bursa da oldukça gelişmiştir. Yörede hayvancılık için uygun çayır, otlak ve meralar bulunmaktadır. En yaygın türler koyun, kıl keçisi ve sığır olarak sıralanmaktadır. Karacabey ve M. Kemalpaşa arasında yer alan Karacabey Harası, Türkiye nin en büyük at çiftliklerinden bir tanesidir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir

69 Tablo Bursa İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) Sığır (melez) Sığır (yerli) 9574 Manda 1101 Koyun Kılkeçisi Tavuk (piliç) Tavuk (yumurta amaçlı) Kaz-Ördek-Hindi Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar 1886 At 1963 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo de verilmiştir. Tablo Bursa İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Koyun Keçi Harmancık Orhaneli Büyükorhan Mustafa Kemal Paşa İl Toplamı Balıkesir İlde meralarda ve yüksek bölgelerde sığır ve koyun yetiştiriciliği oldukça yaygındır. İl 2007 senesinde et üretiminde birinci sıradaydı. Havran, İvrindi, Susurluk, Manyas ve Savaştepe ilçelerinde peynir ve yoğurt çiftlikleri yaygındır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir 21. Tablo Balıkesir İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) Sığır (melez) Sığır(yerli) Manda 2092 Koyun(yerli) Koyun (merinos) Kıl Keçisi Tavuk (piliç) Tavuk (yumurta amaçlı) Hindi 3794 Ördek Kaz 4811 Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar 1157 Kuzu Balığı 7009 Bakalorya Kırmızı Tekir 700 Küçük mavibalık Çipura 35 Dilbalığı Dülger

70 Türler Miktar Fenerbalığı 265 Hamsi Levrek 0 Akrep Balığı 2150 Sarıgöz 150 Orkinos Uskumru İzmarit Balığı 6040 İşkine Balığı 1400 Kalkan 29 Siyah Çipura 2687 Kırlangıç Balığı Çiroz Köpekbalığı Gupa Balığı 2501 Levrek 3720 Mavi Balık Marya 5783 Melanurya 0 Melina 0 Mercan Balığı 0 Mezgit Balığı Taş Levreği 400 Mırmır Balığı 26 Ton Balığı 900 Amısır Ateş Balığı Çupra 0 Sarpa Balığı 1150 Sinarit Balığı 0 Sona 0 Kırmızı Çizgili Tekir Tirsi Balığı 2260 Tombil Balığı 820 Troik Balığı 210 Dikenli Vatoz Çiroz Zargana Balığı 2203 Deniz Turnası 300 Diğer Balık Çeşitleri 20 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo ,

71 Tablo , Tablo ve Tablo da verilmiştir. Tablo Balıkesir İlçelerinde Sığır Türleri İlçe Kültür Sığırı Melez Sığır Yerli Sığır Manda Susurluk Manyas Gönen İl Toplamı

72 Tablo Balıkesir İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Koyun Yerli Merinos Koyunu Kılkeçisi Susurluk Manyas Gönen İl Toplamı Tablo Balıkesir İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçe Piliç Yumurta Tavuğu Hindi Ördek Kaz Susurluk Manyas Gönen İl Toplamı Tablo Balıkesir İlçelerinde Arıcılık İlçe Eski Tip Arı Kovanı Yeni Tip Arı Kovanı Arı Üretimi (kg) Susurluk Manyas Gönen İl Toplamı Çanakkale Çanakkale de hayvancılık yerel halkın en önemli gelir kaynaklarından birisidir. Çanakkale de hayvancılık dağlık bölge kıyı şeridi hayvancılığı, dağ hayvancılığı ve orman hayvancılığı olarak gruplandırılabilir. Bitki yetiştirmeye müsait olmayan alanlarda yaşayan halkın temel geçim kaynağı hayvancılıktır. İldeki ana hayvan türleri sığır, koyun, keçi ve tavuktur. Arıcılık da önemli tarım faaliyetlerinden bir tanesidir. Koyun ve keçi üretimi sığır üretiminden fazla olmasına rağmen et ve süt üretimi bakımından sığır yetiştiriciliği daha önemlidir. Hayvancılık ile alakalı bilgi aşağıda Tabloda belirtilmiştir 33. Tablo Çanakkale Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) Sığır (saf kültür) Sığır (yerli) 9085 Manda, At, Eşek, Katır Deve 7593 Koyun(yerli) Kılkeçisi Tavuk Hindi 7545 Kaz 5993 Ördek 8897 Arı Kovanları Edirne İlde sığır ve koyun yetiştiriciliği yaygındır. Ayrıca kıyı bölgelerinde balıkçılık da yapılmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo de belirtilmiştir

73 Tablo Edirne ili Hayvan Türleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) Sığır (melez) Sığır (yerli) 2960 Manda 81 Koyun(yerli) Koyun (merinos) Kılkeçisi Tavuk (piliç) Tavuk (yumurta amaçlı) Hindi Kaz Ördek Yeni Tip Kovanlar Eski Tip Kovanlar 4605 Dilbalığı Dülger Balığı Hamsi Kırlangıç Balığı Ahtapot Kalamar 4215 Tekirdağ İlde son zamanlarda hayvancılık sektöründe bir gerileme gözlenmektedir, bununla birlikte 2010 senesinde sektör tekrar ivme kazanmaya başlamıştır. İlin kıyı kesimlerinde su ürünleri üretimi oldukça yaygındır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo da belirtilmiştir 35. Tablo Tekirdağ İli Hayvan Çeşitleri ve Türleri Türler Miktar Sığır(kültür) Sığır (melez) 2615 Sığır(yerli) 1350 Manda 421 Koyun(yerli) Koyun (merinos) 4586 Kıl Keçisi Tavuk (piliç) 5500 Tavuk (yumurta amaçlı) Hindi 3592 Kaz 5231 Ördek Sarıkuyruk Balığı 5400 Bakelorya 1567 Dilbalığı 98 Fener Balığı 385 Hamsi Çipura 120 Orkinos Uskumru İzmarit Balığı 180 Kalkan Balığı 10 Çupra 2 Kırlangıç Balığı

74 Türler Miktar Tombul Çupra Köpekbalığı 2356 Beyaz Lagos 85 İstavrit 695 Mavi Balık Mezgit Öksüz Balığı 22 Amısır-Bonito 8751 Dil Balığı 54 Sardalya 7282 Kırmızı Çizgili Tekir 1862 Tirsi Balığı 270 Vatoz Balığı 2459 Pembe Karides Sazan Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo , Tablo ve Tablo de verilmiştir. Tablo Tekirdağ İlçelerinde Sığır Türleri İlçe Kültür Sığırı Sığır melez Sığır yerli Manda Malkara Hayrabolu İl Toplamı Tablo Tekirdağ İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Koyun(yerli) Merinos Koyunu Kılkeçisi Malkara Hayrabolu İl Toplamı Tablo Tekirdağ İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçe Piliç Yumurta Tavuğu Hindi Ördek Kaz Malkara Hayrabolu İl Toplamı Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Tarım ve Hayvancılığa Etkiler ile Etkilerin Kontrolü ve Azaltılmasına İlişkin Tedbirler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Projenin tarım ve hayvancılık üzerindeki olası etkileri Bölüm 8.3 te açıklanacaktır