T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI

Transkript

1 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI ANKARA 2007

2 İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM SAĞLIK HİZMETLERİNİN ORGANİZASYONU, ÖZELLİKLERİ VE ÖRGÜTLENMESİ I. 1. Sağlık Hizmetleri I. 2. Türkiye de Sağlık Hizmetlerinin Gelişimi I. 3. Türkiye de Sağlık Hizmetlerinin Örgütlenmesi I. 4. Uluslararası Sağlık Kuruluşları I. 5. Sağlık Bakanlığı nda Örgütlenme I. 5. I. Ana Hizmet Birimler I. 5. I. I. Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü I. 5. I. 2. Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü I. 5. I. 3. İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü I. 5. I. 4. Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü I. 5. I. 5. Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğü I. 5. I. 6. Sıtma Savaş Daire Başkanlığı I. 5. I. 7. Verem Savaş Dairesi Başkanlığı I. 5. I. 8. Kanser Savaş Dairesi Başkanlığı I. 5. I. 9. Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı I. 5. I. 10. Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı I. 5. I. 11. Kamu Özel Ortaklığı Daire Başkanlığı I. 5. I. 12. İnşaat ve Onarım Daire Başkanlığı I Danışma ve Denetim Birimleri I Teftiş Kurulu Başkanlığı I Strateji Geliştirme Başkanlığı I Hukuk Müşavirliği I Bakanlık Müşavirleri I Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği I Proje Yönetimi Destek Birimi I Proje Uygulama Birimi I Yardımcı Birimler I Personel Genel Müdürlüğü I İdari Mali İşler Dairesi Başkanlığı I Savunma Sekreterliği I Özel Kalem Müdürlüğü I Yüksek Sağlık Şurası I Bilgi İşlem Daire Başkanlığı I Sağlık Bakanlığı na Bağlı Kuruluşlar I Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü I Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı I Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü I Sağlık Bakanlığı Taşra Örgütü

3 İKİNCİ BÖLÜM I. Kalite, Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Toplam Kalite Yönetimi II. Toplum Katılımı III. Etik Ve Hasta Hakları IV. İş Disiplini Ve Zaman Yönetimi V. Sağlık Hizmetlerinde Afet ve Kriz Yönetimi VI. Ayniyat İşleri ÜÇÜNCÜ BÖLÜM MEVZUATLAR I. Sağlık Bakanlığı Atama ve Nakil Yönetmeliği II. İzin Yönergesi III. Sağlık Bakanlığı Görevde Yükselme Yönetmeliği IV. Resmi Mühür Yönetmeliği V. Bayrak Yasası Kaynaklar Değerlendirme Soruları VI. Sağlık Bakanlığı Disiplin Amirleri Yönetmeliği VII. Sağlık Bakanlığı Sicil Amirleri Yönetmeliği Ders Saatleri Ve Soru Sayıları Çizelgesi

4 I. 1. Sağlık Hizmetleri BİRİNCİ BÖLÜM SAĞLIK HİZMETLERİNİN ORGANİZASYONU, ÖZELLİKLERİ VE ÖRGÜTLENMESİ Kişilerin ve toplumların sağlığını korumak, hastalandıklarında tedavilerini yapmak, sakat kalanların başkalarına bağımlı olmadan yaşayabilmelerini sağlamak ve toplumların sağlık düzeyini yükseltmek için yapılan planlı çalışmaların tümüne sağlık hizmetleri denir. Sağlık hizmetlerinin temel amacı, kişilerin hasta olmamalarını sağlamak yani onları hastalıklardan korumaktır. Tedavi hizmetleri ise hastalığın veya yaralanmanın etkilerini azaltmak ya da tamamen ortadan kaldırmak için yapılan faaliyetlerdir. Rehabilitasyon hizmetleri tedavilerinden sonra hastanın normal yaşama dönmesini kolaylaştırmak için sunulan fizik tedavi gibi hizmetlerdir. Ülkemizde koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerini yürütmek Sağlık Bakanlığının temel görevidir. Ancak tedavi edici hizmetlere tıp fakülteleri, Askeri hastaneler(m.s. B ne Bağlı), vakıflar ve özel sağlık kuruluşları da katılmaktadır. Koruyucu sağlık hizmetlerine ilişkin faaliyetler ise genel olarak Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülür. Sağlık hizmetlerinin amaçlarına göre daha başka biçimlerde sınıflandırılması da mümkündür. Nitekim sağlık hizmetlerini, önleyici hizmetler, teşhis edici hizmetler, iyileştirici hizmetler, koruyucu hizmetler, dinlendirici hizmetler, araştırma hizmetleri, tıbbı eğitim hizmetleri, destekleyen hizmetler şeklinde sınıflandırıldığını görürüz. İkinci bir görüşle sağlık hizmetlerini yine amaçlarına göre belirlemiş ve amaçlara ulaşabilmek için gerekli hizmetleri tıbbi hizmetler, idare hizmetler, mali hizmetler, teknik hizmetler, eğitim ve araştırma hizmetleri ve sosyal hizmetler şeklinde bölümlendirmiştir. Hizmet: Tanım Özellikleri Ürün ve Hizmetlerin Sınıflandırılması, Hizmet bir kişi veya kuruluşun bir diğer kişi veya kuruluşa sunduğu elle tutulamaz bir faaliyet veya yarar olarak tanımlanabilir. Hizmet elle tutulamaz olduğu için bir mülkiyet devride mümkün değildir. Sağlık kuruluşları çok hizmetli işletmelerdir. Teşhis ve tedavi birimleri tamamlayan bir çok hizmetin bir arada sunulmasını gerektirmektedir. Ancak bu özellik hizmet sunumunda önemli bir koordinasyon sorununa da yol açar. Hizmetlerin Dört Önemli Özelliği : Hizmetlerin, onları el ile tutabilir ürünlerden farklı kılan dört önemli özelliği vardır: 1. Hizmet elle tutulamaz, göz ile görülemez. Hizmet satın alınmadıkça ne oldukları bilinemez. Üreticiden tüketiciye doğrudan aktarılırlar, taşınamaz ve depolanamazlar. Kullanmadıkları takdirde hemen yok olurlar. Bir çamaşır makinesi aldığınızda ne satın aldığınızı hemen görebilirsiniz.halbuki cerrahi kliniği nde ameliyat olmak için bir sağlık kuruluşuna başvuran hasta, sonucu ancak ameliyattan sonra görür hizmet çatısında müşteri için belirsizlik daha fazladır. Hizmetlerin elle tutulup gözle görülememesi yani maddesel olmaması çok iyi bir açıklama yapabilme ve ikna etme zorunluluğunu da beraberinde getirir. Hekim hastasını, uygulayacağı tıbbi tedavinin kendisine fayda sağlayacağına inandırmalıdır. Bu nedenle sağlık hizmetlerinin tasviri sağlık hizmeti sunumunda büyük önem taşır. Sağlık hizmetlerinde tüketiciler görmedikleri hizmeti değerleyebilmek için görülebilir ipuçları ararlar. Sunulan sağlık hizmetinin kalitesini, kliniğin genel görünümü,orada

5 karşılaştıkları personelin davranışları, kullanılan tıbbi ve büro araç gereçlerinin modern olup olmadığı ve benzeri faktörlere göre değerlendirirler. 2. Hizmet kaynağından ayrılmaz. Hizmetler onları üretenden ayrılmaz. Hakim ve /veya tanı için kullanılan cihaz olmaksızın teşhis yapılamaz.ayrıca teşhisisin kullanılabilmesi veya müdahalenin yapılabilmesi için hastanın da orada bulunması zorunludur. Başka bir ifade ile hizmetlerde satıcı ile alıcının, sunan ile alanın bir arada bulunması gerekir. Halbuki bir evi vekalet verme yolu ile satar veya alabilirsiniz. Hizmetler bir makarna veya deterjan gibi market rafına yerleştirilemez. Raflarda sunulan tüketim mallarının kendi kendisini satması mümkündür. Hizmeti kişi yada kuruluşlar pasif olarak bekleyemez. Profesyonel hizmetlerde müşteriler hizmetin kimin sunduğuna büyük önem verirler. Bu nedenle kendilerine hizmet sunan hekimin değişmesini istemezler. Çünkü hekimlerin sunduğu sağlık hizmetinin kalitesi onlar için adeta özdeşleşmiştir. 3. Hizmet Kalitesinin Değişkenliği; Hizmet kalitesi onu sunan kişiye göre değiştiği gibi, zaman içinde aynı kişi düzeyinde de sabit kalmaz. Bir hekim gün boyunca yaptığı ameliyatların hepsinde aynı oranda başarı sağlamayabilir. Hizmet üretiminde insan emeğinin oranı artıkça kalite farkı doğru orantılı bir şekilde artar. Hizmetlerde kalite kontrolü son derece zordur. Ancak dikkatli personel seçimi ve eğitimle, hizmet kalitesini bir ölçüde standartlaştırmak mümkün olabilir. Nitekim bu nedenle hizmet işletmeleri hizmet için eğitime üretici işletmelere oranla daha fazla önem verirler. Sağlık çalışanlarının işlerinden duydukları tatmin ile sunulan sağlık hizmetleri kalitesi arasında istatistiki olarak bir ilişki saptanmıştır. Yani personelin işini severek güler yüzle yapması sunduğu hizmetin kalitesini olumlu yönde etkilemektedir. Hizmet için teknik kalite ve algılanan kalite olmak üzere iki tür kaliteden söz etmek mümkündür. Hastalar ve /veya yakınları bir operasyonun kalitesini sadece onun teknik kalitesine (operasyonun başarısı) göre değil,algıladıkları kaliteye göre değerlendirirler. Hastalar, cinsiyet, yaş, gelir düzeyi ve benzeri sosyo ekonomik özellikleline göre farklı beklentilere sahip olduklarına göre tümü için geçerli bir kalitenin ne olduğunu araştırmak yerine, bunları nasıl daha fazla tatmin edebiliriz diye sormak daha mantıklı bir yaklaşımdır. Konuyu özetlersek, hastanın sağlık kuruluşlarının kalitesi hakkındaki düşünceleri, başka bir ifade ile algılanan kalite teknik kaliteye göre daha sübjektiftir. Dolayısı ile hastadan hastaya değişir. Teknik kalite daha objektiftir ve kolay tanımlanabilir. Örneğin Sağlık Kuruluşlarının Sağlık Bakanlığı veya bunları denetlemekle sorumlu diğer yetkili kurumlarca denetimleri sırasında dikkate alınan öncelikleri teknik kalitelerine ilişkin boyutlardır. Ancak bu denetim açısından yeterli, ancak hasta tatmini açısından yetersiz olabilir. Diğer bir anlatımla sağlık kurumlarında kalite yönetimi teknik kalitenin yanında algılanan kaliteyi de kapsar. Bir hizmet işletmesi kendini aynı dalda faaliyet gösteren diğer işletmelerden üç şekilde farklılaştırabilir ve hizmet kalitesi yönünden özel bir konuma sahip olur. Bunlardan birincisi müşteri ye daha candan davranan personel kullanmak, ikincisi fiziki koşulları mükemmel hale getirmek, üçüncüsü ise daha hızlı hizmet sunmaktır. Örneğin bekleme süresinin azaltılması hastaların sağlık kuruluşunun kalitesi hakkında düşüncelerini olumlu yönde etkiler.

6 4.Hizmet Depolanamaz: Elle tutulabilen mallar önce üretilip, sonra depolanır, satılır ve nihayet son tüketici tarafından tüketilir. Hâlbuki hizmetler ise zaman ve yer içinde taşınma yeteneğine sahip değildir. Hizmet, ancak, alıcının talep edebileceği zaman ve yerde sunulabilir. Çünkü hizmetin üretimi ile sunumu arasında bir zaman süresi bulunmamaktadır. Hizmet, satışı sırasında üretilir. Bu durum hizmet işletmelerini oldukça önemli bir risk karşısında bırakır.. Yukarıda sıralanan nedenlerden dolayı sağlık kuruluşu kapasitesini talebin en yüksek olduğu düzeye göre belirlemek zorundadır. Yani hizmetlerini devamlı olarak alıcılarının kullanımına hazır bulundurmak zorundadır. Bu da çok yüksek maliyetler olarak karşımıza çıkmaktadır. Arz ve talep arasında bir denge oluşturabilmek için ya arzı talebe ya da talebi arza uydurmak zorundadır. Mevsimsel olarak talepte olası artış ve azalışları sağlık yöneticisinin göz önüne alması (talebin yüksek olduğu dönemde part-time eleman çalıştırması, izin ayarlaması ve benzeri yöntemler) gerekmektedir. Sosyal Hizmetlerin Konularına Göre Bölümlendirilmesi Sağlık hizmetleri, acil, alerji, anestezi ve reanimasyon, astım, bulaşıcı hastalıklar, çene cerrahi, çocuk hastalıkları, çocuk şirürji, deri ve zührevi hastalıklar, endokrinoloji, metabolizma, fizik tedavi ve iyileştirme, gastroenteroloji, Gastroenteroloji şirürji, genel şirürji, göğüs şirürji göz hastalıkları, hematoloji, iç hastalıkları, kadın hastalıkları ve doğum, kardiyoloji, kulak-burun-boğaz, nöroloji, nöroşirürji onkoloji ve röntgen tedavi,ortopedi ve travmatoloji, plastik şirürji, ruh hastalıkları, üroloji, yoğun bakım gibi konularına (uzmanlık dallarına) göre bölümlendirilebilir. Ancak her hastanede yukarıda sayılan servislerin hepsi bulunmaz. Aşağıda görüleceği gibi bazı hastanelerin hizmet birleşimi çok daha dar, üniversite ve genel ihtisas hastaneleri gibi diğerlerinin ise çok geniştir. Sağlık Hizmetlerinin Kademlerine Göre Sınıflandırılması; Sağlık Hizmetleri, kademelerine göre bir kaç değişik şekilde sınıflandırılsa da genel kabul görmüş olan; birinci, ikinci ve üçüncü kademe sağlık hizmetleri ve Rehabilitasyon hizmetleri şeklinde bölümlendirilmedir. Birinci kademe sağlık hizmetleri; Birinci kademe sağlık hizmetleri (primary care) sağlık hizmetleri sürecinin ilk basamağını oluşturur. Hastalanan veya sağlığından şüphe duyan kişinin ilk başvurduğu kişi, aile, semt hekimi, sağlık ocağı veya kendine coğrafi olarak en yakın sağlık kurumudur. Hastaya ilk teşhis burada konulur, tedavisi mümkünse gerçekleştirilir. Birinci kademe sağlık hizmetleri muayene, teşhis, tedavi veya iyileştirme çalışmaları şeklinde olabilir. Birinci kademe sağlık hizmetleri veren hekim ve kuruluşlar, koruyucu sağlık hizmetleri sağlamakla da sorumludur. Birinci kademe sağlık hizmetlerine toplumun her gün ihtiyaç duyduğu sağlık hizmetleri de diyebiliriz. Bu hizmetler geniş bir bina, araçgereç, personel kadrosu ve donanımı gerektirir. Birinci kademe sağlık hizmetleri sunan sağlık personelinin, örneğin sağlık ocakları, hekim ve sağlık memurlarının en önemli görevi hastayı doğru yönlendirmek, teşhis ve tedavisini mevcut olanaklar içinde yapmak,mümkün değilse daha üst sağlık kuruluşlarına sevk etmektir. Birinci kademe sağlık hizmetleri dağıtım zincirinde hastaya en yakın olan noktadır. Hastanın sağlık sektörü ile ilk ilişkisi burada başlar. Bu noktadaki doğru teşhis ve tedavi hasta ve sağlık hizmetlerinin etkinliği ve tedavinin maliyeti açısından büyük önem taşır. Hastanın acil sorunları kadar uzun dönemdeki sağlıklı yaşamı da bu kademede sunulan hizmetin niteliği ile yakından ilgilidir. Aile hekimleri sağlık ocaklarında çalışan hekimler ve diğer sağlık personeli hastanın öğretmenidir. Hasta bu kişi ve kuruluşlarla uzun süreli bir ilişki kurar, onlara güvenir ve tedavilerine göre hareket eder. Bu nedenle birinci

7 kademe sağlık hizmetleri çalışanları, sağlık hizmetleri dağıtım kanalını aşağıdan yukarı doğru kontrol ederler. İkinci ve Üçüncü Kademe Sağlık Hizmetleri: İkinci ve üçüncü kademe sağlık hizmetleri, birinci kademe sağlık hizmetleri sağlayan hekim ve kuruluşlarca sunulmayan daha ileri teşhis ve tedavilerdir. Bu tür hizmetlere hastalar doğrudan başvuramazlar. Hastanın hangi uzman hekime gitmesi gerektiğini ilk başvurduğu aile hekimi veya sağlık ocağı hekimi söyleyecektir. Uzman hekim hastalığı tam teşhis etmek için hastadan bir takım testler talep eder. Bu incelemeler eğer uzman hekimin çalıştığı klinik veya hastanede yapılabiliyorsa orada yapılır. İleri teknoloji ve bilgiyi gerektirmeyen operasyonlar ikinci kademedeki uzman hekimler, klinikler ve hastaneler tarafından gerçekleştirilebilir. Açık kalp ameliyatları, beyin cerrahisi, tropikal hastalıklarla ilgili incelemeler, kanser kemoterapisi, yoğun bakım,vb. üçüncü kademe sağlık hizmetleri için verebileceğimiz örneklerdir. Başka bir ifade ile üçüncü kademe sağlık hizmetleri donanım, personel, bilgi ve tecrübe bakımından geniş olanlara sahip hastaneler tarafından sunulan, özelliği olan hizmetlerdir. Üçüncü kademe sağlık hizmetlerinin bir diğer sınıflandırma ölçütü olarak, hastanın eğitim hastanesi olara çalışması alınmaktadır. Buna göre Eğitim ve Araştırma hastaneleri ile Tıp fakülteleri hastaneleri üçüncü kademe sağlık hizmeti veren kurumlar olarak tanımlanmaktadır. Sağlık kuruluşlarının yukarıda sıralanan sınıflandırmalarına ek olarak 1. Hastaneler verdikleri tedavi hizmetlerinin türüne göre iki grupta toplanmaktadır. Genel ve özel dal hastaneleri, Genel hastaneler her türlü acil vaka ile yaş cinsiyet, farkı gözetilmeksizin, bünyesindeki mevcut uzmanlık dallarıyla ilgili hastaların kabul edildiği hastanelerdir. Özel dal hastaneleri ise belirli bir yaş veya türde hastaların kabul edildiği hastanelerdir. Örneğin çocuk hastaneleri ve doğumevleri bu guruba girmektedir. 2. Diğer bir sınıflandırma da ise Hastaların hastanede kalış süreleri esas alınmaktadır. Buna göre hastaneler kısa süreli hastaneler ve uzun süreli hastaneler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Kısa süreli hastaneler hastalarının % 50 den fazlasının 30 günden az hastanede kaldığı hastanelerdir. Türkiye deki devlet hastaneleri bu guruba örnek olarak gösterilebilir. Uzun süreli hastaneler ise hastalarının yarıdan fazlasının bir aydan daha fazla hastanede kaldığı hastanelerdir. Örneğin psikiyatri ve tüberküloz hastaneleri bu gruba girmektedir. 3. Organizasyon açısından diğer bir önemli sınıflandırma da hastanelerin büyüklüklerine (yatak kapasitelerine) göre sınıflandırılmasıdır. Çünkü hastane büyüdükçe bazı yeni hizmet birilerine ihtiyaç duyulacağı gibi diğer bazı birimler de yeterli büyüklüğe ulaşacaklarında organizasyonlarında değişiklikler olacak, böylece hastane içindeki idari kademelerin ve pozisyonların sayısında artışlar olabilecektir. Büyüklülüklerine göre hastaneler 25,50,100,200,400,600,800 ve üstü yatak kapasiteli hastaneler olarak sınıflandırılmaktadır. Hastanelerin bu temel işlevlerine ek olarak idari ve mali,teknik ve otelcilik işleride diğer hizmet işletmelerinde olduğu gibi olmaktadır. Organizasyon nedir: Resmi rolleri yerine getiren veya ortak bir amacı güden, iki veya daha fazla kişi ya da bireyin sistematik olarak düzenlenmiş halidir. Organizasyonların üç ortak özelliği vardır;

8 -Amaç veya misyon -insanlardan oluşmuş -Resmi rollerini belirleyen sistematik yapı. Hastanelerin çoğu bürokratik organizasyonlar olarak yapılandırılmıştır. Piramitsel bir hiyerarşi ile bireysel pozisyon yada pozisyonlar olarak organize edilirler. Hastane organizasyonlarında kontrol aralığı olarak en fazla 5-10 kişinin etkinliğine ulaşmada ideal rakam olduğu belirlenmiştir. Sağlık Hizmetlerinin ve Hastanelerin Özellikleri Hastaneler birer hizmet işletmesi olmalarına rağmen, diğer tüm işletmelerden ayrılan bir çok özellikleri vardır. Bunlar; a. Sağlık hizmetleri piyasasının şeffaf olmaması,. Belirsizlik ve Risk: Hastanelerin en önemli özelliği, hastaların kendilerine verilen sağlık hizmetlerinin türünü, kalitesini ve niteliğini belirleme ve değerlendirme durumunda olmamalarıdır. Yani, sağlık hizmetlerinde tüketici ne zaman, nerede, ne miktarda ve nasıl bir sağlık hizmetine ihtiyaç duyacağını,talep edeceğini ve tıbbi tedavinin etkisini önceden bilemez. Çoğu sağlık hizmetlerinin tüketiminin ani ve/veya beklenmedik olması, çok pahalı olması gibi nedenlerden dolayı sağlık hizmetleri ihtiyacı, talebi ve tüketilmesi noktasında belirsizlikler vardır. b. Yapının Karmaşıklığı; Hastaneler karmaşık yapıda örgütlerdir ve benzer büyüklükteki diğer örgülerin en karmaşık olanlarıdır. Bunun çeşitli nedenleri vardır. Bunlar; 1. Çok sayıda farklı hastalıklardan sorunları olanların hastaneye gelmesi ve bu gelişlerin düzensiz olması, donanım ve personel açısından hastanenin her zaman kullanıma hazır tutulmasını gerektirmektedir. Bu durum çok sayıda aşırı uzmanlaşmış personelin istihdam edilmesi ve karmaşık bir teknolojik donanımında her an kullanıma hazır tutulmasını gerektirmektedir. c. Matriks Organizasyon;Hastane örgütleri matriks proje örgütlerinin en güzel örneklerini oluşturmaktadırlar. Matriks örgütler birer proje örgüt çeşididirler. Proje tipi örgüt yapısı içinde,belirli amaçları gerçekleştirmek üzere proje ekiplerinin teşkili öngörülmektedir. Proje ekipleri, gerçekleştirilecek amaçlara bağlı olarak örgütün çeşitli düzey ve bölümlerinden bir araya gelen örgüt üyelerinden oluşmaktadır. Örneğin; üroloji kliniğinde yatan bir hastanın tedavisi bir projedir. Çünkü hastalara verilen tedavi kişiselleştirilmiş tedavidir. Bir üroloji hastasının tedavisinde uygulanan usuller ve tedaviye katılan personel başka bir üroloji hastasından farklı olabilmekle bu nedenle de farklı proje ekipleri devreye girmektedir. d. Bilgi Asimetrisi ; Bir çok mal ve hizmet için tüketicinin kalite ve hizmetin uygunluğu konusunda bir fikir vardır. Ancak sağlık hizmetlerinde tüketicinin kendisine uygulanan tedavi yönteminin uygunluğu ve kalitesi konusunda çok az bilgisi vardır. Bu noktada tüketici hekime hemen hemen tam anlamıyla bağlıdır. Tüketicilerin sağlık hizmetleri ihtiyacının belirlenmesi veya ne tür sağlık hizmetinin ne miktarda ve kalitede tüketileceği noktasında bilgisinin kıt olması nedeni ile hekim bir vekil olarak devreye girip hasta için danışmanlık yapmakta ve tüketimi şekillendirmektedir. Bu durum hekimi hem bir hizmet sunucu hem de bir hizmet talep eden/belirleyen eşsiz bir pozisyona sokmaktadır. Hekimin bu pozisyonu literatürde Arzın yarattığı talep olarak adlandırmaktadır. Azın talep yaratmasından kaynaklanan sorunların neden olduğu olaylarda ahlaki tehlike olarak adlandırılmaktadır.

9 e. Sağlık hizmetlerinin yaşam ve ölüm meselesi olması; Bozuk çıkan bir mal satana veya üreticisini iade edilebilir Müşterinin zararının telafisi mümkündür. Ancak sağlık hizmetlerinde hatalı teşhis ve tedavisinin geriye dönüşü her zaman mümkün olmamaktadır. Bu nedenle sağlık kuruluşları ve hekimler bu görevlerini yerine getirirken azami dikkat ve özeni göstermek zorundadır. Yukarıda sıralanan özelliklerine ek olarak, Sağlık işletmelerinin 24 saat kesintisiz hizmet vermesi kamu malı olması, dışsallıkların olması, devlet müdahalesine ihtiyaç duyması, tüketici egemenliğinin olmaması, bayan personelin çokluğu, etkinlik amacı vs. şeklinde sıralayabiliriz.

10 I. 2. Türkiye de Sağlık Hizmetlerinin Gelişimi Kuruluş Yılları ve Dr. Refik Saydam Dönemi Osmanlı İmparatorluğu nun son dönemlerinde sağlık hizmetleri İçişleri Bakanlığı na bağlı bir genel müdürlük tarafından yürütülüyordu. Sağlık Bakanlığı 3 Mayıs 1920 tarihinde, 3 sayılı Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti Yasası ile kurulmuştur. 3 Mayıs 1920 de yapılan ilk Bakanlar Kurulu toplantısına Dr. Adnan Adıvar ilk sağlık bakanı olarak katılmıştır. 10 Mart 1921 de bakanlıktan ayrılan Dr. Adnan Adıvar ın yerine Dr. Refik Saydam bakan olmuştur. Refik Saydam döneminde koruyucu ve tedavi edici hekimlik hizmetlerinin birbirinden ayrı ele alınması ilkesi benimsenmiştir. Bu dönemde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı nın esas görevinin koruyucu hekimlik olduğu kabul edilmiş ve örgütlenme buna göre yapılmış, genel bütçe olanakları bu yöne aktarılmıştır. Yerel yönetimler hastane açmaya özendirilmiş, bu idarelere örnek olmak üzere Ankara, İstanbul, Sivas, Erzurum ve Diyarbakır gibi büyük illerde Bakanlığa bağlı numune hastaneleri açılmıştır. Her ilçede hükümet tabipliği kurulmuş, o gün için sağlık sorunu olan sıtma, verem, trahom, cüzzam gibi bulaşıcı hastalıklarla mücadele için dikey programlar başlatılmıştır yılında İstanbul ve Sivas ta sağlık memurları okulları ile 1925 te İstanbul da Kızılay Hemşirelik Okulu açılmış, tüm sağlık personelinin atama ve terfileri Sağlık Bakanlığı nın yetkisine verilerek, sağlık personelinin yönetimi tek elde ve merkezde toplanmıştır yılında 1912 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Yasa çıkartılarak sağlık personelinin yetki ve sorumlulukları belirlenmiştir yılında çıkarılan 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Yasası ile sağlık hizmetlerinin politikasının esasları belirlenmiştir yılında ise 3017 sayılı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Teşkilat ve Memurin Yasası çıkarılmış sağlık örgütünün temel çatısı kurulmuştur Sonrası ve Dr. Behçet Uz Dönemi 1938 sonrası dönemde Türkiye, savaşın getirdiği sıkıntıları yaşamıştır. Bu dönemde sıtma, tifüs ve çiçek salgınları olmuştur yılında Olağanüstü Sıtma Savaş Yasası çıkarılması zorunlu görülmüştür. Aynı yıl önemli bir gelişme de Sosyal Sigortalar Kurumu nun kurulmasıdır. Bu kuruma sigortalı işçiler için sağlık örgütü kurma, işletme ve sağlık personeli atama yetkisi verilmiştir yılları arasında bakanlık yapan Dr. Behçet Uz tarafından hazırlanan 1. On Yıllık Milli Sağlık Planı, 1946 yılında toplanan 9. Milli Tıp Kongresi ne sunulmuştur. Bu plana göre ülke 7 sağlık bölgesine ayrılacak ve her bölgenin örgütlenmesi kendine yeterli hale getirilecekti. Bu bölgelerde, her 40 köy için 10 yataklı bir sağlık merkezi kurulacak ve merkezlerde iki hekim, bir ebe, bir sağlık memuru, bir ziyaretçi hemşire bulunacaktı. Buna ek olarak, her 10 köy için bir ebe ve bir sağlık memuru öngörülmüştü. Bu merkezler koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerini birlikte yürüteceklerdi. Koruyucu ve iyileştirici hizmetleri ayrı ayrı ele alan, yataklı tedavi hizmetlerini yerel idarelere bırakan anlayıştan vazgeçilerek sağlık hizmetlerinin tümü merkezi hükümet görevi ve sorumluluğu haline getirilmiş oluyordu. Behçet UZ un bakanlıktan ayrılmasından sonra bu plan gereği gibi uygulanmamış, her ilçeye bir sağlık merkezi yapma biçimine dönüşmüştür Dönemi 1954 yılında, 6134 sayılı yasa ile il özel İdarelerine, belediyelere ve vakıflara bağlı hastaneler Sağlık Bakanlığı na bağlanarak hastane hizmetleri tek elde toplanmış (SSK ve Üniversite hastaneleri hariç), tamamen merkezi hükümetin görev ve sorumluluğu haline getirilmiştir. Bu dönemde özel sektörün geliştirilmesi düşüncesi ağırlık kazanmış ve bu sektör sağlık yatırımları için özendirilmiştir. Uluslararası kuruluşlarla, özellikle Dünya Sağlık Örgütü ve UNICEF ile işbirliğine önem verilmiş, bu kuruluşlardan ana-çocuk sağlığı ve tüberkülozla savaş gibi koruyucu sağlık hizmetlerine destek sağlanmıştır.

11 1961 den Sonra Olan Gelişmeler Bu dönemde tedavi edici hizmetler, koruyucu hizmetleri tamamlayan bir öğe olarak görülmüş; hastanecilik hizmetleri iki. plana itilerek evde ve ayakta tedaviyi sağlayan, küçük topluluklara kadar yayılan bir sağlık örgütünün kurulması öngörülmüştür yılında Sağlık Bakanlığı müsteşarı Dr. Nusret Fişek in önderliğinde hazırlanan 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Yasa kabul edilmiştir. Uygulanmasına 1963 yılında Muş ta başlanan sosyalleştirilmiş sağlık hizmetlerinin, 1977 yılında tüm illere yaygınlaştırılması amaçlanmıştı. Bu yasa ancak 1 Ocak 1984 tarihinden itibaren Türkiye genelinde uygulanmaya başlanmıştır. Bu Yasasın kabul ettiği başlıca ilkeler şunlardır: Eşit, sürekli, entegre, kademeli, öncelikli, katılımlı, ekip ile, denetlenen, uygun ve nüfusa göre hizmet. Yasaya göre sağlık hizmetleri il içinde bir bütündür ve sağlık hizmetlerini ildeki amiri validir. Sağlık müdürü, vali adına hizmeti yürütür. İl içindeki bütün sağlık kuruluşları, sağlık müdürlüğüne bağlıdır. İl içinde örgütlenme iki basamaklı bir model olarak kurulmuştur. Birinci basamak evde ve ayakta hizmetleri ile koruyucu hizmetlerin sunulduğu sağlık ocaklarıdır. İkinci basamak ise sağlık ocaklarından sevk edilen hastaların bakılacağı hastanelerdir.

12 I.3. Türkiye de Sağlık Hizmetlerinin Örgütlenmesi Ülkemizdeki sağlık hizmetlerinin örgütlenişi karmaşık bir yapıya sahiptir. Nüfusun tamamına hizmet vermekle yükümlü olan Sağlık Bakanlığı nın yanı sıra, Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK), üniversiteler, birçok bakanlık, kamu kuruluşları, belediyeler ve özel kuruluşlar sağlık hizmeti vermekteydiler. Sağlıkta dönüşüm programı çerçevesinde son yıllarda sağlık hizmeti sunumundaki iyileşmeler ve değişim,sağlık Bakanlığına bağlı sağlık hizmeti sunulan tüm birimlerde hissedilir biçimde arttırılmıştır. Bu değişim ve gelişim sürecinin bir devamı olarak 2005 yılı içerisinde SSK ve diğer kamu kurumları hastanelerinin Sağlık Bakanlığına devri ile sağlık hizmetlerinin örgütlenişi üzerindeki karmaşık yapı sonlandırılmıştır.diğer yandan,sunulan sağlık hizmetinin kalitesi ve ulaşılabilirliğini arttırmayı hedefleyen çalışmalarla birlikte özel sektörün önündeki bürokratik engellerin kaldırılması ve teşvik edilmesiyle atıl durumdaki kurumlar daha verimli kullanılmaya başlanmış,bazı hastaneler birbiri ile enteğre edilmiş,bazıları da Özel dal hastanelerine dönüştürülmüştür. Sağlık Hizmeti Sunan Başlıca Kurumlar Sağlık Bakanlığı: Sağlık Bakanlığı, kendisine bağlı yataklı ve yataksız sağlık kuruluşlarının yapımı, onarımı, işletilmesi, personel ihtiyacı, hizmetlerin planlanması ve denetimi gibi işleri ya doğrudan merkezden ya da taşra teşkilatı aracılığı ile yürütmektedir. Diğer kurumlara bağlı olan sağlık kuruluşlarının kurulması ve işletilmesinde de standartları belirleme ve denetim yetkilerine sahiptir. Üniversiteler: Tıp fakültesi bulunan üniversiteler, mezuniyet öncesi ve uzmanlık eğitimlerini sürdürebilmek amacıyla hastaneler işletirler. Asıl amaçları eğitim olmakla birlikte, bu hastanelerde hasta bakımı hizmetleri de sürdürülür. Üniversite hastaneleri doğrudan rektörlere bağlıdır. Devlet bütçesinin yanı sıra döner sermaye gelirleri de vardır. Üniversite hastanelerini iki. basamak sağlık kuruluşları saymak gerekir. Ancak, bazı branşları oldukça gelişen bazı üniversite hastaneleri üç. basamak (özel dal) sağlık kuruluşları olarak da sayılabilir. Askeri Sağlık Kuruluşları: Silahlı kuvvetlerin kendi ihtiyacına cevap veren özel bir sağlık örgütlenmesi vardır. Ankara da bulunan ve aynı zamanda bir tıp fakültesi olan Gülhane Askeri Tıp Akademisi (GATA) ve diğer askeri hastaneler kapasitelerinin yüzde 5 ini sivil hastaların bakımına ayırmışlardır. Özel Sektör: Özel olarak sağlık hizmeti verilmesinin kurallarını belirleyen başlıca yasalar 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarz-ı İcrasına Dair Yasa ve Hususi Hastaneler Yasası dır. Özel laboratuvarların açılmasının ve işletilmesinin esasları şu iki yasayla belirlenmiştir: 992 sayılı Serin ve Gıdai Taharriyat ve Tahlilat Yapılan ve Masli Teamüller Aranılan Umuma Mahsus Bakteryoloji ve Kimya Laboratuvarları Yasası ve 3153 sayılı Radyoloji, Radyum ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Yasa. Eczanelerin açılması ve işletilmesi ise 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yasa da belirtilen esaslar dahilinde yürütülür. Özel olarak çalışan sağlık mensuplarının ve hastanelerin denetimleri Sağlık Bakanlığı tarafından yapılır. Ayrıca meslek birliklerinin de deontolojik yönden denetim yetkileri vardır.

13 I.4.. Uluslararası Sağlık Kuruluşları 1948 yılında yayımlanan İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, sağlık hizmetlerinden yararlanmayı bir insan hakkı olarak görmektedir yılında geliştirilen bildirge, bu hakkın herkese sağlanabilmesi için ülkelerde sağlık örgütlerinin etkinliğinin artırılmasının önemini ortaya koymuştur. Ancak ülkelerin sağlık örgütlerinin çabaları, çoğu sağlık sorunlarını çözmede yeterli olmamış; bu durum sağlık alanında uluslararası işbirliğinin yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. Böylece çeşitli alanlarda uluslararası sağlık hizmeti yapan kuruluşlar ortaya çıkmıştır. IPHO ( INTERNATIONAL PUBLIC HEALTH ORGANIZATION- Uluslararası Halk Sağlığı Örgütü ) Sağlıkla ilgili ilk uluslararası örgüttür. Kuruluşu ile ilgili olarak yapılan Roma Sözleşmesi uluslararası alanda yapılan ilk sözleşme olarak bilinir yılında kurulmuştur ve merkezi Paris tir yılında kurucu üyelerin istifası ile kapanmıştır. WHO (WORLD HEALTH ORGANIZATION-Dünya Sağlık Örgütü ) II.Dünya Savaşı ndan sonra kurulmuştur. Birleşmiş Milletler sağlık sorunlarının çözümünün gereğine inanarak bu örgütü kurmuştur. Irk, milliyet, din ve cinsiyet ayrımı gözetmeksizin tüm insanları ve ulusları, en yüksek sağlık düzeyine ulaştırmak bu kuruluşun ilkelerinden birisi ve en önemlisidir. WHO nun anayasa taslağı 1946 da yapılırken resmi kuruluşu da 7 Nisan 1948 dir. Merkezi Cenevre olup 200 ü aşkın üyesi bulunmaktadır. Ayrıca Avrupa, Güneydoğu Asya, Afrika, Doğu Akdeniz, Amerika ve Pasifik ülkeleri için bölgesel konseyleri ve kuruluşları vardır. WHO nun Görevleri: Ülkelerin sağlık kuruluşlarını güçlendirmek Bulaşıcı hastalıklarla savaşmak, aşı, serum ve ilaçlar sağlamak Ana-çocuk sağlığı ve aile planlaması konularında çalışmalar yapmak Ruh sağlığına önem vermek Temiz su kaynaklarından yaralanma konusunda planlar geliştirmek ve ülkelere destek vermek Halk sağlığı eğitimi programları oluşturmak ve geliştirmek Sağlıkla ilgili bilimsel araştırmalar planlamak, geliştirmek ve araştırmaları desteklemek Epidemiyoloji ve istatistik hizmetleri geliştirmek UNICEF (UNITED NATIONS INTERNATIONAL CHILDRENS EMERGENCY FUND ( Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu ) UNICEF, çocukların sağlık, beslenme, eğitim ve genel esenlik düzeyini yükseltmeye yönelik ulusal çabalara destek olmak amacıyla 11 Aralık 1945 tarihinde kurulmuştur. Merkezi New York tadır. UNICEF in Görevleri: Kırsal bölgelere götürülecek ana-çocuk sağlığı programlarını hazırlamak Köylerde sağlık personelini eğitmek, köylüyü sağlık tesislerini korumaya teşvik etmek Doğum öncesi, sonrası beslenme ve aşılama konularında eğitimler yapmak Öğretmenlerin yetiştirilmesine yönelik eğitimleri düzenlemek ve bu eğitimleri desteklemek Okul yapımına ve ders kitaplarının basımına destek vermek Aile planlaması programları düzenlemek Beslenmeyle ilgili programları desteklemek ve yaygınlaştırmak

14 1951 yılında Türkiye ile teknik yardım esas sözleşmesi yapılmış ve 1960 yılında ülkemiz bu kuruluşun idari heyetine üye olmuştur. UNESCO (UNITED NATIONS EDUCATION SCIENTIFIC AND CULTURAL ORGANIZATIONS- Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Organizasyonu) UNESCO, 1946 yılında eğitim, bilim ve kültür alanında uluslararası işbirliği sağlayarak dünya barışına katkıda bulunmak üzere kurulmuştur. Merkezi Paris tedir. UNESCO nun Görevleri: Dünyada okur-yazar oranını yükseltmek Ülkelerin eğitim düzeylerini yükseltmek, uluslararası barışı gerçekleştirmek Temel ve teknik eğitimde görev alacak öğretmenleri eğitmek Önemli sanat olaylarını desteklemek.( Tiyatro, sinema, televizyon ve basın gibi sanatla ilgili iletişim araçlarının gelişmesi hakkındaki araştırmalara yardım etmek gibi). Var olan kültür varlıklarını korumak FAO (FOOD AND AGRICULTURAL ORGANIZATION OF THE UNITED NATIONS) (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü) FAO, 1945 yılında kurulmuştur. Merkezi Cenevre dedir. İnsanların açlığına çare bulmak, beslenme düzeylerini yükseltmek, yeterli gıda üretilmesine katkıda bulunmak, gereksinimi olan ülkelere yardımda bulunmak amacı ile kurulmuştur. Türk Milli Gıda ve Tarım Örgütü 1949 da kurulmuştur. Bu kuruluşla işbirliği yaparak çok sayıda proje desteklemiştir. FAO nun Görevleri: Gıda ve tarım ürünlerini etkileyen çevre kirliliği ile diğer uluslararası kuruluşlarla işbirliği yapmak Daha iyi ürün toplama ve depolama, tohum geliştirme konularında rehberlik etmek Gelişmekte olan ülkelerdeki tarımla ilgili projeleri desteklemek Tarım ve hayvancılık sektörüne zarar veren unsurlarla savaşmak Dünyadaki balık üretimini artırmak için projeler hazırlamak ILO (INTERNATIONAL LABOUR ORGANIZATION- Uluslararası Çalışma Örgütü) ILO, bütün dünyada işçilerin çalışma koşulları ve yaşam düzeylerini geliştirmeyi amaçlar. ILO, ülkelerin çalışma yasalarında ve bu alana ilişkin uygulamalarda standartları geliştirmeye çalışır. Bu amaçla sosyal politikalar, iş gücü eğitimi ve kullanımı konularında teknik yardım sağlar. UNEP ( UNITED NATIONS ENVIORNMENT PROGRAMME) ( Birleşmiş Milletler Çevre Programı ) UNEP, Birleşmiş Milletler kapsamındaki çevre koruma çalışmalarına yön veren ve bu çalışmalarda eş güdüm sağlamak için oluşturulmuştur (1973). Oluşturulan uluslararası gözlem sistemi, üye ülkelerin önemli çevre tehlikeleri konusunda bilgilenmesine ve gereken önlemleri almasına olanak sağlar.

15 UNDRO (OFFICE OF THE UNITED NATIONS DISEASTER RELIEF COORDINATOR) ( Birleşmiş Milletler Afetzedelere Yardım Kuruluşu ) UNDRO, doğal afetlere ve başka felaketlere uğrayan ülkelere yönelik uluslar arası yardım çalışmalarında eş güdüm sağlar. Doğal afetlere uğrama olasılığı bulunan bölgelerde stok oluşturarak ve doğal kaynakların etkin biçimde kullanılmasını sağlayarak üye ülkelerin afetlerle avaştaki etkinliğini artırmaya çalışır. UNDP (UNITED NATION DEVELEPING PROGRAMME) ( Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ) Amacı ülkenin sosyal, ekonomik ve kültürel bakımdan kalkınmasına yardım etmektir. RED CROSS (Kızıl Haç) Amacı toplumun sağlık ve refahını yükseltmek ve onları mutlu kılmak ilkesini taşır yılında Kızıl Haç dernekler birliği şeklinde kurulmuştur. Bu derneklerin kapanmasıyla birlikte 1982 de de Kızıl Haç olarak devam etmiştir. Sel, deprem, yangın gibi afetlere yardım eli uzatır. Kızılay ile aynı amacı taşır. UNFPA (UNITED NATION FUND FOR POPULATION ACTIVITIES) ( Birleşmiş Milletler Nüfus Etkinlikleri Fonu) UNFPA, nüfus ve aile planlaması gereksinimlerini karşılayacak kapasiteyi yaratmak, hükümetlere nüfus politika ve programları geliştirmede yardımcı olmak ve uygulamada mali yardımda bulunmak amacı ile kurulmuştur. UNFPA nın Görevleri: Temel nüfus verilerinin derlenmesi ve değerlendirilmesi Nüfus dinamiklerinin incelenmesi Nüfus politikalarının belirlenmesi ve değerlendirilmesi Nüfus politikalarının uygulanması Aile planlaması İletişim ve eğitim Özel programlar Birden çok alanı ilgilendiren etkinlikler. KIZILAY 1877 de Marko Paşa nın başkanlığında Yaralı ve Hasta Askerlere Muavenet Cemiyeti adı altında bugünkü Kızılay Cemiyeti çalışmaya başlamıştır. Padişah Abdülhamit daha sonraları bu cemiyetin adını Osmanlı Hilali Ahmer Cemiyeti olarak değiştirmiştir de Londra Toplantısı nda Kızılay Cemiyeti nin üyeliği kabul edilmiştir. Cumhuriyet in ilanından sonra da adı Türkiye Cumhuriyeti Kızılay Cemiyeti olarak kabul edilmiştir. Merkezi Ankara dadır. Amaçları: Savaş halinde gerekli personel ve araçları sağlayarak, gereken yerlere göndermek üzere yardım etmek, Ani felaketler karşısında (yangın, deprem v.s.) gerek yurt içinde ve gerek yurt dışında yardım uğraşısında bulunmak, Savaş ve barışta yardım edecek personeli yetiştirmek, Ülkenin sağlık davası ile ilgilenmek ve bu alanda yardım etmek, Kızılhaç a üye devletlere gereksinmeleri oranında yardım etmektir.

16 I. 5. Sağlık Bakanlığı nda Örgütlenme Sağlık hizmetlerinin bir bakanlık düzeyinde örgütlenmesi ilk kez 1920 yılında olmuştur. Halen Sağlık Bakanlığı, 1981 yılında çıkartılan 181 sayılı Yasa Hükmündeki Kararnameye (KHK) ve bu kararnamede bazı değişiklikler yapan 210 sayılı KHK ve 5450 sayılı kanuna göre hizmet vermektedir. Sağlık Bakanlığı nın Görevleri: Sağlık Bakanlığı nın teşkilat ve görevleri hakkındaki 181 sayılı yasa Hükmündeki Kararnameye göre görevleri şunlardır: 1. Herkesin yaşamını bedenen, ruhen ve sosyal yönden tam bir iyilik hali içinde sürdürmesini sağlamak için fert ve toplum sağlığını korumak ve bu amaçla ülkeyi kapsayan plan ve programlar yapmak, bunları uygulamak ve uygulatmak, bu konularla ilgili her türlü önlemi almak, gerekli örgütü kurmak ve kurdurtmak 2. Bulaşıcı, salgın ve sosyal hastalıklarla savaşmak 3. Koruyucu, tedavi edici ve rehabilitasyon hizmetlerini sağlamak 4. Ana ve çocuk sağlığının korunması ve aile planlaması hizmetlerini yapmak 5. Aşı, serum, kan ürünleri, ilaç, uyuşturucu ve psikotrop maddelerin ithal ve üretimlerini yapmak, yaptırtmak, bu işleri ve bu maddelerin tüketimlerini her safhada kontrol etmek 6. Tarım Bakanlığı ve mahalli idarelerle işbirliği yaparak gıda maddelerinin ve bunları üreten yerlerin sağlık açısından kontrol hizmetlerini yürütmek 7. Mahalli idareler ve ilgili diğer kuruluşlarla işbirliği yaparak çevre sağlığını ilgilendiren önlemleri almak ve aldırtmak 8. Bulaşıcı, salgın insan hastalıklarına karşı kara hudut kapıları, deniz ve hava limanlarında koruyucu önlemler almak 9. Kanser, verem ve sıtma ile savaş hizmetlerini yürütmek ve bu alanda hizmet veren kurum ve kuruluşların çalışmalarının koordinasyonunu ve denetimini sağlamak 10. Bu görevlerin yerine getirilmesi için gerekli tesisleri kurmak ve işletmek, insan gücünü yetiştirmek ve sağlamak 11. Sağlık hizmetleriyle ilgili olarak uluslararası ve yurt içindeki kurum ve kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak Sağlık Bakanlığı nın Merkez Örgütü: Her bakanlıkta olduğu gibi Sağlık Bakanlığı nın merkez örgütünde de ana hizmet birimleri, danışma ve denetleme birimleri ve yardımcı birimler vardır. Sağlık Bakanlığı nın ana hizmet birimleri; Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü, İlaç Ve Eczacılık Genel Müdürlüğü, Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğü, Ana-Çocuk Sağlığı Ve Ailesi Planlaması Genel Müdürlüğü, Sıtma Savaşı Dairesi Başkanlığı, Verem Savaşı Dairesi Başkanlığı, Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı, Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı, Avrupa Topluluğu Koordinasyon Dairesi Başkanlığı dır. Danışma ve denetleme birimleri; Teftiş Kurulu Başkanlığı, Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı, Hukuk Müşavirliği, Bakanlık Müşavirleri, Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği dir. Yardımcı birimler ise; Personel Müdürlüğü, İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı, Savunma Sekreterliği, Özel Kalem Müdürlüğü dür. Bakan: Bakan kuruluşun en üst amiridir. Bakanlık hizmetlerini mevzuata, hükümetin genel siyasetine, milli güvenlik siyasetine, kalkınma planlarına ve yıllık programlara uygun olarak yürütmekle ve Sağlık Bakanlığı nın etkinlik alanına giren konularda diğer bakanlıklarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla görevli ve başbakana karşı sorumludur.

17 Müsteşar: Bakanlık hizmetlerini bakan adına ve bakanın emirleri yönünde, Sağlık Bakanlığı nın amaç ve politikalarına, kalkınma planlarına ve yıllık programlara, mevzuat hükümlerine uygun olarak düzenler ve yürütür. Müsteşar Yardımcıları: Bakanlık ana hizmet birimleri ve danışma ve yardımcı birimlerin yönetim ve koordinasyonunda müsteşara yardımcı olurlar. Sayıları beştir.

18 SAĞLIK BAKANLIĞI MERKEZ TEŞKİLAT ŞEMASI

19 I. 5. I. ANA HİZMET BİRİMLERİ Sağlık Bakanlığı nın amaçlarını gerçekleştirebilmek için kurulan genel müdürlükler ve bağımsız daire başkanlıklarından oluşur. Bakanlıkta oniki adet ana hizmet birimi vardır. I. 5. I. Ana Hizmet Birimleri I. 5. I. I. Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü 1947 yılında hazırlanan Birinci On Yıllık Milli Sağlık Planı'nda koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerinde karşılaşılan sorunların çözümlenmesi ele alınmış ve özellikle hizmetin kırsal kesimlere yöneltilmesi gerektiği belirtilmiştir yılından itibaren planlı döneme girildiğinde; sağlık hizmetlerine ve özellikle koruyucu sağlık hizmetlerine gereken önemin verilerek, hizmetin nüfus çoğunluğunun bulunduğu kırsal bölgelere götürülmesi konusunun ele alınması ile sağlık düzeyinin yükseltilmesi için olumlu ve kararlı bir adım atılmıştır. Atılan bu adım ile; toplumun her kesiminin sağlık hizmetlerinden eşit olarak ve yeterince faydalanması amacıyla, 224 Sayılı "Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun" 1961 yılında çıkarılmış ve sağlık hizmetlerinin yurdun en ücra köşesindeki vatandaşın ayağına kadar götürülmesini hedef tutan yeni bir hizmet anlayışı ve uygulaması getirilmiştir. Bu Kanun un uygulanması için Sosyalleştirme Daire Başkanlığı kurulmuştur. Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün hizmet alanına giren faaliyetler 1920 yılında kurulan Sağlık Bakanlığı nın ilk bütçe tasarısında Hıfzısıhha Dairesi olarak adlandırılan birim tarafından yürütülmüştür. Daha sonra, 1936 yılında çıkarılan 3017 Sayılı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Teşkilat ve Memurin Kanunu nda "Hıfzısıhha İşleri Umum Müdürlüğü" adını almıştır. Umum Müdürlüğün görev alanı, 3017 Sayılı Kanunla belirlenmiş ve 1963 yılında çıkarılan 4862 Sayılı Kanunla da "Sağlık İşleri Genel Müdürlüğü" adını almıştır gün ve sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan, Bakanlıkların yeniden düzenlenmesi ve çalışma esasları hakkında kararname ile yapılan reorganizasyonla Sağlık İşleri Genel Müdürlüğü Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü adını almıştır. 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun un uygulanması amacıyla, Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulmuş bulunan Sosyalleştirme Daire Başkanlığı 1983 yılına kadar hizmet verdikten sonra, 1982 yılında yapılan reorganizasyon sonrasında kurulan Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesine alınmıştır. Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, oluşan bu yapı ve hizmet anlayışı ile görevini sürdürmektedir. Sağlık Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde tarih ve 181 Sayılı Kararname doğrultusunda hizmetlerini yürütmektedir. Kamuda yeniden yapılanma sağlık hizmetinin daha etkin, hızlı ve verimli yürütülebilmesi gibi nedenlerden dolayı Bakanlığın diğer birimlerinde olduğu gibi Genel Müdürlüğün görev tanımları zamanla güncellenmiş ve yeniden belirlenmiştir. Görevleri (210 sayılı KHK ile değişik bent) Toplum sağlığını ilgilendiren her türlü koruyucu sağlık hizmetlerinin verilmesini sağlamak, bu hizmetlere halkın katkı ve iştirakini temin etmek, Bulaşıcı, salgın, sosyal ve dejeneratif hastalıklarla mücadele ile aşılama ve bağışıklık hizmetlerini yürütmek, (210 sayılı KHK ile değişik bent) Sağlıklı çevre temin etmek amacıyla çevre sağlığını ilgilendiren her türlü tedbiri almak ve aldırmak ve gayri sıhhi müesseselerin halkın sağlığına zarar vermesini engellemek ve gerekli denetimlerini yapmak, İçilecek ve kullanılacak nitelikte su temini, sıcak ve soğuk hamamlar ile içmeceler tesisi, mezbaha inşaatı, mezarlıklar tesisatı ölü defni ve nakli işleri ve lağım ve tesisatı ile ilgili sağlık düzenlemeleri yapmak ve denetlemek, insan sağlığını tehlikeye düşürecek amillerle mücadele etmek,

20 Zehirli ve uyuşturucu maddelerle tıbbı ve hayati müstahzarları, insan sağlığında kullanılan her cins serum ve bunların yapıldığı ve satıldığı yerleri denetlemek, Sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması çalışmalarını yürütmek, sağlık ocaklarını yataklı tedavi kurumları ile işbirliğini düzenlemek, Aile Hekimliğine geçişi sağlamak, Sanatlarını serbest olarak icra eden tabip ve tababet mensuplarının özel laboratuar ve optisyenlik ruhsatlarını düzenlemek, Toplumda yeterli ve dengeli besin tüketme alışkanlığının geliştirilmesi, yanlış ve olumsuz beslenme alışkanlığının ortadan kaldırılması, besinlerin sağlık bozucu duruma gelmesinin önlenmesi, besin kaynaklarının daha etkin ve daha ekonomik kullanılması ile toplumun beslenme durumunu düzeltmek, Doğal afet ve olağan dışı durumlarda yürütülmesi gereken sağlık hizmetlerini planlamak İlk yardım ve 112 sağlık hizmetlerini ülke genelinde yaygınlaştırılmasını sağlamak, Bakanlıkça verilen benzeri görevleri yapmak,

21 Teşkilat Yapısı Bulaşıcı ve Salgın Hastalıklar Daire Başkanlığı Bulaşıcı Hast. Şb.Mdl Zoonotik ve Paraziter Hast. Şb. Mdl Lojistik Hizmetler Şb. Mdl. Zührevi Hastalıklar Şb. Mdl. Genişletilmiş Bağışıklama Şb. Mdl. Salgın ve Surveyans Şb. Mdl Çevre Sağlığı Daire Başkanlığı Su Güvenliği Şube Mdl İçme ve Kullanma Suları şb. Mdl. Pestisit ve Vektör Kontrol Şb. Mdl. Çevresel Etkileri Değ. Ve İzleme Şb. Mdl. Piyasa Gözetim-Den. Tem. Ürünleri Şb.Mdl. Tıp Meslekleri Daire Başkanlığı Mesleki Kuruluşlar ve Uygulama Şb. Mdl Öz. Teşhis ve Tedavi Müessesesi Şb. Mdl. Tıp Meslekleri Mevz. Geliştirme Şb. Mdl. Çalışanların Sağl. Ve Güvenliği Şb. Mdl. Optisyenlik ve Optik Ürünler Şb. Mdl. Aile Hekimliği Daire Başkanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Daire Başkanlığı Kalite, Eğitim ve Koordinasyon Birimi Aile Hekimliği Uygulama Şb. Mdl. Acil Sağlık Hizmetleri Şb. Mdl. Eğitim ve Lojistik Şb. Mdl. Afet ve Kriz Yönetimi Şb. Mdl. Mev., Standard. Şb.Mdl. İlk Yardım Şb. Mdl. İzleme ve Değerlen. Şb. Mdl. Projeler Şube Mdl. Kalite Şb. Mdl. Koordinasyon Şb.Mdl İletişim Şb. Mdl. Eğiti,m Şb. Mdl. İletişim Şb. Mdl. Lojistik Şube Mdl. İdari İşler Daire Başkanlığı Personel Şb. Mdl. Evrak Şb. Mdl Plan İkmal Şb. Mdl. Arşiv ve Doküman Şb. Mdl. Tem.Sağ. İst.ve Epidemiyoloji Daire Başkanlığı İstatistik Şb. Mdl. Epidemiyoloji Şb. Mdl. Bilgi İşlem Şb. Mdl. İstihdam Planlama Şb. Mdl. Ruh Sağlığı Daire Başkanlığı Koruyucu Ruh Sağlığı Şb. Mdl Madde Bağımlılığı Şb. Mdl. Kronik Ruhsal Boz. Şb. Mdl. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Şb. Mdl Sağlık Ocakları Daire Başkanlığı Sağ. Ocağı Planlama Şb. Mdl. İnsan Hakları ve Adli Hekimlik Şb.Mdl. Sağlık Ocakları Programlar Şb. Mdl. Mali İşler Daire Başkanlığı Bütçe Şube Müdürlüğü Satın Alma Şube Mdl. Taahhuk Şb. Mdl. Beslenme ve Fiziksel Aktiviteler Daire Başkanlığı Toplum Bes. Ve Bes. İlişkili Hast. Şb. Mdl. Obezitenin Önlenm. Fiziksel Akt.Şb.Mdl. Beslenme Araştırma. Şb. Mdl. Afetlerde Sağlık Organizasyon Daire Başkanlığı. Afet Yönetimi Şb. Mdl. Lojistik Şb. Mdl. Ulusal Medikal Kurtarma Ekip. Şb. Mdl. Tütün ve Bağımlılık Yapıcı Madde. Mücadele Daire Başkanlığı Tütün ve Tütün Ürünleri İle Müc. Şb. Mdl. Alkol ile Mücadele ve Kontrol Şb. Mdl. Alkol Dışı Mad. Bağım. Müc.Kont. Şb. Mdl. Trafik Hizmetleri Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü Fatura Tahsil ve Takibi Şb. Mdl. İdari İş, Raportörlük, Fatura Düz. Şb. Mdl. Hukuk Bürosu Araştırma, Geliştirme Birimi Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünden Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğüne devredilen şubeler : Özel Teşhis ve Tedavi Müessesi Şube Müdürlüğü Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğünden Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğüne devredilen şubeler Özürlüler Şube Müdürlüğü, Kronik Hastalıklar Şube Müdürlüğü

22 I. 5. I. 2. Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü Bakanlığa bağlı yataklı tedavi kurumlarını açmak, işlemlerini düzenlemek, işleri takip etmek, kan ve kan ürünlerini sağlamak, bu amaçla kan merkezi açmak, açtırtmak, buraları denetlemek gibi görevleri vardır. Özel hastanelerin ruhsat ve denetim işleri ve ağız sağlığı programlarının yürütülmesi de bu genel müdürlüğün sorumluluklarındandır. Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün görevleri 181 sayılı Sağlık Bakanlığı'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Yasa Hükmünde Kararname'nin 10 uncu maddesi ile belirlenmiştir. Görevleri a) Bakanlığa bağlı yataklı tedavi kurumları ile bu kurumlara bağlı sağlık kuruluşlarını açmak, kapasitelerini artırmak, malî, idarî ve teknik her türlü işlemleri düzenlemek, bu işlemleri takip etmek, yürütmek ve gerektiğinde bu kurumları kapatmak, b) Milli Savunma Bakanlığı'na bağlı yataklı tedavi kurumları dışında kalan genel ve katma bütçeli kamu kuruluşlarına, özel sektöre, yabancılara ve azınlıklara ait yataklı tedavi kurumlarına açılış ruhsatı vermek, gerekenlerin yatak ve tedavi ücret tarifelerini tespit ve tasdik etmek, bu kurumların fiziki yapılarını tetkik etmek ve gerektiğinde çalışmalarını yasaklamak, c) Memleketin ihtiyacı olan kan ve kan ürünlerini sağlamak için kan merkezleri ve istasyonları açmak, açtırmak, bunları denetlemek ve gerektiğinde kapatmak, d) Bakanlıkça verilen benzeri görevleri yapmaktır. GENEL MÜDÜR Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı (Tıp Hizmetleri Daire Başk. Tıbbi Hizmetler Şb. Kan Merkezleri Şb. Organ ve Doku Nakli Dai.Bşk Diyaliz Hizm.ve Den.Şb. Diyaliz Eğitimi ve Sert.Şb. Organ Nakli Hizmetleri Şb. Doku ve Hücre Nakli Hizm.Şb. Eğitim,Tanıtım ve Ulusal Koordinasyon Şb. (Biyomedikal Mühendislik Hizm. Daire Başk. Tıbbi Cihaz Planlama Şb. Vücut Dışında Kul. Tıbbi Tanı Cih. Şb. Tıbbi Cihaz ve Sarf Malzemeleri Belg. Şb. Piyasa Gözetimi ve Denetimi Şubesi Daire Başkanı Tahakkuk Şubesi (Hastane Hizm.Dai.Başk Kamu Hastane Hizm.Şb Denetim ve Değer.Şb Yatırımlar Şubesi Eğitim ve Özel Dal Hastaneleri Koor.Şb. (Özel Sağlık İşlet. Dai. Başk. Özel Hastane Hizm. Şb. Özel Teşhis ve Tedavi Müesseseleri Şb. (Ağız ve Diş Sağ. Dai Başk. Etüt ve Organizasyon Şb. Değerlendirme ve Koor.Şb. Program ve Uygulama Şb (İdari İşler Dairesi Başk. Personel ve Eğitim Şb. İdari Hizmetler Şubesi Yazı İşleri ve Evrak Şb. Standart ve Mevzuat Gel.Şb. Daire Başkanlığı Arşiv Şubesi Sosyal Güvencesi Olmayanlar Şb Sağlık Pers. Plan.ve İzl.Şb. İstatistik ve Dok. Şb. Daire Başkanlığı Satınalma Şubesi Bütçe Şubesi Yönetim Hizm.Dai.Başk. Maliyet Şube Müdürlüğü Sağlık Dön. Proje ve Uyg.Şb Kalite Yönetim Şubesi Hemşirelik Hizm. Dai. Bşk Değerlendirme ve Koor.Şubesi Hizmet İçi Eğitim Şubesi Program Geliştirme Şubesi Hasta Hakları Şubesi Daire Başkanlığı Sağlık Kurumları İzleme Şb. Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı ndan 24/10/2007 tarih ve 9286 sayılı Makam Onayı ile Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğüne devredilen ; Performans Yönetimi ve Kalite Ölçütleri Geliştirme Daire Başkanlığı 1- Performans Yönetimi Şube Müdürlüğü 2- Kalite Ölçütleri Geliştirme Şube Müdürlüğü 3- Analiz ve Verimlilik Şube Müdürlüğü

23 I. 5. I. 3. İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü Sağlık hizmetlerinde kullanılacak ilaçların imali, ithali ve piyasaya arzı, eczanelerin açılışı ve çalışmalarının denetlenmesi ile ilgili görevleri vardır. İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü nün Görevleri Tıbbi müstahzarların ham ve yardımcı maddelerinin yurt içi ve yurt dışı maliyet etütlerini yapmak, ithalat ve/veya ihracatları için değerlendirmelerde bulunarak gerekli izinleri vermek, Kozmetik ürünlerinin ve kozmetik üretiminde kullanılacak maddelerin inceleme ve değerlendirmelerini yapmak, ithaline veya üretimine izin vermek, piyasa denetimlerini yapmak, Tıbbi müstahzarların piyasada bulunabilirliğini izlemek, tüketiciye uygun nitelikte ilaç kullanımını sağlamak, tüketicinin ilaç konusunda bilinçlenmesine katkıda bulunmak, problem ve şikayetleri değerlendirmek, Ruhsatlandırılmış tıbbi müstahzarların sınai maliyet etütlerini yapmak ve fiyat beyannamelerini değerlendirmek, İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğü personelinin idari işlemlerini yürütmek, Genel Müdürlüğün bütçe, malzeme gereksinim ve ikmal hizmetlerini yapmak, Uyuşturucu ve psikotrop maddeler ve müstahzarları ile yasa dışı uyuşturucu madde imalinde kullanılma potansiyeli olan bazı kimyasal maddelerin ulusal ve uluslararası mevzuat çerçevesinde yasal ticaretlerinin denetimini yapmak, yasa dışı uyuşturucu madde yakalamalarında muhbir ve güvenlik güçlerine ikramiye ödemesi ile ilgili işlemleri yapmak, Ülkemizde üretilecek, ithal edilecek tıbbı müstahzarlar için gerekli inceleme ve değerlendirmeleri yaparak ruhsat düzenlemek, gerekli durumlarda ruhsat iptal etmek, Eczaneler ve ecza depoları ile kimyevi madde satışı yapan yerlere ilişkin açma, kapama, nakil, devir izinlerini vermek, denetimlerin yapılmasını sağlamak, gerekli önlemleri almak, Tıbbi müstahzar ve hammaddeleri ile tıbbı-cerrahi malzemelerin üretim yeri izinlerini vermek ve bu iş yerleri denetlemek, Türk Farmakopesi ve uygulanacak standartlarla ilgili çalışmaları yapmak, Genel Müdürlük etkinlik alanına giren konulara ilişkin mevzuat hazırlamak, uluslararası düzenlemeleri takip etmek ve bunların uygulanması yönünde gerekli çalışmaları yapmaktır.

24 Teşkilat Yapısı

25 I. 5. I. 4. Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü Sağlık Bakanlığı 1920 yılında kurulmuş ve Cumhuriyetin kuruluşundan sonra da yeni bir statü kazanmıştır. Bakanlığın kurulmasıyla birlikte önemle üzerinde durulan konulardan biri de ana ve çocuk sağlığı hizmetleri olmuştur.1930 yılında çıkarılan 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile bu görev, Sağlık Bakanlığı na verilmiştir. Ülkemizde ana çocuk sağlığı sorunu, özellikle 1950 yılından sonra, aşırı doğurganlığın ve çocuk düşürmelerinin artması ve anne ölümlerine neden olması biçiminde ortaya çıkmıştır.1952 yılında yapılan çalışmalarla ele alınan bu sorunun çözümü için, Bakanlık bünyesinde Ana Çocuk Sağlığı Şube Müdürlüğü kurulmuştur.1963 yılında bağımsız bir müdürlük olan bu birim,1965 yılında çıkarılan 665 Sayılı Kanun ile kuruluşunu tamamlamış ve yine bu kanunla ana ve çocuk sağlığını korumak için planlı ve programlı çalışmayı düzenlemek, gerek gebeliklerinin devamı süresince ve gerekse doğumdan sonra ana ve çocuk sağlığını takip etmek görevi, Ana Çocuk Sağlığı Müdürlüğü ne verilmiştir. Planlı kalkınma dönemine girdiğimiz 1960 yılından sonra Devlet Planlama Teşkilatının kurulmasıyla birlikte, de aşırı doğurganlığın, anne ve çocuk sağlığına olumsuz etkileri ile ilgili sorunun çözümlenmesi ele alınmıştır. Cumhuriyetin kuruluşundan beri nüfusun arttırılması yönünde izlenen nüfus politikasının, nüfus artış hızını azaltıcı yönde değiştirilmesi için çalışmalar başlatılmıştır yılında çıkarılan 557 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun ile Ülkemizde aile planlaması hizmetlerinin yürütülmesine başlanmıştır. Bu yasanın öngördüğü hizmetlerin yürütülmesi görevi de Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına verilmiş ve aynı yıl içerisinde aile planlaması hizmetlerini yürütmek üzere 665 Sayılı Kanuna dayalı olarak Nüfus Planlaması Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Aynı amaca yönelik olarak hizmet veren Ana ve Çocuk Sağlığı Müdürlüğü ile Nüfus Planlaması Genel Müdürlüğü tarih ve Sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile birleştirilerek Aile Planlaması ve Ana Çocuk Sağlığı Genel Müdürlüğü adını almıştır. Kamu kurum ve kuruluşlarının yeniden düzenlenmesi ile ilgili 14 Aralık 1983 tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayınlanan 181 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararnameye göre, Genel Müdürlüğün adı yeniden değişikliğe uğrayarak Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü olmuştur lerden beri süregelen ana çocuk sağlığı hizmetleri, sağlık hizmetleri içinde giderek artan bir önemle ele alınmıştır Anayasasının 41. maddesinde; ailenin, Türk toplumunun temeli olduğu belirtilerek, Devlet,ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır,teşkilatı kurar ifadesi ile bu hizmetlerin anayasal bir hak olduğu ve önemi açıkça ortaya konmuştur yılından beri yürürlükte olan 557 Sayılı Yasa, 1983 yılında günün koşullarına göre yeniden düzenlenerek, aile planlaması hizmetlerinin götürülmesini daha demokratik ve liberal bir yaklaşım ile ele alan 2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkındaki Kanun ile değiştirilmiştir. Ülkemiz için gerçek bir reform niteliğinde olan bu kanunun yerinde, zamanında ve doğru olarak kullanılabilmesi için yasa, eğitimi bir zorunluluk olarak getirmiştir sayılı yasa halen yürürlükte olup, aile planlaması hizmetlerinin söz konusu yasa çerçevesinde yürütülmesine devam edilmektedir. Bütün dünyada olduğu gibi, ülkemizde de ana ve çocuk sağlığı konusu, başlangıçta yaş grubu kadınları ve 0-6 yaş çocukları kapsamakta iken, son yıllarda dünyadaki gelişmeler, ayrıca Dünya Nüfus ve Kalkınma Konferansında ülkemizin de kabul etmiş olduğu üreme sağlığı tanımı doğrultusunda hizmetlerin kapsamı genişletilmiştir. Üreme sağlığı hizmetleri, anne sağlığı, çocuk sağlığı, kadın sağlığı, aile planlaması hizmetlerinin yanısıra, genital yol enfeksiyonları ve cinsel ilişkiyle geçen hastalıkları, genital organların malign hastalıklarının tanı ve tedavi hizmetlerini, ayrıca, adölesan yaş gruplarında cinsel sağlık eğitimi ve danışmanlık hizmetlerini de içermekte olup, daha geniş kapsamlı bir hizmet yürütülmektedir. Bakanlığımızca, ana çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinde planlı çalışmaların başlatıldığı 1965 li yıllardan, günümüze kadar ana sağlığı ve çocuk sağlığı göstergelerinde önemli gelişmeler olduğu yapılan araştırma sonuçlarından anlaşılmaktadır. Sağlık hizmetlerinde önemli bir sağlık göstergesi olan bebek ölüm hızı, 1960 lı yıllarda binde 200 ün ve anne ölüm hızı da yüzbinde 200 lerin üstünde ifade edilirken,

26 Devletimizin, ana çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetlerine verdiği önem ve ülke genelinde yaygın ve etkili bir hizmet sunumuna yönelik çabalar ve çalışmalar sonucunda önemli mesafeler kaydedilmiştir yılında binde 208 olan bebek ölüm hızı, günümüzde binde 29 lara, 1974 yılında yüzbinde 207 olan anne ölüm hızı da yüzbinde 42 lere düşürülmüştür. Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü, doğurgan çağ ve menapoz dönemindeki kadınlar ile gebe ve lohusa anneler, bebekler, 1-6 yaş çocuklar, adölesan çağındaki gençler olmak üzere,nüfusumuzun yaklaşık % 60 ına hizmet götürmektedir. Hizmetler, ülke genelinde, Bakanlığımıza bağlı 1. basamak sağlık kuruluşları (Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri, Sağlık ocakları, Sağlık Evleri) ile Hastanelerin kadındoğum ve çocuk bölümlerinde ve özel sağlık kuruluşlarında verilmektedir. Ülke genelinde birinci basamak sağlık kuruluşlarında; kadın sağlığı, anne sağlığı ve çocuk sağlığı hizmetleri olarak ; 0-6 yaş çocukların muayene ve periyodik izlemleri, Çocukların bağışıklama hizmetleri, Gebelerin tetanoz aşıları, Gebelerin, doğum öncesi muayene ve periyodik izlemleri Gebelerin doğum sonu muayene ve periyodik izlemleri, Aile planlaması danışmanlık, eğitim ve yöntem uygulama hizmetleri rutin olarak sürekli verilmektedir. Ülkemizin önemli sağlık sorunlarının başında gelen anne ve bebek ölüm hızlarının en aza indirilmesi, gelişmiş ülkeler seviyesine getirilmesi için, özellikle 1985 Ulusal Aşı Kampanyasını takiben, 1986 yılından itibaren ana çocuk sağlığı ve aile planlaması sorunlarından öncelikli olanlar ve basit, ucuz yöntemlerle çözümlenebilecekler belirlenerek, bunlarla ilgili programlar hazırlanmış ve hizmetlerin bu programlar doğrultusunda yürütülmesine devam edilmiştir. Hizmetlerin yürütülmesinde ulusal (Milli Eğitim, İçişleri, Milli Savunma, Tarım ve Köyişleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı vb gibi kamu kuruluşları, kamu yararına çalışan sivil toplum örgütleri) kuruluşlar ve Dünya Sağlık Örgütü, Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA), Avrupa Birliği vb gibi uluslar arası kuruluşlarla işbirliği yapılmaktadır. Uluslararası kuruluşlardan teknik ve mali teknik sağlanarak ortak program/projeler yürütülmektedir. Tüm bu hizmetler yürütülürken, sağlık personelinin bilgi ve becerisini geliştirmek amacıyla, hizmet içi eğitim programları geliştirilmekte ve uygulanmaktadır.ayrıca, toplumun bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi amacıyla halk eğitim çalışmaları yürütülmektedir. Personel ve halk eğitimleri programlarına uygun olarak da görsel - işitsel eğitim materyali üretilerek dağıtılmakta ve ayrıca, sağlık kuruluşlarına yürütülen hizmetler için lojistik destek ( tıbbi araç - gereç, kontraseptif malzeme, ilaç, eğitim araç- gereci, basılı materyal vb ) sağlanmaktadır. Görevleri a) Kalkınma planlarına paralel olarak ülke düzeyinde; Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması hizmetleri ile ilgili hedefleri tespit etmek ve bu hedeflere ulaşılabilmesi için gerekli çalışmaları yapmak, b) Annenin ve çocuğun sağlığını korumak ve doğum öncesi, doğum sırasında, doğum sonrası bakımlarının sağlanması için gerekli tedbirleri almak, c) Kadınların ve çocukların beslenme, aşı, ağız - diş sağlığı ve diğer sağlık kontrollerinin yapılmasını sağlamak, d) Ailelerin istedikleri zaman ve bakabilecekleri sayıda çocuk sahibi olmalarını sağlamak amacıyla, aile planlaması eğitimi ve uygulama çalışmaları yapmak, e) Aile planlaması çalışmaları yanında, çocuğu olmayan ailelerin tedavileri için gerekli tedbirleri almak, f) Ergen problemlerinin çözümü ve genetik-danışma hizmetlerinin yürütülmesini sağlamak, g) Ana çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetlerini geliştirmek amacıyla eğitim merkezleri kurmak ve çalışmalarını düzenlemek, h) Halkın sağlık seviyesinin iyileştirilmesi ve yükseltilmesi için ülke düzeyinde eğitim, plan ve programları yapmak, uygulamak ve sonuçlarını değerlendirmek,

27 i) Sağlık eğitimi için gerekli araç ve gereçlerin üretimi, temini, basımı, stok ve muhafazası ile dağıtımı hizmetlerini yürütmek, j) Ana çocuk sağlığı ve aile planlaması konusunda ulusal ve uluslararası düzeyde çalışmaları izlemek, değerlendirmek ve gerekli işbirliğini sağlamak, k) Ana çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinde kullanılan ilaç, araç ve gereçlerin üretimini ve teminini sağlamak, l) Bakanlıkça verilen benzeri görevleri yapmaktır.

28 Teşkilat Yapısı Genel Müdür Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı İdari İşler Daire Bşk.lığı Üreme Sağ.Eğt. ve Tan.Dai.Bşk.lığı Eğitim Araçları Dai.Bşk.lığı Çocuk ve Ergen Sağlığı Dai.Bşk.lığı Kadın Sağlığı ve Aile Plan.Dai.Bşk.lığı Personel Şb.Md.lüğü Halk Sağlığı Eğt.Şb.Md.lüğü Basım İşleri Şb.Md.lüğü Çocuk Sağlığı Hizm.Şb.Md.lüğü Kadın Sağlığı Hizm.Şb.Md.lüğü Bütçe Şube Md.lüğü Personel Eğt.Şb.Md.lüğü Eğt.Cihaz ve Malz.Şb.Md.lüğü Ergen Sağlığı Hizm.Şb.Md.lüğü Aile Planlaması Hizm.Şb.Md.lüğü Yazı İşleri ve Evrak Şb.Md.lüğü Uluslar arası Eğt.Şb.Md.lüğü Basılı Yayınlar Şb.Md.lüğü Beslenme Şb.Md.lüğü Araştırma ve Uyg.Şb.Md.lüğü Taşra Teşkilatı Sağlık Müdürlüğü AÇSAP Şube Müdürlüğü AÇSAP Merkezi Sağlık Ocağı ( AÇSAP Ünitesi) Devlet Hastanesi ( AP Kliniği) AP Eğitim Merkezi Sağlık Evi ( AÇSAP Ünitesi) AP Eğitim Merkezi

29 I. 5. I. 5. Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğü 181 Sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Genel Müdürlüğümüzün Görevleri aşağıdaki gibi belirlenmişti Madde 12 - Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır: a) Sağlık meslek eğitimini, Türk Milli Eğitim Temel Kanunu ve mesleğin özel ve genel amaçları doğrultusunda yürütmek, b) Sağlık personeli yetiştirmek üzere orta ve yüksek dereceli okulların açılması için gerekli plan ve programların yapılması ve okulların açılması ile ilgili işlemleri yürütmek, c) Türk Silahlı Kuvvetlerine ait olanlar hariç, Bakanlık dışı özel ve resmi kurumlarca açılması planlanan orta dereceli sağlık meslek okullarının açılış hazırlıklarını incelemek, incelettirmek ve değerlendirmek, açılmış bulunanların mesleki eğitim yönünden denetimlerini yapmak, d) Sağlık meslek eğitimini geliştirici, bilimsel ve teknolojik gelişmelere paralel hale getirici, etkinliğini artırıcı tedbirleri almak, araştırmalar yapmak veya yaptırmak, alınacak sonuçları değerlendirmek, e) Eğitimde kullanılan metot ve tekniklerin uygulama usullerini tespit etmek, eğitimin standardizasyonunu sağlamak ve gerekli araç, gereç ile diğer imkânları temin etmek veya ettirmek, f) Mevcut ders programlarının geliştirilmesi, yeni açılacak bölüm veya okullar için ders programı hazırlanması, eğitimle ilgili mevzuatın geliştirilmesi, değiştirilmesi veya yeniden hazırlanması, yurtiçi ve yurtdışı mesleki okullardan mezun olanların diplomalarının tetkiki, tescil ve işlemlerinin yürütülmesini sağlamak, g) Bakanlığın yayın hizmetlerini düzenlemek, yürütmek. h) (Ek:8/6/1984-KHK 210/3 md.)halk sağlığı eğitimini düzenlemek ve yürütmek, ı) Bakanlıkça verilen benzeri görevleri yapmak. Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Bağlı Okulların Millî Eğitim Bakanlığına Devredilmesi ile Bazı Kanunlarda ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Genel Müdürlüğümüzün Görevleri aşağıdaki gibi yeniden düzenlenmiştir. Kanun No Kabul Tarihi: MADDE 15 13/12/1983 tarihli ve 181 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 12 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. Madde 12. Sağlık Eğitimi Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır: a) Sağlık insan gücü plânlaması yapmak, nicel ve nitel olarak ihtiyaca uygun insan gücü yetiştirilmesi için ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak. b) Tıpta uzmanlık eğitimi ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek. c) Personel eğitim plânını hazırlamak, eğitim programlarını düzenlemek, uygulamak veya uygulanmasını sağlamak ve koordine etmek. d) Halkın sağlık bilincinin geliştirilmesi amacıyla eğitim programları hazırlamak, yürütmek ve koordine etmek. e) Bakanlığın yayın faaliyetlerinin esaslarını belirlemek ve koordinasyonunu sağlamak. f) İlgili kuruluşlarla işbirliği yaparak sağlık mesleklerinin standartlarını belirlemek. g) Bakanlıkça verilen benzer görevleri yapmak Tarih ve 1082 sayılı Makam Onayı Doğrultusunda Genel Müdürlük İdari Yapı ve Görev Dağılımı Değiştirilmiştir. TIPTA UZMANLIK EĞİTİMİ DAİRE BAŞKANLIĞI 1 - Ana Dal Uzmanlık Eğitimi Şube Müdürlüğü 2 - Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Şube Müdürlüğü

30 3 - Tıpta Uzmanlık Eğitimi Personeli Şube Müdürlüğü 4 - Tıpta Uzmanlık Eğitimi Programları ve Mevzuatı Şube Müdürlüğü SAĞLIK MESLEKİ EĞİTİM DAİRE BAŞKANLIĞI 1 - Tıpta Uzmanlık Eğitimi Denklik İşlemleri Şube Müdürlüğü 2 - Tıpta Uzmanlık Belgeleri Tescil İşlemleri Şube Müdürlüğü 3 - Tıpta Uzmanlık Eğitim Kurumları ve Akreditasyon Şube Müdürlüğü SAĞLIK İNSANGÜCÜ PLANLAMASI DAİRE BAŞKANLIĞI 1 - Hekim, Diş Hekimi ve Eczacı Planlama Şube Müdürlüğü 2 - Hemşire, Ebe ve Sağlık Memuru Planlama Şube Müdürlüğü 3 - Sağlık Teknikeri, Sağlık Teknisyeni ve Diğer Sağlık Personeli Planlama Şube Müdürlüğü SAĞLIK MESLEK STANDARTLARI DAİRE BAŞKANLIĞI 1 - Hekim, Diş Hekimi ve Eczacılık Meslek Standartları Şube Müdürlüğü 2 - Hemşire, Ebe ve Sağlık Memurluğu Meslek Standartları Şube Müdürlüğü 3 Sağlık Teknikeri, Sağlık Teknisyeni ve Diğer Sağlık Personeli Meslek Standartları Şube Müdürlüğü HİZMET İÇİ EĞİTİM VE SERTİFİKASYON DAİRE BAŞKANLIĞI 1 - Hizmet içi Eğitim Şube Müdürlüğü 2 - Sertifikalı Eğitim ve Sertifikasyon Şube Müdürlüğü 3 - Eğitim Araçları ve Yayın Şube Müdürlüğü HALKIN SAĞLIK BİLİNCİNİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI 1 - Araştırma ve Geliştirme Şube Müdürlüğü 2 - Planlama, Uygulama ve Koordinasyon Şube Müdürlüğü 3 - Ölçme ve Değerlendirme Şube Müdürlüğü İDARİ İŞLER DAİRE BAŞKANLIĞI 1 - Personel ve İdari Hizmetler Şube Müdürlüğü 2 - Bütçe Şube Müdürlüğü 3 - İstatistik ve Dokümantasyon Şube Müdürlüğü 4 - Evrak ve Arşiv Şube Müdürlüğü

31 Teşkilat Yapısı Genel Müdür Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Sağlık Mesleki Eğitim Daire Başkanlığı Tıpta Uzmanlık Eğt. Daire Başkanlığı Sağlık İnsangücü Pln. Daire Başkanlığı Sağ.Mes.Standartl arı Daire Başkanlığı Hizm.İçi Eğt.ve Sertifikas. Daire Başkanlığı Halk Sağ.Bil.Geliştirme Daire Başkanlığı İdari İşler Daire Başkanlığı Tıpta Uzm.Eğ.Denk.İşl Şube Müdürlüğü Ana Dal Uzmanlık Eğt. Şube Müdürlüğü Hek.Dişhek.Ecz.Pl n. Şube Müdürlüğü Hek.Dişhek.Ecz.Me s.std. Şube Müdürlüğü Hizm.İçi Eğitim Şube Müdürlüğü Araştırma Geliştirme Şube Müdürlüğü Pers.ve İdari Hizm. Şube Müdürlüğü Tıpta Uzm.Blg.Tsc.İşl. Şube Müdürlüğü Yandal Uzmanlık Eğt. Şube Müdürlüğü Hemş.Ebe.Sağ.Me m.pln. Şube Müdürlüğü Hemş.Ebe.S.M.Msl. Std. Şube Müdürlüğü Sert.Eğt.ve Sertifikasyon Şube Müdürlüğü Plan.Uyg.Koord. Şube Müdürlüğü Bütçe Şube Müdürlüğü Tıpta Uzm.Eğ.Kur.Akrd. Şube Müdürlüğü Tıpta Uzmanlık Eğt. Pers. Şube Müdürlüğü Sağ.Tek.Tekn.Diğe r Pln. Şube Müdürlüğü Sağ.Tek.Tekn.Diğ. Msl.Std. Şube Müdürlüğü Eğt.Arç.ve Yayın Şube Müdürlüğü Ölçme ve Değerlendirme Şube Müdürlüğü İstatistik ve Dok. Şube Müdürlüğü Tıpta Uzm.Eğ.Prg.Mvz. Şube Müdürlüğü Evrak ve Arşiv Şube Müdürlüğü

32 I. 5. I. 6. Sıtma Savaşı Daire Başkanlığı Sıtma: Plasmodium familyasına ait parazitler tarafından oluşturulan infeksiyöz bir hastalıktır. İnsandan insana dişi anofel cinsi sivrisineklerin ısırmasıyla geçer. Sıtma hastalığı yaş, cins, ırk ayrımı yapmayan duyarlı olan herkesi tutan bir hastalıktır. Sıtma parazitinin insan da hastalık yapan; P.vivax, P.malaria,P.falciparum ve P.ovale olmak üzere dört ayrı türü vardır. Bunlardan vivax, ülkemizde görülen ve ölümcül olmayan sıtma hastalığına neden olmaktadır. P.falciparum ile oluşan sıtma en ölümcül olanıdır. Daha çok Afrika, Uzakdoğu ve Güney Amerika gibi tropik bölgelerde yaygındır. Sıtma tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de bildirimi mecburi bulaşıcı hastalıklardandır. Sıtmanın kesin tanısı kişinin parmağından alınan bir damla kanda mikroskopla parazitin görülmesi neticesi konur. Sıtma kontrolü konusundaki strateji ve çalışmalarımız Parazitin bulunarak, kesin tedavisinin yapılıp yok edilmesi, vektör sivrisinek popülasyonunun belli bir oranda tutulmasıdır. Sıtma kontrol çalışmaları İllerde İl Sağlık Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar Şube Müdürlüğü/Sıtma Birimi sorumluluğunda tüm sağlık personeli ile yıl boyunca yürütülür. Görevleri : yılında Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK/181) ile Sıtma Savaşı Dairesi Başkanlığı kurulmuştur a) Sıtma mücadelesi hizmetlerinin etkin bir şekilde yapılmasını sağlamak üzere hizmetin gerektirdiği plan ve programların, politikaların tesbitine yardımcı olmak ve uygulamak, b) Sıtma hastalığının önlenmesine katkı sağlamak amacı ile milletlerarası ve yurt içindeki ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak, c) Bakanlıkça verilen benzeri görevleri yapmak Teşkilat Yapısı 1. Personel ve Eğitim Şube Müdürlüğü 2. Bütçe ve İdari İşler Şube Müdürlüğü 3. Vektör ve Kontrol Şube Müdürlüğü 4. Epidemiyoloji Şube Müdürlüğü Taşra Teşkilatı Adana ve Diyarbakır illerinde Sıtma ve Tropikal Eğitim ve Araştırma Merkezleri kurulmuş diğer illerde sıtma faaliyetleri ise İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde Bulaşıcı Hastalıklar Şube Müdürlüğüne bağlı Sıtma Dispanserleri (A tipi B Tipi ) adı altında faaliyetlerini sürdürmektedir.

33 I. 5. I. 7. Verem Savaş Dairesi Başkanlığı Türkiye de Tüberküloz ile organize bir şekilde mücadele 1918 yılında Verem Savaşı Dernekleri ile başlamıştır yılında BGG aşısı kampanyaları başlamıştır yılında Verem Savaşı Genel Müdürlüğü kurulmuş ve 1983 yılında 181 sayılı Sağlık Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK ile Müsteşar Yardımcısı na bağlı kurulan bir ana birim olan Verem Savaşı Dairesi Başkanlığı olarak devam etmiştir. Daire Başkanlığı, ülkenin verem savaşı plan ve programını yapmakta ve uygulamakta ayrıca üç aylık ve yıllık olarak istatistikler toplamaktadır. Ayrı bir bütçesi vardır. Görevleri 181 sayılı Sağlık Bakanlığı nın Teşkilat ve Görevleri hakkında KHK ye göre; Bakanlığın Görevleri: Kanser, verem ve sıtma ile savaş hizmetlerini yürütmek ve bu alanda hizmet veren kurum ve kuruluşların çalışmalarının koordinasyonunu ve denetimini sağlamak Bu görevlerin yerine getirilmesi için gerekli tesisleri kurmak ve işletmek, meslek personelini yetiştirmek Sağlık hizmetleri ile ilgili olarak milletlerarası ve yurt içindeki kurum ve kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak. Verem Savaşı Dairesi Başkanlığının Görevleri: Verem savaşı hizmetlerinin etkin bir şekilde yapılmasını sağlamak üzere, hizmetin gerektirdiği plan, program ve politikaların tespitine yardımcı olmak ve uygulamak Ülkemizde veremin yayılmasına karşı koruyucu her türlü tedbiri almak, hastaların kontrol ve tedavi altında bulunmalarını sağlamak Fertlerin, organize toplulukların, hasta ve çevresinin eğitimini yapmak Bakanlıkça verilen benzeri görevleri yapmak. Teşkilat Yapısı Verem Savaşı Dairesi Başkanlığında yedi şube müdürlüğü bulunmaktadır. Bunlar; Personel Şube Müdürlüğü İdari İşler Şube Müdürlüğü Saha Hizmetleri ve İkmal Şube Müdürlüğü Eğitim Şube Müdürlüğü Bütçe Şube Müdürlüğü Epidemiyolojik Değerlendirme ve İstatistik Şube Müdürlüğü Projeler Şube Müdürlüğü Ayrıca doktor ve eczacılar da çalışmaktadır. İl düzeyinde Tüberküloz ile mücadeleden Sağlık Müdürlüğü sorumludur. Her ilde bir İl Tüberküloz Koordinatörü vardır. Koordinatör ildeki Verem Savaşı Dispanserlerinin başhekimleri arasından atanır ve Daire Başkanlığı na veri akışı ile ildeki verem kontrolünün koordinasyonundan sorumludur yılında yayımlanan 2006/78 sayılı Genelge ile İl Verem Kontrol Kurulları kurulmuştur. Burada Eczacılar Odası, Belediyeler, Tabip Odası gibi kurum ve kuruluşların da temsilcileri görev almaktadır. İllerde ve bazı ilçelerde Verem Savaşı Dispanserleri (VSD) vardır. Kayıt ve raporlamadan sorumludurlar. Risk grupları taramaları, şikâyeti ile başvuran kişilerin teşhis ve tedavisi ile takibini yaparlar Aralık ayı itibariyle 248 dispanser vardır. Ayrıca 172 dispanserde sadece balgam mikroskobisi yapabilen laboratuar, hem mikroskobi hem kültür yapabilen 20 Bölge Tüberküloz Laboratuarı bulunmaktadır. Bölge Tüberküloz Laboratuarlarından 7 tanesinde aynı zamanda ilaç duyarlılık testi (DST) de yapılabilmektedir. Refik saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü bünyesinde bir Ulusal Tüberküloz Referans Laboratuarı bulunmaktadır. Bu laboratuar ise kalite kontrolünün yanı sıra, mikroskobik, kültür, ilaç duyarlılık testi ve başka yerde yapılan testlerin doğrulamasını yapabilmektedir.

34 Daha önce Daire Başkanlığı na bağlı olarak çalışmakta olan Mobil Tarama Grupları, 2006 yılında İl Sağlık Müdürlükleri ne devredilmiştir. Verem açısından risk grubu teşkil eden gruplarda toplu taramalar için akciğer röntgeni çekmek başta olmak üzere çeşitli<görevleri vardır. Ayrıca 180 Verem Savaşı Derneği ile bağlı oldukları Federasyon da veremle mücadele alanında çalışmaktadır.

35 I. 5. I. 8. Kanser Savaş Dairesi Başkanlığı Ülkemizde kanser mücadelesi 1947 yılında sivil bir inisiyatif olarak Türk Kanser Araştırma ve Savaş Kurumu nun kurulması ile başlamaktadır. Bu girişimin ardından 1955 de Ankara da Ahmet Andiçen Onkoloji Hastanesi inşaatına başlanmıştır de bu hastane işletilmek üzere Bakanlığa verilmiştir. Bu tarihe kadar kanser tedavisi genel tedavi kuruluşlarında yapılmakta ve kanser hastalarına diğer hastalar arasında bakım verilmekteydi. Kısa bir süre sonra 1967 de Bakanlık tarafından Ankara da Etimesgut Onkoloji Hastanesi açılmıştır. İlk resmi kanserle savaş yaklaşımı 1962 yılında Temel Sağlık Hizmetlerinde kanserle mücadele amacıyla Şube Şefliği kurulması ile başlamaktadır Yılında Bakanlığımız bünyesinde kanser savaş konusunda koruyucu ve tedavi edici hizmetleri düzenlemek, hastanelerle ilgili tesisleri ve çalışma programlarını uygulamak, yürütmek ve denetlemek amacıyla Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesindeki Şube Şefliği Kanser Savaş Müdürlüğü haline getirilmiştir yılında 1-7 Nisan Kanser Haftası olarak kabul edilmiş, o yıldan itibaren hafta etkinlikleri sürdürülmektedir. Ülkemizde ilk kez resmi olarak yılları arasında Hizmet İçi Eğitim Kursları gerçekleştirilmiştir. Yine bu çerçevede aynı yıllarda Halk Eğitimleri gerçekleştirilmiş, Kanserle Savaş Konseyi oluşturulmuştur. Çok önemli bir gelişme olarak 1982 yılında kanser ihbarı zorunlu hastalıklar arasına alınmıştır. Kanserle Savaş 1983 yılından sonra, Bakanlığımız bünyesinde kurulan Genel Müdürlük seviyesinde bağımsız bir Daire Başkanlığı tarafından yürütülmeye başlamıştır (14 Aralık 1983 tarih ve sayı ve 181 karar sayılı Bakanlığın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ). İlk olarak ayrı ihtisas anlamında 1983 yılında Kanser Cerrahisi ve Medikal hizmetler başlamıştır Kanser Savaş Danışma Kurulu oluşturulmuş, 1989 yılında Uluslararası Kanser Savaş Birliği Üyeliği gerçekleşmiştir. Ülkemizde gerçekçi kanser verileri elde edilmesi amacı ile 1992 yılında Kanser Kayıt ve İnsidans Projesi çalışmaları başlamıştır. Toplum bazlı başlatılan kanser kayıtçılığı İzmir Kanser Kayıt Merkezinin açılması ile anlam kazanmış, yine gerçek anlamda toplum kanser taraması amacı ile 1996 yılında Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezleri Projesi çalışmaları başlatılmıştır. Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığının Sağlık Bakanlığı idari şemasındaki yeri aşağıdaki gibi Müsteşar Yardımcısına bağlı müstakil Daire Başkanlığı şeklindedir. Görevleri 14 Aralık 1983 tarih ve sayı ve 181 karar sayılı Bakanlığın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname de yazdığı şekliyle Başkanlığımızın görevleri ; a) Tespit edilen politika ve hedeflere uygun olarak kanserle savaş hizmetlerini planlamak, uygulamak ve bu hizmetlerin organizasyonunu sağlamak, b) Kanserle ilgili her türlü istatistiki bilgileri toplamak, araştırma ve incelemeler yapmak, yaptırmak ve özendirmek, kanserle savaşta gerekli koruyucu ve tedavi edici hizmetleri, bu bilgilere, araştırma ve inceleme sonuçlarına göre değerlendirmek, alınması gerekli tedbirleri tespit etmek, uygulamak ve uygulatmak, c) Kanserle savaş için sağlık tesisleri kurmak ve kurdurmak, d) Kanserle savaş alanında hizmet veren veya çalışmalarda bulunan kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri ve gönüllü kuruluşlarca açılacak sağlık tesis ve kuruluşlarının tespit edilecek standartlar içinde açılışlarına izin vermek faaliyetlerini denetlemek ve yönlendirmek, e) Kanserle savaş hizmetlerine halkın gönüllü iştiraki ve yardımını sağlamak, bu konuda gerçek ve tüzel kişiler ve gönüllü kuruluşlarla işbirliği yapmak ve imkanlar ölçüsünde bunlara yardımda bulunmak ve yol göstermek.

36 f) Kanserle savaşta görev alacak personeli yetiştirilmesi konusunda gerekli tedbirleri tespit etmek ve bu tedbirleri uygulamak ve uygulatmak, g) Kanserle savaş konusunda halkın eğitimi için gerekli hizmetleri diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak yürütmek. h) Bakanlıkça verilen diğer görevleri yapmaktır. Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığının öncelikli görevi, ulusal sağlık politikalarına ve hedeflerine uygun olarak oluşturulan Ulusal Kanser Kontrol Programı çerçevesinde, kanser verilerinin sağlıklı ve kaliteli bir şekilde toplanması ve analiz edilmesini takiben, birincil koruma denilen, kanserin oluşmasına sebep olan veya tetikleyen nedenleri doğru yaklaşımlarla ortadan kaldırmaya yönelik önleyici tedbirleri almak, bu konuda ulusal koordinasyonu sağlamak ( Tütün kontrolü, yanlış beslenme ve yaşam alışkanlıklarının değiştirilmesi, çevresel etkenler ve kansere sebep olabilecek hastalık amilleriyle mücadele etmek, vs.) ve ikincil koruma denilen, kanseri erken evrede yakalamaya yönelik, erken teşhis ve tarama faaliyetlerini organize ve koordine etmek, birincil ve ikincil koruma yöntemleri ile ilgili olarak sağlık personelinin, toplumun ve ilgili kurumların konuya ilgisini çekerek, farkındalığı arttırıcı her türlü organizasyonu ( hizmet içi ve toplum eğitimleri, kampanyalar,vs. ) desteklemektir. Kanserde tanı, tedavi ve palyasyon standartlarının oluşumunda danışma kurullarının desteğiyle bilimsel katkı sağlamak, konuyla ilgili kamu adına gözetmenlik yapmak ve kamu yararını korumak diğer görevleri arasındadır. Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı tüm bu görevlerini ulusal ve uluslar arası kurumlarla ve sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği içinde yürütür. Ulusal Kanser Danışma Kurulu Ülkemizde Ulusal Kanser Kontrol programları ile ilgili ulusal politikaların oluşturulmasında, kanserden korunma önlemlerinin alınmasında, kanserli hastaların tanı, tedavi ve izlemlerinde karşılaşılan sorunlara çözüm aranmasında, kanserle ilgili çalışmaların ihtiyaç duyulan alanlara yönlendirilmesi ve koordinasyonunun sağlanmasında, kanserle ilgili konularda toplumun bilgilendirilmesi ve eylem planları hazırlanmasında, Kanser Danışma Alt Kurullarından aldığı destekle tavsiye niteliğinde görüş bildirerek Başkanlığımızın çalışmalarına yardımcı olmak üzere Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı bünyesinde Tarih 5030/725 Sayılı Makam Onayı ile kurulmuştur. Kanser Danışma Alt Kurulları Epidemiyoloji ve Kanser Kayıt Tıbbi Jeoloji Preventif Onkoloji Klinik Araştırmalar Kanserde Tedavi ve Etik İnsan Kaynakları Psikososyal Destek ve Eğitim Erken Tanı ve Tarama Alternatif ve Tamamlayıcı Tıp Radyasyon Güvenliği İl Kanser Kontrol Koordinatörlüğü KSDB nin taşra teşkilatı bulunmamaktadır. Ancak Ulusal Kanser Kontrol Programının illerde yürütülmesine yönelik tüm illerde İl Kanser Kontrol Koordinatörlüğü, İl Kanser Danışma Kurulu, İl Kanser Kayıt Merkezi ( 14ü aktif sistemle veri toplayan Kanser Kayıt Merkezi olmak üzere ) ve 55 ilde de Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri ( 2008 yılı sonu itibariyle 81 ilde kurulması planlanmaktadır ) faaliyet göstermektedir. Tüm bu yapının koordinasyonundan sorumlu İl Kanser Kontrol Koordinatörlüğü yapılanması Tarih 68 Sayılı Yönerge ile tanımlanmış her ilde bir İl Sağlık Müdür Yardımcısı bu konuda görevlendirilmiştir. İl Kanser Kontrol Koordinatörünün görevleri; KSDB nin il düzeyinde yürüttüğü proje ve eğitim programlarının Sağlık Müdürü adına yürütülmesi, İlde yürütülen kanser kontrol çalışmaları için önceliklerin belirlenmesi, İl Kanser Kontrol Danışma Kurulunun oluşturulması, etkin ve verimli çalışmasının sağlanması, Sağlık Müdürlüğü birimlerinden kanser mücadelesine katkıda bulunanların çalışmalarının koordinasyonun sağlanması,

37 Sağlık Müdürlüğü birimlerinden kanser mücadelesine katılan, ancak Sağlık Müdürlüğü dışında kalan kurum ve Kuruluşlar ve Sivil Toplum Örgütlerinin çalışmalarının izlenmesi ve Kanser Kontrol programına gönüllü olarak katkıda bulunmalarının sağlanması, Teşkilat Yapısı BAŞKAN Ulusal Kanser Danışma Kurulu Epidemiyoloji- Koruma Şb.Md. Bütçe ve İdari İşler Şube Müdürlüğü Personel ve Eğitim Şube Müdürlüğü Proje ve Koordinasyon Şube Müdürlüğü

38 I. 5. I. 9. Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı Bakanlığın yabancı ülke kurum ve kuruluşları ile olan ilişkilerini düzenleme ve konu ile ilgili hizmetleri yürütme görevlerini yapar. Bu daire, doğrudan sağlık hizmeti yapmamaktadır. 181 Sayılı K.H.K de Ana Hizmet birimleri arasında yer almakta ve görev tanımları belirtilmektedir. Hizmete İlişkin Hedefleri Çeşitli ülkelerle imzalanan Anlaşma ve protokollerin yaşama geçirilebilmesi için süregelen çalışmaların yapılması ve devam ettirilmesini sağlamak, Sağlık alanında ülkelerarası ve uluslararası kuruluşlarla mevcut ikili ve çok taraflı işbirliğinin geliştirilmesi için gerekli araştırma ve çalışma yapmak, Sağlık alanında işbirliğine gidilmemiş ülkelerle işbirliği tesis etmek, Sağlık alanında gelişen uluslararası teknolojinin ülkemiz yararına transferini sağlamak ve bu alandaki eğitim ve imkanlarını artırmak. Sağlıkla ilgili uluslararası yapılan toplantıların Ülkemizde düzenlenmesini sağlayarak, hem bilgi transferini sağlamak hem de Ülkemizin tanıtımını sağlamak. Görevleri a) Birleşmiş Milletler, milletlerarası diğer çeşitli kuruluşlar ve ile Bakanlık arasında sağlık alanında yapılacak anlaşmalar ile ilgili çalışmaları düzenlemek, b) Kongre, konferans ve toplantılar düzenlemek, dış burs ve kurslara araç, gereç ve teknik yardımları sağlamak, c) Bakanlığın yabancı ülkelerle olan ilişkilerini düzenlemek ve konu ile ilgili hizmetlerini yürütmek, d) Bakanlıkça verilen benzeri görevleri yapmak, Bu görevleri çerçevesinde; e) Dışişleri Bakanlığı ile Bakanlığımız arasında iletişimi sağlamak, f) Uluslararası ilişkiler ile ilgili olarak da, Bakanlığımız birimleri ile yabancı ülke kuruluş ve kişiler arasında koordinasyonu sağlamak, Teşkilat Yapısı DAİREBAŞKANI DAİRE BAŞKAN YARDIMCISI DEVLETLERARASI İLİŞKİLER ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ DIŞ EĞİTİM PROJE VE KONFERANSLAR ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ İDARİ İŞLER ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ ULUSLARARASI KURULUŞLAR ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ PROTOKOL ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ DOKÜMANTASYON ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ BİLGİ İŞLEM ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

39 I. 5. I. 10. Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı Türkiye nin AB ye tam üyelik sürecinde, Sağlık Bakanlığı nın sorumluluk alanına giren konularda, AB mevzuat uyum çalışmalarını yürütmek, gerekli işbirliği ve koordinasyonu sağlamak üzere; 4 Mayıs 1989 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, Bakanlıklarda ve bağlı kuruluşlarda Avrupa Topluluğu ile ilgili birimler kurulmasını öngören 367 sayılı Yasa Hükmünde Kararname ile Avrupa Birliği Koordinasyon Daire Başkanlığı, Bakanlık teşkilat şemasında ana hizmet birimlerinden biri olarak, müstakil Daire Başkanlığı şeklinde kurulmuştur. Görevleri a) Ülkemizin Avrupa Birliği ile olan ilişkilerinde; Bakanlığımız görev alanına giren konularda, Bakanlığımız adına, Hükümet Programlarında ve Kalkınma Planlarında öngörülen amaçlere ulaşmak için, gerekli çalışmaları sürekli, etkili ve verimli bir biçimde yürütmek, b) Gümrük Birliği ve Aday Ülke statüsü çerçevesinde, Türk Mevzuatının AB Mevzuatına uyum çalışmalarında, Bakanlığımız teknik daireleri ile ilgili kamu kurum ve kuruluşları arasında koordinasyonu sağlamak, c) Gümrük Birliği ve Aday Ülke statüsü çerçevesinde nitelikli eleman yetiştirmek amacıyla, yurt içi ve yurt dışı eğitim programları hazırlamak veya diğer kurumlarca hazırlanan programlara Bakanlığımız personelinin katılımını sağlayarak, personeli AB konusunda eğitmek, d) Avrupa Birliği nin tıp ve sağlık araştırma programlarına katılmak, sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi için Bakanlığımız teknik dairelerince yürütülen veya hazırlanacak projelerin Avrupa Birliği tarafından finanse edilmesini sağlamak, projelerin düzenli, etkili ve verimli bir biçimde yürütülmesi için, ilgili kamu kurum ve kuruluşları arasında koordinasyonu sağlamak. Teşkilat Yapısı DAİRE BAŞKANI Başkan Yardımcısı Sekreterlik Projeler Şube Müdürlüğü Eğitim İşleri Şube Müdürlüğü Bütçe Şube Müdürlüğü İdari İşler Şube Müdürlüğü AB Uzman ve Taşınır Kayıt Kontrol Uzman Yardımcıları Mutemetlik Yetkilisi Mütercimlik

40 I. 5. I. 11. Kamu Özel Ortaklığı Daire Başkanlığı Konuşulmuştu geri dönüşü yok MADDE sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye aşağıdaki 17/C maddesi eklenmiştir. "Kamu Özel Ortaklığı Daire Başkanlığı: MADDE 17/C Kamu Özel Ortaklığı Daire Başkanlığı, 7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Temel Sağlık Hizmetleri Kanununun ek 7 nci maddesiyle öngörülen iş ve işlemleri yapar." MADDE sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye aşağıdaki ek madde eklenmiştir. "EK MADDE 7 Bakanlık, insanî ve teknik yardım amaçlı ve geçici süreli olmak üzere yurt dışında sağlık birimleri kurabilir ve işletebilir. Bu amaçla görevlendirilen personele yurt dışındaki görevleri süresince gündelik verilmez. Bunlara gittikleri ülkelerde sürekli görevle bulunan ve dokuzuncu derecenin birinci kademesinden aylık alan meslek memurlarına ödenmekte olan yurt dışı aylığının yarısını geçmemek üzere unvanları itibarıyla Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen tutarda aylık ödeme yapılır." Teşkilat Şeması Daire Başkanı Başkan Yardımcısı Finansman Şube Müdürlüğü İş Geliştirme Şube Müdürlüğü Yapı Şube Müdürlüğü Tasarım Şube Müdürlüğü İletişim ve Bilgi Sis. Şube Md.lüğü Hukuk İşleri Şube Müd İdari ve Mali İşler Şube Md.lüğü

41 I. 5. I. 12. İnşaat ve Onarım Daire Başkanlığı Misyon ve Vizyon: -Bakanlığımız vizyonunu gerçekleştirmek üzere; her türlü plan etüt ve proje işleri ile mimarlık, mühendislik ve müteahhitlik hizmetleri kapsamında, her türlü mevzuatı, teknik dokümanı hazırlamak her türlü denetim işlerini yapmak, yaptırmak, onaylamak ve uygulanmasını sağlamaktır, -Ülke kaynaklarını en ekonomik biçimde kullanarak, adil, verimli, etkili hizmet üretmek sureti ile sağlamak için, ilgili kurum ve kuruluşlar ile işbirliği yaparak, katılımcı ve saydam ilişkiler içerisinde, ülke düzeyinde standardı sağlamak ve politikalar oluşturmaktadır, -Sağlıkta dönüşüm programı çerçevesinde sağlık tesisleri alanında reform niteliğinde değişiklikler yapmak, -Sağlık hizmetlerini planlayıp, standartları düzenleyip denetlemek, -Avrupa Birliğine uyum sürecini de dikkate alarak, sağlık hizmeti veren tesislerimizin kalite ve akreditasyonunu sağlamak, -Sağlık bölgeleri planlaması ve sağlık mimarisinin geliştirilmesi, -Kamu özel ortaklığı ile kamuya yük olmadan yeni hastaneler yaptırtmak. Görevleri -Merkez ve taşra teşkilatından gelen her türlü onarım ve tadilat taleplerini değerlendirmek, -Onarım ve tadilat işlerine ilişkin ihale işlemlerine teknik destek sağlamak, Proje üretmek ve kontrollük hizmetlerini yürütmek, -Sağlık tesislerimize ait projelerin ihtiyaç programlarını ilgili Genel Müdürlük görüşlerini alarak tespit etmek, -İhtiyaçları belirlenen tadilat ve onarımlarla ilgili her türlü projeleri günün şartlarına göre hazırlamak ve hazırlatmak, onaylamak ve uygulamasını sağlamak, -Bakanlığımız için ihtiyaç duyulan arsa veya bina konusunda çalışmalar yapmak, -Sağlık yapıları ile standardizasyonu çalışmalarında bulunmak. Teşkilat Yapısı BAŞKAN Proje Daire Bşk. Yatırım Daire Bşk. İnşaat Daire Bşk. Etüd Proje Şb.Md. Planlama ve İzleme Şb.Md. Yapım ve Kontrol Şb.Md. Emlak İstimlak Şb.Md. Değerlendirme ve Dokümantasyon Şb.M İhale ve Mevzuat Şb.Md. İdari ve Mali İşler Şb.Md. Kesin Hesap İnceleme Şb.Md. Mali İşler Şefi Personel Eğitim Şefi Evrak ve Arşiv Şefi

42 I Danışma ve Denetim Birimleri I Teftiş Kurulu Başkanlığı İnsanlar çok çeşitli sebeplerle birlikte yaşamak zorundadırlar. Bu durum menfaatlerin çatışmasına, çoğu kez de kişilerin karşı karşıya gelmesine sebep olmaktadır. Bu düşünceden hareketle, kişilerin bazı fiil ve hareketleri vardır ki yalnız bireyi değil bütün toplumu ilgilendirir ve etkiler, Toplumun düzen ve huzurunun temini için istenmeyen davranışlarda bulunanlar hakkında bazı müeyyideler uygulamak ve önlemler almak faydalı ve bir o kadar da gereklidir.teftiş her safhada yapılan icraatın, usul ve esaslara uygunluğu konusunda alınacak tedbirler ile bu konuda gerektiğinde personeli bilgilendiren ve varsa eksik ve yanlışlıkların giderilmesi için öneriler getiren bir kontrol mekanizmasıdır.bu mekanizmayı işletmeye Bakanlığımızda Teftiş Kurulu görevlendirilmiştir. A) TARİHÇESİ 1. Osmanlı İmparatorluğu Dönemi: Kanuni Sultan Süleyman'ın "Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi, olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi" sözleriyle Osmanlı İmparatorluğu döneminde sağlığa ne kadar önem verildiği vurgulanmaktadır. Bu Dönemde teftiş hizmetleri merkez ve taşra teşkilatı tarafından yapılmakta, hekimlerin atama, yer değiştirme, işten el çektirme gibi işlemleri merkezde hekimbaşından geçmekte idi.1871 yılında "Sıhhiye Müfettişleri Kurulması ve Atamaları Hakkında" bir tüzük çıkartılarak bölgelerindeki hastane, eczane ve sağlıkla ilgili yerler denetlenmiştir. 16 Şubat 1912 yılında çıkartılan bir yasayla da Sağlık Genel Müdürlüğü bünyesinde bir denetleme kurulu oluşturulmuştur. Cumhuriyet Dönemi: TBMM'nin açılması ile 3 Mayıs 1920 tarihinde 3 sayılı kanun ile Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı kurulmuş ve Bakanlık bünyesinde, bir reis ve üç tabip müfettişten teşekkül eden bir denetleme kurulu ile birlikte Batı Anadolu, Orta Anadolu ve Doğu Anadolu müfettişlikleri kurularak, sağlık hizmetlerinin yönetim ve denetim hizmetleri yürütülüştür.24 Nisan 1930 tarihinde çıkarılan 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 2. maddesi ile Milli Savunma Teşkilatına ait sıhhi işler dışında bütün sağlık ve sosyal yardım işlerinin denetimi Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı'na verilmiştir. 9 Haziran 1936 tarih ve 3017 Sayılı Sağlık Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekâleti Teşkilat ve Memurin Kanununun kabul edilmesiyle birlikte merkezde Teftiş Kurulu Başkanlığı teşkil edilmiştir. Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri hakkında 14/12/1983 tarih ve Resmi Gazete'de yayımlanan 181 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 18. Maddesinde "Teftiş Kurulu Başkanlığı" Danışma ve Denetim Birimleri arasında sayılmış ve 19.Maddesinde görevleri belirtilmiştir. Teftiş Kurulu çalışmalarına 1923'te Hacıbayram da başlamış, Sağlık Bakanlığı ana binasında yıllarca hizmet verdikten sonra sırasıyla şimdiki Bilgi İşlem Merkezi binasında, Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü'nün bugünkü yerinde, Konur Sokak 37 numaralı binada ve son olarak İstanbul Caddesi 52 numaralı yeni yerinde çalışmalarını yürütmektedir. B) GÖREVLERİ 1. Kurulun Görevleri: Bakanın emri ve onayı üzerine Bakan adına, Bakanlık teşkilatıyla, bağlı ve ilgili kurum ve kuruluşların ve Bakanlığın denetimi altındaki kişi, kurum ve kuruluşların her türlü faaliyet ve etkinlikleriyle ilgili olarak teftiş, denetim, inceleme ve' soruşturma işlerini yürütmek, Bakanlığın amaçlarını daha iyi gerçekleştirmek, mevzuata, plan ve programa uygun çalışmasını sağlamak amacıyla, gerekli önerileri hazırlamak ve Bakana sunmak, özel kanunlarla verilen diğer görevleri yürütmektir.

43 2. Başkanın Görev Yetki ve Sorumlulukları: Teftiş Kurulu Başkanı müfettiş sıfat ve yetkisine sahip olup; a.teftiş Kurulu Başkanlığının görevlerini Bakanın emir ve onayı üzerine yürütmek, b.teftiş Kurulunu yönetmek, müfettişlerin çalışmalarını düzenlemek ve denetlemek, c. Gerektiğinde bizzat teftiş, denetim inceleme ve soruşturma yapmak, d.yıllık teftiş ve çalışma programını hazırlayarak Bakanın onayına sunmak ve uygulanmasını sağlamak, e. Müfettişlerden gelen raporları incelemek, eksikliklerin giderilmesini sağlamak, bunun üzerine görüş birliğine varılmadığı takdirde Teftiş Kurulu Tüzüğünün 29 uncu maddesine göre işlem yaptıktan sonra ilgili mercilere göndermek, ilgililerce alınacak tedbirleri ve yapılacak işlemlerin sonuçlarını takip etmek, f. Teftiş, inceleme ve soruşturma sonuçlarına göre yapılacak işlemler ve alınacak önlemler için Bakanlığa önerilerde bulunmak, g. Mevzuatla verilen diğer görevleri yapmak, h.bakan tarafından göreviyle ilgili olarak verilen diğer işleri yapmak. 3. Müfettişlerin Görev Yetki ve Sorumlulukları: a. Bakanlık teşkilatıyla bağlı ve ilgili kurum ve kuruluşların ve Bakanlığın denetimi altındaki kişi, kurum ve kuruluşların mevzuata göre her türlü faaliyet, hesap ve işlemlerinin teftiş, denetim, inceleme ve soruşturmasını yapmak, b.teftiş ve denetimini yaptıkları işlerde, yanlış ve eksiklikleri, mevzuata uymayan işleri tespit ederek, bunların düzeltilme ve tamamlanması, işlerin daha iyi yürümesi ve görevlilerin çalışmalarından daha fazla verim alınması için gerekli gördükleri tedbirleri, teftişe tabi tutulanların mütalaa ve cevaplarıyla birlikte Bakanlığa bildirmek, c. Müfettişler, görevlerini yaparken bizzat ya da ihbar yoluyla öğrenmiş oldukları ve görev emrinin dışında kalan yolsuzluk ve usulsüzlükler için, gecikmeden hadiseye el koyabilmek üzere, durumu hemen Bakanlığa bildirmek, gecikmesinde zarar umulan ve delillerin kaybına meydan verebilecek hallerde delilleri toplamak, olayın derhal savcılığa duyurulması zorunlu görülen hallerde, Bakanlıkça isteğin yerinde görülmesiyle alınacak onaya istinaden doğrudan savcılığa duyuruda bulunup raporun bir örneğini Bakanlığa göndermek. Bakanlık personelinin, 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu kapsamına giren eylemlerine ilişkin olarak, bu Kanun ile belirlenen iş ve işlemleri gerçekleştirmek, d.bakanlığı ilgilendiren konularda yurt içinde ve yurt dışında araştırmalar yapmak, görevlendirildikleri komisyon, kurs, seminer, sempozyum ve toplantılara katılmak ve sonuçlarını Bakanlığa bildirmek, e. Kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak. 4.Şube Müdürlüklerinin Görevleri: Teftiş Kurulu Başkanının emri altında, inceleme ve Soruşturma Şube Müdürlüğü ile İdari ve Mali İşler Şube Müdürlüğünden oluşur. Şube Müdürlüklerinin sayısı Başkanın teklifi ile artırılabilir 1. İnceleme ve Soruşturma Şube Müdürlüğü: İnceleme ve Soruşturma Şube Müdürlüğü, bir Şube Müdürü ile yeterli sayıda personelden müteşekkil olup, görevleri şunlardır: a. Teftiş, denetim, inceleme ve soruşturma konularında müfettişlere verilecek görevlendirme yazışmalarını yapmak,

44 b. Müfettişlerden gelen rapor ve soruşturma evrakını kayıt etmek ve ilgili olduğu yerlere vererek takip etmek, c. İşleri biten rapor ve evrakı düzenli bir şekilde muhafaza etmek, d.teftiş, denetim, inceleme ve soruşturma konularına ilişkin cetvellerle istatistikleri tutmak, e.teftiş Kurulu Başkanı tarafından verilecek diğer görevleri yapmak. 2.İdari ve Mali İşler Şube Müdürlüğü: İdari ve Mali İşler Şube Müdürlüğü, bir Şube Müdürü ile yeterli sayıda personelden müteşekkil olup görevleri şunlardır: a. Kurulun yıllık bütçesini hazırlamak, tahakkuk işlerini yapmak, b. Müfettişlerin çalışma ve hak ediş cetvellerini zamanında inceleyerek tahakkuka ait işlemi hazırlamak, c. Kurulda görev yapan müfettişlerin ve diğer memurların özlük haklarıyla ilgili idari ve mali işlemlerini yaparak takip etmek ve sonuçlarını ilgililere bildirmek, d.kurulun ayniyatla ilgili her türlü işlemlerini yürütmek, kayıtlarını tutmak, e.teftiş Kurulu Başkanlığına intikal eden her türlü evrakın kaydını tutmak ve arşivi düzenlemek, f. Teftiş Kurulu Başkanı tarafından verilecek diğer görevleri yapmak. C) KURULCA HAZIRLANAN RAPORLAR Cevaplı Raporlar: Cevaplı raporlar, yapılan teftişlerde noksan ve hatalı bulunan ve ilgili Kurum ve Kuruluşlarca düzeltilmesi gereken işlemler hakkında, esas itibariyle üç nüsha olarak ve her servis için ayrı ayrı düzenlenir. İnceleme Raporu: Yürürlükteki kanun, tüzük, yönetmelik, karar ve genel tebliğlerin uygulamalarında görülen noksanlıklar ve bunların düzeltilmesi yolları ile yeniden konulması gereken hüküm ve usuller hakkında görüş ve tekliflerin, teftişlerde cevaplı raporlara bağlanması gerekli görülmeyen hususların, Bakanlıkça tetkik ettirilen çeşitli konular hakkındaki düşüncelerin, şikâyet ve ihbarlar üzerine yapılan inceleme ve soruşturmalar sonucunda cezai takibatı gerektirir hal görülmediği takdirde yapılacak işleme esas görüşlerin, bildirilmesi maksadıyla düzenlenir. 1. Genel Denetim Raporu: Yıllık teftiş programlarının sonunda, program sırasında ifa edilen teftiş ve denetim görevleriyle ilgili olarak Teftiş Kurulu Başkanlığına özet bilgi vermek amacıyla düzenlenir. 4.Soruşturma Raporu: Teftiş, denetim, inceleme ve soruşturmaya tabi personel ile suça iştirak eden memur olmayan şahısların ceza ve/veya disiplin suçu niteliğindeki tutum ve eylemlerine ilişkin olarak yapılan adli ve idari soruşturmalar sonunda düzenlenen raporlardır. a. Adli Soruşturma Raporu: Türk Ceza Kanununa veya ceza hükmü taşıyan özel kanunlara göre suç sayılan ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkındaki Kanun kapsamında soruşturulamayan eylemlerle ilgili olarak düzenlenir. b.disiplin Soruşturma Raporu: Disiplin soruşturma raporları, disiplin suçu niteliğindeki tutum ve eylemlere ilişkin olarak düzenlenir. 5. Ön İnceleme Raporu: 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanuna göre yapılan incelemenin sonuçları ile ilgili olarak düzenlenir.

45 Teşkilat Yapısı Teftiş Kurulu Başkanlığı; Başkan, Başmüfettişler, Müfettişler, Müfettiş Yardımcıları, Şube Müdürlüğü ve personelinden müteşekkil olup, doğrudan Bakana bağlıdır. Kurulun görev merkezi Ankara olup İstanbul ve İzmir illerinde merkeze bağlı birer büro mevcuttur. BAŞKAN Ankara Merkez Başkan Yardımcıları İstanbul Grubu İzmir Grubu İdari ve Mali İşler Müdürlüğü İnceleme Soruşturma Şube Müdürlüğü İdari ve Personel İşleri Şubesi Tahakkuk Bürosu Evrak Arşiv Bürosu Yazı İşleri Bürosu

46 I Strateji Geliştirme Başkanlığı Ulusal Politikalar, kalkınma planları ile yıllık programlarda yer alan ilkeler, hedefler ve tedbirler çerçevesinde, 5018, 5436 ve 3046 sayılı Kanunlarda belirtilen görevlerin yerine getirilmesini, uygulanmalarının izlenmesi ile çalışmaların rasyonel olarak ve eşgüdüm içerisinde sürdürülmesini sağlamak için Strateji Geliştirme Başkanlığı yapılandırılmıştır. Görevleri a) Ulusal kalkınma strateji ve politikaları, yıllık program ve hükümet programı çerçevesinde idarenin orta ve uzun vadeli strateji ve politikalarını belirlemek, amaçlarını oluşturmak üzere gerekli çalışmaları yapmak, b) İdarenin görev alanına giren konularda performans ve kalite ölçütleri geliştirmek ve bu kapsamda verilecek diğer görevleri yerine getirmek, c) İdarenin yönetimi ile hizmetlerin geliştirilmesi ve performansla ilgili bilgi ve verileri toplamak, analiz etmek ve yorumlamak, d) İdarenin görev alanına giren konularda, hizmetleri etkileyecek dış faktörleri incelemek, kurum içi kapasite araştırması yapmak, hizmetlerin etkililiğini ve tatmin düzeyini analiz etmek ve genel araştırmalar yapmak, e) Yönetim bilgi sistemlerine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, f) İdarede kurulmuşsa Strateji Geliştirme Kurulunun sekretarya hizmetlerini yürütmek, g) İdarenin stratejik plan ve performans programının hazırlanmasını koordine etmek ve sonuçlarının konsolide edilmesi çalışmalarını yürütmek, h) İzleyen iki yılın bütçe tahminlerini de içeren idare bütçesini, stratejik plan ve yıllık performans programına uygun olarak hazırlamak ve idare faaliyetlerinin bunlara uygunluğunu izlemek ve değerlendirmek, i) Mevzuatı uyarınca belirlenecek bütçe ilke ve esasları çerçevesinde, ayrıntılı harcama programı hazırlamak ve hizmet gereksinimleri dikkate alınarak ödeneğin ilgili birimlere gönderilmesini sağlamak, j) Bütçe kayıtlarını tutmak, bütçe uygulama sonuçlarına ilişkin verileri toplamak, değerlendirmek ve bütçe kesin hesabı ile malî istatistikleri hazırlamak, k) İlgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek, l) Genel bütçe kapsamı dışında kalan idarelerde muhasebe hizmetlerini yürütmek, m) Harcama birimleri tarafından hazırlanan birim faaliyet raporlarını da esas alarak idarenin faaliyet raporunu hazırlamak, n) İdarenin mülkiyetinde veya kullanımında bulunan taşınır ve taşınmazlara ilişkin icmal cetvellerini düzenlemek, o) İdarenin yatırım programının hazırlanmasını koordine etmek, uygulama sonuçlarını izlemek ve yıllık yatırım değerlendirme raporunu hazırlamak, p) İdarenin, diğer idareler nezdinde takibi gereken malî iş ve işlemlerini yürütmek ve sonuçlandırmak, r) Malî kanunlarla ilgili diğer mevzuatın uygulanması konusunda üst yöneticiye ve harcama yetkililerine gerekli bilgileri sağlamak ve danışmanlık yapmak, s) Ön malî kontrol faaliyetini yürütmek, t) İç kontrol sisteminin kurulması, standartlarının uygulanması ve geliştirilmesi konularında çalışmalar yapmak; üst yönetimin iç denetime yönelik işlevinin etkililiğini ve verimliliğini artırmak için gerekli hazırlıkları yapmak, u) Başkanlığın idari, mali ve destek hizmetlerini yürütmek, ü) Bakan ve üst yönetici tarafından verilecek diğer görevleri yapmak, v) Bakanlığın Döner Sermaye ile ilgili işlemlerini yürütmek, y) Bakanlığın Yeşil-Kart ile ilgili iş ve işlemlerini yürütmek,

47 Teşkilat Yapısı 1) DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER UYGULAMA DAİRE BAŞKANLIĞI a) İhale İşlemleri Şube Müdürlüğü b) Mevzuat ve Dava İşlemleri Şube Müdürlüğü c) Bütçe Şube Müdürlüğü d) Ödenekı Planlama ve Tahsisler Şube Müdürlüğü e) Muhasebe Sistemi Şube Müdürlüğü 2) STRATEJİK PLANLAMA VE YÖNETİM DAİRE BAŞKANLIĞI a) Stratejik Planlama Şube Müdürlüğü b) İstatistik ve Yayın Şube Müdürlüğü c) Yönetim Bilişim Sistemleri ve Standartlar Şube Müdürlüğü d) Eğitim Şube Müdürlüğü e) AR-GE Şube Müdürlüğü 3) MALİ HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI a) Bütçe ve Kesin Hesap Şube Müdürlüğü b) Mal Yönetim Şube Müdürlüğü c) Ön Mali Kontrol Şube Müdürlüğü d) İç Kontrol Standartları ve Denetim Kontrolları Şube Müdürlüğü e) Bütçe Performans Değerlendirme ve Raporlama Şube Müdürlüğü 4) İDARİ İŞLER DAİRE BAŞKANLIĞI a) Evrak Şube Müdürlüğü b) Arşiv Şube Müdürlüğü c) Personel Şube Müdürlüğü d) Bütçe ve Tahakkuk Şube Müdürlüğü e) Satınalma Şube Müdürlüğü f) Koordinasyon Birimi

48 I Hukuk Müşavirliği Bilindiği üzere, her bir bakanlığın, kanunla kendisine verilen görevleri yerine getirmek üzere aslî icrâcı birimleri vardır. Ayrıca, her bir bakanlık, kanunî görevlerini yerine getirirken sürekli olarak hukûkî iş ve işlemler yaptığı ve bu iş ve işlemlerin de hukûkî sonuçları doğduğu için, bakanlıkların danışma ve denetim birimleri vardır. Sağlık Bakanlığı Hukuk Müşâvirliği de, Sağlık Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkındaki 181 sayılı KHK ile danışma ve denetim birimleri arasında sayılmıştır. Görevleri Belirtilen KHK nin 21 inci maddesine bakıldığında, Hukuk Müşavirliğinin görevleri çok açık bir şekilde ortaya çıkar. Mezkûr madde metni şöyledir: MADDE 21 - Hukuk Müşavirliğinin görevleri şunlardır: a) Bakanlığın diğer birimlerinden sorulan hukuki konular ile hukuki, mali, cezai sonuçlar doğuracak işlemler hakkında görüş bildirmek, b) Bakanlığın menfaatlerini koruyucu, anlaşmazlıkları önleyici hukuki tedbirleri zamanında almak, anlaşma ve sözleşmelerin bu esaslara uygun olarak yapılmasına yardımcı olmak, c) 8 Ocak 1943 tarih ve 4353 sayılı kanun hükümlerine göre adli ve idari dâvâlarda gerekli bilgileri hazırlamak ve hazineyi ilgilendirmeyen idari dâvâlarda Bakanlığı temsil etmek, d) Bakanlığın amaçlarını daha iyi gerçekleştirmek, mevzuata plan ve programa uygun çalışmasını temin etmek amacıyla gerekli hukuki teklifleri hazırlamak ve Bakana sunmak, e) Bakanlık kuruluşları tarafından hazırlanan veya diğer bakanlıklardan yahut Başbakanlıktan gönderilen kanun, tüzük ve yönetmelik tasarılarını hukuki açıdan inceleyerek görüşlerini bildirmek. Bu maddeye göre Hukuk Müşâvirliğinin görevleri şöylece sayılabilir: i) Bakanlık merkez birimlerinden sorulan hukûkî konularda görüş bildirmek (mütâlâa vermek) ii) Bakanlığımızın taraf olduğu anlaşma ve sözleşmelerin hukuka uygun olarak hazırlanması ve akdedilmesine hukûkî bakımdan yardımcı olmak, iii) Bakanlığımız aleyhine açılan idârî dâvâlara karşı savunma hazırlamak, bu dâvâlarda Bakanlığı temsil etmek, Bakanlığımızca açılması gerekli görülen idari dâvâları açmak, bu dâvâlara ait bütün usûlî işlemleri yürütmek, iv) Adlî dâvâlarda gerekli birli ve belgelerin ilgili icracı birimlerce hazırlanmasını sağlamak, bu dâvâlarda görevli ve yetkili hazine avukatlıklarına talimat vererek bu dâvâlara bakılmasını sağlamak, v) Bakanlığımıza karşı yürütülen icra takiplerinin ilgili hazine avukatlarının da yardımı ile işlemlerini yürütmek, vi) Mevzuat tasarı ve taslaklarını (kanun, KHK, tüzük, yönetmelik, yönerge) hukûkî açıdan inceleyerek görüş bildirmek. Teşkilat Yapısı Yukarıda belirtilen görevleri yerine getiren Sağlık Bakanlığı Hukuk Müşavirliği, bu görevleri hukuk müşâvirleri ve raportörler eliyle yerine getirir. Hukuk Müşavirliğinin birim âmiri I. Hukuk Müşâviridir. Hukûkî iş ve işlemler bakımından hiyerarşik olarak yapılanma şöyledir: - I. Hukuk Müşâviri - Hukuk Müşâvirleri - Raportörler

49 I Bakanlık Müşavirleri Doğrudan Bakan a bağlı olarak çalışan ve verdiği görevleri yürüten kişilerdir. I Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği Türkiye de ilk defa 3017 sayılı Kanun çerçevesinde 1970 li yılların başında Sağlık Bakanlığı Tıbbi İstatistik Genel Müdürlüğü bünyesinde gayrı resmi olarak Makam onayı ile Bakanlık Basın Müşavirliği birimi kuruldu. 12 Eylül 1980 den sonra ise 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile tüm müstakil Bakanlıklarda Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği birimleri kuruldu tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan tarihli ve 181 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname nin 22 nci maddesinin A fıkrasında Sağlık Bakanlığı nda basın ve halkla ilişkilerle ilgili faaliyetleri planlamak ve bu faaliyetlerin belirlenecek usul ve ilkelere göre yürütülmesini sağlamak üzere Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği teşkil edilebilir denilmektedir. Görevleri Müşavirliğimiz Sağlık Bakanlığı Merkez ve Taşra Teşkilatı nın basınla ilişkilerini düzenlemek, Bakanlığımız faaliyetlerinin yazılı ve görsel medyada olumlu bir şekilde yansıtılmasını sağlamak, halkı sağlıkla ilgili konularda bilgilendirmek ve bilinçlendirmek konularında yazılı ve görsel malzeme üreterek kamuoyuna duyurulmasını sağlamak ve nihayet Bakanlığımızın Halkla ilişkilerini düzenlemek gibi çok kapsamlı ve zor bir görev alanına sahiptir. Teşkilat Yapısı tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan tarihli ve 181 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname nin 18 nci maddesinden anlaşıldığı üzere Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği, Sağlık Bakanlığı merkez kuruluşundaki danışma ve denetim birimlerindendir. Basın Müşavirliği : 1- İdari Büro 2- Basın Bürosu olmak üzere ikili bir yapıda teşkilatlanmıştır.

50 I Proje Yönetimi Destek Birimi Proje Yönetim Destek Bîrimi; Sağlık Bakanlığının tek başına veya diğer resmi kurumlarla beraber yüklendiği projelerin planlanması, yürütülmesi ve olumlu şekilde sonuçlandırılması için gerekli olan destekleri sağlayan bir birimdir. Sağlık Bakanlığı merkez binalarına çok yakın olan bir ek hizmet binasında yer almaktadır. Görevleri: Proje Yönetim Destek Birimi; Sağlıkta Dönüşüm Programı kapsamındaki projelerin: İhtiyaç belirleme, Ön araştırma. Hazırlık çalışmaları, Proje Yönetim Planı Hazırlanması, Proje Takviminin Oluşturulması, Projenin Yürütülmesi, Projenin yürütülmesi süresince izlenmesi, Ve projenin hedeflerine uygun şekilde sonuçlandırılması Konularında Sağlık Bakanlığının projeyi yürüten ilgili birimlerine destek olur ve proje finansmanının kullanımı konusunda bu birimlere teknik yardımında bulunur. Teşkilat Yapısı Proje Direktörü Proje Direktör Yardımcısı İnşaat Koordinatörlüğü Program Ofis Koordinatörlüğü Ödeme Koordinatörlüğü Satın Alma Koordinatörlüğü Muhasebe / Finans Koordinatörlüğü İdari İşler Koordinatörlüğü

51 I Proje Uygulama Birimi Birimimiz, T.C. Hükümeti ve Dünya Bankası arasında yapılan 4737-TU No lu Sağlıkta Dönüşüm Projesi İkraz Anlaşmasının yürürlüğe girmesini müteakip Proje Yönetim Destek Birimine bağlı olarak 2004 yılında kurularak faaliyetine başlamıştır. Bu tarihten Sağlıkta Dönüşüm Projesinin Dünya Bankası ile yapılan ara dönem incelemesine(4-11 Eylül 2006) kadar, Sağlıkta Dönüşüm Projesinin uygulayıcısı, Bakanlığımız diğer birimlerine bu projenin uygulanmasına yönelik olarak rehberlik ve önderlik yapmıştır. Dünya Bankası ile yapılan ara dönem incelemesinde (4-11 Eylül 2006) Sağlıkta Dönüşüm Projesinin satın alma ve ödeme faaliyetlerinin de Birimlere verilmesi sebebi ile faaliyetine son verilme kararı alınmıştır. Ülkemizde meydana gelen Kuş Gribi vakalarından sonra, T.C. Hükümeti ve Dünya Bankası ile yeni bir ikraz antlaşması yapılarak Kuş Gribi ve İnsana Tesir Eden Salgına Karşı Hazırlık ve Mücadele Projesi nin faaliyete geçirilmesi planlanmıştır TU No lu İkraz Antlaşması tarihinde imzalanmış ve 08. Ağustos 2006 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir TU No lu İkraz Anlaşması gereği, Kuş Gribi ve İnsana Tesir Eden Salgına Karşı Hazırlık ve Mücadele Projesi nin Bakanlığımızca uygulanmasından sorumlu Proje Uygulama Birimi olması gerektiği için, Bakanlık Makamından alınan tarih ve 3187 sayılı Makam Onayı gereği Birimimiz müstakil bir Birim haline gelmiştir. Atatürk Bulvarı No:65 adresindeki Bakanlığımız ek binasının altıncı katında, Kuş Gribi ve İnsana Tesir Eden Salgına Karşı Hazırlık ve Mücadele Projesi nin Bakanlığımız adına koordinasyonundan sorumlu olarak tarihinden itibaren faaliyetine devam etmektedir. Görevleri Son yıllarda yeniden ortaya çıkan kuş gribi salgınına ve diğer salgın hastalıklara karşı ihtiyaç duyulan hazırlık ve mücadele faaliyetlerinin ülkemizde yeterli seviyeye çıkarılması için ihtiyaç duyulan maddi finansmanın temini amacı ile T.C. Hükümeti ile Dünya Bankası arasında bir İkraz (Kredi) anlaşması imzalanmıştır. Anlaşmanın, Projenin Yürütülmesi başlıklı 2. Çizelgesinin, Kurumsal ve Diğer Düzenlemeler başlıklı 1. Bölümünün 1. maddesi gereği Proje nin günlük uygulanmasından ve yönetiminden (Projenin Sağlık Bakanlığı ayağı) Sağlık Bakanlığı Proje Uygulama Birimi sorumludur. Kuş gribi ve insana tesir eden salgına karşı hazırlık ve mücadele projesi kapsamında yapılacak iş ve işlemler anlaşma eki çizelgelerde belirtilmiştir. Bu bağlamda, proje kapsamında yürütülmesi ve/veya yapılması planlanan işler, Sağlık Bakanlığı ilgili birimlerince (Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı, SABİM, İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı) yürütülecektir/yapılacaktır. Bu esnada söz konusu işlerin, Anlaşmada belirtildiği şekli ile Dünya Bankası satın-alma prosedürlerine uygun olarak yapılması, Harcama İşlemlerinin raporlanması, faaliyetlerin izleme değerlendirme göstergelerine uygun bir biçimde yürütülmesinin sağlanması, izleme değerlendirme göstergelerinde belirtilen faaliyet, ilerleme vb. raporlandırmalarının yapılması, bunlara ek olarak gerek Bakanlık içi Birimler arası koordinasyon gerekse de Bakanlık dışı birimler arası (Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Dünya Bankası vb) koordinasyonun sağlanması görevleri Proje Uygulama Biriminin görevlerindendir. Teşkilat Yapısı Proje Uygulama Birimi, Koordinatör ve Koordinatör Yardımcısına bağlı olarak; 1-İdari İşler, 2-Satınalma 3-Mali Yönetim 4- İzleme Değerlendirme Departmanlarından oluşmaktadır.

52 I Yardımcı Birimler I Personel Genel Müdürlüğü Personel Genel Müdürlüğü, 1929 yılında 1452 sayılı kanunla Sicil ve Memurlar Müdürlüğü adı altında kurulmuş, 1936 yılında 3017 sayılı kanunla Zatişleri ve Muamelat Genel Müdürlüğü adları altında görev yapmıştır. Sağlık Bakanlığının yeniden düzenlenmesine ilişkin tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 181 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile adı Personel Genel Müdürlüğü olarak değiştirilmiştir. Bakanlığın insan gücü planlaması ve personel politikasıyla ilgili çalışmaları, personelin atama, özlük ve emeklilik işleri, tıp ve yardımcı sağlık personeli diplomalarının tescil ve kayıtları Personel Genel Müdürlüğünce yapılmaktadır. Görevleri 1- Bakanlığın insan gücü planlaması ve personel politikasıyla ilgili çalışmaları yapmak, personel sisteminin geliştirilmesiyle ilgili önerilerde bulunmak, açılacak veya kapasitesi artırılacak sağlık kurum veya kuruluşlarının ihtiyacı olan personelin temini amacıyla kadro ihdas çalışmaları yapmak, 2- Bakanlığımıza ihdas edilen kadrolar için Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığı, Maliye Bakanlığı ve Başbakanlık Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü nden açıktan atama izni almak, 3- Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığı na ve Maliye Bakanlığı na dolu-boş kadro değişikliğini bildirerek, kadro hareketlerini belirtilen kurumlara ve Sayıştay Başkanlığı na vizeletmek, 4- Bakanlık personelinin Sağlık Bakanlığı Personeli Atama ve Nakil Yönetmeliği, Taşra Teşkilatı Yatak ve Kadro Standartları Yönetmeliği çerçevesinde atama ve nakillerinin yapılmasını sağlamak, 5- Çalışan personelin derece terfilerinin yapılabilmesi ve gereksinim duyulan kadroların temini için 190 sayılı Yasa Hükmünde Kararname hükümleri çerçevesinde kadroların sınıf, unvan ve derece bazında kadro değişikliği çalışmalarını yapmak, 6- Emeklilik süreleri gelmiş veya emekliliği uygun görülen personele ait yazışmaları vilayetle veya Emekli Sandığı ile yapmak, 7- Sağlık Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme Yönetmeliği kapsamına alınan unvanlarda, unvan değişikliği yapılabilmesi için sınav yapmak, 8- Türkiye genelinde fakülte, yüksekokul ve liselerden mezun olan sağlık ve yardımcı sağlık personelinin diplomalarının tescil işlemlerini yapmak, kayıtlarını tutmak ve bunlarla ilgili işleri izlemek, 9- Atamaları Bakanlıkça yapılan personelin özlük dosyasını tutmak, kişi ile ilgili mal bildirim formlarının takibini yapmak, 10- Bakanlıkça verilecek benzeri görevleri yapmak.

53 Teşkilat Yapısı Genel Müdür Genel Müdür Yardımcıları Daire Başkanları Evrak Şube Müdürlüğü İdari İşler Şube Müdürlüğü YSP Atama Şube Müdürü YSP Sicil Şube Müdürlüğü GİH ve Yük. Öğr. Pers. Atama Şube Müdürlüğü GİH ve Yük. Öğr. Pers. Sicil Şube Müdürlüğü Disiplin Şube Müdürlüğü Kadro Şube Müdürlüğü Terfi ve Ödüllendirme Şube Müdürlüğü Mal Bildirim Formları Takibi Şube Müdürlüğü Doktor Sicil Şube Müdürlüğü Uzman Doktor Atama Şube Müdürlüğü Pratisyen Doktor Atama Şube Müdürlüğü Çözümleme ve Sistem İşletimi Şube Müdürlüğü Kura ve Toplu İşlemler Şube Müdürlüğü İstatistik Şube Müdürlüğü Dokümantasyon Şube Müdürlüğü Arşiv Şube Müdürlüğü Bütçe ve Tahakkuk Şube Müdürlüğü Emeklilik Şube Müdürlüğü Hukuk Mevzuat Bürosu Sendika İşleri ve İşçilerle İlgili İşlemler Aile Hekimliği İle İlgili İşlemler 4924 Sayılı Kanun kapsamındaki sözleşmeli personelle ilgili işlemler

54 I İdari Mali İşler Dairesi Başkanlığı İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı tarih ve 225 sayılı Kanunla DONATIM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ adı altında kurulmuş, bu tarihten tarihine kadar faaliyetini bu isim altında sürdürmüştür. Ancak, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 181 sayılı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile (teşkilat ve görevleri aynı kalmak üzere) ismi önce DESTEK HİZMETLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI, daha sonra da tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 210 sayılı, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında 181 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Hükümlerinin Değiştirilmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname ile İDARİ VE MALİ İŞLER DAİRESİ BAŞKANLIĞI olarak değiştirilmiştir. Görevleri 181 sayılı Kanun Hükmünde Kararname de ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 210 sayılı Kanun Hükmü nde Kararname ile değişik) belirtildiği şekliyle Başkanlığımız görevleri aşağıda sıralanmıştır. a) Bakanlık için gerekli araç, gereç ve malzemenin temini ile ilgili hizmetleri yürütmek, b) İhtiyaç duyulan bina ve arazinin kiralanma, satın alma işlemlerini yürütmek, c) Bakanlığın mali işlerle ilgili hizmetlerini yürütmek, d) Temizlik, aydınlatma, ısıtma, bakım, onarım ve taşıma hizmetlerini yürütmek, e) Sosyal tesislerin kurulması ve yönetimi ile ilgili hizmetleri düzenlemek ve yürütmek, f) Bakanlık personelinin ve ailelerinin sağlık hizmetlerinden yararlanmalarını sağlamak, g) Bakanlığa gelen yazı ve mesajlardan gerekenlerin Bakan veya Müsteşar a sunulmasını sağlamak, h) Bakan ve Müsteşar ın direktif ve emirlerini ilgililere duyurmak ve işlemlerini takip etmek, Bakanlığın iç ve dış protokol hizmetlerini yürütmek, i) Süreli evrakın zamanında işleme konulmasını sağlamak, j) Bakanlığı ilgilendiren toplantı, brifing ve görüşmeleri düzenlemek, bunlara ait önemli not ve tutanakları tutmak ve yaymak, k) Genel evrak, arşiv ve haber merkezinin hizmet ve faaliyetlerini düzenlemek ve yürütmek, l) Bakan ve Müsteşar ca verilecek diğer görevleri yapmak. Bu çerçevede tarih ve 4684 sayılı makam onayı ile yürürlüğe girmiş olan Strateji Geliştirme Başkanlığının Görev Çalışma usul ve Esasları Hakkında Yönerge gereğince adı geçen Başkanlıkça yürütülmekte olan bazı görevler Başkanlığımıza devredilmiştir. Bu görevler şunlardır; a) Bakanlık hizmetleri ile ilgili ortaya çıkan sorunları tespit ederek, periyodik koordinasyon kurulu toplantılarında gündeme alınmasını sağlamak ve sekretarya görevini yürütmek. b) Bakanlık içi koordinasyonu sağlamak. c) Bakanlığın tarihçesini hazırlamak.

55 Diğer taraftan; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun yürürlüğe girmesi ile Kanunun Harcama Yetkisi ve Yetkilisi başlıklı 31. maddesinde Bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisinin harcama yetkili olduğu, Kanunun 60. maddesinde ise Alım, satım, yapım, kiralama, kiraya verme, bakım-onarım ve benzeri mali işlemlerden, idarenin tamamını ilgilendirenler destek hizmetlerini yürüten birim, sadece harcama birimini ilgilendiren ise harcama birimleri tarafından gerçekleştirilir hükmü yer almıştır. Bu hüküm çerçevesinde, Bakanlığımız merkez teşkilatı birimlerinin talepleri üzerine Daire Başkanlığımızca yürütülen satın alma iş ve işlemlerinde yeni bir düzenleme yapılmıştır. Buna göre; Bakanlığımız merkez teşkilatı birimlerinin ihtiyacı olan ve sadece kendilerini ilgilendiren mal, malzeme, hizmet, yapım, danışmanlık, makine teçhizat, yedek parça, bakım, onarım v.b. iş ve işlemler, makamın tarih ve 110 sayılı olurlarına istinaden ihtiyaç sahibi birimlerce yürütülmektedir. Ancak, Bakanlığımız merkez teşkilatı birimlerinin talebi ve üst yöneticinin(müsteşar) onayı ile harcama yetkililiği görevi harcama biriminin uhdesinde kalmak şartıyla bu işlemler Daire Başkanlığımızca yerine getirilmektedir.

56 Teşkilat Yapısı DAİRE BAŞKANI Hukuk Müşaviri Daire Başkan Yardımcısı Daire Başkan Yardımcısı Daire Başkan Yardımcısı Tahakkuk Şube Müdürlüğü Bütçe Şube Müdürlüğü Personel ve Eğitim Şube Müdürlüğü Emlak Yapı İşleri Şube Müdürlüğü Sosyal Hizmetler Şube Müdürlüğü Satın Alma ve İhale Şube Müdürlüğü Teknik İşler ve Ulaştırma Şube Müdürlüğü Merkez Tedarik Şube Müdürlüğü Sağlık Ulaşım Araçları Şube Müdürlüğü Ayniyat Saymanlığı Güvenlik Hizmetleri Şube Müdürlüğü İzleme Değerlendirme ve Koordinasyon Şb.Md.lüğü Ana Depo ve Tamirhane Müdürlüğü Kurum ve Birim Arşiv Şube Müdürlüğü Daire Tabibliği Muayene Kabul ve Kontrol Hizm.Şb.Md.lüğü İç Hizmetler Şube Müdürlüğü Birim Evrak Şube Müdürlüğü Genel Evrak Şube Müdürlüğü Yalova Termal Kaplıcaları İşl.İdaresi

57 I Savunma Sekreterliği Savunma Sekreterliği, 108 sayılı Savunma Sekreterliği Kurulmasına Dair Kanun gereği kurulmuştur. Savunma Sekreterliği görevi Savunma Sekreteri Şube Müdürlükleri kurumda varsa Savunma Uzmanları yoksa Sivil Savunma Uzmanları tarafından yürütülür. Sivil Savunma Şubesi Sivil Savunma Uzmanınca yürütülür. Savunma Sekreterliği; Milli Güvenlik Politika esasları, Sivil Olağanüstü Hal ve Savaş Hazırlıkları Planlama Direktifi ve diğer ilgili mevzuatların öngördüğü görev ve yükümlülüklerin yerine getirilmesinde Bakan ve Müsteşar a karşı sorumludur. Bakanlığın, Topyekun Savunma ve Milli Seferberlik hizmetlerini (Silahlı kuvvetler hariç), Milli Güvenlik amaçlarına uygun şekilde, 2941 sayılı Seferberlik ve Savaş Hali Kanununa istinaden çıkarılan tarihli Seferberlik ve Savaş Hali Direktif gereği, Ülkenin barış durumundan gerginlik ve buhran durumuna, müteakiben savaş durumuna süratle geçilebilmesi için; Seferberlik ve Savaş Hazırlıklarının Sivil Savunma ve Koruyucu Güvenlik konularında yürütülecek faaliyetlerin barıştan itibaren planlanmasını, tatbikatlarla denenmesini ve seferberlik ve savaş haline geçişte aksaklıklara meydan verilmeden kısa sürede uygulanmasının sağlanmasıdır. Topyekun Savunma ve Milli Seferberlik Hazırlıklarının Sivil Olağanüstü Hal ve Savaş Hazırlıkları Planlama Direktifindeki esaslar içerisinde planlanması ve uygulanması sırasında bütün resmi, özel kurum kuruluşlar; Savunma Sekreterliklerinin bu konudaki işbirliği, koordine, sekreterya hizmetlerini yürütürken talep ettikleri isteklerini yerine getirmek, her türlü istatistiki veri ve diğer bilgileri vermekle yükümlüdürler. Tanım : 7126 sayılı kanunda Sivil Savunma; Düşman taarruzlarına, tabi afetlere ve büyük yangınlara karşı halkın can ve mal kaybının asgari hadde indirilmesi, hayati ehemmiyete haiz her türlü resmi ve hususi tesis ve teşekküllerin korunması ve faaliyetlerinin idamesi için acil tamir ve ıslahı, savunma gayretlerinin sivil halk tarafından azami suretle desteklenmesi ve cephe gerisi maneviyatının muhafazası maksadıyla alınacak her türlü silahsız koruyucu ve kurtarıcı tedbir ve faaliyetleri ihtiva eder, denilmektedir. Görevleri a) Bağlı bulundukları kurumlarca yapılması gereken topyekun savunma ve milli seferberlik hizmet, görev ve yükümlülüklerine ait plan ve diğer çalışmaları ilgili kanun, tüzük, yönetmelik, talimat ve Sivil Olağanüstü Hal ve Savaş Hazırlıkları Planlama Direktifine göre hazırlanmasını ve uygulanmasını sağlamak, kontrol ve koordine etmek. b) Sivil Olağanüstü Hal ve Savaş Hazırlıkları planlamasıyla ilgili Milli ve NATO tatbikatlarının gereği şekilde planlamasını ve yürütülmesini kurum içinde düzenlemek. c) Başbakanlık Milli Alarm Sisteminin uygulanmasına ilişkin olarak, kendi kurumlarında gerekli alarm talimatını hazırlamak ve bu talimatın gerektirdiği önlemleri almak, konuyla ilgili koordine ve sekretarya hizmetlerini yürütmek, d) Kurumların koruyucu güvenlik hizmetlerini planlamak, ilgili birimler arasında işbirliğini sağlamak ve uygulanmasını kontrol etmek ve raporlamak. e) Sivil savunma hizmetlerini, ilgili mevzuat Sivil Olağanüstü Hal Planlama Direktifi doğrultusunda yürütmek. f) Kurumların Sivil Olağanüstü Hal ve Savaş Hazırlıklarını Planlama ve Koordinasyon Kurulunun çalışmalarını ve her türlü yazı işlerini hazırlamak ve yürütülmesini sağlamak.

58 Teşkilat Şeması Müsteşar Savunma Sekreteri Savunma Uzmanları Sivil Savunma Uzmanları Personel Seferberlik Şubesi Müdürlüğü Lojistik Seferberlik Şubesi Müdürlüğü Koruyucu Güvenlik Şubesi Müdürlüğü Sivil Savunma Şubesi Müdürlüğü İdari İşler Şefliği

59 I Özel Kalem Müdürlüğü Bakan ın resmi ve özel yazışmalarını yapar, her türlü protokol ve tören işlerini yürütür; randevularını, ziyaretlerini ve davetlerini düzenler.

60 I Yüksek Sağlık Şurası Yüksek Sağlık Şurası; 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San atlarının Tarz-ı İcrasına Dair Kanun, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve 181 sayılı Sağlık Bakanlığı nın Teşkilat ve Görevlerine Dair Kanun Hükmünde Kararname nin ilgili hükümlerine göre faaliyet göstermektedir Bu çerçevede Yüksek Sağlık Şurası nın Sağlık Bakanlığı na önemli sağlık meseleleri hakkında görüş vermek yanında tababet ve şubeleri san atlarını ifadan doğan, adli nitelik kazanmış konularda ve adli mercilere sunulmak üzere bilirkişilik görüşü vermek üzere görevlidir. Yüksek Sağlık Şurası 15 (onbeş) üyeden oluşmaktadır. Seçim yolu ile seçilen 11 (onbir) Şura Üyesi Sağlık Bakanlığınca ülkede sağlık hizmetleri veya eserleri ile tanınmış kişiler arasından seçilir. Seçilen bu üyelerin görev süreleri bir yıldır. Görev süreleri biten seçilmiş üyelerin tekrar seçilmeleri mümkündür. Görev süreleri biten ve tekrar seçilmeyen üyeler Yüksek Sağlık Şurası Fahri Üyesi ünvanını ömür boyu kullanabilirler. Yüksek Sağlık Şurası nın tabi üyeleri ise; Bakanlık Müsteşarı, Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürü, Tedavi Hizmetleri Genel Müdürü ve I. Hukuk Müşaviri dir. Yüksek Sağlık Şurası yılda bir defa toplanmakla birlikte, Bakanlığımızın lüzum görmesi halinde toplanmakta ve Bakanlığımızın uygun gördüğü konuları görüşmektedir.

61 I Bilgi İşlem Daire Başkanlığı Bilgi İşlem Daire Başkanlığı, Makamın tarih ve 837 sayılı oluru ile doğrudan Müsteşarlık Makamı na bağlı, Müstakil Daire Başkanlığı olarak kurulmuştur. Kuruluş amacı; Sağlık Enformasyon Sistemleri ve Bilişim teknolojileri ile ilgili politika ve stratejileri tespit etmek, bu alandaki teknolojik gelişmeleri izlemek ve uygun teknolojilerin kullanılmasını sağlamaktır. Görevleri a) Sağlık Bakanlığı nın bilişim politikalarını belirlemek, geliştirmek ve yönetmek suretiyle; etkin politika geliştirme sürecine destek olmak. Bu çerçevede; i. e-dönüşüm Türkiye projesi, Bilgi Toplumu Stratejisi çerçevesinde ve sağlık kurumlarının ihtiyaçları doğrultusunda e-sağlık projeleri için politika ve strateji geliştirmek, ii. Sağlık Bakanlığı ve bağlı kurumların veri ve ağ güvenliğinin sağlanması için ihtiyaç duyulan politikaları geliştirmek, iii. Tüm sağlık kurumlarının elektronik ortamda entegrasyonunu sağlamak ve tüm vatandaşların yaşam boyu sağlık kayıtlarını oluşturmak, iv. Sağlık bilgi sistemleri alanında Bakanlık birimleri, sağlık hizmetinin paydaşları (ödeyici kurumlar, sağlık kurumları, diğer devlet kurumları, vatandaşlar...vb), ulusal ve uluslar arası kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyonu ve veri alış-verişini sağlamak, v. Bakanlığın izleme-değerlendirme, kalite, hizmet ve performans ölçüm, strateji geliştirme, istatistik ve analiz vb. gibi konularda faaliyet gösteren birimlere bilişim konusunda lojistik destek sağlamak, Bakanlığın daha etkin politika üretebilmesi için gerekli bilişim altyapısını kurmak ve işletmek b) Türkiye sağlık enformasyonu konusunda ülke çapında kullanılması amacıyla ulusal ve uluslararası standartların belirlenmesi ve yönetilmesi faaliyetlerinde bulunmak. Bu çerçevede; i. Kodlama, sınıflama, haberleşme ve güvenlik standartlarının belirlenmesi, ii. Sağlık alanında kullanılacak veri sözlüklerini oluşturarak ulusal çapta veri bütünlüğünü ve tutarlılığını sağlamak, iii. Sağlık kurumlarında kullanılmakta olan bilgi sistemlerinin veri, süreç, haberleşme, güvenlik ve mahremiyet konularında uymaları gereken ulusal ve uluslararası standartları ve protokolleri belirlemek, bu standartları yaygınlaştırmak ve kullanımlarını denetlemek, c) Sağlık Bakanlığı ve bağlı kurumlarının bilişim sistemi ihtiyaçlarını karşılamak üzere sistem geliştirme ve yönetim faaliyetlerinde bulunmak. Bu çerçevede; i. Proje geliştirme, sistem çözümleme, sistem analiz, sistem tasarım, programlama, veritabanı tasarımı ve ağ geliştirme, eğitimleri planlama, proje devreye alma, test ve yaygınlaştırma, ii. Proje yönetimi, uygulama geliştirme yönetimi, sistem yönetimi, iletişim yönetimi, veritabanı yönetimi, destek hizmetleri yönetimi faaliyetlerini yerine getirmek, iii. Sağlık Bakanlığı birimlerinin kendi hizmetlerini görmelerinde ortaya çıkan bilgi sistemleri ihtiyaçlarını koordine ederek, bunların gerekli yazılım ve donanım altyapısı ile oluşturulacak ortak veri havuzundan birimlerin yetki ve sorumlulukları çerçevesinde karşılanmasını sağlamak, d) Sağlık Bakanlığı ve bağlı kurumlarına, bilişim sistemleri konusunda sistem işletim ve teknik destek sağlamak. Bu çerçevede; i. Bilgi sistemlerini işletilme, iyileştirme, geliştirme, gerekli eğitimleri planlama ve verme, ii. E-posta ve benzer haberleşme sistemlerini işletme, Bakanlığın Internet hizmetlerini sağlama, belge-doküman arşiv sistemlerini işletme, bakım onarım yapma faaliyetlerini yerine getirmek.

62 e) Bilgi ve iletişim teknoloji alanlarında AR-GE faaliyetlerinde bulunmak, sistemlerin sürekli iyileştirilmesi çalışmalarını sürdürmek. f) Bilişim standartlarının ve politikalarının etkin verimli bir şekilde hayata geçirilmesi için Bakanlık ve bağlı kurumlarda eğitim faaliyetlerinde bulunmak. Ayrıca kurum bünyesinde geliştirilen yazılımlar, genel bilgisayar, bilgisayar ağları, güvenlik vb. konularında yapılacak yerinde ve uzaktan eğitimleri de içermektedir. g) Bakanlıkça verilecek benzer görevleri yapmaktır.

63 I Sağlık Bakanlığı na Bağlı Kuruluşlar I Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü Bulaşıcı hastalıkların yayılmasını önlemek amacıyla kurulmuş olan Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğünün kuruluşu 1800 lü yıllara kadar gitmektedir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde kurulan Karantina İdaresi nin devamı niteliğindedir. Bu Lozan Antlaşması nda da yer almıştır. Merkezi İstanbul da olan bu genel müdürlüğün görevi, yurt dışından ülkeye girebilecek bulaşıcı hastalıklarla ilgili önlemler almaktır. Kara sınır kapılarında, deniz ve hava limanlarında çalışan elemanları aracılığı ile yurda giriş ve çıkış yapan kişilerin sağlık kontrollerini yürütür. Taşıtlarda sağlıkla ilgili önlemleri aldırır. Ayrıca, kara sularımız içinde seyreden gemilere sağlık hizmeti sunar ve bunun karşılığında ücret alır. Görevleri : a) Uluslararası yayılımı olan bulaşıcı ve salgın hastalıkların ülkemize girmesini önlemek amacıyla, uluslararası liman, kara hudut kapıları ve bunların gümrüklü alanlarında gerekli her türlü sağlık tedbirini almak veya aldırmak; b) Uluslararası havalimanı, liman, kara hudut kapıları ve bunların gümrüklü alanları ile uluslararası nakil vasıtalarında, türlü sağlık işlerinin standardını belirlemek; c) Sınır kapılarındaki hac, göç veya seyahat gibi toplu nüfus hareketlerinde gerekli sağlık tedbirlerini almak; ç) Görev alanıyla ilgili olarak, Dünya Sağlık Örgütü, Uluslararası Denizcilik Örgütü ve diğer uluslararası kuruluşlarla haberleşme yapmak; d) Gerekli hallerde uluslararası giriş çıkışa açık limanlarda, kara hudut kapılarında, hava alanlarında, boğazlardaki karasularımızda, gümrüklü sahalarda ve serbest bölgelerinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak suretiyle kazaları, acil müdahale planları dışında, muhtemel bir kaza olması ve hastalık görülmesi halinde insan ve çevre korunması, mal ve can güveliğinin sağlanması için acil yardım ve kurtarma işlemleri yapmak, yaptırmak; e) Turizm ve seyahat sağlığı alanında çalışmalar yapmak, ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak koordinasyonu sağlamak; f) Genel Müdürlüğün görevlerinin yerine getirilmesi için ihtiyaç duyulan yerlerde bölge baştabiplikleri ile bunlar arasında denetleme birimleri kurmak; g) Görev alanına ilişkin olarak sürekli gelişim, katılımcılık, saydamlık, hesap verebilirlik, yerinden güven ile hizmetten yararlananların ihtiyacına ve hizmetlerin sonucuna odaklılık esasları çerçevesinde temel karar alınmasında ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve sivil toplum örgütlerinin görüş ve önerilerinden yararlanmak; ğ) Mevcut ekonomik kaynakların en verimli şekilde kullanılmasını sağlamak üzere Genel Müdürlük Bütçesini planlama esaslarına göre hazırlamak ve Bakanlığa sunmak; h) Uluslararası antlaşmalar, kanunlar, tüzük ve yönetmeliklerle öngörülen görevleri, bunlara istinaden Sağlık Bakanlığı tarafından verilecek görev ve emirleri yerine getirmek; Teşkilat Yapısı Genel Müdürlüğümüz Sağlık Bakanlığı na bağlı özel bütçeli bir kuruluştur. Kurum merkezi İstanbul olup, teşkilat yapımız merkez ve taşra teşkilatı olmak üzere ikili bir yapıya sahiptir. Merkez teşkilatı bir Genel Müdür ve üç Genel Müdür Yardımcısı yönetiminde ana hizmet, danışma ve denetim hizmeti ile yardımcı hizmet birimlerinden oluşmaktadır. Genel Müdürlüğümüzün ana hizmet birimi Karantina Dairesi Başkanlığı dır. Taşra teşkilatımız 6 bölge baştabipliği şeklinde örgütlenmiş olup bu bölge baştabipliklerine bağlı 49 adet Sahil Sağlık Denetleme Merkezi, 16 adet Hava Limanı Sağlık Denetleme Merkezi, 2 adet Sağlık Koruma Yeri Müdürlüğü, 2 adet liman ve Şehir Bakteriyoloji Müessesi Müdürlüğü ve 1 adet Tele Sağlık Merkezi bulunmaktadır.

64 GENEL MÜDÜR İç Denetim Birimi Özel Kalem Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Hukuk Müşavirliği Karantina Daire Başkanlığı Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı Personel ve Eğitim Daire Başkanlığı Tele Sağlık Merkezi Baştabipliği İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı AB ve Dış İlişkiler Koor.Şube Müdürlüğü Savunma Uzmanlığı Taşra Teşkilatı

65 I Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı RSHMB, ülkede halk sağlığının korunmasına yönelik aşı serum üretmek; üretim, kontrol ve tanı ile ilgili temel laboratuvar hizmetlerini vermek;, halk sağlığını ilgilendiren konularda görüş ve önerilerde bulunmak ve sağlık insan gücünün tekamül eğitimlerini sağlamak üzere 1267 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi Hakkında Kanun ile 1928 yılında kurulmuştur. RSHMB, Kuruluş Kanunu ve SB Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki 181 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ye göre Sağlık Bakanlığı nın bağlı kuruluşudur. RSHMB Başkanı Sağlık Bakanı tarafından atanır. Başkanlığın görev, yetki ve sorumlulukları bugün de yürürlükte olan 3959 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Refik Saydam Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi Teşkiline Dair Kanun ile 1940 yılında yeniden belirlenmiştir. Bu kanunun 2. maddesinde Kurumun görevleri şöyle belirtilmektedir: 1. Halk hıfzıssıhha şartlarının ıslah ve inkişafına ve her nevi hastalıklarla mücadeleye yarayacak sıhhi ve fenni araştırmaları ve incelemeleri yapmak, 2. Vekaletçe nevileri tayin edilen serum ve aşıları ile sair biyolojik ve kimya maddelerini hazırlamak, 3. Hususi kanunlarına tevkifan yerli veyahut yabancı müstahzarların, serum ve aşılarla sair hayati terkip ve kimyevi maddelerin kontrollerini yapmak, sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanununun 10 uncu maddesine göre daimi murakabeye tabi tutulan ispençiyari ve tıbbi müstahzarat ile mezkur kanunun ikinci maddesinin A, B, C ve D fıkralarında yazılı maddeleri satın alarak icap eden muayenelerini yapmak, 5. Umumi ve içtimai hıfzıssıhhaya ve sair sıhhi mevzulara ait konferanslar tertip etmek ve neşriyat yapmakla mükelleftir. Genel olarak bakıldığında RSHMB nca yürütülen hizmetler Üretim, Kontrol, Tanı ve Doğrulama, Araştırma ve Yayın, Danışmanlık, Eğitim ana başlıkları altında toplanmakta olup bu hizmet başlıkları altında yapılanlar kısaca şunlardır: Üretim Başkanlığın Merkezdeki laboratuarlarında üretilerek kullanıma sunulan başlıca ürünler: Tanıya yönelik antijen ve antiserumlar (Salmonella, Burucella, Proteus vb.), Tedavi ve korumaya yönelik antiserumlar (Akrep, Tetanos, Difteri, Şarbon), Deney Hayvanlarıdır. ( patojen free fare, tavşan, kobay vb.) Kontrol Ruhsat, ithal izni, piyasa denetimi, ihracat amacıyla aşağıdaki numunelerde analizler yapılmaktadır: İlaç ve kozmetikler, Aşı, serum ve diğer biyolojik ürünler, Kan ve kan ürünleri, Gıda, su (içme, kullanma, kaplıca, memba) ve katkı maddeleri, Temizlik maddeleri, Dezenfektanlar, Hava kalitesi, Toprak kalitesi, Su kalitesi ve rekreasyonel sular, Toksik maddeler, Tanı ve Doğrulama Rutin tanı ve doğrulama hizmetleri Referans laboratuvar hizmetleri Hematoloji, Bakteriyoloji ve seroloji (Legionella, Enterik patojenler, Difteri), Viroloji (HIV, Hepatit B, Hepatit C, Polio virüs, Kızamık vs.), Biyokimya, Hormon,

66 Tüberküloz (Tanı ve antimikrobiyal direnç), Parazitoloji, Zehir araştırma (Toksikoloji). Eğitim Mikrobiyoloji ve klinik mikrobiyoloji alanında tıpta uzmanlık eğitimi, Hıfzıssıhha Mektebi (2003 yılında yeniden hizmete başlamıştır), Hizmet içi eğitim, Çeşitli kurum ve kuruluşlar ile Bölge Hıfzıssıhha Müdürlüklerinin eğitimi, Lise ve üniversite öğrencilerine staj amaçlı eğitim, Danışmanlık Zehir Danışma Merkezi ülke çapında 7 gün 24 saat zehirlenme vakalarında hekimlere ve yeni devreye giren 114 hattı ile sivil halka da danışmanlık hizmeti vermektedir. Ayrıca tüm birimler görev alanları ile ilgili konularda danışmanlık hizmetlerini sürdürmektedirler. Araştırma,Yayın Ulusal/uluslararası katılımlı projeler Üniversitelerle ortak çalışmalar Süreli (Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji, Adım Adım Kalite RSHMB, şehir merkezinde toplam m2 lik bir alan içerisinde konuşlanmış toplam 12 bina ile Serum Üretim ve Deney Hayvanları Şefliği'nce kullanılan hava alanı yakınındaki 650 dönüm arazi üstünde yapılanmış hizmet birimleri ile görev ve sorumluluklarını yerine getirmektedir. Merkezi Ankara da bulunan RSHMB nin Adana, Antalya, Diyarbakır, Erzurum, İstanbul, İzmir, Samsun da hizmet sunan yedi bölge müdürlüğü bulunmaktadır sayılı RSHMB Kuruluş Kanunu ve Hizmet Yönetmeliğine göre Taşra Teşkilatı olarak oluşturulan bölgeler, Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi'nin görevleri arasında sayılan halk sağlığı ile ilgili laboratuvar hizmetlerini yapmakla yükümlüdür ve teknik ve mali yönden RSHM Başkanlığı na karşı sorumludurlar. RSHMB, Merkez de Bakanlık birimleriyle, taşrada ise il sağlık müdürlükleri kanalı ile hastaneler ve halk sağlığı laboratuvarlarıyla işbirliği içinde hizmetlerini yürütmektedir. RSHMB Sağlık Bakanlığı nın referans laboratuvarı olarak ve Bakanlığın talepleri doğrultusunda hizmet üretmektedir. Türkiye Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu nca göre sağlık alanında tek ar-ge kuruluşu olarak tanımlanmıştır. RSHMB, sorumluluk alanına giren konularda uluslararası kuruluşlar (Dünya Sağlık Örgütü, Dünya Bankası, Japon Uluslararası İşbirliği Teşkilatı-JICA) ve bu kimlikteki diğer kurum ve kuruluşlarla ortak çalışmalar yapmakta ve projeler (Avrupa Birliği ve Dünya Bankası projeleri gibi) yürütmektedir. Başkanlık 2006 da kurulan Uluslararası Ulusal Halk Sağlığı Enstitüleri Birliğinin 39 kurucu üyesinden biridir. RSHMB, görev ve sorumluluklarını yerine getirirken Sağlık mevzuatının yanı sıra ulusal uluslararası (AB Direktifleri, Uluslararası Sağlık Tüzüğü, ISO Standartları vb) daha pek çok düzenlemeyi de dikkate almaktadır. RSHMB merkez ve bölge müdürlüklerinde entegre bir kalite yönetim sistemi kurulmakta olup, bu sistem öncelikle temel kalite yönetim standardı ISO e göre belgelendirilmiştir. Ayrıca Başkanlığın bazı laboratuvarları Dünya Sağlık Örgütü nce akredite edilmişir. RSHMB, ISO ve ISO standarlarına göre akredite olmak ve İyi Laboratuvar Uygulamaları kapsamındaki gereklilikleri sağlamak üzere çalışmalarını sürdürmektedir. Başkanlık ta Merkez teşkilatında 865 taşra teşkilatında 697 olmak üzere toplam 1562 kadrolu personel çalışmaktadır. Bunların hizmet sınıflarına dağılımı: Merkez; SHS:342, THS:194, GİHS:210, YHS:119 Taşra; SHS:240, THS:190, GİHS:197, YHS:70 şeklindedir.

67 Teşkilat Yapısı BAŞKAN Başkanlık Bürosu Kalite Yönetim Birimi Hıfzıssıhha Mektep Müdürlüğü Danışma Birimi Bilgi İşlem Birimi Koruma Güvenlik Gündüz Bakımevi Sivil Savunma Başkan yardımcısı Başkan Yardımcısı Salgın Hastalıklar Araştırma Md.lüğü İlaç ve Kozmetikler Araşt.Müd. Personel Müdürlüğü Gıda Güv. Beslenme Müd. Kan.Kan.Ürünleri Üret. Ve Araşt.Müd. Aşı Ser.Üretimi ve Araşt. Müd. İdari ve Mali İşler Müd. Çevre Sağlığı Araşt. Müd. Merkez Lab. Serum Ü.ve Den.Hay. Lab.Şef. Döner Sermaye İşletme Birimi *Zehir Araştırma Müdürlüğü Viroloji Lab Şefliği Serum Tevzi Lab.Şef. Sağlık Tekamül Eğitim Müdürlüğü Yayın Dokümantasyon Müdürlüğü Tüberküloz Ref.Arş.Lab.Şef BCG Lab. Şefliği *Biyolojik Kontrol Lab. Şefl. Antijen Antiserum Lab.Şef. Numune Kabul Sorumluluğu 4 Nolu Verem Savaş Disp. Sağlık Hizmetleri Birimi Uluslar arası İlişkiler ve AB Birimi Ruhi Hastalıklar Araşt.Müd. Dejeneratif Hast. Araşt.Müd. * İyi Laboratuvar Uygulamaları kapsamında olan birimler Bölge Enstitü Müdürlükleri Adana, Antalya, Diyarbakır, Erzurum, İstanbul, İzmir, Samsun

68 I Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü 3959 sayılı T.C. Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi Teşkiline Dair Kanunun 7 inci maddesine dayanılarak 15 Mayıs 2003 tarihli ve 23 sayılı çalışma yönergesi ile faaliyetlerine tekrar başlamıştır. Görevler Madde 4 Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü nün görevleri şunlardır: a) Sağlık alanı kapsamına giren konularda, başta Sağlık Bakanlığı personeli olmak üzere, talepte bulunan tüm kamu ve özel kurum ve kuruluşların personeline bilgi ve becerilerini geliştirmek üzere teorik ve pratik eğitim ve öğretim yapmak, uzaktan eğitim programları geliştirmek ve uygulamak, b) Sağlık alanında ulusal ve uluslararası bilimsel toplantılar, kongreler ve benzeri faaliyetler düzenlemek, yurt içi ve yurt dışında düzenlenen sağlık alanındaki bilimsel toplantılara katılmak, c) Sağlık ve sağlık hizmetleriyle ilgili her türlü eğitim materyali geliştirmek ve yayınlamak, yayınlatmak, dağıtmak ve dağıttırmak, Sağlık Bakanlığı birimlerinin yayınlanmasını talep ettikleri dokümanların basımını gerçekleştirmek, sağlık eğitim kurumları, meslek kuruluşları, sağlıkla ilgili kamu kuruluşları ve diğer kuruluşlar ile sağlık yayınları konusunda işbirliği yapmak, d) Sağlık alanına yönelik mezuniyet sonrası tekamül eğitimlerine ait sertifikaları Sağlık Bakanlığı adına onaylamak, eğitimleri kredilendirmek, akredite etmek veya ettirmek, e) Başta Sağlık Bakanlığı olmak üzere sağlık sektörünün ihtiyaç duyduğu alanlarda kısa ve uzun süreli hizmet içi eğitim programları düzenleyerek orta ve üst düzey sağlık yöneticileri yetiştirmek, f) Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü nde görev yapan personelin bilgi, beceri ve deneyimini artırmak, yenilikleri takip etmek amacıyla ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla protokoller çerçevesinde kısa ve uzun süreli personel değişimi yapmak veya personel göndermek, g) Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü nün görev alanına giren konularda Sağlık Bakanlığı tarafından gerek görüldüğü takdirde ulusal veya uluslararası üniversite ve diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliği protokolleri ve anlaşmalar yaparak ortak çalışmalar düzenlemek ve uluslararası eğitim ve araştırma merkezleri kurmak, h) Sağlık hizmetlerinin geliştirilmesine yönelik olarak yerli ve yabancı kuruluşlarca ihtiyaç duyulan alanlarda eğitim, danışma, araştırma, program geliştirme, planlama ve koordinasyon çalışmaları yapmak, Organlar Madde 5 Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü nün organları şunlardır: a)müdürlük b)genel Sekreterlik Müdürlük Madde 6 Müdür, Hıfzıssıhha Mektebi nin amiridir. Müdür mektebi mevcut Kanun ve bu Yönergedeki hükümler çerçevesinde yönetir. İç ve dış yazışmaları, faaliyetleri, temasları ve anlaşmaları genel hükümler uyarınca yürütür. Müdür Yardımcıları Madde 7 Hıfzıssıhha Mektebinde Müdüre yardımcı olmak üzere 3 Yardımcı görevlendirilebilir. Müdür Yardımcıları Müdür ün vereceği görevi yaparlar. Mektep Sekreterliği Madde 8 Mektep Sekreterliği bir Mektep Sekreteri ve yeteri kadar idari personelden oluşur. Mektep Sekreterliğinin görevleri şunlardır: a) Yazışmaları ve dış ilişkileri yürütmek, b) Yayın ve tanıtım hizmetlerini düzenlemek, c) İstatistik ve tercüme işlerini düzenlemek, d) Personel ve özlük işlemlerini yürütmek, e) Satınalma, muhasebe, mutemetlik, ayniyat, kütüphane, araç, gereç ve donanım, temizlik işleri, santral ve güvenlik hizmetlerini yürütmek.

69 Teşkilat Yapısı Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü Müdürlük Genel Sekreterlik Halk Sağlığını Güçlendirme Bölümü Sağlık Ekonomisi ve Finansmanı Bölümü Sağlık Yönetimi ve Eğitimi Bölümü

70 I Sağlık Bakanlığı Taşra Örgütü Bu bölüm eski kitaptan olduğu gibi alınmıştır. Kurumların merkez birimleri dışındaki örgütlerine taşra örgütü denir. Sağlık Müdürlüğü Sağlık Bakanlığı nın merkez örgütü dışındaki taşra örgütlenmesi illerdeki örgütleridir. Bakanlığın illerdeki temsilcileri valilerdir. Valiler adına hizmetler İl Sağlık Müdürleri tarafından yürütülür. Sağlık müdürleri valilerin sağlık alanındaki müşavirleridir. Bakanlığın ildeki her türlü hizmetini yürütmek sağlık müdürünün sorumluluğundadır. Sağlık Müdürlüğü nde nüfusa göre oranlanmış yeteri kadar müdür yardımcısı ve hizmetleri planlamak ve yürütmekle görevli aşağıdaki şubeler bulunur: 1. Personel Şube Müdürlüğü: İlde çalışan bütün hekim ve hekim dışı sağlık personelinin özlük işleri ile ilgilenir. Her personel için birer kişisel dosya düzenler. Görevlilere ait bütün işlemleri bu dosyada saklar. İl emrine atanan hekim dışı sağlık personelinin il içindeki dağılımlarını düzenler. Yıllık izinlerin kullanılmasıyla ilgili işlemleri yürütür. İllerde, özel hekimlik uygulamalarının denetlendiği bir şube yoktur. Bu boşluk, personel şube müdürlüğü tarafından doldurulmaktadır. 2. İdari ve Mali İşler Şube Müdürlüğü: Maaş mutemetliği, avans mutemetliği, ikmal işleri, yazı işleri gibi görevleri yürütür. 3. İstatistik Şube Müdürlüğü: İldeki bütün kamu ve özel sağlık kuruluşlarından gelen verileri toplar ve değerlendirir. Bu bilgileri Sağlık Bakanlığı na bildirir. 4. Eğitim Şube Müdürlüğü: Halkın sağlık eğitimini planlar ve uygulatır. Personelin hizmet içi eğitimlerini düzenler ve koordine eder. 5. Ana-Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Şube Müdürlüğü: Ana ve çocuk sağlığı hizmetleri ile aile planlaması hizmetlerinin ildeki uygulamalarını düzenler ve denetler. Bu konuda personel ve halk eğitimi çalışmalarını yürütür. 6. Çevre Sağlığı Şube Müdürlüğü: İldeki bütün sağlık kuruluşlarıyla işbirliği yaparak çevre sağlığı ve gıda kontrolü hizmetlerinin planlanması ve uygulanması ile ilgili işleri yürütür. 7. Sağlık Ocakları Şube Müdürlüğü: İldeki sağlık ocaklarıyla ve sağlık evleriyle ilgili yer seçimi ve gereksinimlerinin karşılanması işlerini yürütür. 8. Yataklı Tedavi Kurumları Şube Müdürlüğü: Kamu ve özel hastanelerle ilgili işlemleri yürütür. Özel hastanelerin açılış ve denetimleri ile ilgili kayıtlar tutar. 9. Ruh Sağlığı Şube Müdürlüğü: İldeki ruh sağlığı hizmetleriyle ilgili işleri planlar ve yürütür. Ruh sağlığı dispanserleninin gereksinimlerini karşılar. 10. Bulaşıcı Hastalıklar ve Bağışıklama Şube Müdürlüğü: İlin bulaşıcı hastalıklarla mücadele ve bağışıklama hizmetleri ile ilgili işlerini planlar ve yürütür. Soğuk zincirin kurulup korunması, aşı sağlanması, personelin eğitimi işlerini yapar. 11. İlaç ve Eczacılık Şube Müdürlüğü: İldeki eczane, ilaç deposu ve kozmetik üretim yerlerinin açılması ve denetimlerini yapar. 12. Ağız ve Diş Sağlığı Şube Müdürlüğü: İldeki tedavi edici ve koruyucu ağız ve diş sağlığı etkinliklerinin koordinasyonunu yapar. 13. Sıtma Eradikasyonu Başkanlığı: Önceleri, sağlık müdürlüğünden bağımsız bir bölge başkanlığı olarak kurulmuş iken, şimdi sağlık müdürlüğü bünyesinde bir başkanlık olmuştur. İldeki sıtma eradikasyon hizmetlerinin (kontrol hizmetleri demek daha doğrudur) yürütülmesi ile görevlidir. Personelinin sıtma yönünden eğitim ve denetimini yapar. Sağlık ocaklarından gönderilen kan preparatlarının muayene ve değerlendirilmesini yaptırır. Gerektiğinde aktif sürveyans hizmetlerini yürütür. 14. Verem Savaş Başkanlığı: İldeki verem dispanserleri, verem hastanesi, sağlık ocakları, BCG ve tarama ekipleri ilgilileriyle işbirliği yaparak çalışma programları hazırlar. Verem teşhis, tedavi, aşı ve tarama uygulamasını denetler. Verem savaş çalışmalarının sonuçlarını değerlendirir, gerekli önlemler alır, personelin hizmet yerinde eğitimini sağlar. 15. Frengi ve Lepra Savaş Başkanlığı: İldeki frengi ve lepra savaşının yürütülmesi

71 için gerekli plan ve programları ilgililerle birlikte düzenler. Zührevi ve diğer cilt hastalıkları ile ilgili hizmetleri yürütür. 16. Trahom Savaş Başkanlığı: İldeki trahom savaş çalışmalarını ilgililerle işbirliği yaparak yürütür. Gerekli durumlarda trahom taraması yapar ve yaptırır, çalışmalarını ve sonuçlarını değerlendirir. Her ilde kurulmamıştır. Trahom hastalığının sık görüldüğü Doğu ve Güneydoğu illerinde vardır. İlçelerde Sağlık Yönetimi Diğer birçok bakanlığın ilçe düzeyinde müdürlükleri bulunmasına karşın, Sağlık Bakanlığı nın böyle bir müdürlüğü yoktur. Sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesinden önceki dönemlerde, ilçe hükümet tabipleri kaymakamlara bağlı olarak çalışırlar ve ilçe sağlık müdürü gibi görev görürlerdi. 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Yasa bu uygulamaya son vermiştir yılı sonu itibariyle, hükümet tabiplikleri tamamen kaldırılmıştır. Söz konusu yasaya göre, 8-10 sağlık ocağı bölgesi için ya da yaklaşık nüfusluk bölgelerde birer Sağlık Grup Başkanlığı kurulur. Bu başkanlıklar kendi bölgelerindeki sağlık ocakları ile il sağlık müdürlükleri arasındaki bağlantıyı sağlar. Sağlık Grup Başkanlıkları nüfus esasına göre kuruldukları için, ilçe sınırlarını dikkate almazlardı. Bunun uygulamadaki anlamı, bu başkanlıkların hiçbir ilçeye, yani kaymakama bağlı olmaksızın doğrudan doğruya il sağlık müdürlüğü ile bağlantılı olması idi. Ancak, günümüzde bu durum değişmiştir. Artık, sağlık grup başkanlıkları ilçe sınırları dikkate alınarak kurulmaktadır. 657 sayılı yasada yapılan değişikliklerle, kaymakamlar ilçedeki bütün memurların, bu arada sağlık personelinin de sicil ve disiplin amirleri olmuşlardır. Dolayısı ile, kaymakamlar kendi ilçelerindeki sağlık hizmetlerinden doğrudan sorumlu duruma gelmişlerdir. Özetle, yürürlükteki uygulamalara göre, sağlık grup başkanlığı, Sağlık Bakanlığı nın ilçedeki yönetim birimidir. Adı öyle olmamakla birlikte, ilçe sağlık müdürlüğü gibi görev görmektedir. Başkan, ilçe Hıfzıssıhha Kuruluna ve diğer kurullarına Sağlık Bakanlığı nı temsilen katılmaktadır.

72 Birçok yerde, sağlık grup başkanları yalnızca bu görevi yürütürler. Fakat, bazı yerlerde ise, ilçe hastanesinin başhekimi aynı zamanda bu görevi de yapmaktadır. Böyle olunca, iki görevi bir arada yürütmekte güçlüklerle karşılaşılmakta ve sağlık grup başkanlığı işlerinde aksamalar olabilmektedir. Oysa, bu başkanlığın çok önemli ve zaman alıcı görevleri vardır.bunlar arasında, bölgenin sağlık düzeyinin sürekli olarak izlenmesi ve değerlendirilmesi, hizmetlerin planlanması, denetimi, personel eğitimi, lojistik destek sağlanması, koruyucu ve biri. basamak sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi, halkın eğitimi gibi işler sayılabilir. İldeki Başlıca Sağlık Kuruluşları İllerde Sağlık Bakanlığı na bağlı olarak hizmet gören kuruluşlar aşağıda belirtilmiştir. Bunların bazıları her ilde bulunmaz. Biri. Basamak Sağlık Kuruluşları: Sağlık evi Sağlık ocağı Verem savaş dispanseri AÇS-AP merkezi Ruh sağlığı dispanseri Deri ve tenasül hastalıkları dispanseri Cüzzam savaş dispanseri Hudut-sahil ve hava limanı denetleme merkezi İki. Basamak Sağlık Kuruluşları Sağlık merkezi Devlet hastanesi Eğitim hastanesi Üç. Basamak Sağlık Kuruluşları Doğum ve çocuk bakımevi Çocuk hastanesi Göğüs hastalıkları hastanesi Göğüs-kalp ve damar cerrahisi merkezi Ruh sağlığı ve hastalıkları hastanesi Kemik hastalıkları hastanesi Onkoloji hastanesi Fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezi Deri ve tenasül hastalıkları hastanesi Lepra hastanesi Diş hastanesi Laboratuvarlar Bölge hıfzıssıhha enstitüsü Halk sağlığı laboratuvarı Sıtma enstitüsü Sıtma laboratuarı Sıtma kontrol laboratuarı Örgün Eğitim Kuruluşları Sağlık meslek lisesi Sağlık eğitim enstitüsü Yardımcı Birimler Bölge ana depo ve tamirhane müdürlüğü İl tamirhane müdürlüğü Yasalar tarih ve 1219 sayılı Tababeti ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair

73 Yasa tarih ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Yasası tarih ve 3017 sayılı Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti Teşkilat ve Memurin Yasası taıih ve 5368 sayılı Verem Savaşı Hakkında Yasa tarih ve 6023 sayılı Türk Tabipler Birliği Yasası tarih ve 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yasa tarih ve 6283 sayılı Hemşirelik Yasası tarih ve 7402 sayılı Sıtmanın İmhası Hakkında Yasa tarih ve 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Yasa tarih ve 555 sayılı Sağlık Eğitim Enstitüleri Kuruluş Yasası tarih ve 2514 sayılı Bazı Sağlık Personelinin Devlet Hizmeti Yükümlülüğüne Dair Yasa ( tarih ve 281 sayılı Değişik şekli, tarih ve 3579 sayılı Değişik şekli) tarih ve 2827 sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Yasa tarih ve 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Yasası tarih ve 3816 sayılı Ödeme Gücü Olmayan Vatandaşların Tedavi Giderlerinin Yeşil Kart Verilerek Devlet Tarafından Karşılanması Hakkında Yasa tarih ve 548 sayılı tarih ve 3579 sayılı (Bazı Sağlık Personelinin Devlet Hizmeti Yükümlülüğüne Dair) Yasa a Bir Geçici Madde Eklenmesine İlişkin Yasa Hükmünde Kararname. Tüzükler tarih ve 4/12578 sayılı Tıbbi Dentoloji Nizamnamesi tarih ve 7/6229 sayılı Tababet Uzmanlık Tüzüğü tarih ve 83/7 395 sayılı Rahim Tahliyesi ve Sterilizasyon Hizmetlerinin Yürütülmesi ve Denetlenmesine İlişkin Tüzük Yönetmelikler tarihli Resmi Gazete de Yayımlanan Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirildiği Bölgelerde Hizmetin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik tarihli Resmi Gazete de Yayımlanan Tababet Uzmanlık Yönetmeliği tarihli Resmi Gazete de Yayımlanan Bazı Sağlık Personelinin Devlet Hizmeti Yükümlülüğü Uygulanması Esaslarına Dair Yönetmelik tarihli Resmi Gazete de Yayımlanan Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği tarihli Resmi Gazete de Yayımlanan Nüfus Planlaması Hizmetlerini Yürütme Yönetmeliği tarihli Resmi Gazete de Yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetlerine Dair Yönetmelik

74 İKİNCİ BÖLÜM a. KALİTE, SAĞLIK HİZMETLERİNDE KALİTE VE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 1- Kalite Kavramı TKY kavramı, yönetim alanında 20. yy da ortaya çıkmış bir kavram olmasına karşın, bir devrim değil, 19. yy da Frederick Taylor dan bu yana, yönetim alanında katkı yapmış tüm bilim adamlarının görüşlerinden gelişerek oluşturulmuş çağdaş yönetim felsefesidir, bir evrimdir. Bu evrimde, klasik yönetim anlayışında var olan bilim adamlarının geliştirdikleri kuramların (Taylor, Fayol, Weber gibi) etkilerinin yanı sıra, modern yönetim yaklaşımlarından, toplam kalite yönetimi kavramının gelişimine kadar, Sheward dan (1931) başlayarak, Deming, Juran, Feigenbaum, Ishikawa, Taguchi, Imai gibi birçok kalite yazarının katkısı bulunmaktadır. Günümüzde kalite kavramı ve kalite ile ilgili tanımlara bakıldığında; Avrupa Kalite Kontrol Birliği ne (EOQC) göre ; Belirli bir malın ya da hizmetin tüketicinin isteklerine uygunluk derecesidir. Amerikan Kalite Kontrol Derneğine göre (ASQC) ; Bir mal ya da hizmetin belirli bir gereksinimi karşılayabilme yeteneklerini ortaya koyan karakteristiklerin tümüdür. Japon Sanayi Standartları Komitesi (JIS) ne göre ; Ürün ya da hizmeti ekonomik bir yoldan üreten ve tüketici isteklerine cevap veren bir üretim sistemidir. Kalite, Uluslararası Standardizasyon Örgütünün ISO 9000 Kalite sözcüğünde Ürün yada hizmetin belirlenen ya da olabilecek gereksinimleri karşılama niteliğine dayanan özelliklerin toplamıdır. Kalite uzmanı Juran a göre; kullanıma uygunluk olarak tanımlanmaktadır. Sonuç olarak, kalite kavramını bir ürün yada hizmetin, müşterilerin beklenti ve gereksinimlerini karşılama düzeyi olarak tanımlayabiliriz 2. Sağlık Hizmetlerinde Kalite Kavramı Gelişen teknoloji, insan hakları, kişilerin hak ve sorumluluklarına karşı bilinçlenmesi, sağlık hizmeti sektöründeki maliyet artışları ve bunu önlemek için başlatılan arayışlar, kaliteli hizmet sunumu anlayışının önem kazanmasına neden olmuştur. Artan sağlık harcamaları, yetkililerin ve sağlık sigortalarının tedavi yapan kuruluşların, belirli standartlarda hizmet vermesini sağlamaya zorlamaktadır. Sağlık hizmetlerinde kalite kavramı Toplam Kalite Yönetiminin öngördüğü kalite kavramından çok farklı bir yapıdadır. Enformasyon teknolojisinin hem sağlık hizmeti veren kuruluşlar hem de sağlık hizmeti alan kuruluşlar tarafından yoğun olarak kullanılması ve büyük ölçekli sağlık data bankalarının oluşması, bu hizmetlerin fiyatlandırılmasında ciddi tutarsızlıkların olduğunun ve doğum gibi standart sayılabilecek durumlarda dahi açıklanması güç fiyat farklılıklarının gözlenmesine yol açmıştır. Bunun sonucunda sağlık hizmeti satın alıcıları (kişiler yanında büyük kuruluşlar da olabilmektedir) paralarının karşılığında aldıkları kalite düzeyinin ne olduğunu ve nasıl ölçüldüğünü bilme eğilimine girdiler. Bu eğilimin yakında ülkemizde de geçerli olacağı kuşkusuzdur. Bu eğilim standartların gözden geçirilmesi (akreditasyon) ve kalite ölçeklenmesi çabalarının yoğunlaşmasına yol açtı 3. Toplam Kalite Yönetimi Toplam Kalite Yönetimi(TKY), insan unsurunu temel almasının yanında, ekip ruhu olgusu taşır. Hem tüketicilerin hem de çalışanların tatminini ön planda tutarak, katılımcı ve

75 paylaşımcı çalışanlar ve yönetici liderler gerektirir. TKY bir yönetim şekli olmaktan öte bir yaşam biçimi olarak kabul edilmektedir. TKY tüm dünyada kurum ve kuruluşlarca 1980 li yıllardan itibaren, artan bir oranda uygulanan yönetim felsefesi dir. Çağdaş yönetim anlayışı olarak kabul edilen TKY nin odağını müşteri tatmininin oluşturması,örgütün tümünde müşteri beklentilerinin tam olarak karşılanmasını ön plana çıkarmıştır. TKY, tüm işletme süreçlerinin sürekli geliştirilmesi, iyileştirilmesi ile müşteri tatmininin sağlanmasına yönelik çağdaş, katılımcı bir yönetim anlayışı, müşterilerin şimdi olduğu kadar, gelecekteki beklenti ve ihtiyaçlarını da tespit ederek bunları karşılamayı hedefleyen bir işi yapma felsefesidir. TKY, tüm personelin birilik ve beraberlik içinde olduğu, hizmet sunumuna katılan personelden gelecek hizmetlerin üst yönetim tarafından hızlı ve didaktik bir anlayışla değerlendirdiği, önem verildiği, geçiştirilmediği, cevaplandırıldığı bir ortamı gerekmektedir. TKY, hizmetlerin sunanların değil de alanların ihtiyaçlarına göre oluşturulması felsefesini savunmaktadır. Yapılan her işte, atılan her adımda kalite anlayışı ile hareket etmek, kurumların ve çalışanların rakiplerinin önüne geçmelerini sağlar. Toplam Kalite Yönetiminin başarıyla uygulanabilmesi için bilinen en yaygın ilkeler Deming in 14 ilkesidir. Bu ilkeler ; Tüm çalışanlar kurumun amaç ve hedeflerini açık ve net olarak bilmelidir, Yeni bir yönetim felsefesi ortaya koyun, bu felsefe TKY dir. Denetimlere güvenmeyin, herkes kendisinden sorumludur, kendisini denetler. Başarıyı karda aramayın, Sürekli iyileştirmeyi yaygınlaştırın, iyinin düşmanı daha iyidir. Sürekli iyileştirme yoluyla, sürekli gelişim sağlanır. Liderliği kurumsallaştırın, Korku engelini yok edin, iş görenler ceza ve baskı ile değil, katılımcı demokratik yöntemlerle daha mutlu ve aktif olurlar. İletişimi kurumsallaştırın. Kurum çalışmalarından herkes haberdar olabilmeli, birimler arasında duvarlar yıkılmalı, Eğitimi kurumsallaştırın, kalitenin en önemli unsurlarından biri eğitimdir. Eğitim, başta kalite temel eğitimleri olmak üzere, istatistiki kalite kontrol teknikleri ve gereksinim duyulan her alanda, sürekli olmalıdır. Hatalar yönetimden kaynaklanır, var olan olumsuzluklarla ilgili yönetim hatayı kabullenmeli ve önlem almalıdır. Önce kalite. Yapılan işte ve uygulamalarda, çalışanların geliştirilmesinde kalite prensibi başta yer almalıdır. Çalışanların iş yerinden gurur duymalarını sağlayın. Çalışanlara sunulan olanaklar ve alınan kararlara katılımları bunu sağlayacaktır. Kişilerin kendilerini yetiştirmelerini destekleyin, kurslar ve eğitimler bu gelişim için önemlidir. Özellikle çalışanların yetişmeleri için kendi gereksinim duydukları konulara öncelik verilmelidir. Değişim için somut adımlar atın. Değişim yukarıdan aşağıya doğru, tüm kurumu kapsayacak şekilde yapılmalıdır 4-Sağlık Sektöründe Toplam Kalite Yönetimi Kalite sağlık alanında da hizmet alanların beklenti ve ihtiyaçlarının karşılanması olarak tanımlanmaktadır. TKY bakış açısı ile açılan hastaneler, müşteri hizmetlerine giderek daha fazla önem vermektedirler.

76 Hastaların müşteri olarak görülmeye başlanması, müşteri terimine gösterilen tepkinin tersine sağlık kurumlarını,istedikleri hizmetleri sunmak ve hastaların bu hizmetleri kullanmalarını beklemek yerine değerlendirmek ve oları tatmin edecek hizmetleri sunmak zorunda bırakmıştır. Sağlık hizmetlerinde müşteriler, hastalar, aileleri ve sosyal çevreleri, sigortalar, ilaç firmaları, sağlık hizmetlerinde çalışanlar gibi çok çeşitli kesimlerden oluşmaktadır. Bu büyük müşteri gurubu içinde öncelikle tatmini sağlanması gereken grup hastalardır. Hasta tatmini, verilen hizmetin girdi, süreç ve çıktıları ile ilgili hasta reaksiyonlarını yansıtan bir ölçüm olarak, hastalığın algıladıkları kalite ile bekledikleri kalitenin bir fonksiyonu olarak ifade edilmektedir. Hastalara verilen hizmetlerdeki girdi kalitesi süreç kalitesini, süreç kalitesi de çıktı kalitesini etkilemektedir. Girdi, süreç ve çıktı aşamalarını ayrı değerlendirmek mümkün gözükse ve iyi yola olsa da çıktı kalitesini değerlendirmek tüm aşamaları içeriğinden yaygın olarak kullanılan bir yaklaşımdır. Çıktı, hastanın sağlılık durumundaki değişikliği ve hasta tatminini ifade etmektedir. Değerlendirilen / Ölçülen hasta tatminidir.hasta tatmininin sağlık bakım hizmetlerinde bir kalite göstergesi görevi yaptığı kabul edilmektedir. Hasta tatmininin aynı zamanda sağlık sisteminin seçiminde olduğu kadar sağlık hizmetlerinin tasarımında ve yönetiminde da çok önemli bir yeri doldurduğu belirtilmektedir. Hasta tatmin düzeyini sağlık hizmetlerinde beklenen fayda arasındaki orana bakmak suretiyle belirlemenin mümkün olabileceği ileri sürülmektedir. Eğer hizmet tüketimi ile ortaya çıkan performans mevcut beklentileri en azından karşılıyorsa, hastaların tatmin olacağı,buna karşın beklentilerin altında kalıyorsa,hastaların tatminsizlik duyacağı belirtilmektedir. Ancak, hastanın beklenti düzeyi düşükse temel olarak bu beklentilerin karşılanmasının hastada tatmin edilmişlik yargısı uyandıracağı ifade edilmektedir. Hasta beklentilerinin geçmiş deneyimler ile sınırlı olduğu bu nedenle hastalara bilmedikleri yeni hizmetler hakkında bilgi verilmesi gerektiği görüşü son zamanlarda oldukça ağır basmaktadır. Tatmin edilen ve edilmeyen hastalar farklı davranışlar sergilediklerinden Hastaların tatminsizliği tedaviye uymama, yanlış tedavi için dava açma, hastalara kişi olarak daha çok ilgi gösterdikleri düşünülen akupunktur, hipnoz, masajcı gibi şifa dağıttığı ifade edilen kişilere gitme, sağlık kuruluşu ile ilişkiyi aksatma gibi çeşitli biçimlerde kendini gösterebilir. Hasta uyumunun başta gelen koşulu sayılan tatminin sağlanması ve geliştirilmesinin amaçlanması gerektiği sıkça belirtilmektedir.geliştirilmesi de hasta tatminini ölçmeye bağlıdır. Son yıllarda ülkemizde özel hastanelerin hasta tatmin araştırmaları sayısında artış gözlenirken kamu hastanelerinin hasta tatmin araştırmalarını aynı oranda kullanmadıkları dikkati çekmektedir. Ayrıca anket sorularının tasarımı, yönetimi ve analizi konularında sağlık yöneticilerine yardımcı olmak amacıyla özel araştırma ve danışmanlık firmalarının kurulduğu görülmektedir. Hastalara yapılan araştırmalar,gerçekleştirilen hasta tatmini ölçümleri, hastanın bakımla ilgili görüşleri üzerinde odaklaşarak, hastaların bakımla ilgili yargılarını hasta perspektifi ile yansıtmaktadır.hasta tatmini araştırmacıları sağlık kuruluşlarında tatminin özellikle üç faktörden etkilendiğini vurgulanmaktadırlar. Bunlardan birincisi, hastaların sağlık durumları, hizmet beklentileri ve sosyo-demografik özellikleri, ikincisi bakımın, teknik ve sanatsal yönü ve personelin özelliklerini içeren hizmeti sunanların karakteristikleri, üçüncüsü ise hizmetin oluşturulmasını yapısını ve kabul edilebilirliğini içeren çevresel faktörlerdir.

77 Sağlık hizmetlerinde kalite geliştirme faaliyetlerinin başarıya ulaşması için kalite kültürü oluşturulması ve onun ilkelerinin çok iyi bilinmesi gerekmektedir, Bu ilkeler; Talep karşılanması; hastane çalışanlarının, ve hastaların ihtiyaçlarının istenildiği şekilde karşılanması, Önleme; sorunları ortadan kaldırmada anlık çözümler yerine tekrarı önleyici kalıcı çözümlerin aranması, İlk seferde doğru yapmak, hataların tespit edilip sıfırlanması, Katılım; çalışanların yetenek ve kapasitelerini en üst sınıra kadar kullanmalarını sağlanması, Sürekli gelişme; belli bir standardı tutturmanın ötesinde sürekli ve hızlı bir tempoda gelişmenin devam etmesi, Ekip çalışması; bireysel çabaların yerini ekip çalışanlarına bırakması, Ölçümleme; hizmetlerin ölçülebilmesidir. Ölçülemeyen hizmetler geliştirilemez. Mevcut Kalite Düzeyinin Ölçülmesi Bir sağlık hizmetinin kalite düzeyinin belirlenebilmesi için, mevcut kayıt ve raporların incelenmesi, özel değerlendirme çalışmalarının yapılması gibi çeşitli yöntemlere başvurulabilir. Kalitenin ölçülebilmesi için, öncelikli olarak o hizmetin amacının, standartlarının ve bu standartları izlemek için kullanılacak ölçütlerin ortaya konması gerekir. Sağlık hizmetinin her aşamasında kalite ölçülebilir. Bu ölçümler; girdilerde (malzeme, hasta), süreçte(yapılan işlemler, malzeme, sağlık profesyonelleri) ve çıktı da ( tedavi sonucu, hasta memnuniyeti) yapılabilir. Kalite Düzeyinin Sürekli İyileştirilmesi Kalite düzeyinin sürekli iyileştirilmesi için, kurumda; Öneri sisteminin kurulması, böylece sürekli öneriye açık olma, Sorun çözme ekiplerinin kurulması, sorun oluşmadan önleme, İstatistiki kontrol sisteminin uygulanması, böylece alınan kararların isabetli olması, Çalışanların kendi kendini kontrol etmesi gerekir. Sürekli iyileşme, dinamik bir süreçtir. Bu süreç için, değişime açık, kendisini sürekli yenileyen çalışan ve yöneticiler gerekir. Sürecin dört aşaması vardır. Bu aşamalar Sheward ın PUKO döngüsünde ( bazı kaynaklar Deming in PUKO döngüsü olarak kabul etmektedir) ; Planla, Uygula, Kontrol Et ve Önlem Al şeklinde özetlenebilir. Her birim ve çalışan, yapılan işlemlerde, bu döngü tamamlandıktan sonra, yenisine geçer. Bu döngüde yapılan işlemler aşağıdaki gibidir. 1-Amacın Ortaya Konması: Sorun nedir veya neyi geliştirelim? 2-Mevcut Durum Nedir? Sorunun boyutları nedir? Durumun araştırılarak istatistiki olarak verilerin toplanması, 3-Sorunun Kaynağının Araştırılması: Elde edilen verilere göre, sorun neden kaynaklanıyor, sorunun önemi ve etkisi nedir? 4-Önlem Alınması: Sorunu ortadan kaldıracak en etkili yöntem hangisidir? Yöntemin saptanıp uygulanması. 5-Sonuçların Değerlendirilmesi:Uygulanan yöntem başarılı mıdır? Başarılı değilse, neden başarısız oldu? Konu tekrar araştırılıp başarılı olana kadar, geçerli olan sorun çözme yönteminin aranması.

78 6-Uygulamanın Süreçte Yer Alması: Başarılı sonucun işlem sürecinde yerini alması, 7-Yeni gelişme ya da değişim için başa dönülmesi. Çalışanların Katkısının Sağlanması Sağlık Hizmetlerinde, çalışanların TKY çalışmalarına katılmaları için bazı beklentilerinin karşılanması gerekir. Sağlık kurumunun yapısına göre değişebilen beklentilerden bazıları ; Verimini ve başarısını artıracak fiziksel çalışma koşulları, Mesleğinde gelişmeyi, ilerlemeyi sağlayacak yeterli destek, Sevgi ve saygı içeren bir çalışma ortamı, Adil ücret, Yetki ve sorumlulukların belirgin olması, Makul çalışma temposu, Çalışmalarının taktir edilmesi ve desteklenmesidir. Çalışan katkısını sağlamak için kullanılan en yaygın yöntem, kalite çemberleridir. Kalite çemberleri yoluyla, sorun çözme ve öneri geliştirme sistemi daha kolay yerleşir. Ayrıca, başarıların ödüllendirilmesi, şeffaf yönetim sergilenmesi hiyerarşinin azaltılması ve dönüşümlü iş yöntemlerinin uygulanması yoluyla çalışan katkıları artırılabilir. Toplumun Bilinçlenmesi Sağlık hizmetlerinde hasta hakları, etik ve sunulan hizmetlerin değerlendirilmesi konularında, tüm toplumun bilgilendirilmesi ve eğitilmesi gerekmektedir. Hastalar kendilerine uygulanacak tedavi konusunda sağlık personeli ile birlikte karar verme hakkına sahip olduğunu bilmelidirler. Hasta Tatmini Ölçüm Yöntemleri Hasta tatmini, kalite çalışmalarında en çok kullanılan ölçüm yöntemidir. Bu yöntemler; Nicel Yöntemler; Hastanın duygu ve düşünceleri doğrudan öğrenilir. Direkt Yöntem:Hasta anketleri Endirekt Yöntem:Kalite İndikatörleri Nitel Yöntemler : Müdahale olmadığı için rahatsız etmez, yönlendirilmemiş veri sağlar, objektif göstergeler kullanılır. Direkt Yöntem: Odak gruplar Endirekt Yöntem: şikayet-dilek kutusu kayıtları Bu yöntemlerden en yaygın kullanılanlar ; Anket Uygulaması En yaygın kullanılan yöntemdir. Anket yöntemiyle de hasta tatminine yönelik, çok çeşitli ve son derece ekonomik bilgiler toplamak mümkündür. Yazılı olabilir, mektup (posta) yoluyla olabilir, görüşme yoluyla anketler yapılabilir. Odak Grup Görüşmeleri Sağlık kurumlarından yararlanan kişilerin deneyim ve önerilerinin öğrenilmesi amacıyla kullanılır. Önceden belirlenmiş konular etrafında ortalama 8 12 hasta, belli bir süre, belirli bir konuda tartışır. Bu tartışma sayesinde hasta tatmini etkileyen faktörler ayrıntılı olarak elde edilebilmektedir. Bu yöntemin tek sakıncası tartışma esnasında hastaların birbirlerinden etkilenmesidir.

79 Telefon Görüşmeleri Sağlık kurumlarından yararlanmış kişilere telefonla ulaşılarak bilgi toplanmasıdır. Diğer Nitel Yöntemler Video, teyp kayıtları, gözlem teknikleri, hasta şikayetlerini ve önerilerini öğrenmek amacıyla kullanılan yöntemlerdendir.

80 II. TOPLUM KATILIMI Toplum katılımı, oldukça yeni bir kavramdır.sağlık hizmetleri içindeki yeri ve önemi yeterince bilinmemektedir. Toplum katılımı kavramının sağlık personeli tarafından bilinmesi ve özümsenmesi ile sunulan sağlık hizmetlerinin etkililiği, aynı zamanda sağlık personelinin toplum içindeki saygınlığı artacaktır. Toplum katılımı, kısaca, sağlık hizmeti alanların, hizmetlerin planlama, uygulama ve değerlendirme aşamalarına katılmaları olarak tanımlanabilir. Sağlık hizmetlerinde toplum katılımının ön koşulu, sunulan hizmetlerin kullanımıdır. Bununla birlikte toplum katılımı aynı zamanda ulaşılabilirliği arttıran bir stratejidir ve DSÖ 2000 Yılına Kadar Herkes İçin Sağlık ilkesinin genel amacına ulaşmanın ve toplumun sağlık hizmetine hızla ulaşılabilirliğini arttırmanın temeli olarak kabul edilmiştir. Ulusal Kalkınma İçinde Toplum Kalkınmasının Yeri Kalkınma; yoksulluğu ve başkalarına bağımlılığı giderme, daha iyi yaşam koşullarına ulaşmanın önündeki engelleri ortadan kaldırma çabalarını anlatan bir kavramdır. Ulusal kalkınma yaklaşımı; geniş ölçekli sorunları ele alan, alt yapısal ve endüstriyel yatırımlarla kent temelli sorunlar üzerinde odaklanan, merkezden yönlendirilen yani devletçi bir iş yapma biçimidir. Toplum kalkınması yaklaşımı ise; küçük ölçekli yerel sorunlara yönelen, sıradan insanların işbirliğine dayalı girişimlerine güvenen katılımcı bir iş yapma biçimidir. Toplum kalkınması sürecinin anahtar sözcüğü sürüp giden gelişme dir. Bu gelişmeler bir amacı gerçekleştirmeye yöneliktir. Yerel toplulukların asgari yardımla sorunlarını çözmek için kendi kaynakları ile girişimde bulunmaları temel ilkedir. Topluluk katılımı ve katkısı ile küçük ölçekli sorunların çözülmesi, yerel düzeydeki ekonomik ve toplumsal koşulların iyileşmesine katkı sağlar. Yerel halk büyük bir heyecan ve girişim gücüne sahip olabilir ; fakat sorunlarını kendi kaynaklarıyla çözemeyebilir. Devlet desteği olmaksızın, yerel toplulukların etkisi marjinal kalmaktadır. Toplum kalkınması ve ulusal kalkınma, her ikisinin de ilerlemeyi sağlama, değişime aracılık etme, büyüme ve yenileşme gibi kalkınma düşüncesini karakterize eden amaçları vardır. Her ikisi de insan ve madde kaynaklarını harekete geçirerek ekonomik ve toplumsal koşullarda ilerlemeleri hızlandırmak ister, kitlesel yoksulluk ve yoksunluk sorunlarıyla ilgilenir ve azgelişmişlik sorunlarını çözme, düzeltme konusunda hemfikirdir. Bunlar aynı amaca ulaşmak için iki ayrımlı yaklaşım olarak görülebildiği gibi, birbirlerini bütünleyen yaklaşımlar olarak da görülebilir. Toplum kalkınması, yerel kaynakları harekete geçirerek yerel sorunları çözmeye çalışırken, ulusal kalkınma yerel düzeyde üstesinden gelinemeyecek olan, en üst düzeyde karışmayı gerektiren sorunlar ve konularla ilgilidir. Böylece birbirlerini bütünler, pekiştirir ve gelişmekte olan toplumların ekonomik ve toplumsal sistemlerini dönüştürme ve yoksulluğu giderme çabalarını zenginleştirir. Ulusal kalkınma çabaları ile yerel toplulukların kalkınma girişimlerinin uyum içinde olması,her ikisinin de başarı ve etkililiğini arttırabilmektedir. Böyle bir uyum içerisinde toplum kalkınmasının ulusal kalkınmaya yaptığı katkılar konusunda şunlar söylenebilir: 1. Toplumun kalkınması çalışmaları, toplumsal hizmetlerin karşılanması ve alt yapının gelişimine katkı yapabilmekte ve böylece ulusal kaynaklar daha büyük yatırımlar için serbest kalmakta.toplumun kalkınması yerel toplulukların öz güvenlerini ve güdülenmelerini artırarak onların basit becerilerinin ve var olan kaynaklarının ussal kullanımını ve böylece yerel gelişmelerini sağlar. Deneyimler, uyarılar toplumsal girişimlerde gönüllü insan emeğinin kullanımıyla binlerce okul, sağlık ocağı gibi

81 binaların yapıldığını; teknik bilgi yayımı, pazarlama, kredi gibi konulardaki çabalar ve örgütlenmeler yoluyla ekonomik etkinliklerin arttırıldığını göstermiştir. 2. Toplum kalkınması, ulusal kalkınma yatırımları ile sağlanan olanakların etkin biçimde kullanılmasını sağlayabilmektedir. Ulusal, bölgesel kalkınma verimli olarak kullanılmıyorsa yatırımların işlevsel duruma geldiği söylenemez. İşte toplum kalkınması, ulusal yatırımların işlevselleşmesini engelleyen yerel nedenleri ortaya çıkararak, bu engelleri giderecek uygun önlemleri geliştirerek ulusal yatırımların yerel topluluklarca tam ve etkin kullanılmasını sağlayabilmektedir. 3. Bazı toplulukları kendilerine özgü koşullarının dikkate alınmaması durumunda, ulusal kalkınma çabaları bu topluluklarla ulusun geri kalan kısmı arasındaki ayrımın artmasına neden olmaktadır. Yerel toplulukların özgül koşullarını dikkate alan bir yöntem olarak toplum kalkınması, böylesi olumsuzlukları önlemek ve etkili olabilmektedir. Toplumun kalkınması yerel toplulukların ulusal kalkınma planları üzerinde etkide bulunması için de uygun koşullar oluşturabilmektedir.1978 yılında Alma-Ata da toplanan uluslar arası Sağlık Hizmetleri Konferansı, ülkelerin sağlıkla ilgili politikalarının oluşumuna ışık tutan önemli bir konferanstır. Bu konferans, Kendilerine sunulan sağlık hizmetlerinin planlama ve uygulanmasına tek tek ve topluca katılmak halkın hak ve görevidir. der yılında Ottawa da toplanan ve sağlığı Günlük Yaşamın Kaynağı olarak tanımlayan sağlığı geliştirme konulu uluslar arası konferans, 2000 yılı ve sonrasında herkes için sağlığa ulaşma eyleminin şartları arasında Halk Katılımı nı, kendi kendine yardım ı da vurgulamaktadır de Rio da 179 ülkenin katılımıyla toplanan Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı, sürdürülebilir kalkınmanın gerçekleştirilebilmesi için Gündem 21 adlı küresel bir eylem planını ortay koydu ve onayladı. Kısaca 21 yy. gündemi diyebileceğimiz Gündem 21 de, sürdürülebilir kalkınma için çok sayıda amaç ve politika üzerinde anlaşmaya varan ülkeler, bu amaç ve politikaları gerçekleştirmek için toplumdaki bütün grupların gerçek katılımına duyulan gereksinmeyi şöyle vurguladılar: Sürdürülebilir kalkınma politikalarının başarısı için geniş halk katılımı şarttır. Katılım Nedir? Katılımın anlamı kullanıldığı bağlama bağlıdır. Katılım, bir toplum içinde birbirine benzemediği gözlenen, hatta bazen çelişen davranışların ortak adı olarak kullanılan bir kavramdır. Bir yetişkinin bir halk eğitimi programını izlemesi, öğretenin sınıfta işlenen dersi soruları ve düşünceleriyle zenginleştirmesi, bir muhtar seçiminde oy kullanmak, sinema tiyatro gibi kültürel etkinliklerin alıcısı olmak gibi toplumsal yaşamın ayrımlı alanlarıyla ilgili, birbirine benzemeyen ve hatta bazen birbirleriyle çelişen davranışlar katılım örnekleridir. Bu açıklamaların ışığında,katılım sözcüğünün işlemsel anlamını oluşturan üç özellik şöyle belirlenebilir: Katılım, katılımcıların elde etmek istediği amaçlara varmalarının bir aracıdır. Katılım,katılımcıların toplumsal kaynaklar ve kurumlar üzerindeki ortak denetimine sağlamaya ve artırmaya yöneliktir. Katılım, bir topluluk içindeki etkinliklerin planlanmasına ve uygulanmasına olanaklı olduğunca çok sayıda ilgili insanın karışması ve yenilik üzerinde fikir birliği sağlamasıyla gerçekleşir. Bu üç anlamı birlikte içermeyen herhangi bir davranışın, katılım olarak adlandırılamayacağı düşünülmektedir. Bu bağlamda katılım; insanların kendi yaşam

82 alanlarına ilişkin kararlarda, işlem ve eylemlerde etkileşimli özne olmalıdır, biçiminde tanımlanabilir. Etkileşimli özne olmak şu üç boyutu birlikte içeren bir anlamda kullanılmaktadır: Etkileşimli özne olmak, insanların kendi yaşam alanlarında etkin olması demektir. Etkileşimli özne olmak,topluluk içinde başkalarına egemen olmaya çalışmamak demektir. Etkileşimli özne olmak,yaşamın sorumluluğunu yüklenmek demektir. Katılım Biçimleri Zayıf Etkili Katılım Zayıf etkili katılım, katılanlarca tasarlanmamış yardım projeleridir. Böyle bir katılım, insanlara nesnelermiş gibi davranır. Zayıf etkili atılımın yolu ise; danışma, kullanma, katkı, iş birliği ve üyeliktir. Bunlar katılımın en zayıf biçimleridir. Katılımın en zayıf biçimleri bile topluluğun güçlenmesine yardım edebilmektedir. Bu nedenle katılımın zayıf biçimleri etkisiz değil, zayıf etkili katılım olarak adlandırılmaktadır. Etkili Katılım Etkili katılım, katılanlarca tasarlanmış kendilerine yardım projeleridir. Etkili katılım sürecinde insanlar; sorunlarına ilişkin kararlar, planlar, uygulamalar ve değerlendirmeler üzerinde etkili olurlar. Etkili katılım, herhangi bir yerel sorunun çözümüne yerel toplulukları gerçekten dahil etmeyi amaçlar. Az sayıda insanın düşüncesini çoğunluğa benimsetmeyi amaçlamaz; aksine çoğunluğun düşüncesini birlikte yeniden sorgulamayı ve keşfetmeyi amaçlar.yaklaşım etkileşimlidir. Herkesin bilgisi önemli ve geçerlidir; ön yargısız ve saygıyla diğerlerini dinlemek idealdir. Etkili katılımı sağlamanın yolu, toplum kalkınması yöntemi ve onun yaklaşımını, kavram ve ilkelerini paylaşan popüler eğitim,toplum eğitimi/toplum temelli eğitim gibi yöntemlerdir. Katılımın Yararları Katılım; ayrımlı deneyimlere, gereksinimlere, yönelimlere sahip insanların ortak karalar üretmelerine olanak verir.bu durum alınan kararların sağlamlığını, uzlaşılabilirliğini ve uygulanabilirliğini artırır. Katılım; gerçekleştirilecek eyleme ya da konulacak kurala ilişkin düşünsel, fiziksel ya da moral katkıya yol açar. Bu da yapılan işe sahip çıkmayı, etkin biçimde kullanmayı gerektiğinde onarmayı ve geliştirmeyi; konulan kuralı benimsemeyi ve daha az dirençle karşılamayı artırır. Katılım; insanların yaşam alanlarına ilişkin sorunlar üzerinde düşünmelerini,girişimde bulunmalarını, sorumluluk yüklenmelerini artırır. Bu da insanları sorunlarına, sorumluluklarını duyarlı hale getirir; öz güveni geliştirir. Katılımın Göstergeleri Yeni tekniklerin benimsenmesi, hizmet ve kolaylıklardan yararlanılması, Yerel kaynakların ve dış yardımların topluluk sorunlarını çözmek üzere kullanılması, Yerel girişkenliğin ve önderliğin gelişimi, Topluluğun toplantılara katılması, çalışma kümelerinde ve yönetim kurullarında görev ve sorumluluk üstlenmesi katılımın göstergeleridir. Sağlık Hizmetlerinde Toplum Katılımı

83 Önceleri sağlık, hastalığın olmayışı şeklinde tanımlanıyordu. Bu tanım doğrultusunda, hekimin aktif olarak rol oynadığı, hastanın ise hizmete sadece hekimin tavsiyelerine uymak şeklinde pasif olarak katıldığı bir sağlık hizmet sunumu modeli gelişmiştir. Bu hizmet biçiminde etkinliklerin odak noktasını kişiden çok, hastalıklar oluşturmaktadır. Bu model, özellikle tedavi edici hekimlikte sık görülen bir modeldir. Bu doğrultuda kentsel alanda uzmanların hizmet verdiği merkezler oluşmuştur. Bu merkezlerin bazıları her ne kadar uluslararası standartlara erişse de, buralara ulaşamayan kişiler tamamen bu hizmetlerden uzak kalmışlardır. Bu da sağlık hizmetlerinin ulaşılabilirliği ve kullanımında bir eşitsizlik yaratmıştır. Gelişmiş ülkelerde, kanser, solunum yolları ve kalp damar sistemi hastalıkları ve kazalara bağlı ölümler büyük bir artışa geçmiştir. Ayrıca yaşam tarzının yol açtığı hastalıklar, yaşlılık ve ruh sağlığı ile ilgili hastalıklardaki artışlar, yoksulluk, işsizlik, çevre kirliliğinin sağlığa olan etkileri dikkati çekmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde ise, kötü yaşam koşulları ve yetersiz beslenme nedeniyle ortaya çıkan hastalıklar ve erken ölümlere rastlanmaktadır. Tüm bunlar, sağlığın içinde bulunan sosyal, kültürel, ekonomik ve çevre koşullarıyla birlikte ele alınmasını gerekmektedir.ülkelerde,toplumun sosyal, kültürel ekonomik ve çevre koşullarına yönelik planlama ve uygulamalar değişik birçok sektör tarafından yürütülmektedir. Sonuçta bu durum, sağlığın korunması ve geliştirilmesi etkinliklerinde birçok sektörün birlikte yer alması gerektiğini göstermektedir. İnsan sağlığının, sağlık kesimine ayrılan kaynaklara, yeni ilaç ve tekniklerin geliştirilmesine karşın, olabileceğinin çok altında bir düzeyde olması ve sağlık alanındaki eşitsizlikler, yeni bir yaklaşım gereksinimi doğurmuştur.sağlık hizmetlerindeki eşitsizliğin ve dengesizliğin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin hepsinde görülmesi bu durumu tüm ülkelerin ortak sorunu haline getirmiştir.(bu nedenle 1978 yılında Alma-Ata da Temel Sağlık Hizmetleri konulu bir konferans düzenlenmiştir.bu konferansta,dünyadaki tüm insanların sağlıklarını korumak ve daha iyi bir duruma getirmek için hükümetlerin,tüm sağlık ve kalkınmada görevli kişi ve kurumların ve dünya toplumlarının en kısa zamanda gerekli müdahaleleri yapması gerektiği vurgulanmıştır.) Söz konusu konferansta, yalnızca hastalığın ve sakatlığın olmamasından çok, bedensel,ruhsal ve sosyal yönlerden tam bir iyilik halinin topluca oluşturduğu sağlığı, temel insan haklarından biri olduğu ve bunun da mümkün olan en yüksek düzeyde tutulmasını dünya çapında önemli bir sosyal amaç olduğu ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için de sağlık sektörüne ek olarak diğer birçok sosyal ve ekonomik sektörlerin de çabalarının gerektiği gerçeği vurgulanmıştır. Tüm insanların hem birey hem de toplum olarak kendi sağlık hizmetlerinin planlanması ve yürütülmesi işlerine katılmaları hakları ve görevleridir. düşüncesinden hareketle, temel sağlık hizmetleri içinde toplum katılımı; kavramı tanımlanmıştır.bu tanımlamaya göre toplum katılımı,bireyler ve ailelerin,kendileri ve toplumun sağlık ve refahı için sorumluluk üstlenmeleri ve katkıda bulunmalarıdır.buna paralel olarak toplum,sağlık durumunun saptanması,sorunların tanımlanması ve önceliklerin belirlenmesi süreçlerine de katılmalarıdır.böylece kişiler ve toplum,gelişmeleri için yapılan yardımların pasif bir yararlanıcısı olmak yerine,kendi gelişmeleri üzerinde aktif olarak söz sahibi olabilirler.kişi ve toplum, kendilerine uygun olmayan alışılmış çözümleri kabul etmeye zorunlu değildir, kendilerine daha uygun çözüm yolları yaratabilir. Bu kavrama göre toplumlar,kendi yaşamlarını etkileyecek kararları alma ve uygulama gücüne sahip olmalıdırlar.bu güç, onların adına karar veren dış kurum ve kuruluşlardan gelmemelidir. Devlet ise bireylerin, ailelerin ve toplumun kendi sağlığının sorumluluğunu üstlenebilmeleri için doğru bilgilendirme, okuryazarlığın

84 arttırılması ve gerekli kurumsal değişikliklerin yapılmasını destekleyerek,tam bir toplum katılımının sağlamalıdır. Sağlık çalışanları ve halkın toplum katılımının önemini kabul etmelerine rağmen, bunu nasıl uygulanacağı konusunda ayrımlı düşünceler vardır. Çok sayıda insanı hareketlendirebilecek ve onları sağlık hizmetlerine katabilecek yolların neler olabileceği tartışmalıdır. Eğer büyük kitleleri etkileme, yönlendirme ve hizmetlerin sunumunu etkileme olanağı yaratılmayacaksa, katılımın bir yararı olmayacaktır. Bu tartışmalar sonucunda iki düzeyin olduğu ortaya çıkmaktadır : 1. Katkı Yoluyla Katılım: Katkı yoluyla katılım genellikle önceden belirlenen program veya projelere gönüllü veya diğer katkılar olarak tanımlanabilir.katkı, başarıyı sağlayan katılım olarak anlaşılmaktadır.bu katkılar etkinliklerin yürümesine yardım etmek için iş gücü,para ve malzeme şeklinde olabilir. 2. Planlama ve Yönetim Etkinliklerine Katılım: Bu, gerçek toplum katılımıdır. Gerçek toplum katılımının ön koşulu, yöneticiler ve sağlık çalışanlarının karar verme yetkilerini katılımcılara yeterince devretmesidir. Fakat buradaki sorun yeterince yetki devretmenin içinde bulunulan ortam ve geleneklere göre dengesinin kurulmasıdır. Toplum, temel sağlık hizmetlerine her aşamada katılmalıdır. Fakat ilk olarak içinde bulunulan durumun değerlendirilmesi, sorunların tanımlanması ve önceliklerin belirlenmesi aşamasında katılabilir. Toplum katılımının birçok tipi tanımlanmıştır. Bunlar, tüm inisiyatifin toplumun elinde olduğu durumdan, dışarıdan bir kurum ve kuruluşun esas rol oynadığı, topluma sadece danışıldığı duruma kadar değişmektedir. Katılım Nasıl Sağlanır? Katılımın anahtar kavramı, gereksinmedir. Bütün insanların doyurulması gereken gereksinimleri vardır.insanlar,katılmak yoluyla gereksinmelerini karşılamakta iyi bir şansa sahip olduklarını düşünüyorlarsa, daha katılımcı olmaya da eğilimli olurlar.katılımın gereksinmeye dayanması,kalkınmanın tüm aşamalarında katılmanın gönüllü olması gerektir. Gereksinmeler konusunda şu dört temel etmene dikkat etmek gereklidir: 1. Gereksinmeler kültüre göredir. 2. Gereksinmelerin kendi içinde hiyerarşik bir yapısı vardır.beslenmek,barınmak gibi temel gereksinmeler karşılanmadan öğrenme gibi daha üst düzey gereksinmeler ortaya çıkmaz. 3. Belli bir gereksinimin yeğinliği ve dolayısıyla önceliğin topluluktaki herkes için aynı değildir.bir topluluktaki herkesin öncelikli gereksinmesinin aynı olması her zaman olanaklı değildir. Gereksinmenin yeğinliği ve önceliği insanların katılma eğilimini etkiler. Katılımı sağlamaktaki iki. önemli unsur,yerelliktir. Katılma yerel bir sorun çevresinde gerçekleşebilir. Yerel sorun, hem insanların güdülenmesi açısından önemlidir hem de insanların söz söyleyebilecekleri bilgilere en fazla sahip oldukları sorunlardır. Katılımı sağlamanın en dikkate değer unsurlardan birisi de içtenliktir.katılım gerçekten isteniyorsa gerçekleşebilir.katılım, bir sorunun sağlıklı biçimde çözümü için katılım gerçek bir gereksinim olarak görülüyorsa, başarılabilir.katılma, bir başkasına istenileni yaptırma aracı olarak kullanıldığı sürece asla beklenen sonucu vermez.gerçek katılma, gerçek katılma ihtiyacına dayanır. Toplum Katılımını Sağlama Yöntemleri

85 Toplumun sağlık hizmetlerine katılımını sağlama yöntemleri aşağıdaki gibi sıralanabilir: 1) Toplumu tanıma 2) Sağlık eğitimi 3) Liderliği belirleme ve geliştirme 4) Sağlık kurullarının kullanılması 5) Sektörler arası işbirliği 6) Kitle iletişim araçlarının kullanımı 1.Toplumu Tanıma Toplumu tanıma, toplumun sağlık durumunu, sorunlarını, kaynaklarını ve sağlıkla ilgili ve davranış biçimlerini saptama, bir bütün halinde değerlendirerek sonuca varma olarak tanımlanabilir. Toplum tanısı, toplum düzenine planlama, hizmet verme, değerlendirme ve iletişim için bir temel oluşturmaktadır. Toplumu tanıma birçok yerde kullanılabilir: 1) Toplumun sağlık düzeyinin belirlenmesi 2) Toplumun sağlık düzeyi üzerinde etkili olan etkenlerin belirlenmesi 3) Sağlıkla ilgili sorun ve gereksinimlerin belirlenmesi 4) Sağlıkla ilgili önceliklerin belirlenmesi 5) Sağlık sorunları ve gereksinimlere uygun çözümlerin belirlenmesi 6) Hizmet önceliklerinin saptanması 7) Sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesi Toplumun sağlıkla ilgili sorun ve gereksinimlerinin saptanması,sağlık gereksinimlerinin belirlenmesi,bunlara yönelik planların yapılması,hangi yollarla uygulamaya geçileceğinin saptanması ve yapılan uygulamaların değerlendirilebilmesi için hizmet verilen toplumla ilgili bilgilere sahip olunması gereklidir. Toplumu tanıma, bir seferlik değil; sürekli olması gereken bir çalışmadır. Bu çalışma her gün devam etmesine rağmen,bir plan çerçevesinde yürütülmelidir. Bu amaçla bir toplumu tanıyabilmek için bilinmesi gerekenler vardır: Toplumun Nüfus Özellikleri - Nüfus büyüklüğü - Nüfusun yaş,cins,ekonomik durum,eğitim,meslek,din,etnik grup,evliliğe göre dağılımı - Nüfus hareketleri - Nüfus büyüklüğündeki değişmeler(göçler) Toplumla İlgili Genel Bilgiler - Tarihsel geçmiş - Çevrenin fiziksel ve iklimsel özellikleri - Ekonomik etkinlik ekonomik gelişme - Alt yapı (evlerin durumu,su kaynakları,sanitasyon,yollar,ulaşım) - Sosyal yapı - Politik yapı,resmi ve resmi olmayan liderler - Suç işleme oranı ve güvenlik - Yaşamsal istatistikler(ölüm,doğum,doğurganlık hızları) Yakın ve Uzak Çevrede Toplum İçin Hizmet Olanakları - Sağlık hizmetleri (var olan olanaklar, coğrafi dağılımı, ücret durumu, ulaşılabilirlik, hizmet alanı, etkililik, kalite)

86 - Sosyal yardım hizmetleri - Kurum ve sektörler arası işbirliği - Yürüyen sağlık programları Hizmetlerin Kullanımı - Başvuru sıklığı - Başvuru nedenleri - Sevk nedenleri - Değişik grupların hizmetleri kullanımındaki ayrımlılıkları Toplum Katılımı - Toplumun ilgi odakları (hissedilen gereksinimler,hizmet talebi,hizmetten beklentiler,sağlık hizmetlerinin beklentileri karşılama düzeyi) - Dernekler - Gönüllü kuruluşlarca yürütülen etkinlikler - Sağlık bili. Sağlık ve Hastalık Durumu - Ölüm hızları,ölüm nedenleri - Hastalık ve sakatlıklar(sık görülen hastalık ve sakatlıkların görülme sıklıkları,insidans ve prevalans) - Beslenme durumu - Çocukların büyüme ve gelişme durumları - Sağlıkla ilgili somatik ve psikososyal özelliklerin dağılımı(beslenme alışkanlıkları, sigara, alkol kullanımı vb.) - Sağlık ve hastalık durumlarının zaman içindeki değişimler Risk Durumu - Önemli hastalıklar - Çevresel sağlık koşulları - Aşılama durumları - Aile planlaması uygulamaları Sağlıkla İlgili Bilgi, Tutum, Davranışlar - Gelenek ve görenek(sağlıkla ilgili geleneksel uygulamalar) - Toplum içinde sağlık personeli dışında sağlıkla ilgili kişiler (ara ebeleri, sünnetçi, sıhhiye, kırıkçı, hoca vs.) - Yaşam biçimleri - Verilen sağlık öğüdünün yerine getirme derecesi - Hastalık nedenleri hakkında bilgi - Sağlık ve hastalık durumu - Davranışlarda zaman içindeki değişimler Sağlık Personeli İle İlişkiler - İletişim başarısı - İletişimde gerek toplumdan,gerekse sağlık personelinden kaynaklanan sorunlar - Tercih edilen sağlık personeli tipi,nedenleri Toplumu tanımak,öğrenilmesi gereken bilgileri elde etmek için değişik yollar bulunmaktadır. En sık kullanılan yöntemler:

87 1. Rapor, istatistik, sağlık evi, sağlık ocağı kayıtları 2. Kroki çizme 3. Kesitsel harita 4. Tarih şeridi 5. Eğilim grafiği 6. Mevsimsel takvim 7. Kişisel görüşmeler(toplum liderleri ve halkla) 8. Ev ziyaretleri 9. Gözlem 10. Grup görüşmeleri 11. Sıralama 2.Sağlık Eğitimi Toplumun katılımını sağlam uzun bir süreçtir.toplumun sağlık hizmetlerine katılabilmesi için,sorunlarını tanımlaması,önceliklerini belirlemesi ve bunlara uygun planlama yapılabilmesi gerekmektedir.bütün bunlar içinse belirli bir bilinç,bilgi ve beceri düzeyine ulaşmak gereklidir.öncelikle devletler toplumun gelişmesi için gerekli olanakları sunmakla yükümlüdür.sağlık sektörü, toplumun sağlık konusunda karar alacak kadar bilinçlenebilmesi için topluma yönelik sağlık eğitimi vermek gücündedir. Topluma yönelik sağlık eğitimi için değişik yollar kullanılabilir.bunlar arasında kitle iletişim araçlarının kullanımı,afiş,poster ve broşürlerin dağıtılması sayılabilir.ancak en etkili yol,sağlık personeli aracılığıyla yüz yüze eğitim verilmesidir. Sağlık eğitimi verilebilmesi amacıyla,öncelikle sağlık personelinin eğitim alması gereklidir. Örgün eğitimleri sırasında sağlık personeli iletişim, eğitim metodolojisi ve sağlık eğitimi konularında yeteri kadar bilgilendirilmemektedir. Ayrıca, temel sağlık hizmetleri içinde yer alan tüm etkinliklerin başarısı için mutlaka gerekli olan toplumun katılımı kavramından ise genellikle habersizdirler. Bu nedenle hem ülke hem de il veya sağlık ocağı düzeyinde sağlık personelinin iletişim,sağlık eğitimi ve toplum katılımı konusunda bilgilendirilmesi ve duyarlı duruma getirilmesi sağlanmalıdır. Sağlık eğitimi,sağlık sorunlarının çok yönlü bir yaklaşımla incelenip çözüldüğü bir eğitim sürecidir.eğitimin amacı davranışsal bir değişim yaratmak olduğundan,alışılmış biçimde sağlık personelinin topluma tek taraflı bilgi aktarması yerine,istenilen değişimi yaratabilecek katılımcı yöntemler kullanılmalıdır. 3. Liderliği Belirleme Ve Geliştirme Toplumu tanıma ve harekete geçirme çalışmalarında önemli kaynaklardan bir tanesi de toplum liderleridir. Sağlık personeli hizmet vereceği toplumla ilgili pek çok bilgiyi toplum liderleri ile görüşmeler sonucunda elde edebilir. Topluluklar içinde doğal liderler vardır. Bu kişilerden bazıları, köylerde muhtar,öğretmen, imam; ilçelerde kaymakam, ilköğretim müdürü, belediye başkanı, müftü, öğretmenler, eczacı olarak sayılabilir. Bu kişiler sağlık personeline bilgi vermek yanında, toplumu iyi tanıdıkları ve toplum içinde söz sahibi oldukları için etkinliklerin planlanması ve uygulanmasında da yardımcı olabilirler. Toplumda doğal liderler dışında söz sahibi kişiler bulunmaktadır. Bu kişilerin özellikleri, toplumların özelliklerine göre değişmektedir.bazı toplumlarda yaşlı kadınlar, köy ağaları, aşiret reisleri liderlik özellikleri taşıyabilirler veya belli bir pozisyonu olmasa da bazı kişiler toplum içinde saygınlık kazanmışlardır ve bunlar toplumu etkileme gücüne sahiptirler. Sağlık personeli,yürüttükleri etkinliklerin başarısı için bu kişilerle de işbirliği yapmalıdır. Bu kişilerin kimler olduğu, bireysel veya grup görüşmeleri sırasında belirlenebilir.

88 Gönüllüler çalışmaya istekli, toplumun herhangi bir kesiminden olabilmektedir. Gönüllüler, yapılacak çalışmalarda sağlık personelinin yerini tutacak, onlara rakip olacak kişiler değil, sağlık personeli ile birlikte kendi toplumlarının sağlığını geliştirecek toplum temsilcileridir. Gönüllülerle yapılan çalışmalarda dikkat edilmesi gereken noktalar vardır: Çalışmaya katılacak gönüllülerin rolleri önceden ayrıntılı olarak belirlenmelidir. - Yapılacak çalışma için görev dağılımı, kişilerin özelliklerine, bilgi ve beceri düzeyine uygun olarak yapılmalıdır. - Gönüllüler toplum tarafından seçilmelidir. Ancak,bunun bazı sakıncaları vardır. Toplum genellikle doğal liderleri seçme eğilimindedir. Ayrıca bu seçim işlemi, aileler, ayrımlı siyasi düşünceye sahip kişiler, ayrımlı etnik kökenliler arasında bir güç gösterisine dönüşebilir. Bir diğer sakınca ise, toplumun yapılacak çalışmayı iyi bilmemesi nedeniyle doğru kişiyi seçememesidir. Gönüllülerin sürekli eğitimi gereklidir. Öncelikle çalışmaya başlamadan önce ve çalışmanın gerektirdiği bilgi ve beceriler hakkında eğitilmeleri gerekmektedir. Bu eğitimin sürekli olması gönüllülerin bilgi ve beceri eksikliklerinden kaynaklanabilecek onarılması güç hataları önleyecektir. - Toplumun seçtiği kişilerle,sağlık çalışanları arasında düzenli toplantılar yapılmalıdır. Bu toplantılarda yapılan, etkinliklerle ilgili düşünceler paylaşılır, karşılıklı bilgi verilir ve yeni çalışmalar planlanabilir. - Yapılan çalışmalar düzenli olarak değerlendirilmeli ve sonuçlar topluma iletilmelidir. Bunun sonucunda toplumun çalışmaya ilgisi çekilmiş olur. Ayrıca sonuçların topluma bildirilmemesi halinde,toplumun seçtiği kişilere güveni, dolayısıyla çalışmanın etkililiği azalır. 4. Sağlık Kurullarının Kullanılması Ülkemizde temel sağlık odaklı sağlık hizmetleri, yaklaşımı ve bu anlayıştan kaynaklanan toplum katılımı düşüncesi, Alma-Ata Konferansından yıllar önce tarih ve 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Yasala uygulanmaya başlanmıştır. Bu Yasasın 23. maddesi şöyledir: Sosyalleştirilmiş sağlık hizmetleri teşkilatı ile halk arasındaki münasebeti temin maksadıyla sağlık ocaklarında, sağlık merkezlerinde ve illerde sağlık kurulları kurulur. Bu kurulların kuruluşu, çalışma tarzları ve toplantı zamanları Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından hazırlanan bir yönetmelikle tayin edilir. Bu kurullar halkın sağlık teşkilatından istediği hususları ilgililere duyurur. Hizmetlerin başarı ile yürütülmesi için halkın eğitilmesine ve teşkilat ile maddi ve manevi işbirliği yapmalarına yardım ederler. Dünya sağlık sistemlerinde, özellikle Alma-Ata dan bu yana yoğun olarak tartışılmaya başlanılan sağlık hizmetlerinde toplum katılımı kavramı ile ilgili, ülkemizde 1960 lı yıllarda yasal düzenlemeler yapılmış ve temel sağlık hizmetleri anlayışının önemli bir parçası olarak ele alınmıştır. Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirildiği Bölgelerde Hizmetin Yürütülmesi Hakkındaki Yönetmelikle üç sağlık kurulu kurulması öngörülmüştür: a) Sağlık Ocağı Sağlık Kurulları Köylerde Ve Bucaklarda İlçe Merkezlerinde b) Sağlık Merkezleri Sağlık Kurulları c) İller Sağlık Kurulları Bu kurullar aracılığı ile toplumun, isteklerinin ve önceliklerinin belirlenmesinden, hizmetlerin tüketilmesine kadar olan süreç içerisinde, köylerden il merkezlerine kadar hizmetlere en aktif biçimde katılması ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için sağlık

89 sistemi ve çalışanları ile en sıkı işbirliğinin sağlanabilmesi amaçlanmıştır. Bugüne kadar bu kurullar, çeşitli nedenlerle yaygın yaşama geçirilememiş ve amaçlarını gerçekleştirememiş olmasına rağmen, toplumun sağlık hizmetlerine katılımını sağlamayı amaçlayan etkinliklerin yasal zeminini oluşturmaktadır. Sağlık Kurulları, Sağlık Müdürü, Sağlık Grup Başkanı, Sağlık Ocağı Sorumlu Hekimi tarafından iyi bilinmeli ve toplumun sağlık hizmetlerine katılımını sağlama yöntemlerinden birisi olarak işletilmesinde öncülük edilmelidir. Toplumun sağlık hizmetlerine katılması ile, İnsan Hakları Evrensel Bildirisi ve Anayasamızda bir hak olarak tanınan sağlık hizmetlerinden yararlanmanın sosyal adalete uygun bir biçimde gerçekleştirilebilmesinde önemli mesafeler alınabilecektir. 5.Sektörler Arası İşbirliği Herhangi bir sektörün planladığı etkinlikleri gerçekleştirebilmesi, verdiği hizmetin etkililiği artırabilmesi ve amaçlarına ulaşabilmesi için kaynak ve olanaklarının yanı sıra diğer sektörlerin insan gücü, araç gereç, iletişim ve yetki olanaklarını da harekete geçirip kullanabilmesi gereklidir.bu girişimle daha başarılı bir sonuç elde edebilecektir. Ek olarak; daha geniş bir kitleye ulaşmak da programın etkinliğini artıracaktır. İşbirliği sonucu elde edilen olumlu sonuçlar, yalnız programın amaçlarına ulaşmasını değil, aynı zamanda tarafların işbirliği içinde çalışmanın yararlarına inanmalarını sağlayacaktır. Sağlık hizmeti verirken başvurulması gereken yollardan biri olan değişik sektörlerle işbirliği yapmada ana tema, İnsanların yararı için en etkili ve verimli çalışmanın yapılmasıdır ve her bir tarafın bu girişimi iyi niyet temelinde ve ciddi bir görev anlayışıyla gerçekleştirmesidir. 6. Kitle İletişim Araçlarının Kullanımı Teknolojik gelişmelerin hızlılığı nedeniyle, çağımızı kitle iletişim çağı olarak niteleyenler bile vardır. Bu araçlar günümüzde tüm ülkeleri etkilemiş, toplumda değişmelere yol açmıştır. Kitle iletişim araçlarının toplumdaki belli başlı görevleri; 1. Habercilik, 2. Kamuoyu oluşturma, 3. Yönetsel sürece katılma ve denetleme, 4. Eğitim, 5. Toplumsal bütünleşmedir. Kitle iletişim araçlarının özellikle sağlık eğitimi ve toplum katılımında kullanılması önemli yararlar sağlamaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde, kitle iletişim araçlarından yalnızca okuma yazma öğretimi için değil, kalkınmaya elverişli ortamın, önderliğin ve katılmanın sağlanması için de yararlanılabilir. Kitle iletişim araçlarının sağlık eğitimi ve toplum katılımındaki yeri şöyle özetlenebilir: a. Geniş bir izleyici kitlesiyle düzenli bir biçimde iletişim sağlanır, en uzak köyleri de yayın kapsamına alabilir, etki alanına sokabilir. Bu tür yerel iletişim araçları ile sağlık alanında topluma yönelik işlevlerin yerine getirilmesi daha kolay olabilecektir. b. Toplum, olayları günü gününe izleyerek gerekli bağlantıları kurar. c. Toplumun duygularına, aklına ve gözüne aynı anda yönelerek onu etkiler. d. Halkın günün gelişmelerine bilgili ve bilinçli olarak katılmasını sağlamak

90 üzere, sürekli bir bilgi ve haber akımını sağlar ve kamuoyu oluşturur. e. Topluma, yaşamın her mekanında, evde, sınıfta, işyerinde... yaşamın her alanıyla ilgili gerekli becerileri öğretir. Toplum Katılımının Engelleri Toplumun ortak gereksinim ve sorunlarına yönelik hizmetlere halkın katılımının sağlanmasında karşılaşılan çeşitli güçlükler vardır.bu güçlükler bazen toplumun iç yapısından,bazen de dışından kaynaklanmaktadır. Toplum katılımında karşılaşılan güçlükler ile özellikle ülkemiz açısından katılım sağlama yollarına ilişkin düşünceler aşağıdaki biçimde sıralanabilir: - Sosyal ve kültürel etkenler - Ekonomik etkenler - Politik ve yönetsel etkenler 1.Sosyal ve Kültürel Etkenlerden Kaynaklanan Güçlükler a) Toplumun demokratik bir yapı içinde kendini yönetme bilgisi, becerisi ve deneyiminin az olması toplumun katılımını engeller. Bireyler, katılım ve kendini yönetme alışkanlığını daha küçük yaşlarda aileden ve çevreden kazanmaya başlar. Çeşitli araştırmalarda, otoriter ve demokratik aile tiplerinden demokratik olanında yetişen çocukların daha katılımcı oldukları belirtilmektedir. Katılımcı ve demokratik anlayışla yetişen ve katılım davranışlarına sahip bireylerden oluşan toplumlarda etkin bir katılım sağlamak daha kolaydır. Bunun aksine demokratik davranış ve kendini yönetme alışkanlıkları ve deneyimleri sınırlı bireylerden oluşan toplumlarda ise her şeyi başkalarından bekleme eğilimi yaygın olup, başkalarının kendileri adına düşünmesi,karar alması,yönetmesi gibi bir tutum gözlenir.bu durum katılımı olumsuz yönde etkileyici bir etkendir. b) Toplumun kendi sorunları ve çözüm yolları hakkında bilinçli olmaması katılımını güçleştiren diğer bir etkendir. Böyle bir toplumda eğitim düzeyi düşüktür,diğer toplumlarla ilişkiler sınırlıdır. Genellikle durumlarını kabul etmişlerdir.ayrıca sorunlarına karşı bilgisizlik,dolayısıyla ilgisizlik vardır. Toplum, katılıma hazır değildir. Kendi kendine harekete geçmesi, katılım göstermesi beklenemez. c) Çeşitli nedenlerle toplumda ikilik bulunması katılımı engeller.gruplar arasındaki zıtlıklar, anlaşmazlıklar, sürtüşmeler, çıkar çatışmaları, kan davası, vb. nedenler toplumda ortak karar almayı ve birlikte hareket etmeyi güçleştirir. d) Toplumda demokratik liderliğin gelişmemesi katılımı güçleştiren başka bir etkendir. Demokratik liderliğin geliştirilmesi yoluyla toplum katılımının etkinliği artar. e) Gönüllü kuruluşların bulunmaması,azlığı veya etkin olmaması da toplum katılımını güçleştirir. Bireylerin, gruplar halinde, çeşitli kuruluşlar kurarak örgütlenmeleri ve gönüllü kuruluşlarında çeşitli toplum hizmetlerinde toplum katılımının etkin bir yönüdür. Gönüllü kuruluşlar, devlet hizmetlerinin eksiklerini tamamlar, bazen de yeni hizmetlerin başlatılmasına öncülük eder. f) Nüfus Hareketleri: Köylerde kente göç etme isteği, kentlerde ise insanların birçoğunun kendilerine ait konutu olmaması ve diğer nedenlerle sürekli yer değiştirmeleri katılımı güçleştirmektedir. g) Deneyimler: Toplum katılımını sağlamak için önceden yapılmış bazı girişimlerdeki yanlışlıklar, başarısızlıklar vb. sonuçlarla elde edilen olumsuz deneyimlerde katılımı güçleştirici etkenler olabilmektedir. h) Hizmetin Ulaşılabilirliği: Hizmete ulaşım bir hizmeti kullanabilme olanağıdır. Örneğin; sağlık hizmetine ulaşabilenler, bu hizmetleri kullanabilmeleri beklenebilecek kadar yakında oturanlardır. Ya da hizmetin ayağına kadar götürüldüğü

91 topluluklardır. Eğer hizmete ulaşabilme olanağı çok kısıtlı ya da mümkün olmayan topluluklar var ise,bu toplulukların toplum katılımı etkinliklerine katılımları da hizmete ulaşabildikleri kadar olacaktır. 2.Ekonomik Etkenler Nedeniyle Ortaya Çıkan Güçlükler a)toplumun Yoksulluğu: Gelir düzeyi düşük olan toplumlarda,özellikle ekonomik katkı gerektiren etkinliklere katılımda isteksizlik olabilir. b)gelir Dağılımdaki Dengesizlikler: Toplumda yoksulluğun yanı sıra, gelir dağılımdaki eşitsizlikler de bazen katılımı olumsuz etkilemektedir. c)kaynakların Sınırlılığı ve Finansman Güçlükleri Devlet ve toplum işbirliğine dayanan katılımcı çabalarda, kalkınma için gerekli olan iç ve dış kaynakların azlığı ve yokluğu,toplumun ekonomik katılım potansiyeline düşük olduğu anlamına gelir. Toplumda psikososyal olarak beliren veya yaratılan katılım isteği, gerekli zaman ve yerde, devlet veya finanse edilemez ise çoğu kez başarısızlıkla karşılaşılması kaçınılmaz olur. 3.Politik ve Yönetsel Etkenlerden Kaynaklanan Güçlükler a)toplumun katılımını özendirecek ve destekleyecek yerel yönetimlerin bulunmayışı veya var olan yerel yönetimlerin toplum katılımına gereken önemi vermemeleri katılımı güçleştirir. b)katılımla ilgili bilgi ve beceriye sahip kamu yöneticileri ile görevlilerinin iş başında olmaması,personel hareketliliği,bilgisizliği ve motivasyon eksikliği katılımı güçleştirir. c)yönetimin merkeziyetçi tutumundan kaynaklanan güçlükler, yerel toplumların gelişme, plan ve projelerinde değişiklik gereksinim belirince karşılaşılan bürokratik işlemlerin uzunluğu, katılımı özendirici yasa ve yönetmeliklerin eksikliği ve kurumlar arası işlemlerin,yazışmaların çok zaman alması gibi işleyişte daha çok mevzuattan kaynaklanan bazı güçlükler katılımı olumsuz yönde etkileyebilmektedir. d)kalkınma plan ve programlarında yerel toplumlarda destekli katılım politikalarına öncelik ve önem verilmesi,toplumun katılımını özendirecek yöntem ve yaklaşımların uygulanmaması gibi nedenler de katılımı güçleştirir. e)kamu kuruluşlarının hizmet götürdükleri toplumu tam olarak tanımaması ve topluma götürülen hizmet ve etkinlikler için yeterli tanıtma ve eğitim çalışması yapılmaması katılımı güçleştirir. f)toplum atılımına dayalı plan ve programların uygulama aşamasında ilgili kamu kuruluşlarının izleme, denetleme ve değerlendirme yapmamaları ve bu nedenle ortaya çıkabilecek güçlüklerin zamanında ayrım edilmemesi de toplum katılımının dolaylı olarak olumsuz yönde etkileyebilir. g)son olarak toplumların katılım girişimlerinde yönetimlerin ve sağlık personelinin toplum için en iyi olanı bildiğini sanması, onlar adına doğru kararlar verdiğine inanması ve toplumla işbirliği içinde çalışmanın prestij ve otorite kaybına neden olacağını düşünmesi, katılımı güçleştiren ve var olan katılımın sürekliliğini tehdit eden bir etken olarak belirtmek gerekir. Toplum Katılımını Sağlamada Önem Verilmesi Gereken Noktalar Katılımı sağlamada en çok önem verilmesi gereken diğer noktalar da şu biçimde özetlenebilir: a) Yerel yönetimler ve kamu görevlileri tarafından toplumun ve toplumsal yapının iyi tanınması, toplumla iyi ilişkiler kurulması ve toplumun görevinin kazanılması,

92 b) Toplumla çalışmalarda sabırlı, anlayışlı ve yönlendirmede bilgili ve becerili personelin görev alması, c) Toplumda birlik yaratılması ve bütünlük duygusunun geliştirilmesi,varsa anlaşmazlıklarla ilgilenilmesi, d) Toplumun gereksinim ve sorunlarının iyi belirlenmesi ve toplumun en çok önem verdiği gereksinmelerden (hissedilen gereksinim) hareketle, kendine yardım projelerinin uygulanması ve gerçekleştirilmesi, e) Özellikle gelişmemiş toplumlarda (köy,gecekondu vb.) yaşam düzeyini ve koşullarını geliştirici programlara ağırlık verilmesi, f) Planlama sürecine toplumun temsilcileri yoluyla katılımlarının sağlanması ve bu çalışmaların denetlenmesi,planda sorunların bir bütün olarak ele alınması, g) Toplumun karar verdiği ve harekete geçirildiği katılımcı çabalara uygun destek sağlanması ve bu çalışmaların denetlenmesi, h) Katılımın her aşamasında toplumun ilgisinin canlı ve sürekli tutulması,toplumda ortak gereksinim ve sorunlar için birlikte çalışma, güven ve gücünün geliştirilmesi, i) Toplum ve hizmet birimleri arasında karşılıklı iletişim kanallarının iyi işletilmesi, çalışmalarla ilgili olarak toplumun bilgilendirilmesi ve bunun sonucunda gelen tepkilerin değerlendirilmesi, j) Liderlerin tanınması, geliştirilmesi ve liderlerden yararlanılması, k)katılımı kolaylaştırmak amacıyla toplum gücünün organizasyonu, çalışma grupları oluşturulması ve gönüllü kuruluşların geliştirilmesi, l) Yerel kaynakların en iyi biçimde kullanılması, m)toplumun katılımı konusunda etkin sağlık eğitimi yapılması, n)topluma yönelik olarak uygulanan her sağlık programının toplum katılımı ile boyutunun toplumla birlikte planlanması ve uygulanması, o)sistem ve mevzuat içerisinde toplum katılımını sağlamaya yönelik kurum ve kuruluşların işlerliğe kavuşturulması, p) Gönüllü kuruluşlar başta olmak üzere sağlığın gelişmesine katkıda bulunabilecek her türlü kurum ve kuruluşla işbirliği yapması, q)özellikle toplum eğitiminin sağlanabilmesi, toplumun yönetsel ve denetleme sürecine katılımının sağlanabilmesi ve kamuoyu oluşturulabilmesi için kitle iletişim araçlarının kullanılması,

93 III. ETİK ve HASTA HAKLARI Tıbbi Etik İnsanlar, var olduğu günden beri, hep iyi ve doğruya yönelmiş, kötü ve yanlıştan sakınmış ve uzak durmaya çalışmışlardır. Toplumda dürüstlük, yardımseverlik, sadakat, doğruluk, adalet gibi değerler her zaman iyi olarak kabul edilmiş ; buna karşın yalancılık, hırsızlık, ikiyüzlülük gibi davranışlar da insanlık vicdanında kötü olarak yer almıştır. Bu değerler, her toplumda vazgeçilmez etik değerler olarak kabul görmüştür. Ne var ki bilim ve teknolojideki gelişmeler sonrasında insanlar yeni değer yargıları ve var olan değer yargılarla çelişen yeni uygulamalarla karşı karşıya gelmişlerdir. Etik, ahlaksal değer yargılarını ve davranışların standartlarını, bunların altında yatan felsefi ilkeleri inceleyen felsefe dalıdır. Etik ;kuramsal ahlak olarak da bilinir. Etik ve ahlak sözcükleri bazıları tarafından aynı anlamda bazıları tarafından da ayrımlı anlamlarda kullanılır. Türkçedeki ahlak kavramı Latince moral sözcüğünün karşılığıdır ve kişiler arası ilişkilerde uyulması gereken ilke ve kuralları içerir. Bu anlamda ahlak, görelidir ve toplumdan topluma değişebileceği gibi aynı toplum içindeki ayrımlı gruplar arasında bile değişiklikler gösterebilir. Etik ve ahlak sözcükleri ayrı ayrı kullanıldığında, ahlak; her toplumda değişebilecek gelenekler, alışkanlıklar, örf ve adetler, töreler, yaşam biçimleri gibi alanlardaki tutum ve davranışlar için kullanılır. Bir yerdeki giyim kuşam alışkanlığından kan davasına kadar uzanan, herhangi bir alandaki, insan ilişkilerinin ve davranışlarının değerlerimiz yönünden niteliği ahlak olarak ifade edilir. İnsan tutum ve davranışlarının iyi ya da kötü yönden değerlendirilmesi olarak da tanımlanan etik ise evrensel değerler için kullanılır. Etik değerlerden söz edildiğinde; dürüstlük, yardımseverlik, doğruluk, adaletli olmak, sadakat, yalan söylememek, hırsızlık yapmamak, cana kıymamak gibi dünyanın her yerinde geçerli olan değerlerden söz ediliyor demektir. Etik değerler evrenseldir ve her ülkede geçerliliği olan kurallardır. Yukarıda tanımlanan etik kavramına göre, tıp etiği; sağlık alanındaki tutum ve davranışların, iyi ya da kötü yönden değerlendirilmesi etkinliğidir. Bu bağlamda tıp etiğinde tıptaki değer ve ilkelerin analizi, yorumu, tartışılması gibi etkinlikler yer alır. Tıp alanında sık kullanılan başka bir sözcük de deontoloji dir. Deontoloji, eski Yunancadan gelen bir sözcüktür (Deonto=görev, yükümlülük, logia=bilgi). Türkçeye görev ve yükümlülükler bilgisi olarak çevrilebilir. Buna göre, deontoloji; kişilerin, üzerlerine düşen görev ve yükümlülüklerini bilmeyi sağlar. Kişilerden, deontoloji alanında saptanmış kuralları sonraki kuşaklara aktarmaları ve onlara uymaları beklenir. Deontoloji, tıpta, tıbbi deontoloji, şeklinde kullanılmıştır. Tıbbi deontoloji; sağlık mesleklerinde çalışanların bilmek ve uygulamak zorunda oldukları etik ilke ve kuralların neler olduğunu belirtir. Genel olarak hekim, hemşire ve diğer sağlık çalışanlarının mesleklerini icra etmeleri sırasındaki tutum ve davranışları ile bazı tıbbi olaylar karşısında nasıl davranmaları gerektiğini belirleyen ilke ve kuralların tamamı olarak tanımlanır. İlkeler, davranış biçimini kesin olarak belirlemez ve bu yönüyle kurallardan ayrılır. Kurallar kesindir ve uyma-uygulama zorunluluğu vardır. Buna karşın, ilke kişisel sorumluluğu vurgular. Ancak kişilere değerlendirme yapma ve yargıda bulunma fırsatını da verir. Bu nedenle aynı ilkeye bağlı kişilerin her zaman ortak davranmadıkları, az ya da çok ayrımlı davranışlar sergiledikleri görülebilir. Günümüzde tıp etiği etkinlikleri içinde çok sayıda ilkeden söz edilmektedir :

94 Özerkliğe saygı ilkesi Yararlılık ilkesi Kötü davranmama ilkesi Aydınlatılmış muafakat ilkesi Adalet ilkesi Gizliliğe saygı ilkesi Doğruluk ilkesi Sözünde durma ilkesi Sır saklama ilkesi Gerçeğe uyma ilkesi Eşitlik ilkesi, bu ilkelerden bazılarıdır. Sağlık çalışanları, tıp uygulamaları esnasında bu ilkelerin uygulanmasında güçlüklerle karşılaşabilirler. Bazen bu ilkeler birbiriyle çatışabilir. İlkelerden bazılarını yerine getirmekle başka bir ilkeye uyulmamış olabilir. Örneğin; kanserli bir hastaya yararlılık ilkesi gözetilerek hastalığı söylenmediğinde, hastaya doğruyu söyleme, doğruluk, aydınlatılmış rıza ilkelerine, dolayısıyla tüm bu ilkeleri içinde bulunduran özerkliğe saygı ilkesi ne Bilinmesi gereken başka bir konu da, yasalar ile tıp etiği arasındaki ayrımdır. Yasalar, kişileri güçlü kılar ve cezai yaptırımlar içerir. Etik kurallar ise gereklilik bağlamındadır. Yaptırım gücü olmadıkları kabul edilir. Bir etik kural ile belli bir konudaki yükümlülüğün saptanması, ilgili kişide, manevi etki ile içsel yaptırım gücüne dönüşür. Etik bir yükümlülüğe uymamak kişinin kendisini kötü hissetmesine ya da çevresinden eleştiri almasına, kınanmasına neden olabilir. Kişi, bir etik kuralı kendisine rehber alarak olaylar karşısında gerekliliğine inandığı tutum ve davranışları gösterebilir. Yasa ile etik kurallar arasındaki bu genel ayrıma karşın, kimi etik kurallar kendine özgü yaptırım kanalları geliştirebilir. Bunlardan biri etik kuralların yasal hükümler haline gelmesi diğeri de meslek birliğinin disiplin yönergesi ya da bir kurumun temel kuralları haline gelmesidir. Bu durumda etik kurallar da yaptırım gücüne sahip olur, sağlık alanında çalışan sağlık personelinin kendi etik kurallarına sahip olması vazgeçilmez bir gerekliliktir. Bu kurallar meslek grubu içinde belli bir disiplin ortamı yaratır. Tıp alanında bilinen en eski metin (M.Ö. 1800) Hammurabi Yasaları olarak bilinen metindir. Bu metin, daha çok hukuki bir metin niteliğindedir ve geniş ölçüde hekimlerin mesleki hatalarında uygulanacak cezaları belirlemiştir. Hekimlerin uymakla yükümlü olduğu kural ve ilkeleri belirleyen (M.Ö ) Hipokrat Andı da bir tür etik kurallar metnidir. Hipokrat tıbba akılcı, gözlemci, somut açıklamalara dayanan bir nitelik kazandırdı. Hekimleri belli bir meslek anlayışı çerçevesinde örgütleme yoluna gitti. Böylelikle hekimlik mesleğini içsel bir denetim mekanizmasına kavuşturdu. Tıp etiğinin ilke ve kurallarına uymayı her hekim için zorunlu kıldı. Hekimlerin uymakla yükümlü olduğu etik ilke ve kurallar Hipokrat ın çeşitli yazıları aracılığı ile günümüze kadar ulaşmıştır. Bu konudaki en önemli kaynak şüphesiz Hipokrat Andı dır. Bu And, hekimlerin birbirlerine ve meslektaşlarına karşı etik sorumluluklarını tanımlar. Hekimlerin birbirine saygılı, yardımlaşma ve işbirliği yapan kişiler olması istenir. Hekimlerin hastalarına karşı yükümlülükleri de bu andda belirtilmiştir. Bir bütün olarak değerlendirildiğinde karşımıza çıkan ana ilke, kişisel özelliklerine bakmaksızın hekimin her koşulda hastasına yararlı olması ve onun iyiliği

95 için çalışmasıdır. Bugün, Yararlılık İlkesi olarak adlandırdığımız bu etik sorumluluk yüzyıllar öncesinden süzülüp gelen hekim-hasta ilişkisinin temel öğesidir. Hipokrat Andı, günümüzde bile, hekimlerin uymakla yükümlü olduğu ilke ve kuralları belirleyen metinlere kaynak oluşturmaktadır. Bugün tıp ve sağlık alanında ulusal ve uluslararası nitelikte birçok etik kural vardır. Dünya Hekimler Birliği nin çeşitli konulardaki bildirileri öncelikle akla gelen örneklerdendir. Türkiye de mesleki etik ilkelerin denetlenmesini sağlamak amacıyla ilk ayrıntılı düzenlemeler 1928 yılında çıkarılan 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına dair Yasa ile olmuştur. Bu yasada; tabip odalarının onur kurulları ile yüksek onur kurulunun oluşumu ve işlevleri tanıtılmıştır. Ayrıca, bu kurulların hekimleri nasıl denetleyeceklerine ilişkin bazı düzenlemelere de yer verilmiştir. Daha sonra, 1953 yılında çıkarılan 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Yasası ile bu kurulların kuruluş ve işleyişleri daha açık hale getirilmiş, 1960 yılında çıkarılan Tıbbi Deontoloji Tüzüğü ile Yasa nın uygulanmasına açıklık getirilmiştir. Türkiye de hekimlerin mesleki kurallarının belirlendiği Deontoloji Tüzüğü, 4 kısım ve 46 maddeden oluşmaktadır. Umumi Kaide ve Esaslar başlığını taşıyan biri. kısımda, hekim ve diş hekimlerinin hastaya özen, saygı gösterme, ayrımcılık yapmama, sır saklama ve zarar vermeme gibi hasta haklarına denk gelen görev ve sorumlulukları ile mesleklerini yürütürken uymaları gereken genel kurallar düzenlenmiştir. Meslektaşların Hastaları ile Münasebetleri başlığını taşıyan iki. kısım, biri. kısmın tamamlayıcısı niteliğindedir. Hekim ve diş hekimlerinin hasta ile olan ilişkilerindeki diğer bazı görev ve sorumlulukları düzenlenmiştir. Örneğin; bilimsel metotlardan ayrılmama, hastaya zarar vermeme, hastaya boş umut vermeme, gerçeğe uygun olmayan rapor düzenlememe gibi konular bu kısımda verilmiştir. Üç. bölümde, hekimlerin birbirleri ve diğer sağlık meslek grupları ile aralarındaki ilişkiler düzenlenmiştir. İnsan Hakları Hak, genel ve çok kısa bir tanım yaparsak, adalet ve hukukun bireylere kazandırdığı şey, kazanç ya da hukuk düzeninin kişilere tanıdığı yetkidir. Tanımdan da anlaşılacağı gibi hak, hukuki düzenlemelere ya da hukuki kurallara dayanır. Çeşitli insan hakları bulunmaktadır. Bu haklar kazanımlara göre kuşaklara ayrılmıştır. Bu kuşaklarda bulunan haklar Tabloda ayrıntısıyla gösterilmiştir. Hukuk kurallarını devlet koyar. Devlet, düzenlediği bu kurallar ile kişilere belli bazı serbesti ve özgürlükler yani haklar tanır. Devlet, tanıdığı bu hakları genişletebilir

96 ya da daraltabilir. Devletler siyasal oluşumlar oldukları için hukuk kurallarını kendi anlayışları çerçevesinde belirler. Bu nedenle, her ülkede hak ve özgürlükler standart olmayıp ülkeden ülkeye ayrımlılıklar gösterebilir. Günümüzde, uluslararası kabul görmüş, evrensel denilen ve ülkeden ülkeye değişmeyeceği varsayılan haklar da vardır. Bu haklar, İnsan Hakları olarak bilinen haklardır. Genel hukuk kuramına göre, bir ilişkinin her iki ucunda bulunan taraflar karşılıklı hak ve ödevlere sahiptir. Taraflardan biri için hak olan diğer taraf için ödevdir. Başka bir deyişle her hakkın karşısında bir ödev ya da her ödevin karşısında bir hak bulunur. Bir taraf için hak olanlar diğer taraf için ödevdir ya da tam tersidir. Yine bu kurama göre; haklar, egemen olanın görevlerinden yola çıkılarak belirlenir. Örneğin; devlet-vatandaş ilişkisinde vatandaşlık hakları, devletin vatandaşlara karşı ödev ve sorumluluklarından yola çıkılarak belirlenir. Aynı biçimde hastaların hakları da sağlık çalışanlarının ödevlerine göre belirlenir. Sağlık hizmetlerinde egemen güç her zaman sağlık personelidir. Hastalar ise edilgendir. Hak konusunun, yaşama geçirilebilmesinin ilk adımı, belli yazılı metinlerin hazırlanmasıdır. Bu metinler, ulusal düzeyde olduğu gibi uluslararası düzeyde de olabilir Türkiye Cumhuriyeti Anayasa sının iki. kısmı Temel Hak ve Ödevler başlığını taşır. Bu bölümde, kişinin hakları ve ödevleri, sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler ile siyasi haklar ve ödevler belirtilmiştir. Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler bölümünde geçen 56. madde sağlıkla ve sağlığın korunması ile ilgili maddedir. İnsan haklarına ilişkin uluslararası metinlerin en önemlilerinden biri Birleşmiş Milletlerin 10 Aralık 1948 tarihinde yayımladığı İnsan Hakları Bildirgesi dir. Bir başlangıç bölümü ve 30 maddeden oluşan bu bildirge, insanların temel haklarını düzenleyen ve tüm dünyada kabul edilen ana metin olması nedeniyle önemlidir. Bu bildirgede, bütün insanların onur ve haklar bakımından eşit doğdukları, bu eşitliklerinin hukuk düzeninde korunması gerektiği, yaşamak, özgürlük ve kişi güvenliğinin herkesin hakkı olduğu, hiç kimsenin kölelik ve kulluk altında bulundurulamayacağı, köleliğin ve köle ticaretinin yasak olduğu, hiç kimseye işkence yapılamayacağı, insanlık dışı veya onur kırıcı davranışlarda bulunamayacağı gibi temel hak ve özgürlükler güvence altına alınmış; evlenme hakkı, seyahat hakkı, dernek ve sendika kurma hakkı gibi haklardan hiçbir ayrım gözetmeksizin herkesin yararlanabileceği belirtilmiştir da kabul edilen Ekonomik, Toplumsal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi ile Kişisel ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi adlı metinler, insan hakları konusundaki uluslararası metinlerdendir. Sağlık alanındaki uluslararası kuralları belirleyen temel kuruluşlardan biri olan Dünya Tabipler Birliği nin yayımladığı bildirilerden bazıları da insan hakları ile ilgilidir. Bunların en çok bilineni, 1990 yılında Kaliforniya da kabul edilen ve Dünya Tabipler Birliğinin İnsan Hakları Konusundaki Kararı olarak bilinen metindir. Dünya Tabipler Birliği bu kararda, insan haklarının herkes için geçerli olması gerektiğinden, insan hakları ihlallerinin ilk tanıklarının genellikle tıp meslekleri üyeleri olduğundan, tabip birliklerinin ülkelerindeki insan hakları ihlallerine dikkat çekmesi gerektiğinden bahisle, üyelerinin insan hakları konularında savunucu roller üstlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Dünya Tabipler Birliği nin 1981 de yayımladığı Lizbon Bildirgesi ise, hasta ve sağlık hakkı kavramıyla ilgili önemli bir metindir. Bu bildiride, hastanın hekimini özgürce seçebileceği, hastalığı ile ilgili yeterli ölçüde bilgilendirilmesi gerektiği, bu bilgilendirmeden sonra hastanın tedaviyi kabul edilebileceği veya reddedebileceği

97 ve hastalığı ile ilgili bilgilerin gizli kalmasını beklemek hakkına sahip olduğu vurgulanarak hasta hakları konusuna açıklık getirilmiştir. Hasta Hakları Sağlık alanı ve tıbbi uygulamalar kapsamında ve hak kavramı çerçevesinde en sık kullanılan iki kavram Hasta Hakları ve Sağlık Hakkı kavramlarıdır. Çoğu zaman bu iki kavram birbiri ile karıştırılmaktadır. Hasta hakları kavramı, genelde hasta-sağlık çalışanı ya da hasta-hastane (kurum) ilişkisinde ortaya çıkan hak unsurlarını ifade eder. Sağlık hakkı kavramı ise; toplum ya da onun örgütlü gücü olan devlet tarafından, kişinin sağlığının korunmasını, gerektiğinde tedavi edilmesini, iyileştirilmesini ve bu alanda toplumun sağladığı olanaklardan yararlanabilmesini ifade eder. Günlük yaşamda, sağlık hakkı olarak ifadesini bulan bu kavram, aslında sağlık bakım hakkını ifade eder. Hasta haklarından söz edildiğinde, sağlık çalışanı ya da sağlık kurumu ile hasta arasındaki karşılıklı ödevler ve haklar akla gelmektedir. Daha önce de bahsedildiği gibi, hak sahibi olmak, aynı zamanda hak konusu çerçevesinde bir ödev sahibi olmayı da gerektirmektedir. Yani, kişiler bazı haklara sahip olurken bazı ödevleri de yerine getirmekle yükümlüdürler. Önemli bir yanılgı olarak hasta haklarının hekim hakları ile karşıt kavramlar olarak görülmesidir. Bu anlamda aşağıda bazı haklar karşılaştırmıştır: Hasta kendine yeterli süre ayrılmasını ister/hekim de hastasına yeterli süre ayırmak ister. Hasta temiz ve çağdaş sağlık tesisi ister/ hekim de temiz ve çağdaş sağlık tesisinde çalışmak ister. Hasta da hekimde aralarına parasal konuların girmesini istemez. Hasta tıbbi gelişmeleri izleyen hekim ister/ hekim de bilimsel gelişmeleri takip etmek ister. Hasta sevgi, saygı ve şefkat görmek ister/ hekim kendisine saygılı davranılmasını ve güvenilmesini ister. Hasta saatlerce poliklinik sırasında beklemek istemez/ hekim poliklinik kapısında hastaların yığılmasını istemez. Burada bir de Paternalist (babacıl) yaklaşımdan söz etmek gerekiyor. Bu yaklaşımda, sağlık çalışanlarının hastayı koruyucu, kollayıcı, hastanın yararını düşünen, birey olarak hastaya hiç söz hakkı vermeyen davranışlar ortaya çıkmaktadır. Böyle bir durumda her şeyi sağlık çalışanları bilir, hastalar hiçbir şey bilmez. Onun için bir şey soramaz, bilgilendirilmelerine ve onaylarının alınmasına gerek duyulmaz. İşte yıllarca yapılan uygulamalar bu bağlamda değerlendirildiği için hasta hakları hep göz ardı edilmiştir. Dünyada Hasta Hakları Hasta hakları konusu ülkemizde olduğu gibi dünyada da fazla bir geçmişe sahip değildir. Buna paralel son yıllarda bu konuda hızlı bir gelişme kaydedilmiştir. Hasta Haklarıyla ilgili ilk resmi deklerasyon Nuremberg Kanunları adı altında yayınlanmıştır. Bu kanun Nazi doktorlarının izin almadan mahkumlar üzerinde yaptıkları işlemler üzerine ortaya çıkmıştır. Buna göre, doktorlar yapacakları işlemler hakkında mutlaka mahkumları bilgilendirerek onaylarını almaları esasına dayanmaktadır. Daha sonra 1963 yılında Helsinki Deklerasyonu yayınlanmıştır.

98 Bu bağlamda 1978 yılında Kazakistan ın Alma-Ata'da şehrinde Temel Sağlık hizmetleri konulu bir konferans düzenlenmiştir. Bu konferansa 134 ülke ve 67 uluslar arası teşkilat temsilcisi katılmıştır. Bu konferansta, dünyadaki tüm insanların sağlıklarını korumak ve daha iyi duruma getirmek için hükümetlerin, tüm sağlık ve kalkınmada görevli kişi ve kurumların ve dünya toplumlarının en kısa zamanda gerekli müdahaleleri yapması gerektiği vurgulanmıştır. Bu konferansta, yalnızca hastalığın ve sakatlığın olmamasından çok, bedensel, ruhsal ve sosyal yönlerden tam bir iyilik halinin topluca oluşturduğu sağlığın, temel insan haklarından biri olduğu ve bunun da mümkün olan en yüksek düzeyde tutulmasının dünya çapında önemli bir sosyal amaç olduğu ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için de sağlık sektörüne ek olarak diğer bir çok sosyal ve ekonomik sektörlerin de çabalarının gerektiği gerçeği vurgulanmıştır. Toplantı sonucunda, sağlık sorunlarının çözümü ve sağlık düzeyinin iyileştirilmesi için bir Uluslar arası Sağlık Sözleşmesi imzalanmıştır yılında Dünya Tabipler Birliği nin yayınlamış olduğu Lizbon Bildirgesi bulunmaktadır. Bu bildirge 6 maddeden oluşmaktadır. Bunlar şöyle sıralanabilir: 1. Hasta, hekimini özgürce seçme hakkına sahiptir. 2. Hasta, bir dış baskı altında kalmadan özgürce çalışabilen bir hekim tarafından bakılma hakkına sahiptir. 3. Hasta, yeterli ölçüde bilgilendirildikten sonra tedaviyi kabul ya da ret etme hakkına sahiptir. 4. Hasta, kendisiyle ilgili tüm tıbbi ve kişisel bilgilerin gizliliğine gereken saygıyı göstermesini hekiminden bekleme hakkına sahiptir. 5. Hasta, onurlu bir biçimde ölme hakkına sahiptir. 6. Hasta, dini temsilci de dahil olmak üzere, ruhsal ve manevi yönden teselli edilmeyi isteme ya da reddetme hakkına sahiptir. Avrupa da hasta haklarının geliştirilmesi bildirgesi olarak Mart 1994 tarihinde Amsterdam Bildirgesi yayınlanmıştır. Dünya Tabipler Birliği tarafından Eylül 1995 tarihinde Endonezya nın Bali kentinde yapılan toplantıda Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi gözden geçirilerek Bali Bildirgesi yayınlanmıştır. Dünya Tabipler Birliği nin Ekim 1996 tarihinde Güney Afrika da yayınladığı bildirgede çocuk hastaların hakları ayrıntılı bir şekilde belirtilmektedir. Bildiri de, çocukların özel bir öneme sahip olmaları nedeniyle bu konuya daha fazla önem verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bildirgede, genel hasta haklarından ayrı olarak bazı haklar sayılmaktadır. Örneğin, çocuğun eğitiminin sürdürülebilmesi için uygun bir ortamın olması gerektiği, kendi yaşıtlarıyla aynı odaları paylaşması gerektiği gibi. Avrupa Konseyi tarafından Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi Tasarısı İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi hazırlanarak üye ülkelere sunulmuş ve imzalanmıştır. Bu sözleşme, hızla gelişen Biyoloji ve tıp alanında insana saygı duyulmasını ve onurunun güvence altına alınmasını, bu alanın kötüye kullanılmasının önlenmesini, uygulamada ortaya çıkacak sorunların çözümü için kamuoyu oluşturulmasını, toplum üyelerine haklarını ve sorumluluklarının hatırlatılmasını amaçlamaktadır. Ülkemizde bu sözleşmeyi imzalamıştır. Türkiye de Hasta Hakları Türk tıp tarihinde hasta haklarını Selçuklular ve Osmanlılara kadar dayandırmamız mümkündür. Anadolu daki darüşşifalar bilgi ve beceri kazanmış hekim ve sağlık kadrosuna sahiptirler. Halk, hastalık durumlarında bu hekimlere güvenerek rahatça başvurabiliyorlardı. Darüşşifalarda din, dil, ırk farkı gözetilmeden her hastanın tıbbi bakım ve tedavisi yapılmıştır. Hastaların ilaçları da buralarda yapılır ve parasız hastalara dağıtılırdı.

99 Ülkemizde hasta hakları, Anayasa, Tıbbi Deontoloji Tüzüğü ve Sağlık Bakanlığı nca hazırlanan Hasta Hakları Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bu bağlamda Anayasamızın 56. Maddesinde şöyle denilmektedir: Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşların ödevidir. Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler. Devlet bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir. Sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası kurabilir. Bu bağlamda ayrıca Deontoloji Tüzüğü nde de Hasta Haklarıyla ilgili olarak şu maddeler göze çarpmaktadır: Madde 4: Tabip ve diş tabibi, meslek ve sanatının icrası vesilesiyle muttali olduğu sırları, kanuni mecburiyet olmadıkça, ifşa edemez. Tıbbi toplantılarda takdim edilen veya yayınlarda bahis konusu olan vakalarda, hastanın hüviyeti açıklanamaz. Madde 5: Sağlık müesseselerinde tatbik olunan usul ve kaideler mahfuz olmak üzere, hasta; tabibini ve diş tabibini serbestçe seçer. Madde 6: Tabip ve diş tabibi, sanat ve mesleğini icra ederken, hiçbir tesir ve nüfuza kapılmaksızın, vicdani ve mesleki kanaatine göre hareket eder. Madde 14: Tabip ve diş tabibi, hastanın vaziyetinin icap ettirdiği sıhhi ihtimamı gösterir. Hastanın hayatını kurtarmak ve sıhhatini korumak mümkün olmadığı takdirde dahi, ıstırabını azaltmaya veya dindirmeye çalışmakla mükelleftir. Tabip ve diş tabibi hastasına ümit vererek teselli eder. Hastanın maneviyatı üzerinde fena tesir yapmak suretiyle hastalığın artması ihtimali bulunmadığı takdirde, teşhise göre alınması gereken tedbirlerin hastaya açıkça söylenmesi lazımdır. Ancak hastalığın, vahim görülen akıbet ve seyrinin saklanması uygundur. Meş um bir prognostik (hastalığın seyri) hastanın kendisine çok büyük bir ihtiyatla ihsas edilebilir. Hasta tarafından, böyle bir prognostiğin ailesine açıklanmaması istenilmemiş veya açıklanacağı şahıs tayin olunmamış ise, durum ailesine bildirilir Ülkemizde hasta haklarıyla ilgili olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Hasta Hakları Yönetmeliği bulunmaktadır. Yönetmeliğin amacı şöyle belirtilmektedir: Temel insan haklarının sağlık hizmetleri sahasındaki yansıması olan ve başta Türkiye Cumhuriyeti Anayasası nda, diğer mevzuatta ve milletlerarası hukuki metinlerde kabul edilen hasta haklarını somut olarak göstermek ve sağlık hizmeti verilen bütün kurum ve kuruluşları dışında sağlık hizmeti verilen hallerde, insan haysiyetine yakışır şekilde herkesin hasta haklarından faydalanabilmesine, hak ihlallerinden korunabilmesine ve gerektiğinde hukuki korunma yollarını fiilen kullanabilmesine dair usül ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanmıştır. Ayrıca herhangi bir sağlık kuruluşuna sağlık hizmeti almak için başvuran herkesin sahip olduğu haklar yönetmelikte şu başlıklar altında sunulmuştur: (Geniş bilgi için Ek deki Hasta Hakları Yönetmeliğine bakılabilir.) 1- Sağlık hizmetlerinden adalet ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde faydalanma hakkı 2- Bilgi talep edebilme hakkı 3- Sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme hakkı 4- Personeli tanıma, seçme ve değiştirme hakkı

100 5- Öncelik sırasının belirlenmesini isteme hakkı 6- Tıbbi gereklere uygun teşhis, tedavi ve bakım isteme hakkı 7- Kayıtları inceleme ve kayıtların düzeltilmesini talep etme hakkı 8- Bilgi verilmemesini isteme hakkı 9- Mahremiyete saygı gösterilmesi ve bunu talep hakkı 10-Rıza ve izin hakkı 11-Bilgilerin gizli tutulması hakkı 12-Tedaviyi reddetme ve durdurma hakkı 13- Tıbbi araştırmalarda rıza alınması hakkı 14-Güvenliğin sağlanması hakkı 15-Dini vecibeleri yerine getirebilme ve dini hizmetlerden faydalanma hakkı 16- İnsani değerlere saygı gösterilmesi ve ziyaret hakkı 17- Refakatçi bulundurma hakkı 18-Müracaat, şikayet ve dava hakkı Hasta Hakları Yönetmeliği ayrıca sağlık kurumlarına da bazı yükümlülükler yüklemiştir. Bu bağlamda şöyle denilmektedir: 48. Madde: Sağlık kurum ve kuruluşlarının yetkilileri; bu yönetmelikte ve diğer mevzuatta belirtilen hasta haklarının lafzına ve ruhuna uygun olarak kullanılabilmesine yardımcı olmak amacıyla bu yönetmelikte gösterilen hasta haklarını bir liste, tabela veya broşür haline getirerek, bunları sağlık kurum ve kuruluşunun, hastalar, personel ve ziyaretçiler tarafından kolayca ulaşılıp okunabilecek uygun yerlerinde bulundurmak da dahil olmak üzere, gereken bütün tedbirleri almakla mükellef ve yetkilidir. Ülkemizde yapılan çalışmalar bağlamında Bakanlığımız Hasta Hakları Uygulamasını 2003 yılında başlatmış ve halen bütün devlet hastanelerinde yürütülmektedir. Bu kapsamda Hasta hakları ihlallerinin önlenmesi, hasta hakları uygulamalarının geliştirilmesi, ülke genelinde planlanması, denetlenmesi ve koordinasyonundan sorumlu, Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde Hasta Hakları Şubesi tarih ve 9979 sayılı Bakanlık oluruyla kurulmuştur. Hasta hakları uygulamalarının kurumsallaşmasına yönelik faaliyetleri, Hasta hakları uygulamalarını iyileştirme ve hizmet kalitesinin artırılmasına yönelik faaliyetleri, Hasta Hakları uygulamaları koordinasyonuna yönelik faaliyetleri, Hasta Hakları uygulamasının tanıtım ve bilgilendirme faaliyetleri, Araştırma, değerlendirme ve denetim faaliyetleri yürütmekle görevlidir. Sağlık kurumlarında yaşanan hasta hakları ihlalleri ile bunlara bağlı ortaya çıkan sorunların önlenmesi, sağlık hizmetlerinin kalitesinin artırılması, sağlık hizmetlerinin insan onuruna yakışır biçimde sunulması ile hastaların hak ihlallerinden korunabilmesine ve gerektiğinde hukuki korunma yollarını fiilen kullanabilmesine dair esas ve usulleri belirlemek amacıyla, Ekim 2003 tarihinde Sağlık Tesislerinde Hasta Hakları Uygulamalarına İlişkin Yönerge yayımlandı tarihinde hasta hakları uygulamalarının yaygınlaştırılması ve uygulama sırasında karşılaşılan sorunların giderilmesi amacıyla revize edilen Hasta Hakları Uygulama Yönergesi yayımlandı.15 Şubat 2004 tarihinde 38 il ve 60 devlet hastanesinde hasta hakları birimleri kuruldu ve hasta hakları kurulları oluşturuldu. Uygulama Kasım 2006 itibariyle Bakanlığımıza bağlı bütün hastanelerde fiilen başlatılmıştır. İllerdeki hasta hakları uygulamalarının yerinde denetlemesi ve değerlendirmesi amacıyla Mayıs 2005 tarihinde 81 ilde, il sağlık müdürlüklerinde Hasta Hakları İl Koordinatörlükleri kurulmuştur.

101 Hasta hakları uygulamasında bizzat görev alan başta il sağlık müdürlerine, hasta hakları il koordinatörlerine, hastane başhekimlerine, hasta hakları kurul başkanlarına, hasta hakları birim sorumlularına ve bütün hastane çalışanlarına; hasta hakları ve uygulamaları konusunda bilgi, beceri, tutum ve davranış kazandırmak amacıyla hizmet içi eğitimler yapılmış ve yaşam boyu eğitim kapsamında da hizmet içi eğitimler devam etmektedir. Sağlık kurum ve kuruluşlarına; bir sağlık sorunu nedeniyle başvuran hasta ve hasta yakınlarının hasta hakları konusunda bilinçlendirilmesi, haklarının ve sorumluluklarının neler olduğunun, hak ihlallerinde nerelere başvurmaları gerektiğinin öğretilmesi amacıyla da bilgilendirme ve eğitim faaliyetleri yapılmış olup bu etkinlikler devamlı yapılmaktadır. Bu anlamda topluma yönelik eğimlerimiz de her yıl düzenli bir şekilde gerçekleştirilmektedir Kasım 2005 tarihlerinde Ankara Sürmeli Otelde I.Ulusal Hasta Hakları Sempozyumu düzenlenerek tüm yurtta vatandaşlarımızın konuya dikkati çekilmiştir. Hasta hakları uygulamaları paylaşılmış ve tartışılmıştır. Yaklaşık 450 katılımcı sempozyuma iştirak etmiştir. İkincisi için ise çalışmalar devam etmektedir. Bütün ülkedeki başvuruların kaydı internet ortamında yapılmaktadır. Hasta hakkı ihlaline uğrayan bir vatandaş internetten adresinden başvuru yapabilmektedir. Bu bilgiler Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü Hasta Hakları Şubesi tarafından takip edilmektedir. Aynı zamanda başvuru yapılan hastanedeki hasta hakları birim sorumlusu kendi sayfasında bu başvuruyu görerek vatandaşın sorununu çözmeye yönelik girişimlere başlamaktadır. Ayrıca hasta hakları web sayfası ile ( hasta hakları konusunda yapılanlar vatandaşlara ve hasta hakları birimlerindeki çalışanlarımıza anında duyurulmaktadır. Hasta hakları web sayfası aynı zamanda İngilizce olarak da yayınlanmaktadır. Yurt dışındaki çeşitli kurumlar ve internet kullanıcıları Türkiye deki hasta hakları uygulamaları konusunda bilgi edinmektedir. Hasta haklarından biri de hekimini seçebilme hakkıdır. Bu hakkın kullanılabilmesi için hastanelerdeki poliklinik sayılarının artırılması konusunda çalışmalar yapılmaktadır. 8 Eylül 2004 tarihinde 2004/117 sayılı Poliklinik Hizmetlerinin Yeniden Yapılandırılması Genelgesi yayınlanmıştır. Genelge ile Hekim Seçme Hakkı nın sağlanabilmesi için pilot olarak belirlenen hastanelerde uygulama başlatılmıştır. Uygulama için öncelikle sağlık kurum ve kuruluşlarımızda çalışan klinisyen uzman hekim sayısı kadar poliklinik muayene odası açılması ve bu hastanelerde sekreterya hizmetlerinin düzenlenerek, muayene yapan hekimlerin isimleri ve branşlarının herkesin görebileceği yerlere asılması planlanmıştır. Yukarıda belirlenen şartları sağlayan hastaneler Hekim Seçme Hakkı Logosunu hastanelerine asmaktadırlar. Bu hastanelerimize başvuran hastalar, nöbette olan ve izin kullananlar dışında olan hekimlerden istediklerine muayene olabilmektedir. HASTA SORUMLULUĞU NEDİR? Bir yerde hak varsa hemen yanı başında sorumluluk da vardır. Son dönemde hasta haklarının yanında bir de Hasta Sorumluluğu kavramı ortaya çıkmıştır. Genel olarak, hastanın bir sağlık kuruluşuna başvurmadan ve başvurduktan sonraki süreçte yerine getirmesi gereken ödev ve yükümlülükler diye tarif etmemiz mümkündür. 1. Genel Sorumluluklar 1.1. Kişiler kendi sağlığına dikkat etmek için elinden geleni yapmalı ve sağlıklı bir yaşam için verilen tavsiyelere uymalıdır Kişi uygunsa kan verebilir ya da organ bağışında bulunabilir.

102 1.3. Basit durumlarda kişiler kendi bakımlarını yapmalıdır. 2. Sosyal Güvenlik Durumu 2.1.Hasta; sağlık, sosyal güvenlik ve kişisel bilgilerindeki değişiklikleri zamanında bildirmek durumundadır. 2.2.Hasta; sağlık karnesinin (Bağ-Kur, Yeşil Kart gibi) vizesini zamanında yaptırmak zorundadır. 3. Sağlık Çalışanlarını Bilgilendirme 3.1.Hasta; yakınmalarını, daha önce geçirdiği hastalıkları, yatarak herhangi bir tedavi görüp görmediğini, eğer varsa halen kullandığı ilaçları ve tüm sağlığıyla ilgili bilgileri tam, eksiksiz vermelidir. 4. Hastane Kurallarına Uyma 4.1. Hasta; başvurduğu sağlık kuruluşunun kural ve uygulamalarına uymalıdır. 4.1.Hasta sağlık Bakanlığı ve diğer sosyal güvenlik kurumlarınca belirlenen sevk zincirine uymalıdır. 4.2.Hastanın; tedavi, bakım ve rehabilitasyon sürecince sağlık çalışanları ile işbirliği içinde olması beklenir. 4.3.Hasta; randevulu hizmet veren bir sağlık tesisinden yararlanıyorsa randevunun tarih ve saatine uyması ve değişiklikleri ilgili yere bildirmesi gerekir Hasta; hastane personelinin, diğer hastaların ve ziyaretçilerin haklarına saygı göstermelidir Hasta; hastane malzemelerine verdiği zararları karşılamak zorundadır. 5. Tedavisi İle İlgili Önerilere Uyma 5.1.Hasta; tedavisi ve ilaçlarla ilgili tavsiyeleri dikkatle dinlemeli ve anlayamadığı yerleri sormalıdır. 5.2.Hastanın; tedavisiyle ilgili önerilere uyum sağlayamama durumu söz konusu ise bunu sağlık çalışanına bildirmesi gerekir. 5.3.Hasta sağlık bakım ve taburculuk sonrası bakım planını beklendiği gibi doğru anlayıp anlamadığını belirtmesi gerekir. 5.4.Hasta; uygulanacak tedaviyi reddetmesi veya önerilere uymamasından dolayı doğacak sonuçlardan kendisi sorumludur. Hasta haklarının hukuki boyutu ile ilgili olarak bir hukukçudan görüş alınması daha uygun olacaktır. Çünkü yeni Türk Ceza Kanunu nda konuyla ilgili önemli maddeler bulunmaktadır. Türk hukuk sisteminde; Ceza Hukuku, İdare Hukuku ve Medeni Hukuk metinlerinde hasta haklarını da ilgilendiren birçok düzenleme olmakla birlikte Hasta Hakları Yönetmeliği nin yayımlandığı 1998 yılına kadar konuyla doğrudan ilgili bir düzenleme yoktu. Türk hukuk sisteminde sağlık personelinin çalışmaları sırasında yapmaması gereken eylemler ve bunların karşılığı verilecek cezalar belirtilerek daha çok sağlık çalışanlarının ödev ve sorumlulukları ön plana çıkarılmıştır. Esasen sağlık hizmetlerinin yürütülmesi sırasında oluşabilecek suçlarla, diğer mesleklerin uygulanması sırasında ya da günlük yaşamda ortaya çıkabilecek suçlar arasında hukuksal açıdan ayrım yoktur. Tüm sağlık çalışanları her türlü mesleki eylem ve işlemlerinde, genel hukuki düzenlemelerde belirtilen hükümlere uymak zorundadır. Yasalarda tıbbi uygulamalara özel yaptırım ve

103 ceza hükümleri yoktur. Sağlık çalışanlarının hukuki sorumluluklarının diğer bireylerinkinden tek ayrımı, iş yeri ya da meslekleriyle ilgili, yasalarla tanımlanmış yükümlülüklerinin olmasıdır. Yükümlülük, belirlenmiş işleri yapma zorunluluğunu ifade eder, yapılmazsa sorumlulara cezai işlem gerektirir. Hukuki kurallar ve bunlara uymayanlara uygulanacak yaptırımlar yasalarla açık olarak düzenlenmiştir. Bu kurallara uyulmaması suç teşkil eder. Bu durumda, durumu saptayacak, suç işleyeni yargılayacak ve yargının kararını uygulayacak kurumlar ve bu kurumların yetki ve sorumlulukları bellidir. Örneğin tıbbi eylemler sonunda hastada bir zarar meydana gelmesi durumunda, bu konu hasta, kurum yöneticileri ya da güvenlik güçleri tarafından yargıya ulaştırılmakta ve yargılama sonunda oluşan karara göre cezai işlem uygulanmaktadır. Hasta haklarıyla ilgili düzenlemeler; başta 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Yasası, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Yasa ve Tıbbi Deontoloji Tüzüğü olmak üzere, sağlık hizmetleriyle ilgili çeşitli yasalarda yer almıştır. Ayrıca, sağlık meslek birliklerinin yasalarında da bu konuya ilişkin ayrıntılı düzenlemeler vardır. Ancak, bunlar doğrudan haklardan söz eden metinler olmaktan çok, bu haklara karşılık gelen ya da bu hakları karşılayan görevleri ve bunları yerine getirmek durumunda olan kurum ya da kişileri belirleyen, düzenleyen metinler şeklindedir. Türkiye de hasta hakları ile ilgili yasal düzenlemeler içinde en önemli ve ayrıntılı olanı 1998 yılında yayımlanan Hasta Hakları Yönetmeliği dir. Hasta hakları, daha çok hasta ile sağlık çalışanı arasındaki ilişki için söz konusudur. Bu yönetmelikte ise, hasta hakları temel insan haklarının sağlık hizmetleri alanındaki yansıması şeklinde tanımlanmaktadır. Yönetmeliğin amaç başlığı ile düzenlenmiş biri. maddesinde temel amacın, hasta haklarını somut olarak göstermek olduğu belirtilmiştir. Bu yönüyle yönetmelik Türkiye deki sağlık çalışanlarına ve hastalara yol gösterici en temel metindir. Dokuz bölüm ve elli bir maddeden oluşan bu yönetmelikte, hasta haklarına ilişkin tüm konulara açıklık getirilmiş, hasta haklarının yanı sıra sağlık personeli ve kurumların görev ve sorumluluklarına da yer verilmiştir. Bu nedenle yönetmeliğin sağlık hizmetlerinde çalışan sağlık personeli ve kurum yöneticileri ile kurumun tüm çalışanları tarafından iyi bilinmesi, hasta ve hasta yakınları taleplerinin yönetmelik hükümleri doğrultusunda değerlendirmesi gerekmektedir.

104 HASTA HAKLARI YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İlkeler Amaç Madde 1- Bu Yönetmelik; temel insan haklarının sağlık hizmetleri sahasındaki yansıması olan ve başta Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda, diğer mevzuatta ve uluslararası hukuki metinlerde kabul edilen "hasta hakları"nı somut olarak göstermek ve sağlık hizmeti verilen bütün kurum ve kuruluşlarda ve sağlık kurum ve kuruluşları dışında sağlık hizmeti verilen hallerde, insan onuruna yakışır biçimde herkesin "hasta hakları"ndan yararlanabilmesine, hak ihlallerinden korunabilmesine ve gerektiğinde hukuki korunma yollarını fiilen kullanabilmesine dair usul ve esasları düzenlemek amacı ile hazırlanmıştır. Kapsam Madde 2- Bu Yönetmelik; sağlık hizmeti verilen resmi ve özel bütün kurum ve kuruluşları, bu kurum ve kuruluşlarda veya bunların dışında hizmete katılan her kademedeki ve unvandaki ilgilileri ve hizmetten yararlanma hakkını haiz olan bütün fertleri kapsar. Hukuki Dayanak Madde 3- Bu Yönetmelik; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Yasasının 9. maddesinin c bendine ve 181 sayılı Sağlık Bakanlığı'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Yasa Hükmünde Kararname'nin 43. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar Madde 4- Bu Yönetmelik'te geçen deyimlerden; a) Bakanlık: Sağlık Bakanlığı'nı, b) Hasta: Sağlık hizmetlerinden yararlanma ihtiyacı bulunan kimseyi, c) Personel: Hizmetin, resmi veya özel sağlık kurumlarında ve kuruluşlarında veya serbest olarak sunulmasına bakılmaksızın, sağlık hizmetinin verilmesine katılan bütün sağlık meslekleri mensuplarını ve sağlık meslekleri mensubu olmasa bile sağlık hizmetinin verilmesine sorumlu olarak katılan kimseleri, d) Sağlık kurum ve kuruluşu: Milli Savunma Bakanlığı'na ait olanlar hariç olmak üzere, sağlık hizmeti verilen resmi veya özel bütün kurum ve kuruluşlar ile tababet icra edilen bütün yerleri, e) Hasta hakları: Sağlık hizmetlerinden yararlanma ihtiyacı bulunan fertlerin, sırf insan olmaları sebebiyle sahip bulundukları ve T.C. Anayasası,uluslararası andlaşmalar, yasalar ve diğer mevzuat ile teminat altına alınmış bulunan haklarını, ifade eder. İlkeler Madde 5- Sağlık hizmetlerinin sunulmasında aşağıdaki ilkelere uyulması şarttır: a) Bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hali içinde yaşama hakkının, en temel insan hakkı olduğu, hizmetin her safhasında daima göz önünde bulundurulur. b) Herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkını haiz olduğu ve hiçbir merci veya kimsenin bu hakkı ortadan kaldırmak yetkisinin olmadığı bilinerek, hastaya insanca muamelede bulunulur. c) Sağlık hizmetinin verilmesinde, hastaların, ırk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç ve ekonomik ve sosyal durumları ile sair ayrımlılıkları dikkate alınamaz. Sağlık hizmetleri, herkesin kolayca ulaşabileceği biçimde planlanıp düzenlenir.

105 d) Tıbbi zorunluluklar ve yasalarda yazılı haller dışında, rızası olmaksızın kişinin vücut bütünlüğüne ve diğer kişilik haklarına dokunulamaz. e) Kişi, rızası ve Bakanlığın izni olmaksızın tıbbi araştırmalara tabi tutulamaz. f) Yasa ile izin verilen haller ile tıbbi zorunluluklar dışında, hastanın özel yaşamının ve aile yaşamının gizliliğine dokunulamaz. İKİNCİ BÖLÜM Sağlık Hizmetlerinden Yararlanma Hakkı Adalet ve Hakkaniyete Uygun Olarak Yararlanma Madde 6- Hasta, adalet ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde sağlıklı yaşamanın teşvik edilmesine yönelik etkinlikler ve koruyucu sağlık hizmetleri de dahil olmak üzere, sağlık hizmetlerinden gereksinimlerine uygun olarak yararlanma hakkına sahiptir. Bu hak, sağlık hizmeti veren bütün kurum ve kuruluşlar ile sağlık hizmetinde görev alan personelin adalet ve hakkaniyet ilkelerine uygun hizmet verme yükümlülüklerini de içerir. Bilgi İsteme Madde 7- Hasta, sağlık hizmetlerinden nasıl yararlanabileceği konusunda bilgi isteyebilir. Bu hak, hangi sağlık kuruluşundan hangi şartlara göre yararlanılabileceğini, sağlık kurum ve kuruluşları tarafından verilen her türlü hizmet ve olanakların neler olduğunu ve müracaat edilen kuruluşta verilen sağlık hizmetlerinden yararlanma usulüne öğrenme haklarını da kapsar. Bütün sağlık kurum ve kuruluşları, hastayı biri. fıkra uyarınca bilgilendirmek için yeterli teknik donanımı haiz birimi oluşturmak; bu birimde, hastaya kesin ve yeterli bilgi verebilecek nitelik ve ehliyete sahip personeli daimi olarak istihdam etmek ve hastanın ihtiyacı olan birimlere kolayca ulaşabilmesini sağlamak üzere, kuruluşun uygun yerlerinde bilgilendirici tabela, broşür ve işaretler bulundurmak gibi önlemleri almak zorundadırlar. Sağlık Kuruluşunu Seçme ve Değiştirme Madde 8- Hasta; tabi olduğu mevzuatın öngördüğü usul ve şartlara uyulmak kaydı ile, sağlık kurum ve kuruluşunu seçme ve seçtiği sağlık kuruluşunda verilen sağlık hizmetinden yararlanma hakkına sahiptir. Mevzuat ile belirlenmiş sevk sistemine uygun olmak şartı ile hasta sağlık kuruluşunu değiştirebilir. Ancak, kuruluşu değiştirmenin hayati tehlikeye yol açıp açmayacağı ve hastalığının daha da ağırlaşıp ağırlaşmayacağı hususlarında hastanın tabip tarafından aydınlatılması ve yaşamı tehlike bakımından sağlık kuruluşunun değiştirilmesinde tıbben sakınca görülmemesi esastır. Acil olaylar dışında, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olup da mevzuatın öngördüğü sevk zincirine uymayanlar aradaki ücret ayrımını kendileri karşılar. Hastanın sağlık kuruluşunda kalmasında tıbben yarar bulunmayan veya bir başka sağlık kuruluşuna nakli gerekli olan hallerde, durum hastaya veya 15.maddenin iki. fıkrasında belirtilen kişilere açıklanır. Nakilden önce, gereken bilgiler nakil talebinde bulunulan veya tıbben uygun görülen sağlık kuruluşuna, sevk eden kuruluş veya mevzuatla belirlenen yetkililerce verilir. Her iki durumda da hizmetin aksamadan ve kesintisiz olarak verilmesi esastır. Personeli Tanıma, Seçme ve Değiştirme Madde 9- Hastaya talebi halinde, kendisine sağlık hizmeti verecek veya veren olan tabiplerin ve diğer personelin kimlikleri, görev ve unvanları hakkında bilgi verilir. Mevzuat ile belirlenmiş usullere uyulmak şartı ile hastanın, kendisine sağlık hizmeti verecek personeli serbestçe seçme, tedavisi ile ilgilenen tabibi değiştirme ve başka tabiplerin konsültasyonunu istemek hakkı vardır. Personeli seçme, tabibi değiştirme ve konsültasyon isteme hakları kullanıldığında, mevzuat ile belirlenen ücret ayrımı, bu hakları

106 kullanan hasta tarafından karşılanır. Öncelik Sırasının Belirlenmesini İsteme Madde 10- Sağlık kuruluşunun hizmet verme olanaklarının yetersiz veya sınırlı olması sebebiyle sağlık hizmeti talebi zamanında karşılanamayan hallerde, hastanın, öncelik hakkının tıbbi kriterlere dayalı ve objektif olarak belirlenmesini istemek hakkı vardır. Acil ve adli olaylar ile yaşlılar ve özürlüler hakkında öncelik sırasının belirlenmesinde ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. Tıbbi Gereklere Uygun Teşhis, Tedavi ve Bakım Madde 11- Hasta, modern tıbbi bilgi ve teknolojinin gereklerine uygun olarak teşhisinin konulmasını, tedavisinin yapılmasını ve bakımını istemek hakkına sahiptir. Tababetin ilkelerine ve tababet ile ilgili mevzuat hükümlerine aykırı veya aldatıcı mahiyette teşhis ve tedavi yapılamaz. Tıbbi Gereklilikler Dışında Müdahale Yasağı Madde 12- Teşhis, tedavi veya korunma maksadı olmaksızın, ölüme veya yaşami tehlikeye yol açabilecek veya vücut bütünlüğünü ihlal edebilecek veya akli veya bedensel mukavemeti azaltabilecek hiçbir şey yapılamaz ve talep de edilemez. Ötenazi Yasağı Madde 13- Ötenazi yasaktır. Tıbbi gereklerden bahisle veya her ne suretle olursa olsun, yaşam hakkından vazgeçilemez. Kendisinin veya bir başkasının talebi olsa dahi, kimsenin yaşamına son verilemez. Tıbbi Özen Gösterilmesi Madde 14- Personel, hastanın durumunun gerektirdiği tıbbi özeni gösterir. Hastanın yaşamını kurtarmak veya sağlığını korumak mümkün olmadığı takdirde dahi, ıstırabını azaltmaya veya dindirmeye çalışmak zorunludur. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Sağlık Durumu İle İlgili Bilgi Alma Hakkı Genel Olarak Bilgi İsteme Madde 15- Hasta; sağlık durumunu, kendisine uygulanacak tıbbi işlemleri, bunların yararları ve muhtemel sakıncaları, alternatif tıbbi müdahale usulleri, tedavinin kabul edilmemesi halinde ortaya çıkabilecek muhtemel sonuçları ve hastalığın seyri ve sonuçları konusunda sözlü veya yazılı olarak bilgi istemek hakkına sahiptir. Sağlık durumu ile ilgili gereken bilgiyi, bizzat hasta veya hastanın küçük, temyiz kudretinden yoksun veya kısıtlı olması halinde velisi veya vasisi isteyebilir. Hasta, sağlık durumu hakkında bilgi almak üzere bir başkasına da yetki verebilir. Gerek görülen hallerde yetkinin belgelendirilmesi istenilebilir. Hasta, tedavisi ile ilgilenen tabip dışında bir başka tabipten de sağlık durumu hakkında bilgi alabilir. Kayıtları İnceleme Madde 16- Hasta, sağlık durumu ile ilgili bilgiler bulunan dosyayı ve kayıtları, doğrudan veya vekili veya Yasal temsilcisi vasıtası ile inceleyebilir ve bir suretini alabilir. Bu kayıtlar, sadece hastanın tedavisi ile doğrudan ilgili olanlar tarafından görülebilir. Kayıtların Düzeltilmesini İsteme Madde 17- Hasta; sağlık kurum ve kuruluşları nezdinde bulunan kayıtlarında eksik, belirsiz ve hatalı tıbbi ve şahsi bilgilerin tamamlanmasını, açıklanmasını, düzeltilmesini ve nihai sağlık durumu ve şahsi durumuna uygun hale getirilmesini isteyebilir. Bu hak, hastanın sağlık durumu ile ilgili raporlara itiraz ve aynı veya başka kurum

107 ve kuruluşlarda sağlık durumu hakkında yeni rapor düzenlenmesini isteme haklarını da kapsar. Bilgi Vermenin Usulü Madde 18- Bilgi, gerektiğinde tercüman kullanılarak, hastanın anlayabileceği biçimde, tıbbi terimler mümkün olduğunca kullanılmadan, tereddüt ve şüpheye yer verilmeden ve hastanın ruhi durumuna uygun ve nazik bir ifade ile verilir. Bilgi Verilmesi Caiz Olmayan ve Önlem Alınması Gereken haller Madde 19- Hastanın manevi yapısı üzerinde fena tesir yapmak suretiyle hastalığın artması ihtimalinin bulunması ve hastalığın seyrinin ve sonucunun vahim görülmesi hallerinde, teşhisin saklanması caizdir. Hastaya veya yakınlarına, hastanın sağlık durumu hakkında bilgi verilip verilmemesi, yukarıdaki fıkrada belirtilen şartlar çerçevesinde tabibinin takdirine bağlıdır. Tedavisi olmayan bir teşhis, ancak bir tabip tarafından ve tam bir ihtiyat içinde hastaya hissettirilebilir veya bildirilebilir. Hastanın aksi yönde bir talebinin bulunmaması veya açıklanacağı şahsın önceden belirlenmemesi halinde, böyle bir teşhis ailesine bildirilir. Bilgi Verilmesini Yasaklama Madde 20- İlgili mevzuat hükümlerine ve hastalığın mahiyetine göre yetkili mercilerce alınacak önlemlerin gerektirdiği haller dışında; hasta, sağlık durumu hakkında kendisine veya ailesine veya yakınlarına bilgi verilmemesini isteyebilir. Hasta Haklarının Korunması DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Mahremiyete Saygı Gösterilmesi Madde 21- Hastanın, mahremiyetine saygı gösterilmesi esastır. Hasta mahremiyetinin korunmasını açıkça talep de edebilir. Her türlü tıbbi müdahale, hastanın mahremiyetine saygı gösterilmek suretiyle icra edilir. Mahremiyete saygı gösterilmesi ve bunu istemek hakkı; a) Hastanın, sağlık durumu ile ilgili tıbbi değerlendirmelerin gizlilik içerisinde yürütülmesini, b) Muayenenin, teşhisin, tedavinin ve hasta ile doğrudan teması gerektiren diğer işlemlerin makul bir gizlilik ortamında gerçekleştirilmesini, c) Tıbben sakınca olmayan hallerde yanında bir yakınının bulunmasına izin verilmesini, d) Tedavisi ile doğrudan ilgili olmayan kimselerin, tıbbi müdahale sırasında bulunmamasını, e) Hastalığın mahiyeti gerektirmedikçe hastanın şahsi ve ailevi yaşamına müdahale edilmemesini, f) Sağlık harcamalarının kaynağının gizli tutulmasını, kapsar. Ölüm olayı, mahremiyetin bozulması hakkını vermez Eğitim verilen sağlık kurum ve kuruluşlarında, hastanın tedavisi ile doğrudan ilgili olmayanların tıbbi müdahale sırasında bulunması gerekli ise önceden veya tedavi sırasında bunun için hastanın ayrıca rızası alınır. Rıza Olmaksızın Tıbbi İşleme Tabi Tutulmama Madde 22- Yasada gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, kimse, rızası olmaksızın ve verdiği rızaya uygun olmayan bir biçimde tıbbi işleme tabi tutulamaz. Bir suç işlediği veya buna katıldığı şüphesi altında bulunan kişinin işlediği suçun muhtemel kanıtlarının, kendisinin veya mağdurun vücudunda olduğu düşünülen

108 hallerde; bu kanıtların ortaya çıkarılması için sanığın veya mağdurun tıbbi işleme tabi tutulması, hakimin kararına bağlıdır. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde bu ameliye, cumhuriyet savcısının talebi üzerine yapılabilir. Bilgilerin Gizli Tutulması Madde 23- Sağlık hizmetinin verilmesi sebebiyle edinilen bilgiler, yasa ile müsaade edilen haller dışında, hiçbir biçimde açıklanamaz. Kişinin rızasına dayansa bile, kişilik haklarından bütünüyle vazgeçilmesi, bu hakların başkalarına devri veya aşırı biçimde sınırlanması sonucunu doğuran hallerde bilginin açıklanması, bunları açıklayanın hukuki sorumluluğunu kaldırmaz. Hukuki ve ahlaki yönden geçerli ve haklı bir sebebe dayanmaksızın hastaya zarar verme ihtimali bulunan bilginin ifşa edilmesi, personelin ve diğer kimselerin hukuki ve cezai sorumluluğunu da gerektirir. Araştırma ve eğitim amacı ile yapılan etkinliklerde de hastanın kimlik bilgileri, rızası olmaksızın açıklanamaz. BEŞİNCİ BÖLÜM Tıbbi Müdahalede Hastanın Rızası Hastanın Rızası ve İzin Madde 24- Tıbbi müdahalelerde hastanın rızası gerekir. Hasta küçük veya mahcur (kısıtlı) ise velisinden veya vasisinden izin alınır. Hastanın, velisinin veya vasisinin olmadığı veya hazır bulunamadığı veya hastanın ifade gücünün olmadığı hallerde, bu şart aranmaz. Yasal temsilci tarafından uygun görülmeyen hallerde, müdahalede bulunmak tıbben gerekli ise, velayet ve vesayet altındaki hastaya tıbbi müdahalede bulunulabilmesi; Türk Medeni Yasası'nın 272. ve 431. maddeleri uyarınca mahkeme kararına bağlıdır. Yasal temsilciden veya mahkemeden izin alınması zaman gerektirecek ve hastaya derhal müdahale edilmediği takdirde yaşamı veya yaşamı organlarından birisi tehdit altına girecek ise, izin şartı aranmaz. Üç. fıkrada belirtilen ve yaşamı veya yaşamı organlardan birisini tehdit eden acil haller haricinde, rızanın her zaman geri alınması mümkündür. Rızanın geri alınması, hastanın tedaviyi reddetmesi anlamına gelir. Rızanın müdahale başladıktan sonra geri alınması, ancak tıbbi yönden sakınca bulunmaması şartına bağlıdır. Tedaviyi Reddetme ve Durdurma Madde 25- Yasa en zorunlu olan haller dışında ve doğabilecek olumsuz sonuçların sorumluluğu hastaya ait olmak üzere; hasta kendisine uygulanması planlanan veya uygulanmakta olan tedaviyi reddetmek veya durdurulmasını istemek hakkına sahiptir. Bu halde, tedavinin uygulanmamasından doğacak sonuçların hastaya veya Yasal temsilcilerine veyahut yakınlarına anlatılması ve bunu gösteren yazılı belge alınması gerekir. Bu hakkın kullanılması, hastanın sağlık kuruluşuna tekrar müracaatında hasta aleyhine kullanılamaz. Küçüğün veya Mahcurun Tıbbi Müdahaleye İştiraki Madde 26- Yasal temsilcinin muvafakatinin gerektiği ve yeterli olduğu hallerde dahi, mümkün olduğu ölçüde küçük veya mahcur olan hastanın dinlenmesi suretiyle tıbbi müdahaleye iştiraki sağlanır. Alışılmış Olmayan Tedavi Usullerinin Uygulanması Madde 27- Klinik veya laboratuvar muayeneleri sonucunda bilinen klasik tedavi metotlarının hastaya yarar vermeyeceğinin sabit olması ve daha evvel deney

109 hayvanları üzerinde kafi derecede denemek suretiyle yararlı etkilerinin anlaşılması ve hastanın rızasının bulunması şartları birlikte var olduğunda, bilinen klasik tedavi metotları yerine başka bir tedavi usulü uygulanabilir. Ayrıca, bilinen klasik tedavi metodu dışındaki bir metodun uygulanabilmesi için, hastaya yararlı olacağının ve bu tedavinin bilinen klasik tedavi usullerinden daha elverişsiz sonuç vermeyeceğinin muhtemel olması da şarttır. Evvelce denenmemiş bir tıbbi tedavi ve müdahale usulü, ancak zarar vermeyeceğinin ve hastayı kurtaracağının mutlak olarak öngörülmesi halinde yapılabilir. Altıncı Bölüm'de yer alan hükümler saklıdır. Rızanın Şekli ve Geçerliliği Madde 28- Mevzuatın öngördüğü istisnalar dışında, rıza herhangi bir şekle bağlı değildir. Hukuka ve ahlaka aykırı olarak alınan rıza hükümsüzdür ve bu biçimde alınan rızaya dayanılarak müdahalede bulunulamaz. Organ ve Doku Alınmasında Rıza Madde yaşından küçük ve mümeyyiz olmayanlardan organ ve doku alınamaz. Bu şartları tamam olanlardan teşhis, tedavi ve bilimsel amaçlar ile organ veya doku alınması, 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Yasa nın 6. maddesinde öngörülen yazılı biçim şartına tabidir. Ölüden organ ve doku alınma şartı ve cesetlerin bilimsel araştırma için muhafazası hususunda 2238 sayılı Yasa nın 14. maddesi hükümleri saklıdır. Aile Planlanması Hizmetleri ve Gebeliğin Sona Erdirilmesi Madde 30- İlgilinin rızası var olsun veya olmasın, Bakanlık tarafından tespit edilmiş olanlar dışındaki ilaç ve araçlar aile planlaması hizmetlerinde kullanılamaz. Gebeliğin sona erdirilmesi, 2827 sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Yasa ile öngörülen şartlara tabidir. Sterilizasyon ve gebeliğin sona erdirilmesi hallerinde, hastanın rızası ile evli ise eşinin de rızası gereklidir. Rızanın Kapsamı Madde 31- Rıza alınırken hastanın veya Yasal temsilcisinin tıbbi müdahalenin konusu ve sonuçları hakkında bilgilendirilip aydınlatılması esastır. Hastanın, uygulanacak tıbbi müdahale için verdiği rıza, bu müdahalenin gerektirdiği sair tıbbi işlemleri de kapsar. Ancak, tıbbi işlemlerin uygulanmasında, bu Yönetmelik'te ve diğer mevzuatta belirlenen hakların ihlal edilmemesi için azami özen gösterilir. Tıbbi Araştırmalar Tıbbi Araştırmalarda Rıza ALTINCI BÖLÜM Madde 32- Hiç kimse; Bakanlığın izni ve kendi rızası bulunmaksızın, tecrübe, araştırma veya eğitim amaçlı hiçbir tıbbi müdahale konusu yapılamaz. Tıbbi araştırmalardan beklenen tıbbi yarar ve toplum çıkarı, üzerinde araştırma yapılmasına rıza gösteren gönüllünün yaşamından ve vücut bütünlüğünün korunmasından üstün tutulamaz. Tıbbi araştırmalar, sadece, mevzuata göre araştırmada bulunmayan yetkili ve yeterli tıbbi bilgi ve tecrübeyi haiz olan personel tarafından, mevzuat ile belirlenen yerlerde yürütülür. Gönüllünün tıbbi araştırmaya rıza göstermesi, bu araştırmada görev alan personelin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Gönüllünün Korunması ve Bilgilendirilmesi Madde 33- Araştırmalarda, gönüllünün sağlığına ve diğer kişilik haklarına zarar verilmemesi için gereken bütün önlemler alınır. Araştırmanın gönüllüye vereceği

110 muhtemel zararlar önceden tespit edilemediği takdirde; gönüllü, rızası bulunsa dahi, araştırma konusu yapılamaz. Gönüllü; araştırmanın maksadı, usulü, muhtemel yararları ve zararları ve araştırmaya iştirak etmekten vazgeçebileceği ve araştırmanın her safhasında başlangıçta verdiği rızayı geri alabileceği hususlarında, önceden yeterince bilgilendirilir. Rıza Alınmasının Usulü ve Şekli Madde 34- Tıbbi araştırma hakkında yeterince bilgilendirilmiş olan gönüllünün rızasının maddi veya manevi hiçbir baskı altında olmaksızın, tamamen serbest iradesine dayanılarak alınmasına azami ihtimam gösterilir. Tıbbi araştırmalarda rıza yazılı biçim şartına tabidir. Küçüklerin ve Mümeyyiz Olmayanların Durumu Madde 35- Reşit ve mümeyyiz olmayanlara, kendilerine yararsı olmadan, sırf tıbbi araştırma amacı güden tıbbi müdahaleler hiçbir surette tatbik edilemez. Yararları bulunması şartı ile reşit ve mümeyyiz olmayanlar üzerinde tıbbi araştırma yapılması, velilerinin veya vasilerinin rızasına bağlıdır. Yasal temsilci tarafından uygun görülmeyen hallerde, 24. maddenin iki. fıkrası hükmü uygulanır. İlaç ve Terkiplerin Araştırma Amacıyla Kullanımı Madde 36- Özel mevzuatına göre izin veya ruhsat alınmış olsa dahi, sırf tıbbi araştırma amacı ile hasta üzerinde kendi rızası ve Bakanlığın izni bulunmaksızın hiçbir ilaç ve terkip kullanılamaz. İlaç ve terkiplerin tıbbi araştırmada kullanımı, 29/11/1993 tarihli ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İlaç Araştırmaları Hakkında Yönetmelik hükümlerine tabidir. Diğer Haklar Güvenliğin Sağlanması YEDİNCİ BÖLÜM Madde 37- Herkesin, sağlık kurum ve kuruluşlarında güvenlik içinde olmayı bekleme ve bunu istemek hakları vardır. Bütün sağlık kurum ve kuruluşları, hastaların ve ziyaretçi ve refakatçi gibi yakınlarının can ve mal güvenliklerinin korunması ve sağlanması için gerekli önlemleri almak zorundadırlar. Tutuklu ve hükümlerin sağlık kurum ve kuruluşlarında muhafazaları ile ilgili özel mevzuat hükümleri saklıdır. Dini Vecibeleri Yerine Getirebilme ve Dini Hizmetlerden Yararlanma Madde 38- Sağlık kurum ve kuruluşlarının olanakları ölçüsünde hastalara dini vecibelerini serbestçe yerine getirebilmeleri için gereken önlemler alınır. Kurum hizmetlerinde aksamalara sebebiyet verilmemek, başkalarını rahatsız etmemek ve personelce düzenlenip yürütülen tıbbi tedaviye hiçbir biçimde müdahalede bulunulmamak şartı ile hastalara dini telkinde bulunmak ve onları manevi yönden desteklemek üzere talepleri halinde, dini inançlarına uygun olan din görevlisi davet edilir. Bunun için, sağlık kurum ve kuruluşlarında uygun zaman ve mekan belirlenir. İfadeye muktedir olmayıp da dini inancı bilinen ve kimsesiz olan agoni halindeki hastalar için de, talep şartı aranmaksızın, dini inançlarına uygun olan din görevlisi çağrılır. Bu hakların nasıl ve ne zaman kullanılacağı ve bu konuda alınacak önlemler, sağlık kuruluşunun çalışma usul ve esaslarını gösteren mevzuatta ayrıca düzenlenir. İnsani Değerlere Saygı Gösterilmesi ve Ziyaret Madde 39- Hasta, kişilik değerlerine uygun bir biçimde ve ortamda sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkına sahiptir. Sağlık hizmetlerinde görev alan bütün personel; hastalara, yakınlarına ve

111 ziyaretçilere güleryüzlü, nazik, şefkatli ve sağlık hizmetleri ile ilgili mevzuat ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun biçimde davranmak zorundadır. Sağlık hizmetlerinin her safhasında, hastalara, onların bedeni ve ruhi durumları dikkate alınarak, hangi işlemin neden ve nasıl yapıldığı, yapılacağı ve bekletilmeleri söz konusu ise, bekletilmenin nedenleri hususunda gerekli ve yeterli bilgi verilir. Sağlık kurum ve kuruluşlarında, insan onuruna yakışır gereken her türlü hijyenik şartların sağlanması, gürültünün ve rahatsız edici diğer bütün etkenlerin bertaraf edilmesi esastır. Gerektiğinde, bu hususlar hasta tarafından talep konusu yapılabilir. Hasta ziyaretçilerinin kabul edilmesi, kurum veya kuruluşça belirlenen usul ve esaslara uygun olarak ve hastaların huzur ve sükunlarını bozacak fiil ve tutumlara sebebiyet vermeyecek biçimde gerçekleştirilir ve bu konuda gereken önlemler alınır. Refakatçi Bulundurma Madde 40- Muayene ve tedavi sırasında hastaya yardımcı olmak üzere; mevzuatın ve kurum olanaklarının elverdiği ve hastanın sağlık durumunun gerektirdiği ölçüde, tedaviden sorumlu olan tabibin uygun görmesine bağlı olarak, refakatçi bulundurulması istenebilir. Bu hakkın nasıl ve ne zaman kullanılacağı ve bu konuda alınacak önlemler, sağlık kurum ve kuruluşunun çalışma usul ve esaslarını gösteren mevzuata ayrıca düzenlenir. Hizmetin Sağlık Kurum ve Kuruluşu Dışında Verilmesi Madde 41- Hastalar, aşağıdaki hallerde sağlık hizmetlerinden bulundukları yerlerde de yararlanabilirler: a) Koruyucu sağlık hizmetlerinin verilmesinde, b) Tıbbi nedenlerden dolayı sağlık kuruluşuna bizzat gidilemeyen veya götürülemeyen hallerde, c) Doğal afetler gibi olağanüstü hallerde. Hizmetin sağlık kuruluşu dışında verilmesi ile ilgili usul ve esaslar, Bakanlık tarafından ayrıca düzenlenir. SEKİZİNCİ BÖLÜM Sorumluluk ve Hukuki Korunma Yolları Müracaat, Şikayet ve Dava Hakkı Madde 42- Hastanın ve hasta ile ilgili bulunanların, hasta haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü müracaat, şikayet ve dava hakları vardır. Sağlık Kurum ve Kuruluşlarının Sorumluluğu Madde 43- Hasta haklarının ihlali halinde, personeli istihdam eden kurum ve kuruluş aleyhine maddi veya manevi veyahut hem maddi ve hem de manevi tazminat davası açılabilir. Ancak, aleyhine dava açılacak mercinin kamu kurum ve kuruluşu olması halinde; a) 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasası'nın 12. maddesine göre; hakkın bir idari işlem dolayısı ile ihlal edilmesi halinde ilgililer, doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine dava açma süresi içerisinde tam yargı davası açabilirler. b) Aynı Yasa nın 13. maddesi uyarınca, zarar verici eylemin öğrenildiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde maddi ve manevi tazminat olarak istenilen tazminat miktarı ayrı ayrı gösterilerek idareye müracaat edilmesi ve talebin açıkça veya zımnen reddi halinde Yasal süresi içinde idari yargı mercilerinde dava açılması gerekir. Devlet Memuru veya Diğer Kamu Görevlisi Personelin Sorumluluğu Madde 44- Bu Yönetmelik'te gösterilen olan hasta haklarının fiilen kullanılmasına engel olan veya bu hakları başka biçimde ihlal eden personelin, cezai, mali ve inzibati sorumluluklarının tamamı veya bunlardan bir kısmı doğabilir.

112 Biri. fıkrada belirtilen sorumluluklar haricinde, ihlalin durumuna göre, personeli istihdam eden kurum ve kuruluş tarafından personel hakkında uygulanacak idari önlem ve yaptırımlar saklıdır. Kamu Personelinin Sorumluluğunu Tesbit Usulü Madde 45- Kamu kurum ve kuruluşlarında görevli personelin, hasta haklarını ihlal eden fiil ve halleri, şikayet halinde veya idarece kendiliğinden tespit edildiğinde, olayın takibi, soruşturulması ve gerekir ise yaptırıma bağlanması için doğrudan valiliklerce veyahut Bakanlık veya personelin görevli olduğu kurumlar tarafından müfettiş veya muhakkik görevlendirilir. Kamu Personeli Hakkındaki Müeyyideler Madde 46- Hasta haklarının Devlet memuru veya diğer kamu görevlisi personel tarafından ve görevleri sırasında herhangi bir biçimde ihlali halinde uygulanacak müeyyideler aşağıda gösterilmiştir: a) Kamu görevlisi olan personelin fiilinin niteliğine göre, soruşturmacı tarafından hakkında disiplin cezası öneri edilmiş ise, mevzuatın öngördüğü disiplin cezaları yetkili amir veya kurullarca usulüne göre takdir edilir. b) Hak ihlali aynı zamanda ceza hukukuna göre suç teşkil ettiği takdirde, memur olan personel hakkında, Memurin Muhakematı Hakkında Yasası Muvakkat hükümlerine göre yapılan soruşturma sonucunda lüzum-u muhakeme kararı verilir ise, dosya cumhuriyet Başsavcılığı na gönderilerek ceza davası açılması ve böylece personel hakkında fiiline uygun bulunan cezai müeyyidenin tatbiki sağlanır. c) Anayasa'nın 40 ıncı maddesinin iki. fıkrası, 129 uncu maddesinin beşi. fıkrası ve 657 sayılı Devlet Memurları Yasasının 13. maddesi ve ilgili diğer mevzuat uyarınca, memurların ve diğer kamu görevlilerinin hukuki sorumluluğu doğrudan doğruya memur aleyhine açılacak dava yolu ile gerçekleştirilemez. Dava, 43. maddede gösterilen usule göre, ancak idare aleyhine açılabilir. Bu personelin hukuki sorumluluğunun doğması, idare aleyhine açılacak dava sonunda tazmin kararı verilmesine bağlıdır. Kamu görevlisi personelin verdiği zarar, mahkeme kararı üzerine idare tarafından tazmin edildikten sonra, müsebbibi olan sorumlu personele rücu edilir. d) Kamu görevlisi personelin mesleklerini resmi görevleri dışında serbest olarak icra etmekte iken işledikleri fiillerden dolayı haklarında 47. maddeye göre işlem yapılır. Kamu Görevlisi Olmayan Personelin Sorumluluğu Madde 47- Hasta haklarının Devlet memuru veya diğer kamu görevlisi olmayan personel tarafından herhangi bir biçimde ihlali halinde uygulanacak yaptırımlar aşağıda gösterilmiştir: a) Kamu görevlisi olmayan personel; hakları ihlal edilen hastanın doğrudan vaki olacak şikayeti üzerine veya bu fiillerin başka biçimde tespiti halinde Bakanlık veya başka kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan bildirim üzerine, bunların özel yasalara göre kurulmuş olan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları haysiyet divanlarınca disiplin cezaları ile cezalandırılabilir. b) Kamu görevlisi olmayan personelin hasta haklarını ihlallerinden doğan hukuki sorumlulukları, genel hükümlere göre doğrudan doğruya kendilerine veya bunları çalıştıran kurum ve kuruluşlara karşı veya hem kendilerine ve hem de çalıştıranlara karşı birlikte dava açılarak ileri sürülebilir. c) Kamu görevlisi olmayan personel hakkında, ceza hukukuna göre suç teşkil eden fiilleri sebebiyle cezai müeyyideler tatbik edilmesi, genel hükümlere göre doğrudan doğruya cumhuriyet savcılıklarına yapılacak ihbar veya şikayet yoluyla gerçekleştirilebilir. Son Hükümler DOKUZUNCU BÖLÜM Kurum ve Kuruluş Yetkililerinin Görevi

113 Madde 48- Sağlık kurum ve kuruluşlarının yetkilileri; bu Yönetmelik'te ve diğer mevzuatta belirtilen hasta haklarının lafzına ve ruhuna uygun olarak kullanılabilmesine yardımcı olmak amacı ile bu Yönetmelik'te gösterilen "hasta hakları"nı bir liste, tabela veya broşür haline getirerek, bunları sağlık kurum ve kuruluşunun, hastalar, personel ve ziyaretçiler tarafından kolayca ulaşılıp okunabilecek uygun yerlerinde bulundurmak da dahil olmak üzere, gereken bütün önlemleri almakla mükellef ve yetkilidir. Saklı Olan Hükümler Madde 49- Milli güvenliğin, kamu düzeninin, kamu yararının, genel ahlakın ve genel sağlığın korunması maksatları ve yasa hükümleri ile getirilen özel düzenlemeler ve sınırlamalar saklıdır. Yürürlük Madde 50- Bu Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 51- Bu Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür.

114 IV. İŞ DİSİPLİNİ ve ZAMAN YÖNETİMİ İŞ DİSİPLİNİ Disiplin: Konulan yeni kuralların herkes için bir alışkanlık haline gelmesini sağlamaktır. İş disiplini: Kurum ve işletmelerde düzeni sağlamak için kullanılan hem basit hem de kurumun en küçük ayrıntılarının denetimini sağlayan ve diğer iyileştirme çalışmalarının temelini oluşturan bir sistemdir. İş yerini organize ve standardize eden sistematik bir yaklaşımdır diyebiliriz. İş disiplini, güvenliğin artırılmasına, iyileştirilmiş iş akışının sağlanmasına, daha iyi hizmet kalitesinin elde edilmesine, savurganlığın önlenmesine ve çalışma ortamında kontrol ettiklerimiz hakkındaki verimliliğimizin artmasına yardımcı olur. Araç-gerecin, malzemenin ve insanların çalışma ortamında, yeni bir yaklaşımla bir arada var olmaları gerektiğinin miktarlarını belirler.toplam kalitenin bir parçası ve sürekli gelişmenin ayağıdır. İş disiplininin amacı, verimliliği arttırmak, çalışma ortamını temiz, düzenli ve kullanıma uygun bir şekle dönüştürmektir. İş Disiplininin Kurumlara Yararları Aksaklıkları azaltır. Verimliliği artırır. İsrafı azaltır. İş güvenliğini arttırır. Devamsızlığı azaltır. Motivasyonu yükseltir. Hizmetin devamlılığını düzenler. İş Disiplininin Çalışan Personele Yararları Ürettiklerini sergilerler. Bakış açılarını genişletirler. Kendilerini yönetirler. Alışkanlıklarını gözden geçirirler. Sorunlar erken teşhis edilir. Keyifle çalışan ortam hazırlanır. Katılım ve paylaşımı arttırır. İş Disiplininin Topluma Yararları Kuruluşun performansından memnuniyet duyulur. Hizmet adaletli alınır. Toplum, hizmeti ucuza mal eder. Toplum, hizmeti zamanında alır. Kuruluş-toplum ilişkileri iyileşir. Kuruluş-toplum ilişkilerine zamanında tepki gösterir. Artan toplum talepleri karşılanır. ZAMAN YÖNETİMİ Yapılanı yeterli bulmamak insanın ileri gitmesinde ilk adımdır. Zaman yönetiminde planlama, uygulama, kontrol etme, önlem alma önemlidir. Planlamazsan bilemezsin, bilemezsen kontrol edemezsin, kontrol edemezsen daha iyi olamazsın. Zamanını iyi düzenleyemeyen bir insan kaçınılmaz olarak stres altındadır. İçinde yaşadığımız çağın en önemli özelliklerinin başında, zaman darlığı gelir. Zamansızlıktan şikayet edenler büyük çoğunlukla zamanlarını nasıl kullanacaklarını bilmeyenlerdir. Ne yazık ki, zamanı kontrol edememek yaşamı kontrol

115 edememektir. İnsanın her an zaman baskısını hissetmesi büyük bir stres yaratır, insanın aklı yapılması gereken bir sonraki işte olduğu için yaptığı işteki verimi azalır ve yaşanan zaman bir an önce geçmesi gereken bir şeymiş gibi algılanır. Aşırı iş yükü ve zamansızlık bir süre sonra yaşam biçimi olmaya başlar,bu durumda insanın sağlığı bozulmaya başlar, stresin yol açtığı çeşitli hastalıklar ortaya çıkar ve yaşamdan aldığı zevk azalır. Zamanı etkili ve etkin biçimde kullanmak zordur. Bu demektir ki işlerin tamamlanması ve sonuçların zamanında alınması için çok fazla ve iyi çalışmak gerekir. İyi bir zaman yönetimi, işin ve yaşamın tüm yönünü olumlu bir biçimde etkiler. Zaman yönetimi; zamanı mümkün olduğunca etkin ve etkili bir biçimde kullanma ve denetleme sistemidir. Kötü bir zaman yönetiminin neden olacağı başlıca belirtiler şunlardır: Acelecilik Seçenekler arasında devamlı bir bocalama Birçok boş zamanın üretici olmayan etkinliklerle gevşek veya yorgun geçirilmesi Belirli bir zamanda bitirilmesi gereken işlerin zamanında bitirilmemesi Dinlenmek veya kişisel ilişkiler için yetersiz zaman Ayrıntılar veya yapılacak işlerin altında ezilme duygusu ve zamanın büyük bir bölümünde yapmak istemediğimiz şeyleri yapmak Zaman yönetimi teknikleri, bu belirtilerden kurtulmanın yollarını gösterir. Zaman Yönetimi Teknikleri Başlıca şu aşamaları içerir; a. İşin analiz edilmesi b. Organize olmak c. Başarılı bir biçimde işleri delege etmek(devretmek) d. Bürokratik işlerin halledilmesi e. Toplantıların yapılması f. Zaman kaybettirici etkinliklerin denetimi g. Boş zaman kazanmak ve boş zamanı değerlendirmek İşin Analiz Edilmesi Başlangıç olarak, ne yaptığınızın ve ne yapacağınızın ayrımında olabilmeniz için, kişisel, bölümünüze ait ve kurumsal amaçlarınızı bilmelisiniz. Bu amaçların özellikleri şunlar olmalıdır : Spesifik: Tam olarak ne yapmayı tasarladığınız ve nereye gittiğinizi bilmeniz gerekir. Gerçekçi : Amaçlar ulaşılabilir yani sizin bölümünüzün ve kurumunuzun ulaşabileceği amaçlar olmalıdır. Zamanlanmış: Çeşitli işlerin ve görevlerin ne zaman yürütülüp bitirileceğini ve tüm amaçları ulaşılması için amaç tarihlerini bilmelisiniz. Ölçülebilir: Amaçlara tamamen ve zamanında ulaşılıp ulaşılamadığını ya da onlara ne kadar uzak olduğunuzu görebileceğiniz bir değerlendirme çizelgesinde görülebilmelidir. Organize Olmak İşleri önem ve aciliyet sırasına koymak gerekir. Gelecek günler haftalar ve aylar boyunca planlanan etkinlikleri kaydetmek için bir takvim sistemi kullanılabilir. Gündelik iş yükünüzü düzgün ve etkili bir biçimde listelemek işe yarayabilir. Başarılı Bir Biçimde İşleri Delege Etmek (Devretmek) Delege etmeyi, belli işleri ve görevleri bir kişiden diğerine,genellikle de üstten asta devretme süreci olarak tanımlayabiliriz. Her şeyden önce, diğer insanlar da çeşitli işleri sizden iyi değilse bile sizin kadar iyi yapabilirler. Böylece siz de değerli zamanınızdan tasarruf edersiniz, bunu doğru biçimde yararları ve geri çekilmeleri ile anlamanız gerekir. Gerektiğinde seçilmiş etkinlikleri belli kişilere tahsis

116 etmelisiniz. Bürokratik İşleri Halletmek İş mekanınızı bürokratik işlerin etkin biçimde halledilmesine uygun bir biçimde düzenlemelisiniz. Yazışmanın mümkün olduğunca hızlı olabilmesi için etkin okuma ve yazmayı bilmeniz de çok önemlidir. Yazmak veya okumak yerine, ne zaman telefon edeceğinizi bilmek de iyi bir düşüncedir. Toplantıları Düzenlemek İş arkadaşlarınızla toplumsal ilişkilerde yapılması ve yapılmaması gereken şeyleri bilmelisiniz. Örneğin arkadaşça davranın; ama koridorlarda amaçsızca gevezelik ederek zaman kaybetmeyin. Kahve veya öğle yemeği molalarında resmi olmayan toplantıları başarılı bir biçimde yapabilirsiniz. Tıpkı bunun gibi bölümünüzde üstlerinizle yapılan resmi toplantıları da cesaretle karşılayabilmelisiniz. Zaman Kaybettirici Etkinlikleri Denetlemek Zaman kaybettirici etkinlikler ister kişiler tarafından isterse telefon aracılığıyla yapılsın siz bu bölünmelerle başa çıkabilmelisiniz. Bazen başka insanların sorunlarını çözmek üzere çağrılabilirsiniz; bunu yapabildiğiniz kadar hızlı ve etkin bir biçimde yapın. Bu zaman kaybettiricilerin çoğu kararlı olmakla denetlenebilir. Boş Zaman Kazanmak ve Boş Zamanı İyi Değerlendirmek Zaman yönetimi sisteminiz başarılı olursa ve olduğunda, genellikle günün başında ya da sonunda bir miktar boş zaman kazandığınızı fark edersiniz. Boş zamanlarınızda rahatlamayı ve eğlenmeyi öğrenmeniz de çok önemlidir. Çok iyi çalışarak dinlenmeyi hakkettiniz, işinize dönmeye ve yüzde yüz verimli olmaya hazır olabilmeniz için kendinizi yenilemeye gereksiniminiz var. ZAMAN YÖNETİMİNİN YARARLARI 1. Zamanınızı denetleyebilir ve yönetebilirsiniz. Ne zaman ve ne olacağına karar verebilirsiniz. 2. İşler daha hızlı ve daha iyi yapılır, kurum içinde üretkenlik artar. 3. Boş zaman artacaktır, rahatlama olanağı olacaktır. Zinde, sağlıklı ve yenilenmiş birey daha çok çalışacak ve zamanını verimli kullanacaktır. 4. Zaman yönetimi, denetimli, etkili ve etkin birey her zaman (Transfer ve yükselme fırsatları çıktığında) akranlarının dikkatini daha çok çeker. ZAMAN YÖNETİMİNİN ZORLUKLARI Zaman yönetimi sistemini yürütmek kolay değildir. Karşılaşılabilecek bazı engeller vardır. Bunlar; Tutumlar, Alışkanlıklar, İş yükü, Kurumsal kültürdür. Tutumlar Daha önce olup biten her şeyle ilgili yeniden düşünmeyi, o güne kadar ki performansın yetersiz hatta kimi bakımlardan tamamen başarısız olduğunun kabulünü de içerebilecek bir tutum değişikliği gerekir. Amaçların ilk kez oluşturulması işlerin ve zaman çizelgelerinin yeniden değerlendirilmesi, çalışma pratiklerinin tamamının zaman yönetimi açısından değişmesi gereklidir. Zamanın tasarruf edilmesi ve mümkün olan en iyi biçimde kullanılması, öncelikli hale gelmelidir. Alışkanlıklar

117 Eski alışkanlıklar güç kaybolur: sözü doğru bir sözdür, özellikle de zaman yönetimi ile ilgili olduğunda. Sistem yalnızca evrensel olarak uygulanmamalı, aynı zamanda yürümelidir de. Kötü alışkanlıkların kısa bir süre sonra yeniden ortaya çıkması büyük olasılıktır. Anılar, takvimler ve kontrol listelerinden daha dayanıklıdır, karmaşık bir bürokratik iş yarına kadar bekleyebilir, kahve molaları yeniden uzayabilir. Yeni ve zaman yönelimli alışkanlıklar geliştirilmeli ve bunlara bağlı kalınmalıdır. İş Yükü Kimi zaman bir insanın iş yükü öyle ağır, çeşitli ve sürekli görünebilir ki, bu işin zaman yönetimi sistemi içinde yeniden yapılandırılması olanaksız gibidir. Bütün işler acil ve önemlidir, takvim her zaman doludur, kimse işi o kadar iyi yapamaz, o kadar çok bürokratik iş halledemez, o kadar çok toplantıya katılamaz vb... Ama iş yükünün niteliği ve düzeyi ne olursa olsun, uygun bir sistemin geliştirilmesi, durumu iyileştirecektir. Kurumsal Kültür Kurumun yapılandığı ve işlediği tarz, zamanın bilincinde olan bir yönetici için sorun olabilir. Bir ekibin parçası olarak çalışmak zorluklar olabilir ve kendi etkinliklerinin sonuçlanabilmesi için diğerlerinin işlerinin bitirmesi gerekebilir. Muhtemelen işler son dakikadan önce görülebilir ve bir zaman çizelgesine yerleştirilebilir nitelikte değildir, sürekli olarak beklenmeyen değişikliklerin yapılması gerekmektedir. Bütün bunlarla birlikte planlama güçtür; ama eğer uygun bir sistem kurulabilirse olanaksız değildir. STRES Stres Latinceden türetilmiş bir sözcüktür. Anlamı güçlenme, gerilme ve baskıdır. Ayrıca sözcük bütünlüğünü koruma ve esas durumuna dönmek için çaba harcama halini de ifade eder. Beehr ve Newman stresi yine kişi ile çevresi arasındaki etkileşimden doğan bir durum olarak tanımlamaktadır. Aynı yazarlar iş stresini ise kişilerde meydana gelen ve onları normal etkinliklerinden sapmaya zorlayan değişik bir durum olarak ifade etmektedir. Hans Selye stres sözcüğünü, organizmanın içindeki çevreye karşı aldığı durum olarak tanımlamıştır. Bireyde bir dizi etki yaratan çevresel uyarıcıya stresör, bireyin bu tür uyarıcılara karşı gösterdiği tepkiye de stres, demiştir. Selye stresi, organizmanın kendi yaşamını ve çevreye uyumunu tehdit eden bir unsura gönderdiği ve varoluşsal değeri olan bir savunma ya da kaçma tepkisi olarak tanımlamıştır. Savaşma ya da kaçma tepkisi bir tehlike ile yüz yüze gelen canlının, başa çıkamayacağına inandığı bu tehlikeden uzaklaşmaya çalışması, başa çıkacağına inandığı tehlike ile savaşması ve böylelikle yeni duruma bir uyum sağlamasıdır. Olumlu stres, bireyleri daha yüksek düzeyde performans ve yaratıcılık girişimlerine yönlendirir. Kişisel büyüme ve mesleki gelişme için teşvik edicidir. Yaratıcı gerilim olarak da kullanılan olumlu stres cesaret, enerji ve iş görenin görevlerini yapmasında veya kariyer isteğinde etkilidir. Bunlar yaşamı ilgi çekici kılar. Olumsuz stres, genellikle mutsuzluk ve zararlı etkiler yapar. Stres çok kuvvetli ve uzun süreli ise uyum kapasitesini yıpratabilir veya zararlı fiziksel ve duygusal etkisi olabilir. Örgüt Stres Etkenleri Örgütlerde ortaya çıkan stres kaynaklarını örgüt içi ve örgüt dışı olarak iki

118 noktada toplamak mümkündür. 1. Örgüt Dışı Stres Etkenleri Bireyin karşı karşıya kaldığı toplumsal ve teknolojik değişimlerin, aile ilişkilerinin, gün içerisindeki ulaşım sorunlarının ve yaşanan yerin değiştirilmesinin, ekonomik kusurların, ülke sorunlarının birer stres kaynağı olduğu bilinmektedir. Bireyin aile içinde eşi ile olan ilişkileri, eşin ölümü veya aile bireylerinden birisinin ölümü önemli stres kaynaklarındandır. Kişinin kendisinin veya aile bireylerinden birisinin hastalığı, evlenme, ekonomik zorluklar, yakın arkadaşlarından birinin ölümü gibi etkenler de birer stres kaynağıdır. 2. Örgüt İçi Stres Etkenleri Örgütsel stresin görünümünü tam olarak anlamak için, stresin iki etmeninin etkileşiminden doğduğunu göz önünde tutmak gerekir. Bu iki etmen, bireysel özellikleri ile örgütsel veya işle ilgili özelliklerdir. Bunlar bir durumda stres tepkisini başlatır. Örgütsel stres, örgütle ya da işle ilgili olarak herhangi bir beklentiye karşı bireysel enerjinin harekete geçmesidir. Örgütte işin kendisi, bir zorlanma etkenidir. İş görenin kişilik özellikleri ve işini zorluk kaynağı olarak görmesi, iş göreni daha işin başında zorlanmaya başlar. Her örgüt yapılan işe, kullandığı teknolojiye, çevresel koşullara, üyelerinin eğilim ve deneyimlerine, örgüt içi gruplaşmalara, çatışmalara, örgütün yarattığı iklime ve öteki etmenlere göre stres kaynakları geliştirir. İş stresi, oldukça evrensel bir stres türüdür. Pallentier e göre iş stresi iş arkadaşları arasındaki çatışma, yönetici ile çatışma, iş doyumsuzluğu, işteki sorumlulukların fazla olması, toplamsal desteğin az olması, iş beklentilerinin belirsizliği veya zaman baskısından kaynaklanabilir. Bazı kişiler kendilerinden işlerinde beklenen performansı göstermek için yeterli eğitimi almadıkları, bazıları ise, işlerinde yer alan durumların onların becerilerini kullanmalarına izin vermediğini düşündükleri için strese girebilir. İş çevresinde ve bireyler arasında her zaman çatışmalar ve uyumsuzluklar vardır. Bunlar şiddetli stresle sonuçlanabilir. İş dünyasındaki stres etmenleri; ağır iş yükü, hafif ve monoton işler, rol karmaşası, kontrolün elden kaçması, sosyal destek eksikliği, çevresel stres etmenleri, hızlı imalat teknolojisi, artan ölçülerde otomasyon, vardiyalar ve gece çalışmaları şeklinde sıralamak da mümkündür. Aşağıda yine işe bağlı stres kaynakları altı kümede toplanmaktadır. Ayrıca kişilik yapısının da bir stres etkeni olduğu belirtilmektedir. Birey - Kişilik - Algılama - Deneyimler Bireyin Örgüt İçerisindeki Rolü - Rol çatışması - Rol belirsizliği - Kişilerden sorumlu olma - Kararlara katılmama İşin yapısal özelliği - Çok fazla veya çok az iş

119 - Kötü çalışma koşulları - Zaman baskısı Kariyer Gelişimi - Aşırı ödüllendirme - Yetersiz ödüllendirme - İş güvenliğinin yokluğu Örgüt İçi İlişkiler - Yönetici ile yetersiz ilişki - İş arkadaşları ile yetersiz ilişki - Yetki ve sorumluluk dağılımındaki güçlükler Örgütün İç Çevresi - Davranışların kısıtlanması - Bölüm içi politikalar - Yeterli danışman eksikliği Örgütün Dış Çevre İle İlişkileri - Örgütün istekleri ile ailenin beklentilerinin çatışması - Örgütün bireylerden beklentilerinin, bireyinki ile ters düşmesi 3. Stres Belirtileri Stres bireylerde zaman içinde süresi ve miktarına bağlı olarak belli sonuçlar yaratmaktadır. Az miktarda ve kısa süreli stres olumlu etkilerde bulunabilirken uzun süreli ve yoğun bir stres bireyin dengesini alt üst ederek çeşitli belirtilerin meydana gelmesine neden olabilmektedir. Bireyin stres altında olduğunu gösteren belirtiler şunlardır : Bedensel Tepkiler: baş ağrıları, sırt ağrıları, kas krampları, az uyumak, hazımsızlık.. Psikolojik Tepkiler: yorgunluk, kaygı (endişe), gerginlik, depresyon, can sıkıntısı, dikkat toplama güçlüğü, kendine olan güven azalması... Davranışsal Tepkiler: sigara ve alkol kullanımının artması, duygusal ve fevri davranışlar, kazalar... Sosyal Tepkiler : ev çevresinde diğer insanlarla kurulan ilişkilerde azalma, aile içinde ve toplum içerisinde sosyal rollerin yürütülmesinde beceriksizlik, toplumsal yalıtım...sailer ve arkadaşları stres kaynakları karşısında geliştirilen stres tepkilerini aşağıdaki gibi göstermiştir... Subjektif Tepkiler: depresyon, bıkkınlık ve tatmin olamama... Davranışsal Tepkiler : aşırı yemek yemek, içki veya sigara içmek, saldırgan davranış, yapılan hatalardaki artış ve ilaç müptelası olmak... Duygusal Tepkiler: dikkatini yoğunlaştıramama veya karar verememe, sık sık meydana gelen unutkanlıklar ve eleştirilere aşırı hassasiyet... Fizyolojik Tepkiler: kandaki şeker seviyesinin, kan basıncının ve kalp atış hızının artması, ağzın kuruması, baş ağrıları, ülser, kronik kalp rahatsızlıkları, göz bebeğindeki büyüme... Örgüt ile İlgili Tepkiler: devamsızlık, verimsizlik, yüksek işgücü devir hızı, kötü çalışma atmosferi, iş tatminsizliği, yüksek kaza oranı ve insanlarla ilişkilerinin bozulması... Bu araştırmada stres belirtileri fiziksel, davranışsal ve psikolojik belirtiler olarak ele alınmıştır.

120 Stresin Performansa Etkileri İş konusundaki araştırmalar, daha çok stresin olumsuz etkileri üzerinde yoğunlaşmışlardır. Stresin fazlası fiziksel ve duygusal bozukluklara ve etkinliğin azalmasına yol açabilir. Özellikle stresin uzun bir süre devam etmesi ile sorunlar ortaya çıkabilir ; çünkü insan yapısının strese dayanma gücünü yeniden oluşturması olanaklı değildir. İnsanların strese karşı ayrımlı dayanma düzeyleri vardır. Eğer bu belli nokta aşılırsa birey işi daha az başarılı, daha endişeli, yorgun ve yanılmaya daha yatkın hale gelir. Herhangi bir nedenle yeterlik ve güven duygularında azalma olduğu hissettiğinde, stres olumsuz hale dönüşmektedir. Olumsuz stresin performansa etkileri şunlardır: İşe gitmede isteksizlik: Kendilerinde stres yaratan birey, küme, durum veya ortamlarla yüz yüze gelme endişesi bireyi işe karşı olumsuz tutumlara yöneltmektedir. Bunun sonucunda ise tek başına işe gitme zorunluluğu bile önemli bir gerilim ve kaygı nedeni olmaktadır. Örgütten ayrılma : Bir örgütte sürekli olarak stres altında çalışmak kişilerin örgütle bütünleşmesini ve iş tatminini engeller. İş görendeki yetersizlik duygusu: İş görende öğrendiği, alışkanlık haline getirdiği bir işin kendisine verilmemesi ve bilgileri dışında kalan bir işi yapmaya zorlanması, yapmak isteyip yapamamasının verdiği bir bunalım ortaya çıkmaktadır. İşbirliği sağlayamama: Çeşitli nedenlerle stres içinde bulunan bireyler başkalarıyla iş amaçlı işbirliği kurmada isteksiz ve gönülsüz davranırlar. İşte hata yapma: Stresin şiddeti ve süresi uzadıkça bilişsel işlevler süreçler bozulur. Dikkat ve bellekle ilgili yakınmalar sıkça ortaya çıkar. İşten Uzaklaşma İsteği : İşgören çalıştığı örgüte, yaptığı işe ve çalışma arkadaşlarına yeterince uyum sağlayamazsa devamsızlık gösterir. İsabetsiz karar verme: Stres altındaki bireyler çoğu kez sorunu tam olarak algılayıp uygun seçenekleri ortaya koyarak, bunların arasından en uygun olanı seçebilecek dikkat ve yoğunluğa sahip olamazlar. Nitelik ve nicelik düşmesi: Yaşadığı stres iş görenin verimliliğinde düşme yaratacaktır. Tükenme: Tükenme yaşayan bireyler, genellikle kişisel olarak yorgunluk ve mesleki doyumsuzluk hisseder. Başlıca tükenme nedenleri, işte hayal kırıklığı, iş yükü ve bürokratik engellerdir.bireysel olarak tükenmişlik hissinin yaşanması, kişinin kendisine ve çevresine yabancılaşmasına, mutsuzluklara ve ailesi ile ilgili sorunlara yol açabileceği gibi, iş performansında düşme, işe geç gelme, devamsızlık, ilgisizlik, çalışma arkadaşlarıyla uyumsuzluk, yönetime karşı olumsuz tutum gibi örgütsel sorunlara da yol açabilir. STRESLE BAŞA ÇIKMA YOLLARI Stresle başa çıkma ruh ve beden sağlığını korumak, üretici ve verimli bir yaşam sürmek için gereklidir. Stresle başa çıkma programlarında amaç, kişiye stres oluşturan öğeleri ve bunlara verdiği tepkileri tanıtmak, problemlerin doğru teşhisine yardımcı olmak, stres vericileri yönlendirmek, kendini fizyolojik ve psikolojik zararlardan korumak için yöntemler öğretmek ve geliştirmektir. Stresle baş etme yollarını bireysel ve örgütsel stratejiler olmak üzere iki grupta toplamak mümkündür: A) Bireysel başa çıkma yöntemleri: Bireysel olarak kullanılan bazı stratejiler, stresle başa çıkmada çok gerekli ve önemli yer tutmaktadır. Bu stratejilerin ortak yönü, hemen hemen tümünün kişisel alışkanlıklar ile fiziksel, psikolojik ve davranışsal

121 yapıların kontrol altına alınmasını öngörmeleridir. Böylece bedende başlayan ve zararlı olan stres tepkisine karşı önlemler alınarak etkisiz kılınmaya çalışılmaktadır. Stresle başa çıkmada çeşitli teknikler vardır. Ne var ki, bunlardan her biri herkes için en iyisi olmayabilir. Birey kendisi için stres azaltıcı en iyi yolu seçip uygulayabilmelidir. 1. Egzersiz: Günümüzde her yaştan insan için yürüyüş, koşu, yüzme, bisiklete binme, aerobik, hafif top oyunları, tenis gibi egzersizler stresle mücadelede çok önemli bir yer tutmaktadır. Bedende yüksek düzeyde duygusal ve sinirsel değişim olurken, bedensel hareketin çok az olması, stresi artırmaktadır. Bu duruma düşmemek için stres altında olan bireylerin sık sık bedensel hareket yapmaları gerekmektedir. 2. Solunum Egzersizleri: Bedeni kontrol etme yolundaki çabaların ilk adımı solunumu kontrol etmektir. Doğru ve derin nefes almayı öğrenmek, gevşemeyi öğrenmek yolunda atılan en önemli adımdır. Doğru ve derin nefes almanın, doğrudan damarları genişletme ve kanın (dolayısıyla oksijenin) bedenin en uç ve en derin noktalarına kadar ulaşmasını sağlama özelliği vardır. İyi nefes ağır, derin ve sessiz olmalıdır. İyi bir nefes almak için oturarak veya uzanarak, yavaş yavaş ve derin nefes almak gerekir. Bir dakika içinde normalde alınan nefes sayısının yarısı kadar, düzenli ve ağır nefes alınarak beş dakika sürdürülmelidir. Bu nefes alma yöntemi günde iki kez tekrarlandığında gerginliği azaltmaktadır. 3. Meditasyon: Meditasyon, düşüncenin yoğunlaştırılması değil, dikkat toplama işleminde egemenlik sağlamaya yardımcı olan bir idmandır. Amaç bireyi zihinsel kaygı, gerilim ve kuruntulardan uzaklaştıracak bir rahatlık ve sakinliğe ulaştırmaktır. 4. Biofeedback (Biyolojik Geribildirim): Biofeedback insanın normal ve normal dışı olan ve kendisinin ayrımında olmadığı fizyolojik tepkilerinin bir araç yardımıyla ayrımında olduğu ve bir eğitim programı içinde otonom etkinliklerinin (beden sıcaklığı, ter bezi salgısı vb.) istenilen yönde düzenlemeyi öğrendiği bir yöntemdir. Biofeedback bir anlamda insanın kendi iç fizyolojik etkinliklerini gözleyebileceği bir penceredir. 5. Gevşeme (Relaxasyon): Gevşeme hareketlerinin gerginlik durumunda sağladığı rahatlama, bireylere stresli durumlarda daha çok yardımcı olacaktır. Gevşeme tekniği algısal ve performans açısından yararlar sağlar. Bu teknikle eğitilmiş bireylerde dikkat alanı genişler, düşünce berraklaşır ve duyular keskinleşir. 6. Beslenme: Araştırmalar beslenme ile stres arasında bir ilişki olduğunu göstermiştir. Bazı yiyeceklerin stres tepkisini başlattığı, arttırdığı, hatta strese karşı daha duyarlı hale getirdiğini bilinmektedir. Örneğin; çay, kahve, kakao ve çikolatada bulunan kafeinin kendisi stres yaratan bir maddedir. Bu nedenle stresle daha etkili olarak başa çıkabilmek için beslenme düzeni ve beslenme alışkanlıkları gözden geçirilmelidir. 7. Toplumsal Destek: Toplumsal destek kavramı, bireyin başka bireylerle veya gruplarla var olan iletişimini anlatır. Başta aile olmak üzere, çeşitli arkadaş grupları ile olan ilişki ve dostlukları da stres düzeyini olumlu yönde etkileyen etmenlerdir. Bireylerin aile, toplum ve iş yaşamlarında birlikte oldukları diğer insanlar tarafından desteklenme düzeyleri, paylaşım oranları ve birliktelikten aldıkları zevk, onların stresle mücadele etmedeki başarı düzeylerini artırmakta ve stresten daha az zarar görmelerini sağlamaktadır. 8. Sosyal, Kültürel, Sportif Etkinliklere Katılma: Stresle başa çıkmada bireylerin iş dışındaki boş zamanlarını geçirmek için yaptıkları etkinlikler önemlidir. Boş zaman değerlendirme, bireyin öz benliğine uygun ve yapmaktan zevk aldığı toplumsal, kültürel, sportif ekinliklere katılarak, kişinin günlük yaşamının sıkıcılığından kurtulması ve insanlarla etkileşerek toplumsal bir kişilik kazanması olarak açıklanmaktadır.

122 Ayrıca hobilerle uğraşmak, bireylere boş zamanda değişik bir işle uğraşmak, zevk almayı ve gevşemeyi yaşamak, başarmak ve kendini anlatmak gibi çok önemli yararlar sağlar. 9. Masaj: Stres tepkisinin yavaşlatılması ve önlenmesinde birçok açılardan yarar sağlar. Masaj kasların gevşemesine yardım eder ve masaj sırasında bütün vücuda kaygıyı azaltan düşünmekten çok hissetmeye olanak tanıyan tatlı bir rahatlama duygusu yayılır. Böylece bilinçli yapılan bir masaj, bireyi stresin kargaşasından uzaklaştırarak sağlıklı bir dinlenme olanağı sağlar. 10. Dua ve İbadet: İnsanı sadece fizyolojik açıdan ele almak hata olacaktır. Nitekim modern yönetim yaklaşımına göre insan; sadece çalışan ve üreten yönüyle değil, bunların yanında ruhi yönüyle de birtakım tatmin edilmesi gereken ihtiyaçları olan bir varlıktır. Dua; insanın yaratılışından bugüne kadar devam eden, sıkıntılardan kurtulmak veya isteklerin gerçekleşmesi için, tüm bunlara sözü geçecek sonsuz güce sığınma isteğidir. İbadet ise insanın kendi inancını belli hareketlerle ifade etme şeklidir. Dua ve ibadet kişinin umut ve iyimserliğini artırır. 11. Zaman Yönetimi: Zaman yönetiminin amacı zamanı gereksinim ve isteklerini karşılayabilecek biçimde kontrol altında tutabilmektir. Zaman yönetiminde amaç saptamak, amaca ulaşmak için planlama yapmak, planı uygulamaya hemen başlamak, bitiş zamanını saptamak ve son olarak amaca ulaşana kadar çalışmaya devam etmek gerekir. Zaman baskısının yarattığı stresle başa çıkmada, zamanı iyi yönetmek en uygun yoldur. B) İş Yaşamındaki Stresle Başa Çıkmada Örgütsel Stratejiler: İş stresini azaltmak ya da önlemek için örgüt düzeyindeki stres kaynaklarının kontrol edilmesi ve azaltılması için yapılan yönetsel düzenlemelerdir. 1. Örgütsel İklim Yaratmak : Örgütün psikolojik ortamına örgütsel iklim denir. Birçok büyük örgütte, bürokratik ve resmi bir yapı ile birlikte katı ve kişisel olmayan bir hava vardır. Bu durum önemli bir stres kaynağıdır. Daha az merkeziyetçi, kararlara katılımı sağlayan, yukarıya doğru iletişime izin veren bir yapı kurulması önemli bir başa çıkma stratejisidir. Örgüt üyelerinin çoğunluğu işlerinden ve rollerinden doyum aldıklarını hissetmelidirler ve birbirleriyle ilişkileri iyi olmalıdır. Üst yöneticiler, personelin değer ve isteklerini anlamalı, karar verme ve planlama süreçlerine onların katılımını sağlamalıdır. 2. İş Zenginleştirilmesi : İş zenginleştirme hem işin içerdiği sorumluluk, tanınma, başarı fırsatı gibi etmenlerin, hem de ayrımlı beceriler, görevin kimliği ve anlamlılığı gibi işin özüne ilişkin niteliklerin geliştirilmesini içerir. Zenginleştirilmiş görevler, daha rutin ve yapılandırılmış işlere göre stres kaynaklarının azaltılmasını sağlayacaktır. 3.Örgütsel Rollerin Belirlenmesi ve Çatışmaların Azaltılması :Rol çatışması ve belirsizlikler, bireysel stres kaynaklarının başında gelmektedir. Yöneticiler, örgütsel rollerin belirsizliğini ve çatışmalarını ortadan kaldırarak, bunun neden olduğu stresi azaltabilirler. Her görev iş görene destek olacak açık beklentileri ve gerekli bilgiyi içermelidir. Bu amaçla örgütte herkes tarafından anlaşılan ve kabul edilen açık bir iş bölümü sistemi getirilmelidir. 4. Mesleki Gelişim Yollarının Planlanması ve Danışmanlık : Büyük örgütlerde bireylerin sonraki pozisyonlarının ne olacağı ve ne yapacaklarını bilmemek büyük bir stres kaynağıdır. Oysa mesleki planlama tekniklerinin kullanılması örgütlerde stresle mücadele etmede önemli bir rol oynamaktadır. Bu tekniklerin bazıları şunlardır: İletişim fırsatları yaratmak için açık işlerin listesini, iş tanımlarını göndermek ve kişilerin kendilerine daha uygun başka işlere geçmelerine izin vermek, Değişme için belirlenmiş eylem planları ve saptanmış amaçlarla ilgili olarak bireylere yardımcı

123 olmak için uygulamalı çalışmalar ve eğitim etkinliklerinin düzenlenmesi, Bireyleri yeni meslek ve etkinliklere hazırlamak için gerekli bilgi ve becerilerini artıracak eğitimler düzenlenmesi, İş doyumunu artırmak ve kişisel gelişmeyi sağlamak için örgüt geliştirme ve iş düzenleme çalışmalarının yapılması, Çalışanların iş ve meslek değişiklikleri yapmalarına fırsat veren bireysel programların artırılması. Stres danışmanlığı, kişilerin kendi başlarına çözümleyemedikleri stresli olayları profesyonel danışmanlar yardımıyla çözmeleridir., 5. Neşeli bir ortam hazırlamak: İş yerinde neşeli bir ortam, çalışanlar üzerinde mizah duygusunu geliştirerek stresi azaltmaktadır. İş yerindeki mizahın ve insanları güldüren etkinliklerin artırılması çalışanların verimliliklerini artırmaktadır.

124 V. SAĞLIK HİZMETLERİNDE AFET VE KRİZ YÖNETİMİ YASAL DAYANAKLAR 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 224 Sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesine Dair Kanun, 2935 Sayılı Olağanüstü Hal Kanunu, 7269 Sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun un gün ve 1051 sayılı Kanun'la değişik 4. Maddesi gereğince hazırlanan, gün ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Afetlere İlişkin Acil Yardım Teşkilatı ve Planlama Esaslarına Dair Yönetmelik Sağlık Bakanlığı Afet, Felaket, Salgın Hastalık, Göç Gibi Olağandışı Hallerde Sağlık Hizmetleri Yönergesi AMAÇ İlin tüm güç ve kaynaklarını krizden önce planlayarak, olağandışı durumlarda sağlık personelinin ve gücünün olay yerine en hızlı şekilde ulaşması ile vatandaşlara en etkin acil sağlık hizmetini sağlamak, bireyin, toplumun ve ülkenin biyolojik, fizyolojik, psikolojik, ekonomik ve doğal kaynak ve zenginlik kayıplarını azaltmak, hızla iyileşmeye katkı sağlamak, risk gruplarını korumaktır. SORUMLULUK İl Sağlık KRİZ MERKEZLERİ mahalle veya köy ölçeğindeki yerleşim birimi boyutunda dahi ortaya çıkan bir bulaşıcı hastalık salgını riskinden başlayarak topyekün savaş haline kadar bütün olağandışı durumlarda faaliyete geçer ve olağandışı durumu ortadan kaldırır veya kalkıncaya kadar sağlık hizmetleri yönetimini üstlenir. Yerel anlamda Valiliklere, hizmetleri bakımından Bakanlığa karşı sorumludur. KRİZ YÖNETİMİ BİLEŞENLERİ Kriz yönetiminde başarıya ulaşabilmek için en az altı alanda etkinlik gerekir; 1. Risk Yönetimi 2. Kayıp Yönetimi 3. Olayların Kontrolü 4. Hizmetin Ulaştırılmasında Eşitlik 5. Kaynak Yönetimi 6. Krizin Etkisinin Azaltılması RİSK YÖNETİMİ Zararın Haritalanması; a. Maruziyetin haritalanması, b. Potansiyel kayıpların tahmin edilmesi, c. Personel kaybı (Ölen, yaralanan, travmaya uğrayan, vb.) d. Tesislerle ilgili kayıplar,

125 e. Ekonomik kayıplar, f. Elektrik, su, gaz, vb. altyapı kayıpları, g. Krizden korunma ve krizi hafifletme stratejilerinin geliştirilmesi, KAYIP YÖNETİMİ Kriz öncesi, sırası ve sonrasında kaybın minimum düzeyde tutulmasına yönelik eylemleri kapsar. En etkin kayıp yönetimi kriz öncesi dönemde sektörün etkilenebilirliğini azaltarak yapılır. Kayıp Yönetimi Etkinlikleri; 1. Tesislerin fiziksel yapılarını güçlendirmek ve direncini arttırmak, 2. Riskli bölgelerde bulunan tesislerde görev yapan personele güvenlik sistemi sağlamak, 3. Krize neden olan olaylara maruz kalan personele sosyal destek sağlamak, 4. Kriz sonrası kayıp yönetimi özellikle ve öncelikle maruz kalan personele verilecek desteğe odaklanmalıdır. OLAYLARIN KONTROLÜ Kriz yönetiminin en kritik bileşenlerinden birisi, kriz sırasında ve sonrasında, olayların kontrol altında tutulmasıdır. Kriz yöneticisinin olaylara tepki vermesi değil, olayları kontrol etmesi önemlidir. Aşağıdaki önlemler sırasında yönetici kontrolü elden bırakmamalıdır. 1. Olası krizleri ve her bir krizde neden sonuç ilişkisini öngörebilmek, 2. Krizin etkilerini hafifletmek, 3. Kriz yöneticileri krizin etkilerini azaltmak için krizden önce ne kadar çok şey yaparsa, kriz sonrasında o kadar az sorunla karşılaşır. 4. Hazırlıklı olmak, 5. Kriz yöneticisi, önceki krizleri gözden geçirerek olası krizlere yeterli yanıtın verilebilmesi için gerekli örgütlenmeyi yapar, planların hazırlanmasını ve ihtiyaçların karşılanmasını sağlar. 6. Doğru bilgi toplanması ve doğru değerlendirme, 7. Eylem; Problem belirlenir belirlenmez, stratejileri saptayıp eyleme geçmek gerekir. Eylemin gecikmesi, yitirilmiş fırsatlara, kontrol kaybına ve daha fazla acı çekilmesine yol açar. 8. Liderlik; Kriz yöneticisi toplumun tepkisini izlememeli, liderlik etmelidir. Zamanında ve doğru müdahale, insanlara umut ve cesaret verir. Gecikmiş veya yanlış müdahale ise kaos ve hayal kırıklığı yaratır ve yöneticileri belki de daha az tercih edilen yolları seçmeye iter. 9. Disiplin; Kriz merkezinde ve acil müdahale operasyonlarında görev alan tüm kilit personel, düzenli ve disiplinli çalışmak zorundadır. Disiplin ve kendine güven halkın da uyum göstermesini sağlayacaktır. Bir yöneticinin başarısı olayları düzene sokmada gösterdiği koordinasyon ve liderlik becerilerine bağlıdır. KRİZ YÖNETİMİNDE TEKNOLOJİ KULLANIMI

126 HARİTA YAPMA VE OKUMA Kriz yönetimi, krizin kontrolü ve yönetimi işlevlerinde yoğun biçimde harita yapımına dayanmaktadır. Kriz yönetiminde farklı tipte haritaların yapımı ve kullanımı gelenekselleşmiş olmalıdır. Haritalar iki grupta değerlendirilmelidir; A. Genel Amaçlı Haritalar; 1. Topografik haritalar 2. Jeolojik haritalar 3. Sismik haritalar 4. Nüfus dağılım haritaları 5. Ulaşım haritaları 6. Alan kullanım haritaları 7. Bitki örtüsü haritaları B. Hizmete Özel Haritalar; 1. Bulaşıcı hastalıklar haritası 2. Bulaşıcı hastalıklar risk haritası 3. Sağlık Tesisleri yerleşim haritası 4. Çevre sağlığı risk haritaları 5. Kritik tesisler haritası 6. Yerleşim yeri haritaları 7. İçme suyu şebeke haritası 8. Kanalizasyon şebeke haritası İLETİŞİM Elektronik iletişim, kriz yönetiminde önemli bir teknolojidir ve genel olarak aşağıdaki amaçlarla kullanılır; 1. Eşgüdüm ve kontrol 2. Bulma 3. Algılama 4. Raporlama 5. İzleme ve kaydetme 6. Lojistik İyi bir iletişim yapılanması, yaşamsal bilginin hızla iletimini ve gelişen durumun doğru belirlenmesini ve algılanmasını sağlayacaktır. BİLGİ YÖNETİMİ Kriz yönetimi doğru bilgi toplama ve yorumlamaya dayanmaktadır. Bu nedenle kriz yöneticisi kriz durumlarında bilginin; 1. Nasıl toplanacağını, 2. Nasıl Yapılandırılacağını, 3. Nasıl değerlendirileceğini bilmelidir Son dönemlerde bilgisayarın yaygınlaşması, laptopların yaygın kullanımı kriz yöneticisine;

127 1. Program planlama 2. Proje şekillendirme ve izleme 3. İletişim 4. Lojistik yönetimi 5. Kayıp yönetimi 6. Bilgi ve veri işleme 7. Hasar belirleme 8. Maliyet hesabı yönetimi gibi alanlarda yeni olanaklar sağlamıştır. LOJİSTİK Her kriz yöneticisi sonuçta lojistik sorunlarla sarılmaya başlar. Bu nedenle kriz yöneticisi şunları bilmelidir: 1. Temel lojistik planlaması, 2. Envanter yönetimi, 3. Ambar ve stok kontrol işlemleri, 4. Malzeme dağıtımı yöntemleri, 5. Hesap işlemleri. Lojistik planlama, kriz sisteminde kaynakları harekete geçirmeyi, yetenek ve kapasitesini değerlendirmede darboğazları tanımlama ve alternatif çözümler geliştirmeyi de içerir. EPİDEMİYOLOJİ En dar anlamıyla salgın hastalıkların kontrolünü ve nedenlerini araştıran bilim dalıdır. Bir krizle ilişkili olarak; kriz sonucunda görülen veya görülmeyen tüm hastalık nedenlerini (çok geniş bir biçimde ölüm ve yaralanmaları) değerlendirme anlamına gelir. Kriz sonrası epidemiyolojik değerlendirme şunları içerir; 1. Hastalık ayrımı ve izlenmesi, 2. Verilerin toplanması, yorumu ve kullanımı, 3. Alınan örneklerin laboratuar analizlerinin yapılması 4. Bir halk sağlığı programı için plan ve politikaların geliştirilmesi, 5. Bulaşıcı hastalıkların kontrol programının oluşturulması. METEOROLOJİ Meteoroloji, kriz yöneticisine aşağıdaki kullanım alanlarında olanak sağlar: 1. Uyarma, 2. İletişim, 3. Kuraklık, 4. Kuvvetli rüzgâr ve sel alanlarında hizmetin yürütülmesi. DURUM DEĞERLENDİRMESİ Krizin oluşturduğu hasarı ve gereksinimleri belirleme teknikleridir. Yararlı bir durum saptama çalışmasında şunlar gerçekleştirilir.

128 1. Verilerin toplanması ve bilginin yayılması, 2. Operasyonel önceliklerin belirlenmesi. KAMP PLANLAMASI Temel olarak kent planlaması disiplinindedir. Fakat kriz koşullarında insan topluluğu çevresinde gelişen gereksinimler eklenmelidir. Benzer planlamalar değişen politik gerçekleri ve kamp sakinlerinin belirsiz geleceğini de hesaba katmalıdır. Kamp planlaması ek olarak aşağıdaki teknolojik olanakları da içermelidir. 1. Güvenlik, 2. Su ve gıda sağlama, 3. Sanitasyon, 4. Dolaşım ve taşıma, 5. Sosyal faaliyet imkânlarını sağlama. UZAKTAN ALGILAMA VE AFET BİLGİ SİSTEMİ Kriz yönetiminde en önemli yeri işgal eden Afet Bilgi Sistemi mutlaka oluşturulmak zorundadır. Sessiz evreden başlanarak, operasyon ve operasyon sonrası evreleri de kapsayacak şekilde tasarlanacak olan formlar mutlaka ulusal standart olmalı ve dijital ortama aktarılmalıdır. Afet Bilgi Sistemi yoksa kriz merkezleri kör ve sağır kriz yöneticileri ile dolu demektir. DİĞER ALANLAR Aşağıda ek olarak belirtilen diğer teknolojiler, kriz yöneticisinin becerilerini daha fazla arttıracaktır: 1. Kritik durum çözüm teknikleri, 2. İnsan kaynakları yönetimi, 3. Psikolojik gerilim altında yönetim, 4. Toplam kalite yönetimi, 5. Maliyet muhasebesi, 6. İdari ve kar amacı gütmeyen muhasebe, 7. Genel jeoloji. ÖRGÜTLENME Örgütlenme yapısı; karşılaşılan olağandışı durumun çapına, derinliğine, türüne ve müdahale stratejilerine uygun olarak daralıp genişleme özelliği gösterebilen, gerektiğinde bir bütün olarak ve gerektiğinde ünite, servis ve ekip düzeyinde müdahaleyi gerçekleştirebilecek biçimde düşünülmüş çok amaçlı bir yapıdır. Acil veya olağandışı durumlar için öngörülen örgütlenme, durumun gerektirdiği iş, uğraşı alanları ve hiyerarşik ilişkiler bakımından aşağıdaki biçimde belirlenmiş ve şematize edilmiştir.

129

130 PERSONEL GEREKSİNİMİ KRİZ MERKEZİNDEKİ ÜNVANI PERSONEL SAYISI TOPLAM KO ORDİN ATÖR 1 KO ORDİN ATÖR YARD IMCISI 1 P LA NLAM A G RUBU KRİZ ME RKE Zİ Y ÖNE TİCİL ERİ KR İZ ME RKE Zİ SE KRE TE Rİ 1 ÜNİT E Y Ö NET İCİSİ 4 S İV İL S AVU NM A UZM ANI 1 SE RV İS YÖ NE TİCİS İ KİŞ İ S E RV İS Y Ö NET İCİ YARD IM CISI UY GU LAM A G RUBU S AHA OP E RAS YO N P ER SO NE Lİ EK İP Ş E Fİ E KİP PE RS ONE Lİ KRİZ M E RKE Zİ Y ÖNE T İMİN CE P L ANLANIR. T OP LAM

131 DIG DIGER ER KUR KURUM UM KKR RIZ IZ MERKEZLERI I BASB BASBAKA BAAKANLIK KKR RIZ Z IZ MERKEZI MERK EZI BAKANLIK BA KANLIK KRI K RIZ Z MMERKEZ ERKEZI I VALI VALILIK I LIK KR KRIZ IZ MERK MERKEZI KEZI I DANI DAN ANISM ISMA MA A KUR KURULU URULUULU IL I L SA SA AG LI LI IK K K R I IZ Z ME ME ER R KKE EZZ ZI II AFETLERDE AFETLER DE SAG SAG.. HI HIZ. Z. BIR B IRIMI IMI I BI BILGI LG II ISLEM ISLEM SORUMLUSU SO RUMLUSU EG EGITIM GITI I M SO SOR RUMLUSU UMLUSU SEKRETERYA SEKRETERYA AFET AFET VE VE KR KRIZ IZ YÖ YÖ NETIM NETI MI I ULUSAL ULUSAL MED. MED. KUR. KUR. EK EKIB IBI I A CI ACI L L OPERA OPERASYO SYO N Ü N N ÜNITESI I TES I I M. M. DA DAG K KUR KURTAR URTARM RMA MA A TIMI T TIMI TIBBI TIBBI DESTEK ÜNI DESTEK ÜNITESI TESI M M.. SU K SU KURTARM RMA A T IMI T IM I BI B L. VE IL. PSK. VE PSK.. DEST. ÜNI DEST. ÜNITESI N TESI M. K M. KAR R KUR KURTAR URTARM RMA MA A T IM I TIM I LOJ LO JISTIK I STI I K DESTEK DESTEK ÜNI ÜNITESI TESI M. M. HAVA HAVA KURTARMA K URTARMA A TIMI T IMI LOJ LOJISTIK ST I K T TIM TIM SIVIL SIVIL L TOPLUM TO PLUM KURULUSLAR K URULUSLARI ULU LARII G GÖ ÖNÜLL NÜLLÜLER LLÜLER LER IL IL SAG SAGLIK K MÜDÜRL M ÜRLÜGÜ Ü KR KRI RIZ Z MERK M ERKEZI EZI I KOO K OOR RDI DINATÖR RÜÜ VALILIK I I K KR KRIZ Z MERKEZI EZI DAN DANISM ISMA A KURULU K URULU ULU KR KRIZ II Z MERKEZI EZ SEKRETERI I KOOR OORD ORDI DINAT NATÖR R YARDI DIMCISI ISII BB I BILGI LG I - - IS ISLEM LEM SIVI SIVIL L SAVUN SAVUNMA MA UZMA NI UZMANI SEKRETERYA SEKRETERYA AC CIL IL OPERASYO ASYONLAR ÜN ÜNITESI DST. D OOPERA PERASYONLAR R ÜÜNI NITESI BBIL. v ve e PS PSIKO IIK KOLOJ JIK DESTEK Ü DESTEK N ÜNITESI I I TESI LOJ LOJ JIST ISTIK K DESTEK ÜN ÜNITESI II YAT. YAT. TED.. KUR KURUM URUMLARUMLAR LARI I PSI PSIKOLO K KO OLOJ JIK I I K DESTEK DESTEK PERSONEL LOJ JISTIK II ÇEVRE Ç SAG SAGLIG I I SAGLIK LIK OCAKLAR AKLARI I AR - - GE GE E TIBB BI I LOJ LOJ J I STIK ISTIK BLS BLS. L. HST. HST. M MÜCAD Ü C CADELE LAB.. HIZMETLER ZMETLERI I EE EG G GI ITIM ITI M TEKNIK K LOJ JISTIK IK

132 III L L SA S AG LI LIK K KKR R IIZ Z MR M R K.. K O O R RD D D.. Ü NN NI ITE Y YÖ ÖÖ N EET ETI TIC CIIIS SI II Ç EV E V.. SA S AG G.. SE SER E RV VIII S S Y YÖ Ö NE NET ETI TIC CIIIS SI I DDA ANN I SM IS M A KU KUR U RU ULU LU SE SER ER.. YÖY ÖN NET ETIC II YA YAR RD RD DIM IMC C ISI ISI I SSER ER... YÖ YÖN NE NETI TICCI I YA YA ARR RD DIM IMC C ISI ISI I SSER ER... YÖ YÖ NNET ETICICI I YA YA ARR RD DIMC IMC MCIS ISI I IÇME ME SU SUY YU U KO KON O NT TRO RO OL L EK EK KIBIB I I GID IDA A KO K O N NTR TRO O LÜ LÜ EK EKIB IBII I AT TIK KKO KO NTR NTRO O L Ü EEK KIBIB I I VEK VEK EKTT TÖ ÖR KKO ON NTR RO OLÜ LLÜ EK EKI IBBI I YEN YEN I I TES TES ESIS S IS KO KO ON N TRO TRO OL L EK EK KIB IB I I M EZAR E RLIK R LIK KKO ONNTR N TRO OL L EK EKI IIB BB I I HHA ABBE ERLE RLESM SME E EK EK KIBIB I I B B ILG ILG I I ISLEM I SLEM EK E KIB IB I I LO LOJ JIST STIK TIK K EK EK KIBIB I I IL I L SA SA AG LIK K M Ü DÜ D ÜR Ü AS A S H HB B B BI IR R I IM M SO S O R R U UM M LU LU US SU U UM M K E SO S O R R U U M LLU USSU S U U E G II I TM TM EEN E N N // / E E G T. T. AAS A S SI ISS ST. T. O PE P ER R AS A SY YOO N N YÖ Y Ö NE N ET TIC IC I IS SI I M.. DA A G K KU UR R.. T T II IM MM I I M.. SU SU U KKU K U UR R.. T IM IM I I M... K KA AR R K KU UR R. T. T II IM MM I I M.. HV H V. V. K KU UR R. R. T T IM IM I I LO LO J J I IS ST TI II K K T TIM IIM G Ö NNÜ Ü LLÜ L LÜ LE LER R

133 ASH ASH B BIRI I I R I M SORUMLUSU SORUMLUSU U UMKE E SORUMLUSU OPER.. YÖNET NETICISI II TIM TIM LIDER DERI I PASIF F LOJ J... ELEMANI AKTIF T LOJ... ELEMANI I OPER. O PER. TI TIMI ELEMANI NI OPER. O PER. TI TIMI ELEMANI NI SI PASIF F LOJ J... ELEMANI ELEMANI AKTI AKTIF T F LOJ LOJ J... ELEMANI I OPER. O PER. TI TIMI ELEMANI NI OPER. O PER. T TIMI I I MI M ELEMANI ELEMA NI OPER. O PER. TI TIMI ELEMANI NI OPER. O PER. TI TIMI ELEMANI NI OPER. O TI TIMI ELEMANI NI KRİZ MERKEZİ ÇALIŞMA ESASLARI 1. Sağlık Kriz Merkezi, Bakanlığın, Valiliğin veya Koordinatörün çağrısı üzerine, kriz halinde ise çağrısız toplanır. 2. Krizin büyüklük derecesine göre Bakanlık, Valilik veya Koordinatör gerekli görürse 24 saat çalışma esasına göre görev yapar. 3. Gerektiğinde Bakanlık, Valilik veya Koordinatör tarafından Merkezin çalışma yeri değiştirilebilir. 4. Gerektiğinde personel, büro, araç, gereç, ekipman ve donanım yönünden çevre illerden, diğer resmi ve sivil kurum ve kuruluşlardan ve gönüllülerden takviye alır. 5. Sağlık Kriz Merkezi nin sekretarya hizmetlerini Afetlerde sağlık Hizmetleri Birim Sorumlusu yürütür.

134 VI. AYNİYAT İŞLERİ TAŞINIR MAL YÖNETMELİĞİ Amaç (Md 1) a) Kaynağına ve edinme yöntemine bakılmaksızın kamu idarelerine ait taşınır malların kaydı, b) Muhafazası ve kullanımı ile yönetim hesabının verilmesi, c) Merkez ve taşrada taşınır yönetim sorumlularıyla bunlar adına görev yapacak olanların belirlenmesi d) Kamu idareleri arasında taşınırların bedelsiz devrine ilişkin esas ve usulleri belirlemektir. Her ne şekilde edinilmiş olursa olsun, bütün taşınırlar kayda tabi tutulması gerekmektedir. Taşınırların nasıl bir kayda tabi tutulacağı,nerde ve nasıl muhafaza edileceği,kullanıma verilmesi, yöneten muhafaza eden ve kullananların sorumluluğu ile yönetim hesabının verilmesi ve kamu idareleri arasında bedelsiz devrine ilişkin esas ve usulleri belirtilmektedir. Kapsam ( Md 2) Bu Yönetmelik genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerini ve bunlara ait taşınır malları kapsar. Genel Yönetim Kapsamındaki Kamu İdareleri Merkezi Yönetim Kapsamındaki Sosyal Güv.Kur. Mahalli İdareler, Kamu İdareleri Genel Bütçe Özel Bütçe Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar (Milli Savunma Bakanlığı, Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü hariç) Kapsamda bulunan idarelerin bünyesinde bulunan fabrika, imalâthane ve benzeri yerlerinde kullanılan ilk madde ve malzemeler ile yarı mamul ve mamul maddeler hakkında bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz. çünkü, fabrika, imalâthane veya atölye gibi yerlerde yapılan imalat ve üretimlerde kullanılan ilk madde, yarı mamul ve mamul maddeler Maliyet Muhasebesi esaslarına göre kayıt işlemlerine tabi tutulmaktadır. Kamu idarelerinin görevleri gereğince herhangi bir işlemin sonuçlanmasına veya bir kararın verilmesine kadar muhafaza edilmek üzere alınan emanet taşınır mallar hakkında özel mevzuatındaki hükümler uygulanır. 01/05/2007 tarihli ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER BÜTÇEVEMUHASEBE YÖNETMELİĞİ Taşınır işlemleri başlıklı 27 nci maddesinde (1) İşletmelerce edinilen taşınırların kayıtlara alınmasında, verilmesinde ve izlenmesinde, 28/12/2006 tarihli ve 2006/11545 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan aşınır Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri uygulanır. (2) Taşınırların muhasebe hesap planında yer alan ilgili stok ve maddi duran varlık hesaplarına kaydının sağlanması için, taşınır işlemlerini yürütmekle görevli birimler tarafından düzenlenen belgelerin bir nüshasının muhasebe birimine gönderilmesi zorunludur. Denilmektedir. Bu nedenle döner sermayeli işletmelerinde taşınırların elde edilmesinde kullanılmasında ve izlenilmesinde ilgili yönetmelik ile taşınır mal yönetmeliğine tabi tutulmuştur.

135 Dayanak (Md 3) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 44 üncü maddesi 1- Taşınırların kaydı ile muhafazası 2- Taşınırların kullanımı 3- Mal yönetim hesabının verilmesi ve 4- Mal yönetim sorumlularıyla bunlar adına görev yapacak olanların belirlenmesine ilişkin usul ve esasların yönetmelikle Taşınır Mal Yönetmeliği düzenleneceği kanunun 44 üncü maddesinde hükme bağlanmıştır. Tanımlar (Md 4) a) Ambar: Kamu idarelerine ait taşınırların kullanıma verilinceye kadar veya kullanımdan iade edildiğinde muhafaza edildiği yeri, c) Dayanıklı taşınırlar: Bir hizmetin yerine getirilmesinde kullanılan, ancak kullanma ile hemen tüketilmeyen veya yok olmayan, belli bir kullanım süresi sonrasında aşınması veya özelliklerini kaybetmesi nedeniyle kullanılmayacak hale gelen yada kullanılması ekonomik olmayan, bakım ve onarımı yapılmak suretiyle kullanılabilir hale getirilebilen taşınırlardır. ç) Demirbaşlar: Belirli bir hizmete tahsis amacıyla edinilen, belli bir süreye tâbi olmaksızın uzun süre kullanılabilen ve kullanılmakla yok olmayan, çeşitleri ile kod numaraları Taşınır Kod Listesinin (B) bölümü 255 hesap detayında yer alan büro malzemeleri, büro makineleri büro tefriş malzemeleri vb taşınırları ifade eder. d) Harcama birimi: Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan merkez birimi ile ödenek gönderme belgesiyle harcama yetkisi verilen merkez dışı birimi,başka bir deyişle harcama yetkisinin verilmiş olması gerekiyor. e) Harcama yetkilisi: Harcama biriminin en üst yöneticisini, f) Hurda: Ekonomik ömrünü tamamlamış olan veya tamamlamadığı halde teknik ve fiziki nedenlerle alınış amaçları doğrultusunda kullanılması imkânı kalmayan veya tamiri mümkün veya ekonomik olmayan arızalar nedeniyle kullanılmasında yarar görülmeyerek hizmet dışı bırakılan taşınırlar ile üretim sırasında elde edilen kırpıntı, döküntü ve artık parçaları, ğ) Makine ve cihazlar: Çeşitleri ile kod numaraları Taşınır Kod Listesinin (B) bölümü 253 hesap detayında yer alan, üretim ve hizmet amacıyla kullanılan her türlü makine, cihaz ve aletleri, ı) Rayiç bedel: Taşınırların değerleme günü ve yerindeki normal alım ve satım değerini, i) Strateji geliştirme birimi: Strateji geliştirme başkanlıkları, strateji geliştirme daire başkanlıkları, strateji geliştirme ve malî hizmetlerin yerine getirildiği müdürlükleri, mahalli idarelerde ilgili mevzuatında yer alan hükümler çerçevesinde kurulacak birimleri ve strateji geliştirme birimi kurulmayan idarelerin mevcut yapılarında malî hizmetlerini yürüten birimleri, j) Taşınır: Çeşitleri ile kod numaraları Yönetmeliğe ekli Taşınır Kod Listesinin (A) ve (B) bölümlerinde gösterilen kullanılmaya ve tüketilmeye elverişli, taşınabilen ve değeri para ile ölçülebilen fiziki şeylerdir. k) Taşınır I inci düzey detay kodu: Taşınır Kod Listesinde gösterilen taşınır hesap kodundan sonra gelen iki haneli detay kodunu, örneğin: l) Taşınır II nci düzey detay kodu: Taşınır Kod Listesinde gösterilen taşınır I inci düzey detay kodundan sonra gelen iki haneli detay kodunu, örneğin: m) Taşınır hesap kodu: 3/5/2005 tarihli ve 2005/8844 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği çerçeve hesap planında yer alan ve taşınırın kaydedildiği ilgili hesap kodunu,(150,253,254,255) n) Taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi: Harcama yetkilisi adına taşınırları teslim alan, koruyan, kullanım yerlerine teslim eden, bu Yönetmelikte belirtilen esas ve usullere göre

136 kayıtları tutan ve bunlara ilişkin belge ve cetvelleri düzenleyen ve bu hususlarda hesap verme sorumluluğu çerçevesinde harcama yetkilisine karşı sorumlu olan görevlileri, o) Taşınır kodu: Taşınırın kayıtlarda detaylı izlendiği, taşınır hesap kodu ile taşınır I ve II nci düzey detay kodu ve sonraki düzey detay kodlarının birleşiminden oluşan kodu, Örneğin: ve diğer düzeyler ö) Taşınır konsolide görevlisi: Kamu idaresinin taşınır kayıt ve kontrol yetkililerinden aldığı harcama birimi taşınır hesaplarını konsolide ederek taşınır hesap cetvellerini hazırlamak ve biriminin bir üst teşkilattaki taşınır konsolide görevlisine vermekle sorumlu olan görevlileri, p) Taşıtlar: Yolcu ve yük taşımacılığında kullanılanlar ile özel amaçlı kullanımlar için muhtelif cihazlarla donatılmış bulunan ve çeşitleri ile kod numaraları Taşınır Kod Listesinin (B) bölümü 254 hesap detayında gösterilen taşıtları, r) Tüketim malzemeleri: Belirli bir hizmetin üretilmesinde kullanılan, kullanımı sonucunda tükenen veya bir süre kullanıldıktan sonra ilk özelliklerini kısmen veya tamamen kaybederek bir daha kullanılamayacak duruma gelen, çeşitleri ile kod numaraları Taşınır Kod Listesinin (A) bölümü 150 hesap detayında yer alan malzemeleri, s) Üst yönetici: Bakanlıklarda müsteşarı, Milli Savunma Bakanlığında bakanı, diğer kamu idarelerinde en üst yöneticiyi, il özel idarelerinde valiyi, belediyelerde belediye başkanını, ifade eder. Sorumluluk ( Md 5) Harcama yetkilileri; 1- Taşınırların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak edinilmesinden, 2- Kullanılmasından, 3- Kontrolünden, 4- Kayıtlarının bu Yönetmelikte belirtilen esas ve usullere göre saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasını sağlamaktan 5- Taşınır yönetim hesabını ilgili mercilere göndermekten sorumludur. 6-Harcama yetkilileri taşınır kayıtlarının bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak tutulması ve taşınır yönetim hesabının ilgili mercilere gönderilmesi sorumluluğunu: Taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri aracılığıyla yerine getirir. 7-Taşınırlara ilişkin işlem ve kayıtların usule uygun olarak yapılıp yapılmadığını kontrol etmeye veya ettirmeye; kasıt, kusur veya ihmal sonucu kırılan, bozulan veya kaybolan taşınırların ilgililerden tazmini için gerekli işlemleri yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir. 8- Kamu idarelerine ait taşınırların muhafazası ile görevli olan veya kendilerine kullanılmak üzere taşınır teslim edilen kamu görevlileri bu taşınırları en iyi şekilde muhafaza etmek, gerekli bakım ve onarımlarını yapmak veya yaptırmak, veriliş amacına uygun bir şekilde kullanmak ve görevin sona ermesi veya görevden ayrılma halinde iade etmek zorundadırlar. 9- Zimmetle teslim edilen dayanıklı taşınırlar, kullanıcıları tarafından başkasına devredilemez. Kullanıcılarının görevden ayrılması halinde söz konusu taşınırların ambara iade edilmesi zorunludur. Bu şekilde teslim yapılmadan personelin kurumla ilişiği kesilmez. 10- Taşınırların muhafazasından ve yönetilmesinden sorumlu olanların, gerekli tedbirlerin alınmaması veya özenin gösterilmemesi nedeniyle taşınırın kullanılmaz hale gelmesi veya yok olması sonucunda sebep oldukları kamu zararları hakkında, 27/9/2006 tarihli ve 2006/11058 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır. 11- Kullanılmak üzere kendilerine taşınır teslim edilen kamu görevlilerinin kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlik ya da dikkatsizlikleri nedeniyle oluşan kamu zararı, değer

137 tespit komisyonu tarafından tespit edilecek rayiç bedeli üzerinden, ilgili mevzuat hükümleri uygulanmak suretiyle tahsil edilir. 12- Taşınırların özelliğinden veya olağan kullanımından kaynaklanan yıpranma ile usulüne uygun olarak belirlenen firelerden dolayı sorumluluk aranmaz sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanununun 96 ncı maddesinde Devletçe yönetilen ambar, imalathane, ocak, tersane ve benzeri kurumlardan her birinde bulunacak her türlü maddeler ve eşya ve malzeme ile daire ve kurumlarda mevcut demirbaş eşya ve döşeme bir mal saymanına teslim edilir. Sayman bu malların iyi saklanmasından giriş ve çıkışlarından sorumludur denilmekteydi Görüldüğü gibi 1050 sayılı Kanunla taşınırların yönetimi ve denetimi ile bunların kayıtlarının tutulmasına ilişkin görev ve sorumluluk mal ( ayniyat ) saymanına verilmişken, Taşınır Mal yönetmeliyle bu görev ve sorumluluk harcama yetkilisine verilmiştir. Taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri ( Md 6) Harcama yetkililerince, memuriyet veya çalışma unvanına bağlı kalmaksızın, taşınır kayıt ve işlemlerini bu Yönetmelikte belirtilen usule uygun şekilde yapabilecek bilgi ve niteliklere sahip personel arasından görevlendirilir. Dış temsilciliklerde taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri misyon şefleri tarafından görevlendirilir. Taşınır Kayıt ve Kontrol Yetkililerinin Harcama yetkilisi tarafından görevlendirilmesinin nedeni ise; sorumluluğun harcama yetkilisine ait olduğundan taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri taşınır kayıt işlemlerini harcama yetkilisinin adına yapmaları nedeniyle harcama yetkilisi tarafından görevlendirilir. Bundan dolayıdır ki madde hükmü harcama yetkilisine bu görevleri yapacak nitelikli personeli seçme yetkisi vermiştir. Taşınır işlemleri yoğun olan harcama birimlerinde birden fazla taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi görevlendirilebilir. Görevlendirilecek taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi sayısının, idarenin ya da harcama biriminin bünyesinde bulunan ambar sayısına göre belirlenmeyecek, bu sayı tamamen iş yoğunluğuna bağlı olarak belirlenecektir. Taşınır kayıt ve kontrol yetkililerinin görev ve sorumlulukları: a) Harcama birimince edinilen taşınırlardan muayene ve kabulü yapılanları cins ve niteliklerine göre sayarak, tartarak, ölçerek teslim almak, doğrudan tüketilmeyen ve kullanıma verilmeyen taşınırları sorumluluğundaki ambarlarda muhafaza etmek. b) Muayene ve kabul işlemi hemen yapılamayan taşınırları kontrol ederek teslim almak, bunların kesin kabulü yapılmadan kullanıma verilmesini önlemek. c) Taşınırların giriş ve çıkışına ilişkin kayıtları tutmak, bunlara ilişkin belge ve cetvelleri düzenlemek ve taşınır yönetim hesap cetvellerini konsolide görevlisine göndermek. ç) Tüketime veya kullanıma verilmesi uygun görülen taşınırları ilgililere teslim etmek. d) Taşınırların yangına, ıslanmaya, bozulmaya, çalınmaya ve benzeri tehlikelere karşı korunması için gerekli tedbirleri almak ve alınmasını sağlamak. e) Ambarda çalınma veya olağanüstü nedenlerden dolayı meydana gelen azalmaları harcama yetkilisine bildirmek. f) Ambar sayımını ve stok kontrolünü yapmak, harcama yetkilisince belirlenen asgarî stok seviyesinin altına düşen taşınırları harcama yetkilisine bildirmek. g) Kullanımda bulunan dayanıklı taşınırları bulundukları yerde kontrol etmek, sayımlarını yapmak ve yaptırmak. ğ) Harcama biriminin malzeme ihtiyaç planlamasının yapılmasına yardımcı olmak. h) Kayıtlarını tuttuğu taşınırların yönetim hesabını hazırlamak ve harcama yetkilisine sunmak.

138 Ayrıca taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri, sorumluluklarında bulunan ambarlarda kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlikleri nedeniyle meydana gelen kayıp ve noksanlıklardan sorumlu olduklarından; incelemeler sonucunda zimmet veya ihtilasları anlaşılanlar 2489 sayılı Kefalet Kanununun 6 ncı maddesi hükmü gereğince derhal açığa alınırlar ve haklarında ayrıca kanuni takibat yapılır. Yargılanmaları sonucunda suçları sabit olduğuna karar verilenler zimmete geçirdikleri taşınırları verseler bile ihtilas şeklinde zimmet yapanlar bir daha devlet işlerinde çalıştırılmazlar. Yetim ve dulların hakları saklı kalmak kaydıyla emeklilik haklarından da yararlanmazlar. İhtilas; Görevde hile ile aşırmak anlamına gelir. Zimmet suçu, memur tarafından, dairesini aldatacak ve fiilin ortaya çıkmamasını sağlayacak her türlü hileli faaliyette bulunmak suretiyle işlenmiş ise ihtilas suçu oluşmaktadır. Taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri sorumluluklarında bulunan ambarları devir ve teslim etmeden görevlerinden ayrılamazlar. Her taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi; sorumluluğundaki ambarlardan sorumlu olup ayrı ayrı yönetim dönemi hesabını çıkarmak ve hesap vermekle yükümlüdürler. Taşınır konsolide görevlileri ( Md 7) Kamu idarelerinin merkez ve taşra harcama birimlerinin taşınır hesaplarının, - İlçe, - İl, - Bölge, - Dış temsilcilik ve -merkez teşkilatları itibarıyla konsolide edilmesi işlemlerini yürütmek üzere Taşınır Konsolide Görevlisi MERKEZ BÖLGE İL gerek görülmesi halinde ilçe Teşkilatlarında birer taşınır konsolide görevlisi belirlenir. İlçe, il veya bölge teşkilatlarında taşınır konsolide görevlisi, bu teşkilatların en üst yöneticileri tarafından belirlenir. Bunlar Harcama Birimlerinden gelen Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerini konsolide ederek ilgisine göre İlçe Taşınır Hesap Cetveli, İl Taşınır Hesap Cetveli veya İl/bölge Taşınır Hesap Cetvellerini hazırlayarak bir üst kademedeki konsolide görevlisine gönderirler. kamu idarelerinin merkez teşkilatlarında ise; strateji geliştirme birimi yöneticisine bağlı malî hizmetleri yürüten birimin bünyesindeki taşınır kayıt işlemlerinden sorumlu yöneticidir. Merkezdeki taşınır konsolide görevlileri, Merkez harcama birimleri ile dış temsilciliklerden almış oldukları Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesap cetvellerini konsolide ederek oluşturduğu merkez taşınır hesap cetveli ile taşradaki taşınır konsolide görevlilerinden almış oldukları Taşınır Hesap Cetvellerini konsolide ederek idarenin; -Taşınır Kesin Hesap Cetveli ile -Taşınır Hesabı İcmal Cetvelini, üst yönetici adına hazırlamakla yükümlüdür. Taşınır Hesap Cetvelleri

139 Taşınır Kesin Hesap Cetveli Taşınır Hesap İcmal Cetveli Muhasebe yetkilileri (Md 8) - Harcama birimlerince hazırlanan Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvelinde gösterilen tutarların muhasebe kayıtlarıyla uygunluğunu kontrol ederek onayladıktan sonra, harcama yetkilisine göndermekle görevli ve sorumludurlar. - Taşınır işlemlerine ilişkin muhasebe kayıtlarının, dayanağı belgelere uygunluğu ile harcama birimlerince hazırlanan Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerini inceleyip onaylayarak harcama yetkilisine vermekle sınırlıdır. Defterler ( Md 9) a) Tüketim Malzemeleri Defteri (Örnek: 1): Bu defter, Taşınır Kod Listesinin (A) bölümünde yer alan (150 Hesap Kodu) tüketim malzemelerinin giriş ve çıkış kayıtları için kullanılır. Tüketim malzemeleri defterinde, taşınırın kayıtlarda kurşun kalem,tükenmez kalem karbon kağıdı vs. gibi detaylı izlendiği her kalem tüketim malzemesi, defterin ilgili sayfalarına toplu olarak giriş kaydedilir. Çıkış kayıtları ise taşınır istek belgesi karşılığında TİF düzenlenerek çıkış yapılır. Birden fazla ambarı olan ve tek merkezden kayıtları tutulamayan idarelerde bu defter her ambar için ayrı tutulur. Taşınır mal yönetmeliğiyle birlikte tüketim malzemeleri çıkışlarında uygulanan ortalama fiyat esasına son verilmiş ilk giren ilk çıkar (FİFO) esası getirilmiştir. Örneğin: tarihinde birim fiyatı 10 YTL den 25 adet/ tarihinde birim fiyatı 12 YTL den 40 adet olmak üzere toplam 65 adet mal girişi yapılmıştır. Daha sonra 50 adet tüketime verilmiştir. Tüketime verildiğinde önce birim fiyatı 10 YTL den 25 adetin çıkışı yapılır daha sonra geri kalan 25 adetin çıkışını da ikinci alınan birim fiyatı12 YTL den alınan maldan çıkış yapılır. b) Dayanıklı Taşınırlar Defteri (Örnek: 2): Bu defter, Taşınır Kod Listesinin (B) bölümünde yer alan 253,254,255 Hesap Kodlarıyla) dayanıklı taşınırların kayıtları için kullanılır. Her bir dayanıklı taşınıra ait giriş ve çıkış kayıtları ayrı yapılır. Taşınırlar taşınır kodları itibariyle kaydedilir. Giriş ve çıkış kayıtları TİF lere, kullanım için çıkış kayıtları ise Zimmet Fişine dayanılarak yapılır. Taşınır giriş ve çıkış kayıtları her bir taşınırın ayrı satırlara ( birer birer ) kaydedilecektir. Belgeler (MD 10) a) Taşınır İşlem Fişi (Örnek: 5; 5/A): İlgili mevzuatı çerçevesinde kabul edilerek teslim alınan taşınırların girişleri ile taşınırların çıkış ve ambarlar arasında devir işlemlerinde, dayanıklı taşınırların niteliklerini değiştiren esaslı onarım ve ilaveler sonucu değer artışlarında, kayıtlara esas olmak üzere 5 örnek numaralı Taşınır İşlem Fişi düzenlenir. - Taşınır İşlem Fişleri en az üç nüsha olarak düzenlenir ve her malî yıl başında "1"den başlamak üzere bir sıra numarası verilir. Fiş, dayanağını oluşturan belgenin tarihinden önceki bir tarihi taşıyamaz. - Taşınır İşlem Fişinin elektronik ortamda düzenlenemediği hallerde, seri ve sıra numaralı olarak bastırılmış fişler kullanılır. Düzenlenen Taşınır İşlem Fişlerinin nüshaları hakkında Yönetmeliğin ilgili maddelerine göre işlem yapılır. İhtiyaç duyulduğunda kullanılmak üzere

140 satın alınarak depolanan ya da arşivlenenler ile süreli yayınlardan ciltletilmiş olanlara Taşınır İşlem Fişi düzenlenecektir. Taşınır İşlem Fişi Düzenlenmeyecek haller 1) Satın alındığı andan itibaren tüketimi yapılan su, doğalgaz, kum, çakıl, bahçe toprağı, bahçe gübresi ve benzeri maddeler, 2) Makine, cihaz, taşıt ve iş makineleri ile demirbaşların servislerince yapılan bakım ve onarımlarında kullanılan yedek parçalar ile doğrudan taşıtların depolarına konulan akaryakıt, likit gaz (LPG) ve yağlar, 3) Kısa sürede tüketilen mutfak tipi tüpler ve yangın söndürme tüplerine yapılan gaz dolumları ile yazıcı kartuşlarının dolumları, 4) Dergi ve gazete gibi süreli yayınlar ile arşivlenme niteliği olmayan kütüphane materyalleri. Taşını işlem fişleri giriş işlemlerinde TİF nin sol tarafındaki, çıkış işlemlerinde ise sağ tarafındaki alanların ilgililerce doldurularak imzalanacaktır. Taşınır işlemlerinde Teslim Eden bölümü, taşınırı ambara teslim eden satıcı veya satınalma görevlisi yada muayene ve kabul komisyonunca kabulü yapılan taşınırları ambara teslim etmek üzere görevlendirilen kişi tarafından imzalanacaktır. b) Zimmet Fişi (Örnek: 6; 6/A): Taşınır Kod Listesinin (B) bölümünde gösterilen kara taşıtları ve iş makinelerinin bunları sürekli olarak kullanacak personele verilmesinde 6 örnek numaralı Zimmet Fişi düzenlenir. Bu Fiş, vardiya usulü çalışılan yerlerde kullanılan kara taşıtları ve iş makineleri için işyerinde koordinasyonu sağlayan sorumlu yönetici adına düzenlenir. Demirbaş, makine ve cihazların kullanıma verilmesinde ise 6/A örnek numaralı Zimmet Fişi düzenlenir. c) Taşınır İstek Belgesi (Örnek: 7): Ambardan taşınır talep edildiğinde kullanılır ve talepte bulunan birim yetkilisinin onayını taşır. Talep edilen taşınırlar, Taşınır Kayıt ve Kontrol Yetkilisinin ambar stok durumunu dikkate alarak uygun gördüğü miktarlarda kaşılanacaktır. ç) Dayanıklı Taşınırlar Listesi (Örnek: 8): Taşınır Kod Listesinin (B) bölümünde gösterilen taşınırlardan oda, büro, bölüm, atölye ve servislerde kullanılmak üzere verilenler için iki nüsha olarak düzenlenir. Listenin bir nüshası taşınırın bulunduğu yerde asılı bulundurulur. Diğer nüshası ise taşınır kayıt kontrol yetkilisi tarafından dosyasında saklanır. Liste taşınırların bulunduğu yerdeki sorumlu personel tarafından imzalanır. Ayrıca bu listeler, taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi veya harcama yetkilisi tarafından görevlendirilecek kişiler tarafından imzalanmalı ve taşınırlar bu kişiler tarafından kontrol edilmelidir. d) Taşınır Geçici Alındısı (Örnek: 9): Muayene ve kabul işlemi derhal yapılamayan hallerde, taşınırların geçici olarak teslim alınmasında iki nüsha olarak düzenlenir. Alındının birinci nüshası taşınırı teslim edene verilir. Muayene ve kabul işleminden sonra kabul edilen taşınırlar için Taşınır İşlem Fişi düzenlenir ve bu Fişin tarih ve numarası geçici alındının dosyasında saklanan ikinci nüshası üzerine kaydedilir. Muayene ve kabul işleminden sonra kabul edilmeyen taşınırlarda ise ilgiliye verilen Taşınır Geçici Alındısı geri alınarak dosyasındaki ikinci nüshasıyla birleştirilir. Alındının geri alınamaması halinde ikinci nüshası üzerine durumu belirtir açıklama yapılır. e) Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı (Örnek: 10) - Taşınırın kaybolma, - Çalınma ve fire gibi herhangi bir nedenle yok olması; - Yıpranma, kırılma veya bozulma gibi nedenlerle kullanılamaz hale gelmesi; - Hurdaya ayrılması ile canlı taşınırların ölmesi gibi nedenlerle kayıtlardan düşülmesini sağlamak amacıyla üç nüsha olarak düzenlenir ve verilen yetki çerçevesinde üst yönetici veya harcama yetkilisi tarafından onaylanır. Bir nüshası, çıkış kaydına esas olmak üzere

141 düzenlenen Taşınır İşlem Fişine, ikinci nüshası muhasebe birimine gönderilecek Taşınır İşlem Fişine eklenir. Diğer nüshası ise dosyasında saklanır. Bu Tutanak, bu bentte sayılan hallerin ortaya çıkması durumunda, bu durumun araştırma gerektirmesi halinde harcama yetkilisi tarafından görevlendirilecek en az üç kişiden oluşan komisyon kararına, gerektirmemesi halinde harcama yetkilisinin kararına, sayım sonucunda taşınırların noksan çıkması halinde ise sayım kurulunun kararına dayanılarak taşınır kayıt kontrol yetkilisince düzenlenir ve verilen yetki çerçevesinde üst yönetici veya harcama yetkilisi tarafından onaylanır. f) Ambar Devir ve Teslim Tutanağı (Örnek: 11): Taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri arasındaki ambar devir ve teslim alma işlemlerinde düzenlenir. Taşınırlar tutanağa taşınır kodları itibarıyla kaydedilir. Kayıtlara göre ambarda bulunması gereken taşınırlar ile sayımda fiilen bulunan miktarlar, varsa fazla ve noksanlar Tutanakta gösterilir. Tutanak üç nüsha düzenlenir, bir nüshası devredene, bir nüshası devir alana verilir ve üçüncü nüshası dosyasında saklanır. Tutanağa göre devredilen ambarlarda sonradan ortaya çıkan veya meydana gelen noksanlıklardan ambarı devralan taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi sorumlu olacağından, bu konuda çok dikkatli olunması ve ambarların mutlaka fiili olarak sayım yapılarak teslim alınması gerekir. g) Sayım Tutanağı (Örnek: 12): Taşınırların sayım işlemlerinde taşınır II nci düzey detay kodu itibarıyla üç nüsha olarak düzenlenir ve taşınırlar Tutanağa taşınır kodu düzeyinde kaydedilir. Tutanağın sayım fazlası veya noksanına ilişkin sayfalarının bir nüshası, giriş-çıkış işlemleri için düzenlenen Taşınır İşlem Fişi ekine, bir nüshası da Taşınır İşlem Fişinin muhasebe birimine gönderilecek nüshasına bağlanır. Sayım tutanakları, dosyasında bir bütün olarak saklanır. ğ) Taşınır Sayım ve Döküm Cetveli (Örnek: 13): Taşınır kayıt ve kontrol yetkililerinin yıl sonu hesaplarına ilişkin işlemlerinde taşınır I inci düzey detay kodunda gösterilen her bir taşınır grubu için düzenlenir ve taşınırlar bu Cetvele taşınır II nci düzey detay kodu düzeyinde kaydedilir. Cetvelin "Gelecek Yıla Devir" sütununda gösterilen miktarın, yıl sonlarında sayım tutanaklarının "Sayımda Bulunan Miktar" sütununda gösterilen miktara eşit olması gerekir. h) Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetveli (Örnek: 14): Bu Cetvel, harcama biriminin taşınır yönetim hesabının çıkarılması amacıyla taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi tarafından harcama birimi itibarıyla taşınır I inci düzey detay kodunda gösterilen her bir taşınır grubu için düzenlenir ve taşınırlar bu Cetvele taşınır II nci düzey detay kodu düzeyinde kaydedilir. ı) Taşınır Hesap Cetveli (Örnek: 15): Bu Cetvel, taşınır konsolide görevlilerince ilçe, il, bölge, dış temsilcilik ve merkez birimlerinin taşınır hesabının çıkarılması işlemlerinde düzenlenir. Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetveli esas alınarak taşınır I inci düzey detay kodunda gösterilen her bir taşınır grubu için düzenlenen bu Cetvele taşınırlar taşınır II nci düzey detay kodu düzeyinde kaydedilir. i) Taşınır Kesin Hesap Cetveli (Örnek: 16): Bu Cetvel, merkezdeki taşınır konsolide görevlisince kamu idaresinin taşınır kesin hesabının çıkarılması amacıyla taşınır konsolide görevlilerinden alınan Taşınır Hesap Cetveline dayanılarak taşınır I inci düzey detay kodunda gösterilen her bir taşınır grubu için düzenlenir ve taşınırlar Cetvele taşınır II nci düzey detay kodu düzeyinde kaydedilir. j) Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetveli (Örnek: 17): Bu Cetvel, kamu idaresinin taşınır kesin hesabının çıkarılmasına ilişkin işlemlerde taşınır hesap kodunda gösterilen her bir taşınır grubu için düzenlenir ve taşınırlar Cetvele taşınır I inci düzey detay kodu düzeyinde kaydedilir.

142 k) Müze/Kütüphane Yönetim Hesabı Cetveli (Örnek: 18): Bu Cetvel, kamu idarelerinin elinde bulunan veya müzelerdeki tarihi ve sanat değeri olan taşınırlar ile kütüphanelerde bulunan yazma ve basma nadir eserler ile diğer materyallerin yönetim hesaplarının verilmesinde düzenlenir. Kamu idarelerince yapılabilecek düzenlemeler ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması (Md 11) (1) Taşınırların tüm giriş ve çıkış kayıtları ile kullanılacak defter, belge ve cetvellerin bilgisayar ortamında tutulması ve düzenlenmesi esastır. (2) Kamu idareleri, bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere bağlı kalmak ve Bakanlığın uygun görüşünü almak koşuluyla özel düzenleme yapabilir ve gereken hallerde bu Yönetmelikte yer alan defter, belge ve cetveller yanında başka defter, belge ve cetveller de kullanabilirler. Taşınırların kaydı ( Md 12 ) (1) Kamu idarelerince bütün taşınırların ve bunlara ilişkin işlemlerin kayıt altına alınması esastır. Taşınır kayıtları, yönetim hesabı verilmesine esas olacak şekilde tutulur. Her bir kaydın belgeye dayanması şarttır. (2) Bu çerçevede; a) Önceki yıldan devren gelen taşınırlar ile içinde bulunulan yılda herhangi bir şekilde edinilen veya elden çıkarılan taşınırlar, b) Taşınırlardaki kayıp, fire, yıpranma ve benzeri nedenlerle meydana gelen azalmalar, c) Sayım sonucunda ortaya çıkan fazlalar, miktar ve değer olarak kayıtlara alınarak takip edilir. Her bir taşınır kaydı belgeye dayanılarak yapılacaktır. Bu kayda esas belge TİF tir. Ancak TİF in düzenlenebilmesi için taşınır işlemine konu olan bir olayın belgelendirilmesi zorunludur. Bunlar fatura,bağışlar için düzenlenen onay,devir için devre ilişkin belge vs.vs. Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu ( Md 13) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 50 nci maddesinde Bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir. Bütün mali işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve her muhasebe kaydının belgeye dayanması şarttır. (1) Taşınırlar, edinme şekline bakılmaksızın kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş; 1- Tüketime verildiğinde, 2- Satıldığında, 3- Başka harcama birimlerine devredildiğinde, 4- Bağışlandığında veya yardım yapıldığında, 5- Çeşitli nedenlerle kullanılamaz hale geldiğinde, 6- Hurdaya ayrıldığında 7- Kaybolma, 8- Çalınma, 9- Canlı taşınırın ölümü gibi yok olma hallerinde çıkış kaydedilir. (2) Giriş ve çıkış kayıtları Taşınır İşlem Fişine dayanılarak yapılır. Giriş ve çıkış kayıtlarında; a) Satın alma suretiyle edinme ve değer artırıcı değişiklik hallerinde: maliyet bedeli, b) Bedelsiz devir, kullanılamaz hale gelme, yok olma ve hurdaya ayrılma hallerinde: kayıtlı değeri,

143 c) Bağış ve yardım yoluyla edinilen taşınırlarda: bağış ve yardımda bulunan tarafından ispat edici bir belge ile değeri belirtilmiş ise bu değer, belli bir değeri yoksa değer tespit komisyonunca belirlenen değer, esas alınır. (3) Değer tespit komisyonu, harcama yetkilisinin onayı ile taşınır kayıt ve kontrol yetkilisinin ve işin uzmanının da katıldığı en az üç kişiden oluşturulur. Komisyon değer tespitinde ticaret odası, sanayi odası, borsa, meslek kuruluşları, ilgili diğer kuruluşlardan veya aynı nitelikteki taşınırı satın alan idarelerden ve fiyat araştırması sonuçlarından yararlanabilir. (4) Satın alma suretiyle edinilen taşınırların maliyet bedelinin tespitinde, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin ilgili hükümleri uygulanır. Faturada çeşitli taşınırlar için topluca gösterilmiş giderler olması durumunda, giderler taşınırların alış bedelleri ile orantılı olarak paylaştırılır. Taşınırlar faturada kayıtlara esas olacak şekilde çeşitleri itibarıyla ayrı ayrı gösterilir. Dayanıklı taşınırlarda değer artışı ( Md 14) (1) Kullanım devamlılığının sağlanması için yapılan bakım ve onarım harcamaları hariç olmak üzere dayanıklı taşınırların; a) Niteliğini, b) Kullanım şeklini değiştiren, c) Hizmet kalitesini ve taşınırlardan sağlanan faydayı artıran ve benzeri amaçlarla yapılan değer artırıcı harcamalar, ç) Taşınırın kayıtlı maliyet değerine Taşınır İşlem Fişi düzenlenmek suretiyle ilave edilir. (2) Bu şekilde maliyetlere ilave edilecek değer artırıcı harcamalar nitelik, tür ve tutar itibarıyla Bakanlıkça belirlenebilir. Örneğin; Daha önce alınan bir minibüsün tam donanımlı ambulans dönüştürülmesi, Kamyonun itfaiye aracı haline getirilmesi, Araca klima takılması Satın alınan taşınırların giriş işlemleri ( Md 15) (1) Satın alınan taşınırlar için, teslim alındıktan sonra, Taşınır Kod Listesindeki hesap kodları itibarıyla üçer nüsha Taşınır İşlem Fişi düzenlenir. (2) Alımı bir merkezden yapılarak birden fazla birime doğrudan teslim edilen taşınırlar için, taşınırın teslim edildiği birimlerce Taşınır İşlem Fişi düzenlenir ve bir nüshası alımı yapan birime gönderilir. Alımı yapan birim, gelen fişlere dayanarak, ödemeye ve kendi giriş kayıtlarına esas olmak üzere Taşınır İşlem Fişi düzenler. Diğer birimlerden alınan Fişler, düzenlenen bu Fişin idarede kalan nüshasına bağlanır. Alımı yapan birimce giriş kayıtları yapıldıktan sonra düzenlenecek Taşınır İşlem Fişiyle de ilgili diğer birimler adına çıkış kaydedilir. (3) Farklı hesaplara kaydı gereken taşınırların aynı faturada yer alması halinde, faturadaki taşınırların kaydedileceği hesap sayısınca fatura fotokopileri çıkarılır ve üzerine her hesap için düzenlenen Taşınır İşlem Fişinin numarası yazılır. Fişin birinci nüshası ödeme emri belgesine, ikinci nüshası ise ödeme emri belgesinin harcama biriminde kalan nüshasına bağlanır. Üçüncü nüshası, muayene ve kabul komisyon tutanağı veya idare yetkilisince düzenlenmiş kabul belgesi ile birlikte, sıralı olarak dosyalanır. (4) Satın alınan dergi ve gazete gibi süreli yayınların bedellerinin ödenmesi sırasında Taşınır İşlem Fişi düzenlenmez. Söz konusu yayınlardan cilt birliği sağlananlar, ciltletildikten sonra Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek kayıtlara alınır. Bağış ve yardım yoluyla edinilen taşınırların girişi ( Md 16)

144 Kanunun 40 ıncı maddesi ile diğer mevzuat çerçevesinde bağış ve yardım olarak edinilen taşınırlar teslim alındığında, taşınır kayıt kontrol yetkilisi tarafından üç nüsha Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek kayıtlara alınır. Fişin birinci nüshası bağış ve yardım edene verilir veya gönderilir. Sayım fazlası taşınırların girişi ( Md 17) Fiili olarak yapılan sayım sonucunda fazla çıkan taşınırlar hemen kaydedilmez. Sayım tekrarlanarak sayımda taşınırlar aynı çıkarsa TİF düzenlenmek suretiyle kayıtlara giriş yapılır. Yapılan sayım sonucunda fazla bulunan taşınırlar, Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek kayıtlara alınır. Sayım fazlası taşınırların giriş kaydedilmesinde; söz konusu taşınırla aynı nitelikte son bir yıl içinde girişi yapılan taşınır varsa bu değer, aksi halde değer tespit komisyonu tarafından belirlenecek değer esas alınır. İade edilen taşınırların girişi ( Md 18) (1) Kullanıma verilen tüketim malzemelerinden herhangi bir nedenle iade edilenler, iadeyi yapan birim yetkilisinin onayını taşıyan ve iade edilen malzemenin cins ve miktarını belirten belge karşılığında teslim alınır ve Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek tekrar giriş kaydedilir. Fişin birinci nüshası taşınırları iade edene verilir. (2) Yönetmelik eki taşınır kod listesinde tüketim malzemesi olarak sınıflandırılan taşınırlardan, üzerine kayıt yapmak veya yeniden formatlanmak ya da doldurulmak suretiyle tekrar kullanılması mümkün olanların, görevin tamamlanmasını takiben ambara iadesi zorunludur. Bu şekilde iade edilen taşınırlar hakkında birinci fıkraya göre işlem yapılır. (3) Kullanılmak üzere zimmetle verilen dayanıklı taşınırlardan, herhangi bir nedenle ilgililerince iade edilenler için Taşınır İşlem Fişi düzenlenmez. Bu taşınırların kullanıma verilmelerinde düzenlenmiş olan Zimmet Fişleri, ilgili bölüm imzalanarak zimmetinden düşülen kişiye geri verilir ve Dayanıklı Taşınırlar Defterinde gerekli kayıtlar yapılır. Devir alınan taşınırların girişi ( Md 19) (1) Kamu idarelerince 31 inci madde hükümlerine göre bedelsiz olarak devir alınan taşınırlar, devreden idarenin Taşınır İşlem Fişinde gösterilen değer esas alınarak düzenlenecek Taşınır İşlem Fişi ile giriş kaydedilir ve Fişin bir nüshası yedi gün içerisinde devreden idarenin çıkış kaydına esas Taşınır İşlem Fişine bağlanmak üzere gönderilir. Devralan idarenin yapmış olduğu taşıma giderleri taşınırın değeri ile ilişkilendirilmez. (2) Aynı kamu idaresinin muhtelif harcama birimlerinin ambarları arasında devredilen taşınırların alınmasında da Taşınır İşlem Fişi düzenlenir ve Fişin birinci nüshası ilgili taşınır kayıt ve kontrol yetkilisine verilir. (3) Aynı harcama biriminin ambarları arasındaki taşınır devirlerinde düzenlenen Taşınır İşlem Fişi muhasebe birimine gönderilmez. Tasfiye idaresinden edinilen taşınırların girişi ( Md 20) 24/11/2000 tarihli ve 2000/1724 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Tasfiye Tüzüğü hükümlerine göre tasfiye idaresince kamu idarelerine bedelli veya bedelsiz devredilen taşınırlar karşılığında Taşınır İşlem Fişi düzenlenir ve giriş kaydedilir. Fişin birinci nüshası taşınırı teslim eden işletme yetkilisine verilir. İç imkanlarla üretilen taşınırların giriş işlemleri ( Md 21)

145 (1) Kamu idarelerinin kendi kullanımları için iç imkanlarıyla ürettikleri taşınırlar, değer tespit komisyonu tarafından belirlenecek rayiç bedel üzerinden Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek giriş kaydedilir. (2) Kamu idarelerinin mülkiyetindeki arazilerde yetiştirilen ağaçlardan üretilen ekonomik değere sahip kereste, odun, meyve gibi ürünler hakkında da birinci fıkra hükmü uygulanır. Tüketim suretiyle çıkış ( Md 22) (1) Tüketim malzemeleri, Taşınır İstek Belgesi karşılığında düzenlenecek Taşınır İşlem Fişi ile çıkış kaydedilir. (2) Kamu idarelerinin iç imkanlarıyla kendi kullanımları için üretecekleri dayanıklı taşınırların üretiminde kullanılan taşınırlar için de birinci fıkra hükmü uygulanır. (3) Taşınır İşlem Fişi düzenlenmeden hiçbir şekilde tüketim malzemesi çıkışı yapılamaz. (4) Tüketim malzemelerinin çıkış kayıtları, ambarlara girişlerindeki öncelik sırası dikkate alınarak "ilk giren-ilk çıkar" esasına göre ve giriş bedelleri üzerinden yapılır. Kullanım suretiyle çıkış ( Md 23) (1) Taşıt ve iş makineleri haricindeki dayanıklı taşınırlar Taşınır İstek Belgesi düzenlenmek suretiyle talep edilir. Talep edilen dayanıklı taşınırlar 6/A örnek numaralı Zimmet Fişi düzenlenerek kullanıma verilir. (2) Kara taşıt ve iş makinelerinin yetkili makamın onayına istinaden yönetiminden sorumlu görevliye veya kullanıcısına verilmesinde ise 6 örnek numaralı Zimmet Fişi düzenlenir. (3) Kara taşıtlarının dışındaki taşıtların sorumluya veya kullanıcılarına devir ve teslimine ilişkin usul ve düzenlenecek belgeler kamu idarelerince ayrıca belirlenir. (4) Zimmet Fişine dayanılarak Dayanıklı Taşınırlar Defterine gerekli kayıtlar yapılır. Fişin birinci nüshası dosyasında saklanır. İkinci nüshası zimmetle taşınır teslim edilen görevlilere verilir. (5) Oda, büro, bölüm, geçit, salon, atölye, garaj ve servis gibi ortak kullanım alanlarında kullanılmak üzere verilen taşınırlar için Dayanıklı Taşınırlar Listesi düzenlenir ve taşınırlar ortak kullanım alanının sorumlusu veya yöneticisine imzası alınarak teslim edilir. Devir suretiyle çıkış ( Md 24) (1) Kamu idarelerince 31 inci madde hükümlerine göre bedelsiz olarak devredilen taşınırların çıkışı Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek yapılır. Fişin bir nüshası taşınırın devredildiği idareye verilir. Devir alan idareden alınan Fiş, düzenlenen Fişin ekine bağlanır. (2) Aynı kamu idaresinin muhtelif harcama birimlerinin ambarları arasında devredilen taşınırlar için de Taşınır İşlem Fişi düzenlenir ve Fişin birinci nüshası devredilen harcama biriminin taşınır kayıt ve kontrol yetkilisine verilir. (3) Aynı harcama biriminin ambarları arasındaki taşınır devirlerinde de Taşınır İşlem Fişi düzenlenir, ancak bu Fişler muhasebe birimine gönderilmez. Yabancı ülkelere bağış veya yardım olarak verilen taşınırların çıkışı ( Md 25) Yabancı ülkelere bağış veya yardım olarak verilen taşınırlar, yetkili makamın onay veya kararına dayanılarak düzenlenecek Taşınır İşlem Fişi ile kayıtlardan çıkarılır. Onay veya kararın bir örneği Fişin ekine bağlanır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti adına yapılacak bağış ve yardımlar için;bakanlar Kurulu, kamu idareleri adına yapılacak bağış ve yardımlarda ise ilgili bakan veya üst yönetici olmalıdır. Satış suretiyle çıkış ( Md 26)

146 İlgili mevzuatı çerçevesinde satılan taşınırlar Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek çıkış kaydedilir. Satışa ilişkin karar veya onayın bir nüshası Fişin birinci nüshasına bağlanır. Kullanılmaz hale gelme, yok olma veya sayım noksanı nedeniyle çıkış ( Md 27) (1) Tüketim malzemelerinin özelliklerinde, ağırlıklarında veya miktarlarında meydana gelen değişmeler nedeniyle oluşan; 1- Fireler, 2- Sayımda noksan çıkan taşınırlar, 3- Çalınma, kaybolma gibi nedenlerle yok olan taşınırlar ya da yıpranma, 4- Kırılma veya bozulma gibi nedenlerle kullanılamaz hale gelen taşınırlar ile 5- Canlı taşınırın ölmesi halinde, Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı ve Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek kayıtlardan çıkarılır. (2) Eskimiş, solmuş, yırtılmış ve kullanılamayacak duruma gelmiş bayrakların Türk Bayrağı Tüzüğünün 38 inci maddesi uyarınca çıkarılan Eskimiş, Solmuş, Yırtılmış ve Kullanılamayacak Duruma Gelmiş Bayrakların Yok Edilmesi Usul ve Esaslarını Gösterir Yönetmelik hükümleri gereğince ilgili yerlere teslim edilmesinde de birinci fıkra hükmü uygulanır. (3) Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen hallerde kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlik olup olmadığı araştırılarak sonuçları ayrı bir tutanakta belirtilir ve 5 inci madde hükmüne göre işlem yapılır. Hurdaya ayırma nedeniyle çıkış ( Md 28) (1) Ekonomik ömrünü tamamlamış olan veya tamamlamadığı halde teknik ve fiziki nedenlerle kullanılmasında yarar görülmeyerek hizmet dışı bırakılması gerektiği ilgililer veya özel mevzuatı çerçevesinde oluşturulan komisyon tarafından bildirilen taşınırlar, harcama yetkilisinin belirleyeceği en az üç kişiden oluşan komisyon tarafından değerlendirilir. (2) Komisyonca yapılan değerlendirme sonucunda hurdaya ayrılması uygun görülmeyen taşınırlar hakkındaki gerekçeli karar harcama yetkilisine bildirilir. (3) Komisyonca hurdaya ayrılmasına karar verilenler için ise Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı düzenlenir. (4) Hurdaya ayrılmasına karar verilen taşınırlardan kayıtlı değeri Bakanlıkça belirlenecek tutara kadar olanlar harcama yetkilisinin, belirlenen tutarı aşan taşınırlar ise kamu idaresi üst yöneticisinin onayı ile kayıtlardan çıkarılır. (5) Birinci fıkraya göre harcama yetkilisince oluşturulacak komisyon tarafından ekonomik değerinin olmadığı veya teknik, sağlık, güvenlik ve benzeri nedenlerle imha edilmesinin şart olduğuna karar verilen taşınırlar, harcama yetkilisinin onayı ile imha edilir. İmha, komisyon veya komisyonun gözetiminde uzman kişiler tarafından yapılır. Bu işleme ilişkin ayrıca bir imha tutanağı düzenlenir. İmha işleminde özel mevzuat hükümleri öncelikle dikkate alınır. (6) Hurdaya ayrılan veya imha edilen taşınırlar Taşınır İşlem Fişi düzenlenerek kayıtlardan çıkarılır. Fişin ekine Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağının bir nüshası bağlanır. Bölünen, birleşen veya kaldırılan harcama birimlerine ait taşınırlar hakkında yapılacak işlemler ( Md 29) (1) Kamu idarelerinin yeniden yapılanmaları sonucu teşkilat yapılarında meydana gelen değişiklikler nedeniyle bölünmesine, birleşmesine veya kaldırılmasına karar verilen harcama birimlerine ait taşınırlar; a) Bölünerek ayrı bir harcama birimi haline gelen birimin kullanımına terk edilmesi halinde, bölünen harcama biriminin kayıtlarına çıkış, yeni oluşan harcama biriminin kayıtlarına giriş,

147 b) Başka bir harcama birimi ile birleşme sonucunda kaldırılan birimin kayıtlarına çıkış, bünyesinde birleşilen birimin kayıtlarına giriş, c) Kaldırılma halinde, kaldırılan harcama biriminin kayıtlarına çıkış, devredilmesi kararlaştırılan harcama biriminin kayıtlarına giriş, kaydedilir. (2) Giriş ve çıkış kayıtları Taşınır İşlem Fişi ile yapılır. Düzenlenen fişlerin birer nüshası, muhasebe birimine gönderilir. Taşınır giriş ve çıkış işlemlerinin muhasebe birimine bildirilmesi ( Md 30) (1) Taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri tarafından, kamu idarelerinin muhasebe kayıtlarında ilgili stok ve maddî duran varlık hesaplarında izlenen taşınırlardan; - Satın alma suretiyle edinilenlerin giriş işlemleri ile değer artırıcı harcamalar için; Taşınır İşlem Fişi düzenlenir bir nüshası ödeme emri belgesi ekinde, muhasebe birimine gönderilir. - Diğer şekillerde edinilen taşınırların (bağış-yardım,sayım fazlası,iade edilenler,devir alınan,tasfiye idaresinden alınan,iç imkanlarla üretilen ve sayım fazlası) girişleri ve maddî duran varlık hesaplarında izlenen taşınırların çıkışları için düzenlenen Taşınır İşlem Fişlerinin birer nüshasının, düzenleme tarihini takip eden en geç on gün içinde ve her durumda malî yıl sona ermeden önce muhasebe birimine gönderilmesi zorunludur. (2) Muhasebe kayıtlarında "150-İlk Madde ve Malzemeler Hesabı"nda izlenen tüketim malzemelerinin çıkışları için (tüketim,kullanım,devir,yabancı ülkelere bağış-yardım,satış, kullanılamaz hale gelme,yok olma,sayım noksanı,hurdaya ayırma) düzenlenen Taşınır İşlem Fişleri muhasebe birimine gönderilmez. Bunların yerine, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde üç aylık dönemler itibarıyla, diğer idarelerde ise üç ayı geçmemek üzere üst yöneticiler tarafından belirlenen sürede kullanılmış tüketim malzemelerinin taşınır II nci düzey detay kodu bazında düzenlenen onaylı bir listesi, en geç ilgili dönemin son iş günü mesai bitimine kadar muhasebe birimine gönderilir. / / Döneminde çıkış kaydı yapılan tüketim madde ve malzemeleri listesi Sıra No II.Düzey Detay II.Düzey Detay Adı Toplam Tutar Kodu Yazı Araçları , Yazım Çizim ve ,00 ölç.araç ve mlz İçecek servis ,00 takımları Giyecekler , Bakliyatlar ,00 (3) Muhasebe yetkilileri, taşınır giriş ve çıkış işlemlerine ilişkin olarak kendilerine gönderilen Taşınır İşlem Fişlerinde gösterilen tutarları II nci düzey detay kodu itibarıyla ilgili hesaplara kaydeder. Kamu idareleri arasında bedelsiz devir ( Md 31) (1) Kayıtlara alınış tarihi itibarıyla beş yılını tamamlamış ve idarece kullanılmasına ihtiyaç duyulmayan taşınırlar, bu taşınıra ihtiyaç duyan idarelere bedelsiz devredilebilir. (2) Ancak devralmak isteyen idare açısından bakım, onarım ve taşıma giderleri nedeniyle ekonomik olmayan ve kullanılmasında fayda görülmeyen taşınırlar devredilemez. (3) Kamu idarelerince yürütülen veya desteklenen projelerin gerçekleştirilmesi için edinilen araştırma ve geliştirme amaçlı taşınırlar, uluslararası organizasyonların gerçekleştirilmesi

148 için alınan taşınırlar ile devredilmediği takdirde kullanım imkanı kalmayacak olan veya zorunlu sebeplerle devredilmesi gereken tüketim malzemelerinin devrinde beş yıl şartı aranmaz. (4) Bedelsiz devredilecek ve devredilemeyecek taşınırlara ilişkin diğer esas ve usuller Bakanlıkça belirlenir. Sayım ve sayım sonrası yapılacak işlemler ( Md 32) (1) Kamu idarelerine ait taşınırların, taşınır kayıt kontrol yetkililerinin görevlerinden ayrılmalarında, yıl sonlarında ve harcama yetkilisinin gerekli gördüğü durum ve zamanlarda sayımı yapılır. (2) Taşınır sayımları, harcama yetkilisince, kendisinin veya görevlendireceği bir kişinin başkanlığında taşınır kayıt ve kontrol yetkilisinin de katılımıyla, en az üç kişiden oluşturulan sayım kurulu tarafından yapılır. (3) Sayım süresince, hizmetin aksamaması ve bozulabilecek nitelikteki taşınırlar için gerekli tedbirlerin alınması kaydıyla, taşınır giriş ve çıkışları sayım kurulunun talebi üzerine harcama yetkilisince durdurulabilir. Sayım yapılırken gerekli önlemlerin alınması, sayım kurulunun görev ve sorumluluğu altındadır. (4) Sayım kurulu öncelikle, taşınır kayıt ve kontrol yetkilisince ambarda bulunduğu veya ambardan çıktığı halde belgesi düzenlenmediği ve kayıtları yapılmadığı belirtilen taşınırlara ilişkin işlemlerin yaptırılmasını sağlar. Sayım Tutanağının "Kayıtlara Göre Ambardaki Miktar" sütunu, defter kayıtları esas alınarak doldurulduktan sonra ambarlardaki taşınırlar fiilen sayılır ve bulunan miktarlar Sayım Tutanağının "Ambarda Bulunan Miktar" sütununa kaydedilir. (5) Ambar sayım işlemleri tamamlandıktan sonra oda, büro, bölüm, geçit, salon, atölye, garaj ve servis gibi ortak kullanım alanlarında bulunan taşınırlar Dayanıklı Taşınır Listeleri ve bunların verilme sırasında düzenlenen Zimmet Fişleri esas alınarak sayılır ve sayım sonuçları Sayım Tutanağında gösterilir. Kullanım amacıyla kişilere zimmetle verilmiş olan taşınırlar için, sayım yapılmaksızın Sayım Tutanağının "Kayıtlara Göre Kişilere Verilen Miktar" sütunundaki bilgiler dikkate alınır. (6) Sayımda bulunan miktar ile kayıtlı miktar arasında fark bulunması halinde miktarlarında farklılık bulunan taşınırların sayımı bir kez daha tekrarlanır. Yine farklı çıkarsa bu miktar "Fazla" veya "Noksan" sütununa kaydedilir. (7) Sayım kurulunca, taşınırların fiili miktarlarının kayıtlı miktarlardan eksik oluğunun tespit edilmesi halinde Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı ve Taşınır İşlem Fişi; fazla olduğunun tespit edilmesi halinde ise Taşınır İşlem Fişi düzenlettirilerek, defter kayıtlarının sayım sonuçlarıyla uygunluğu sağlanır. (8) Düzenlenen giriş ve çıkış belgelerinin bir örneği, muhasebe kayıtlarının yapılması için muhasebe birimine gönderilir. (9) Kayıtların sayım sonuçlarıyla uygunluğu sağlandıktan sonra sayım kurulu tarafından Taşınır Sayım ve Döküm Cetveli düzenlenir. Cetvel, sayım kurulu ile taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi tarafından imzalanır. Bu Cetvel ve eki sayım tutanağı ile sayım sonuçlarına göre düzenlenen giriş ve çıkış belgeleri, taşınır kayıt ve kontrol yetkilisinin yıl sonu hesabını oluşturur. Devir işlemleri ( Md 33) (1) Taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri, sorumlulukları altındaki ambarlarda bulunan taşınırları ve bunlara ilişkin kayıt ve belgeleri, yerlerine görevlendirilenlere devretmeden görevlerinden ayrılamazlar. Yeni görevlendirilen taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri de söz konusu kayıt ve belgeleri aramak ve almak zorundadır.

149 (2) Ambarlarındaki taşınırları ve taşınır işlemlerine ilişkin kayıt ve belgeleri teslim etmeyen veya istifa, hastalık, tutuklanma, ölüm gibi nedenlerle devir ve teslim edemeyen taşınır kayıt ve kontrol yetkililerinin sorumluluğundaki taşınırlar ile dayanağı kayıt ve belgeler, devir kurulu aracılığı ile yeni taşınır kayıt ve kontrol yetkilisine devir ve teslim edilir. Devir kurulu, harcama yetkilisi tarafından belirlenen bir kişinin başkanlığında, taşınır kayıt ve kontrol yetkililerinin de katıldığı, en az üç kişiden oluşur. (3) Ambarların devri, Ambar Devir ve Teslim Tutanağı düzenlenerek yapılır. (4) Oda, büro, bölüm, geçit, salon, atölye, garaj ve servis gibi ortak kullanım alanlarında bulunan taşınırlar, buralarda asılı Dayanıklı Taşınırlar Listesinde gösterilen miktarlar esas alınarak sayılmak ve listedeki ilgili bölüm imzalanmak suretiyle yeni sorumluya devir ve teslim edilir. (5) Taşınır kayıt ve kontrol yetkililerinin geçici görev, aylıksız izin, hastalık izni gibi on günlük süreyi aşmayan geçici ayrılmalarında, harcama yetkilisi tarafından idarenin ihtiyaçları göz önünde bulundurularak gerekli tedbirler alınmak suretiyle ambar kapalı tutulabilir. Bu süre gerektiğinde harcama yetkilisi tarafından uzatılabilir. Taşınır yönetim hesabı ( Md 34) (1) Harcama yetkilileri tarafından Sayıştaya verilecek taşınır yönetim hesabı; a) Önceki yıldan devreden taşınırlar, b) Yılı içinde girenleri, c) Yılı içinde çıkışı yapılan taşınırlar, ç) Ertesi yıla devredilenleri ve d) Yıl sonunda yapılan sayım sonucu bulunan fazla ve noksanları gösterir. (2) Taşınır yönetim hesabı aşağıdaki cetvellerden oluşur: a) Yıl sonu sayımına ilişkin Sayım Tutanağı, b) Taşınır Sayım ve Döküm Cetveli, c) Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetveli; Müze/Kütüphane Yönetim Hesabı Cetveli, ç) Yıl sonu itibarıyla en son düzenlenen Taşınır İşlem Fişinin sıra numarasını gösterir tutanak. (3) Taşınır yönetim hesabı aşağıda açıklandığı şekilde hazırlanır ve ilgili yerlere gönderilir: a) Taşınır kayıt ve kontrol yetkililerince, sayım kurulu tarafından onaylanan Taşınır Sayım ve Döküm Cetveline dayanılarak ilgisine göre üç nüsha Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerini düzenlerler. b) Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerin ekine Taşınır Sayım ve Döküm Cetveli eklenir ve harcama yetkilisinin onayına sunulur. -Harcama yetkilisince, Cetvelin Taşınır Sayım ve Döküm Cetveline uygunluğu kontrol edilerek muhasebe yetkilisine gönderilir. c) Muhasebe yetkilisi, gönderilen cetvellerdeki kayıtları muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırıp uygunluğunu onaylar ve harcama yetkilisine geri gönderir. ç) Harcama yetkilisi, muhasebe yetkilisince onaylanmış cetvellerin bir nüshasını, Sayıştayca belirlenecek sürelerde, - Yıl sonu sayım tutanağı, - Sayım ve döküm cetveli ve - Yıl sonu itibarıyla en son düzenlenen Taşınır İşlem Fişinin sıra numarasını gösterir tutanak ile birlikte Sayıştaya, bir nüshasını ise malî yılı takip eden ay sonuna kadar ilgili taşınır konsolide görevlisine gönderir. Cetvellerin birer nüshası da harcama biriminde muhafaza edilir. Kamu idarelerinin yurt dışı teşkilatlarının taşınır yönetim hesabı merkez teşkilatları aracılığıyla Sayıştaya gönderilir.

150 Taşınır kesin hesabı ( Md 35) (1) Kamu idarelerinin taşınır kesin hesabı, taşınır konsolide görevlilerince, ilçe, il, bölge, dış temsilcilik ve merkez harcama birimleri itibarıyla düzenlenen Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerinin konsolide edilmesiyle oluşturulan taşınır hesabı cetvelleri esas alınarak hazırlanır. (2) İlçedeki harcama birimlerinden alınan taşınır yönetim hesabına ilişkin cetveller ilçe taşınır konsolide görevlilerince konsolide edilerek iki nüsha İlçe Taşınır Hesabı Cetveli düzenlenir. Cetvelin bir nüshası malî yılı takip eden ikinci ayın onbeşine kadar ildeki taşınır konsolide görevlisine gönderilir. (3) İl taşınır konsolide görevlileri, ildeki harcama birimlerinden alınan Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerini konsolide ederek İl Merkezi Taşınır Hesap Cetvelini hazırlar ve İlçe Taşınır Hesap Cetvelleri ile konsolide ederek, İl Taşınır Hesabı Cetvelini oluştururlar. Kamu idaresinin bölge teşkilatının bulunması halinde İl Taşınır Hesap Cetvelleri Mart ayının onbeşine kadar bölgedeki taşınır konsolide görevlisine gönderilir. (4) Bölge teşkilatı olan kamu idarelerindeki taşınır konsolide görevlileri bölgedeki harcama birimlerinden alınan Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerini konsolide ederek oluşturduğu Bölge Merkezi Taşınır Hesap Cetveli ile bölgeye bağlı illerden aldıkları İl Taşınır Hesabı Cetvellerini konsolide etmek suretiyle idarenin Bölge Taşınır Hesabı Cetvelini düzenlerler. (5) İki nüsha olarak düzenlenen İl/Bölge Taşınır Hesabı Cetvellerinin birer nüshaları, malî yılı takip eden Nisan ayının onbeşine kadar merkezdeki taşınır konsolide görevlisine gönderilir. (6) Dış temsilciliklerde bulunan taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri, hazırlanan Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerini Şubat ayının onbeşine kadar merkezdeki konsolide görevlisine gönderirler. (7) Merkezdeki taşınır konsolide görevlileri, merkezdeki harcama birimlerinden alınan Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerini konsolide ederek Merkez Taşınır Hesap Cetvelini, dış temsilciliklerden aldıkları Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvellerini konsolide ederek ise Dış Temsilcilikler Taşınır Hesap Cetvelini oluştururlar. (8) Merkezdeki taşınır konsolide görevlileri, Merkez Taşınır Hesap Cetveli ile İl/Bölge/Dış Temsilcilikler Taşınır Hesabı Cetvellerini konsolide etmek suretiyle kamu idaresinin Taşınır Kesin Hesap Cetveli ve Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvelini hazırlarlar. (9) Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde, Taşınır Kesin Hesap Cetvelleri ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvellerinin birer nüshası Mayıs ayının onbeşine kadar bütçe kesin hesap cetvelleri ile birlikte Bakanlığa ve Sayıştaya gönderilir. (10) Sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareler, yukarıdaki hükümlere göre hazırlayacakları Taşınır Kesin Hesap Cetvelleri ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvellerinin bir nüshasını bütçelerinin uygulama sonuçlarını kesin hesaba bağlayacak mercilere gönderirler. Dayanıklı taşınırların numaralanması ( Md 36) (1) Giriş kaydı yapılan dayanıklı taşınırlara, taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi tarafından bir sicil numarası verilir. Bu numara yazma, kazıma, damga vurma veya etiket yapıştırma suretiyle taşınırın üzerinde kalıcı olacak şekilde belirtilir. Fiziki veya kullanım özellikleri nedeniyle numaralandırılması mümkün olmayan taşınırlara bu işlem uygulanmaz. (2) Sicil numarası üç grup rakamdan oluşur. Birinci grup rakam, taşınırın Dayanıklı Taşınırlar Defterinde ayrıntılı izlenmek üzere kaydedildiği taşınır kodundan; ikinci grup rakam, taşınırın giriş kaydedildiği yılın son iki rakamından; üçüncü grup rakam ise taşınıra verilen giriş sıra numarasından oluşur.

151 Taşınır kodları ve detaylı hesap planı ( Md 37) (1) Taşınırın Bakanlıkça belirlenen düzey detay kodundan sonraki detay kodları, kamu idarelerince ölçü birimi esas alınarak belirlenir. (2) Kapsamdaki kamu idarelerinin muhasebe detaylı hesap planları, Yönetmelik ekindeki Taşınır Kod Listesine uygun olarak belirlenir. Harcama birimi ve ambarların kodlanması ve Sayıştaya bildirilmesi ( Md 38) (1) Kapsamdaki kamu idarelerinde harcama birimlerine ve bunlara bağlı ambarlara aşağıdaki esaslara göre birer kod numarası verilir. a) Harcama birimlerine iki grup ve onbir rakamdan oluşan kod verilir. Birinci grup ( ) sekiz karakterden oluşur ve idarenin analitik bütçe uygulamasına ilişkin kurumsal sınıflandırmadaki düzeylerini gösterir. İkinci grup (000) üç karakterden oluşur ve o ilçe, il, bölge veya merkezdeki harcama birimi sayısını gösterir. Bakanlık saymanlık otomasyon sistemini (say2000i) kullanan idarelerde Bakanlıkça verilen birim kodları kullanılır. Örneğin /923 b) Harcama birimlerinin bünyesinde bulunan ambarlara harcama yetkililerince bir düzeyli ve iki karakterden oluşan kod verilir. Bu kod aynı harcama birimine bağlı ambarların sayısını gösterir. Ambar, bağlı olduğu harcama birimi koduyla birlikte tanımlanır. Örneğin 01,02, (2) Bu kodlar taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri ile taşınır konsolide görevlilerince yapılan taşınır işlemlerine ilişkin olarak düzenlenen belge ve cetvellerde kullanılır. (3) Kamu idareleri, her malî yılbaşından önce, harcama birimlerini ve bunlara bağlı ambarların açık adreslerini ve bu ambarlardan sorumlu taşınır kayıt ve kontrol yetkililerinin ad, soyad ve unvanlarını gösteren listeleri Sayıştaya göndermekle yükümlüdür. Yıl içinde yapılan değişiklikler de, değişiklik tarihinden itibaren en geç bir ay içinde Sayıştaya bildirilir. Yetki ( Md 39) (1) Maliye Bakanlığı; a) Yönetmelik ekinde yer alan Taşınır Kod Listesi ile defter, belge ve cetvellerde değişiklik yapmaya, b) Taşınır II nci düzey detay kodundan sonraki detay kodları belirlemeye, c) Taşınırların takibine ilişkin olarak barkod sistemini uygulatmaya ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye, ç) Taşınır kesin hesabının elektronik ortamda alınmasına ilişkin düzenlemeleri yapmaya, d) Bakanlık birimlerinin taşınır kayıt ve işlemlerini say2000i sistemi üzerinden yaptırmaya, uygulama sonuçlarına göre diğer idarelerin taşınır işlemlerinin de say2000i sistemi üzerinden yürütülmesine ve buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulama tarihini idareler itibarıyla belirlemeye, e) Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde, tüketim malzemelerinin çıkışına esas olmak üzere taşınır II nci düzey detay kodu bazında düzenlenen onaylı listelerin muhasebe birimine gönderilmesinde uygulanacak sürelerde değişiklik yapmaya, f) Harcama yetkililerinin onayı ile kayıtlardan çıkarılacak taşınırlar için tutar belirlemeye, yetkilidir. Kodların bildirimi ( GMd 1) Kamu idareleri, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde bu Yönetmelikte belirlenen esaslara göre harcama birimlerini ve bunlara bağlı ambarların kod numaralarını tespit ederek Sayıştaya bildirmek zorundadırlar. Envanteri yapılan taşınırların muhasebe birimine bildirilmesi ( GMd 2)

152 (1)Harcama birimlerince; 150, 253, 254 ve 255 hesap kodlarında izlenmesi gereken taşınırların fiili envanterleri, 30/6/2007 tarihi itibarıyla yapılır ve söz konusu taşınırlar, kayıtlı değerleri üzerinden, kayıtlı değeri yoksa değer tespit komisyonu tarafından belirlenen değer üzerinden düzenlenecek Taşınır İşlem Fişi ile ilgili defterlere kaydedilir. Düzenlenen Taşınır İşlem Fişlerinin birer nüshası muhasebe birimine gönderilir. (2) Muhasebe birimlerince; daha önce 150, 253, 254 ve 255 hesap kodlarına kaydedilmiş olan değerler 30/6/2007 tarihi itibarıyla tutarlar üzerinden bir taraftan Net Değer Hesabına borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilerek hesaplardan çıkarılır; diğer taraftan Taşınır İşlem Fişlerinde gösterilen taşınırlar 1/7/2007 tarihi itibarıyla ilgili hesaplara giriş kaydedilerek, envanter kayıtlarıyla uygunluğu sağlanır. (3) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin düzenlemeleri yapmaya ve zorunlu hallerde belirlenen süreleri değiştirmeye Bakanlık yetkilidir. Önceki mevzuata göre sonuçlandırılmış işlemler ( GMd 3) Kamu idareleri tarafından 1/1/2006 tarihinden bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihe kadar Ayniyat Talimatnamesi veya Ayniyat Talimatnamesine dayanılarak çıkarılmış özel yönetmeliklerinin hükümlerine göre sonuçlandırılmış olan taşınır işlemleri, mevzuatına uygun olarak yapılmış kabul edilir. (2) Diğer düzenleyici mevzuatta Ayniyat Talimatnamesine yapılan atıflar, bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır. Yürürlük a) 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a), (f), (g) bentleri, 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası, 39 uncu maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi ile 31 inci, 36 ncı, 37 nci maddeleri ve geçici 1 inci, 2 nci ve 3 üncü maddeleri yayımı tarihinde, b) 34 üncü ve 35 inci maddeleri 31/12/2007 tarihinde, c) Diğer maddeleri 1/7/2007 tarihinde, yürürlüğe girer.

153 T.C. MALİYE BAKANLIĞI Muhasebat Genel Müdürlüğü Yayın : 08/03/2007 tarihli ve sayılı Resmi Gazete Parasal Sınırlar ve Oranlar Hakkında Genel Tebliğ (Sayı: 2007/1) 1.Giriş (1) Başta 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu olmak üzere çeşitli mevzuat ve düzenlemeler gereğince, uygulanacak parasal sınırlar, faiz oranları, alındı birim fiyatları bu Tebliğ eki tablolarda gösterildiği şekilde tespit edilmiştir. 2.Merkezî Yönetim Muhasebe Yönetmeliğine tabi işlemler 2.1.Kasa işlemleri (1) Merkezî Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 12 nci maddesi ile Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesi gereğince, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerine hizmet veren muhasebe birimlerince kasadan yapılacak ödeme sınırı; Tablo 1 in kasa işlemleri bölümünde gösterilmiştir. (2) Merkezî Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 12 ve 27 nci maddeleri gereğince ertesi gün yapılacak ödemeleri karşılamak üzere ve kişi malı emanet dövizlerden kasada bulundurulacak miktarlar ile T.C. Ziraat Bankası şubesi bulunmayan ilçelerde gerekli güvenlik önlemleri alınmak şartıyla veznede bulundurulacak azami miktar Tablo 1 in kasa işlemleri bölümünde gösterilmiştir. (3) Tebliğ eki tabloda kasa işlemleri bölümünde gösterilen parasal sınırların yetersiz kalması durumunda, muhasebe birimlerinin gerekçeli başvuruları üzerine Bakanlığımızca (Muhasebat Genel Müdürlüğü) tespit edilen sınırlar uygulanacaktır. 2.2.Banka işlemleri (1) Merkezî Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 524 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince, toplu ödemelerde muhasebe birimlerinin bankaya önceden haber vermeleri gereken tutar Tablo 1 in banka işlemleri bölümünde gösterilmiştir. (2) Bu tutarın altındaki ödemeler için bankanın önceden haberdar edilmesi ve ödeme sırasında banka ile muhasebe birimi arasında mutabakat sağlanması zorunlu değildir. 2.3.Kaybedilen alındılara ilişkin işlemler (1) Muhasebe birimlerince, her ne suretle olursa olsun alınan para ve değerlere karşılık verilmiş olan alındılardan kaybedilmiş olanlar için ilan verilmesi gereken tutar, Merkezî Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 528 inci maddesi gereğince, Tablo 1 in kaybedilen alındılara ilişkin işlemler bölümünde gösterilmiştir. 3.Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğe tabi işlemler 3.1.Muhasebe yetkilisi mutemedi işlemleri

154 (1) Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesi uyarınca, muhasebe birimleri dışında görev yapan muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından 7 günlük süre beklenilmeksizin muhasebe birimi veznesine teslim edilmesi gereken tahsilat tutarı ile mahkeme başkanlıkları, icra ve iflas daireleri ve izalei şüyu memurluklarındaki muhasebe yetkilisi mutemetlerince, 492 sayılı Harçlar Kanununun eki (1) ve (3) sayılı tarifelere göre makbuz karşılığı tahsil edilip, 7 günlük süre beklenilmeksizin muhasebe birimi veznesine teslim edilmesi gereken tahsilat tutarı, Tablo 1 in muhasebe yetkilisi mutemedi işlemleri bölümünde gösterilmiştir. (2) Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde görev yapan muhasebe yetkilisi mutemetleri için yukarıda belirtilen sınırın yetersiz kalması durumunda, gerekçeli tekliflerle Bakanlığımıza (Muhasebat Genel Müdürlüğü) başvurularak alınacak izne göre işlem yapılacaktır. Bu teklif yazısında muhasebe yetkilisi mutemedinin son iki ayda muhasebe veznesine yatırdığı tutarlar ve yatırılma tarihleri de belirtilecektir. 3.2.Trafik para cezası tahsil eden görevlilerle ilgili işlemler (1) Trafik para cezasını tahsil edecek muhasebe yetkilisi mutemetleri ile ilgili işlemler, 27/1/1989 tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Trafik Para Cezalarının Tahsilinde ve Takibinde Uygulanacak Esas ve Usuller ile Kullanılacak Belgeler Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yürütülecektir. Bu görevliler için belirlenen 7 ve 3 günlük süre beklenmeksizin muhasebe biriminin veznesine teslim edilmesi gereken tahsilat tutarları, Tablo 1 in trafik para cezasını tahsil eden muhasebe yetkilisi mutemetleri bölümünde gösterilmiştir Yetkili memurlarla ilgili işlemler (1) 8/6/1988 tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Pul ve Değerli Kağıtların Bayiler ve Yetkili Memurlar Vasıtası ile Sattırılmasına ve Bayilere Satış Aidatı Verilmesine Dair Yönetmeliğin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde değerli kağıt verilen yetkili memurlar tarafından 15 günlük süre beklenilmeksizin muhasebe biriminin veznesine teslim edilmesi gereken satış hasılatı tutarı Tablo 1 in yetkili memurlarla ilgili işlemler bölümünde gösterilmiştir. 4. Muhasebe Yetkililerinin Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince yardımcılara devredilecek görev ve yetkiler (1) Anılan Yönetmeliğin 26 ncı maddesi gereğince, görev, yetki ve sorumlulukların yardımcılara devredilmesinde Tablo 1 in III üncü kısmında gösterilen parasal sınırlar dikkate alınacaktır. 5.Kaybolan faturalarla ilgili işlemler (1) Merkezî Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde kamu idarelerince alınan mal, hizmet ve yapım işleri karşılığında özel kişiler tarafından düzenlenen faturaların kaybedilmesi halinde, noter onaylı fatura örneklerinin kabul edileceği fatura tutarı Tablo 1 in IV üncü kısmında gösterilmiştir. 6.Taşınırların kayıtlardan çıkarılması (1) Taşınır Mal Yönetmeliğinin 39 uncu maddesine göre, taşınırların devir, imha, hurdaya ayırma, satış ve terkini suretiyle kayıtlardan çıkarılmasında Tablo 1 in V inci

155 kısmında gösterilen parasal sınırlar dikkate alınacaktır. Taşınırların kayıtlardan çıkarılması, belirlenen limitler dahilinde harcama yetkilisinin, limit üzerinde olanlar ise ilgili üst yöneticinin onayı ile yapılacaktır. (2) Söz konusu limitler, bu işlemlerden herhangi birine veya tamamına konu olan taşınırlar için ve her bir işlem bazında değerlendirilecektir. 7.Ön ödeme işlemleri (1) Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerince Bakanlığımız izni aranmaksızın açılabilecek krediler ile Bakanlığımız iznine tabi olan kredi tutarları Tablo 2 nin I inci kısmında, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerince harcama yetkilisi mutemetlerine verilebilecek avans sınırı Tablo 2 nin, II nci kısmında gösterilmiştir. (2) Merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinden Tablo 2 nin III üncü kısmında gösterilenler, kendileri için belirlenen sınır dahilinde avans verebileceklerdir. (3) Milli İstihbarat Teşkilatı mutemetleri ile dış temsilcilikler emrine ve askerî daireler mutemetlerine verilecek avans sınırları Tablo 2 nin IV, V ve VI ncı kısımlarında gösterilmiştir. Belirlenen sınırların üzerinde avans verilmesine ihtiyaç duyulması halinde, gerekçeleriyle birlikte Bakanlığımıza başvurularak izin alınması gerekir. (4) Milli Savunma Bakanlığına bağlı birlik ve kurumlardan Tümen ve daha üst birlikler ile eşiti kurum ve kuruluşlar kapsamına giren askerî birimler Tablo 3 te gösterilmiştir. Bunların dışında kalan birlikler, Tugay ve eşitine kadar olan askerî kurum ve kuruluşlar kapsamında sayılacaktır. 8.Muhasebe kayıtlarından çıkarılacak alacaklar (1) Yılları merkezî yönetim bütçe kanunlarında hüküm bulunması koşuluyla; 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Kanun kapsamında izlenen alacakların dışında kalan alacaklardan, tahsili için yapılacak takibat giderlerinin asıl alacak tutarından fazla olacağı anlaşılanlardan tutarı Tablo 4 de gösterilen miktara kadar olanlar kayıtlardan çıkarılır. Ancak, bu alacaklardan davaya veya icraya intikal etmiş olanların kayıtlardan çıkarılması için, genel bütçeli idarelerce 8/1/1943 tarihli ve 4353 sayılı Kanun hükümlerine göre, kapsamdaki diğer kamu idarelerinde ise özel mevzuatlarındaki hükümlere göre yetkili merciiden takipten vazgeçme onayı alınır. (2) 5018 sayılı Kanunun 79 uncu maddesi hükmü gereğince, genel bütçe muhasebe birimlerinin hesaplarında kayıtlı olup zaruri veya mücbir sebeplerle takip ve tahsil imkanı kalmadığı tespit edilen kamu alacaklarından tutarı Tablo 4 de gösterilen miktara kadar olanların, idarelerince 4353 sayılı Kanun hükümlerine göre yetkili merciden alınacak takipten vazgeçme onayına dayanılarak, kayıtlardan çıkarılması uygun görülmüştür. Diğer idarelerin hesaplarında kayıtlı söz konusu tutara kadar olan kamu alacaklarının kayıtlardan çıkarılmasına üst yöneticiler yetkilidir. (3) Söz konusu alacakların kayıtlardan çıkarılmasına ilişkin muhasebeleştirme belgesi ekine, gerekenler için takipten vazgeçme onayı ile tahsil edilebilmesi için yapılan adres tespiti ve malvarlığı araştırmalarına ilişkin yazışmaların konusunu, tarih ve sayısını gösterir bir dizi pusulası bağlanır. 9.Hastane döner sermayelerince uygulanacak parasal sınırlar

156 (1) Özel mevzuatlarında aksine bir hüküm bulunmayan hastane döner sermaye muhasebe birimlerince tedavi bedeli karşılığı tahsil edilen paralardan iadesi gereken tutarların ilgililere kasadan ödenmesinde, Tablo 1 in I inci kısmının kasa işlemleri bölümünde belirtilen limitin dört katı uygulanır. 10.Faiz oranları (1) Genel hükümlere göre takip edilerek tahsil olunacak kişilerden alacaklara 4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun hükümlerine göre uygulanacak kanuni faiz oranları ile temerrüt faizi oranları, yıllar itibarıyla Tablo 5 de gösterilmiştir. (2) Ancak, Sayıştay ilamları ile tazminine karar verilenler için hesaplanan faiz tutarı, 832 sayılı Sayıştay Kanununun 64 üncü maddesi hükmünde aksine bir düzenleme yapılmadığı sürece, borç tutarının %10 unu geçemeyecektir. 11.Alındı birim fiyatları (1) Bakanlığımızca bastırılan ve genel bütçe kapsamı dışındaki idareler ile döner sermaye ve fonlar tarafından mevzuatları gereğince kullanılması gereken alındıların birim satış fiyatları Tablo 6 da gösterilmiştir. 12.Kaldırılan düzenlemeler (1) 15/4/2006 tarihli ve sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 2006/1 sıra no.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği yürürlükten kaldırılmıştır. UNAKITAN 13.Yürürlük (1) Bu Tebliğ, yayımı tarihinde yürürlüğe girer. (2) Tebliğ olunur. Kemal Maliye Bakanı EK: Tablo (I, II, III, IV, V ve VI sayılı)

157 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM MEVZUATLAR I. SAĞLIK BAKANLIĞI ATAMA VE NAKİL YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İlkeler Amaç: Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı; Sağlık Bakanlığı nın sağlık hizmetleri sınıfına dahil personelinin ilk defa atanmaları ile nakillerinde, hizmetin gerekleri esas alınarak atamayı belirli kurallara bağlamak, hizmette verimliliği arttırmak ve yurdun değişik hizmet bölgeleri ve alanlarında görev yapmalarını sağlayarak hizmetin yaygınlaşmasını sağlamak ve sağlık insan gücü alanında bölgeler arası eşitsizliği ortadan kaldırmak üzere uyulacak usul ve esasları belirlemektir. Kapsam: Madde 2- Bu Yönetmelik; atamaları merkezden yapılan sağlık hizmetleri sınıfına dahil personeli ve bunların ilk defa atanmaları ile nakillerinde esas alınacak kuralları kapsar. Tababet Uzmanlık Tüzüğü ve Yönetmeliği ne göre eğitim hastanelerinde görev yapan klinik şefi, klinik şef yardımcısı, başasistan ve uzmanlık eğitimi gören asistanlar bu Yönetmelik hükümlerine tabi değildir. Ancak, yukarıda belirtilen unvanlarda görev yapanlar, bu niteliklerinin sona ermesi halinde bu Yönetmelik hükümlerine göre atanırlar. Dayanak: Madde 3- (Değişik: /24313 S.R.G.)Bu Yönetmelik; 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Yasası, 21/8/1981 tarihli ve 2514 sayılı Bazı Sağlık Personelinin Devlet Hizmeti Yükümlülüğüne Dair Yasa ve 19/4/1983 tarihli ve 83/6525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına Dair Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar: Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen deyimlerden; a) Bakanlık :Sağlık Bakanlığı nı, b) Genel Müdürlük :Personel Genel Müdürlüğü nü, c) Yasa :657 sayılı Devlet Memurları Yasası nu, d) İlk Defa Atama :(Değişik: /24313 S.R.G.) Bu Yönetmelik kapsamında bulunan personelin Devlet memurluğuna ilk defa atanmasını, e) Nakil veya Naklen Atama :(Değişik: /24313 S.R.G.)Bu Yönetmeliğe tabi görevlerde çalışan personelin, yer değişikliği suretiyle hizmet bölgelerine atanmasını, f) Hizmet Bölgesi :Bu Yönetmeliğe bağlı Ek-1 sayılı listede gösterilen bölgeleri, g) Hizmet alanı :Hizmet Bölgelerindeki hizmetin yapıldığı ili ve ilçeyi, h) Bölge Hizmet Süresi :Bu yönetmelikteki her hizmet bölgesinden diğer hizmet bölgelerine atanabilmek için çalışılması gereken asgari süreyi, ifade eder. Temel İlkeler: Madde 5- Bu Yönetmeliğin uygulanması ile ilgili olarak atama ve nakillerde;a) Standart kadronun aşılmaması kaydı ile idarenin hizmet ihtiyacının dikkate alınması, b) Ekonomik, sosyal ve kültürel şartlar ile ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak işlem yapılması, c) Personelin hizmet bölgeleri arasında, hizmet gerekleri de dikkate alınarak, adil

158 ve dengeli dağılımın sağlanması, İlkeleri esas alınır. İKİNCİ BÖLÜM Atama ve Nakillere İlişkin Genel Esaslar Hizmet bölgeleri: Madde 6- (Değişik: /24313 S.R.G.)Türkiye nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren il ve ilçeleri gruplandırılarak oluşturulan hizmet bölgeleri Ek-1 sayılı listede gösterilmiştir. Her beş yılda bir il ve ilçelerin niteliklerinde meydana gelen değişme ve gelişmeler incelenir, gerekli görülmesi halinde bölge değiştirmeleri yapılır. İl ve ilçelerde bölge değişikliğini gerektiren durumlar meydana geldiğinde, bu süre beklenmeksizin Değerlendirme Kurulu tarafından gerekli değişiklik yapılabilir. Bölgelerdeki hizmet süreleri: Madde 7- (Değişik: /24313 S.R.G.)Hizmet bölgeleri itibari ile en az çalışma süreleri aşağıda gösterilmiştir. a) Altıncı hizmet bölgesinde : 2 yıl, b) Beşi. hizmet bölgesinde : 3 yıl, c) Dördüncü hizmet bölgesinde : 3 yıl, d) Üçüncü hizmet bölgesinde : 3 yıl, e) İkinci hizmet bölgesinde : 5 yıl, f) Birinci hizmet bölgesinde : 6 yıl, Büyükşehir statüsündeki illerin merkez ilçeleri, il merkezi kapsamında değerlendirilir. Her hizmet bölgesinde, o bölge için tespit edilen asgari hizmet süresinin tamamlanması esastır. İlk atamalar; öncelikle Ek-1 sayılı listede yer alan altıncı hizmet bölgesinde bulunan hizmet alanlarına, altıncı hizmet bölgesinde münhal kadro bulunmaması halinde, beşi. hizmet bölgesinden başlamak üzere kadro ve gereksinim durumuna göre Bakanlıkça münhal ilan edilecek diğer hizmet bölgelerindeki kalkınmada öncelikli yörelere öncelikle yapılır. Altıncı hizmet bölgesinde münhal kadro olmadığı için diğer hizmet bölgelerine atananlar hizmet sürelerini tamamladıktan sonra, biri. hizmet bölgesine atananlar ise, bu hizmet bölgesinde 6 yıl çalıştıktan sonra; altıncı hizmet bölgesinden başlamak üzere, sırayla diğer hizmet bölgelerine atanırlar. Ancak, bulunduğu hizmet bölgesinde, öngörülen hizmet süresinden fazla çalışanların fazla çalıştıkları süreler, takip eden bölgelerdeki hizmet sürelerinden sayılır. Her hizmet bölgesi için ayrı ayrı tespit edilen hizmet süresini tamamlayarak diğer hizmet bölgelerine veya aynı hizmet bölgesinin ayrımlı hizmet alanlarına atanmak veya bulundukları hizmet bölgesinde çalışma süresini tamamladıkları halde, bu hizmet bölgelerine yeniden atanmak veya bu hizmet bölgelerinde kalmak için başvuranların talepleri kadro ve gereksinim durumuna göre yerine getirilir. Ancak, alt hizmet bölgelerinde asgari hizmet süresini tamamlayarak biri. Hizmet bölgesine atananlardan, biri. hizmet bölgesi için tespit edilen asgari süreyi tamamlayanların aynı hizmet bölgesinde görevlerine devamları hususu, ilgilinin başarısına, hizmet gereksinimleri ve kadro durumuna göre Bakanlıkça değerlendirilir. Üst hizmet bölgelerinde görev yapmakta iken, ve 6. hizmet bölgelerine nakil talebinde bulunanların talepleri, kadro ve gereksinim durumuna göre, bulunduğu hizmet bölgesinde en az iki yıl çalışmış olması şartıyla, o bölgeye ait hizmet süresini tamamlama şartı aranmaksızın ve tayin dönemlerine bağlı kalınmaksızın değerlendirilir ve nakil işlemi yapılabilir. Bu Yönetmeliğe tabi personelin, aynı hizmet bölgesi içinde hizmet alanları

159 arasında nakil talebinde bulunabilmesi için, bulunduğu hizmet alanında en az bir yıl görev yapmış olması şarttır. İlgililerin bu talepleri, görev yaptığı yer ile naklen atanma talebinde bulunduğu yerin kadro ve gereksinim durumuna göre Bakanlıkça değerlendirilir. Mazeretleri nedeniyle üst hizmet bölgelerine atananların, mazeretleri ortadan kalktığında, kadro ve gereksinim durumuna göre altıncı hizmet bölgesinden başlanmak kaydıyla, diğer bölge hizmetleri de tamamlattırılır; ancak, alt hizmet bölgelerinde kadro ve branşı bulunmayan personel, Bakanlıkça tespit edilen, kadrosunun bulunduğu en alt hizmet bölgesine atanır. Görevden çekilenler veya çekilmiş sayılanlar, tekrar göreve dönmek istedikleri takdirde, atamaları en son görev yaptıkları hizmet bölgesine, o bölge hizmetini tamamlamış olanların atamaları ise, görev yapmadıkları diğer hizmet bölgelerine yukarıda tespit edilen hükümler çerçevesinde yapılır. Asistan ve araştırma görevlisi olarak çalışmakta iken, bu hakkından vazgeçerek pratisyen tabip olarak görev talep edenlerin atamaları, hizmetinin eksik olduğu bölgeden başlamak üzere kadro olanakları ölçüsünde yapılır. Bu durumda olanların asistanlıkta geçen sürelerinin yarısı, bir yılı aşmamak kaydıyla atanacağı hizmet bölgesi süresinden sayılır. Hizmete yeni açılan kurum ve kuruluşlarda sağlık hizmetlerinin aksamadan yürütülebilmesi için gerekli personelin atamaları, öncelikle aynı bölgeden, temin edilemediği takdirde sırasıyla, bir alt bölgeden başlanmak üzere atama dönemlerine bağlı kalınmaksızın yapılabilir. Başka kurum ve kuruluşlarda çalışmış olup, Bakanlığımıza atananların geçmiş hizmet süreleri, bölge hizmeti sürelerinin hesabında dikkate alınır. Atama ve nakil dönemleri: Madde 8-(Değişik: /24313 S.R.G.) İlk defa Devlet memuru olarak atanacak pratisyen ve uzman tabipler ile diş tabiplerinin atamaları, Bakanlıkça ilan edilen tarihlerde kura ile yapılabilir. Kura usul ve esasları yönerge ile belirlenir. (Değişik: /24745 S.R.G.) Bu Yönetmelikte belirtilen istisnalar dışındaki nakiller, her yıl iki dönem halinde Mayıs ve Eylül aylarında yapılır. Bir hizmet bölgesindeki çalışma süresi tamamlanmadan diğer hizmet bölgelerine nakil talebinde bulunulamaz. Çalışma süresinin doldurulması üzerine yapılacak nakiller, naklen atanma dönemi içinde gerçekleştirilir. Atama çeşitleri: Madde 9- Sağlık Hizmetleri Sınıfı kadrolarına; a) İlk defa atama, b) Açıktan atama, c) Kurumlar arası nakil, d) Kurum içi atama, Yoluyla personel ataması yapılır. Hizmet süresine bakılmaksızın naklen atama halleri: Madde 10- Naklen atanacak personelin; a) Hizmet gereği, b) Unvan değişikliği, c) Mazeret, d) Karşılıklı yer değiştirme, e) Savaş, sıkıyönetim, doğal afetler gibi olağanüstü durumların gerçekleşmesi halinde, nakil dönemlerine bağlı kalmaksızın görev yerleri değiştirilebilir. Hizmet gereği yapılacak naklen atamalar: Madde 11- (Değişik: /24313 S.R.G.)Aşağıdaki hallerde, hizmet süresinin tamamlanması şartı aranmadan, nakil dönemlerine ve hizmet bölgelerine bağlı

160 kalınmaksızın nakil yapılabilir. a) Haklarında adli, idari ve inzibati bir soruşturma yapılmış ve bu soruşturma sonucunda eski görev yerinde kalmalarında sakınca görülmüş olması, b) Sicil raporu sonuçlarına göre her ne nedenle olursa olsun yetersizliklerinin tespit edilmesi, (Değişik: /24313 S.R.G.) Bu durumda olanların ayrıldıkları hizmet bölgesindeki eksik hizmetleri başka bir hizmet alanında tamamlattırılır. Unvan değişikliği: Madde 12- Unvan değişikliği nedeniyle atanmaya hak kazananlar, kadro ve gereksinim durumu da dikkate alınarak, aynı hizmet bölgesi veya alanındaki görevlere veya başka hizmet bölgelerindeki ayrımlı hizmet alanlarına naklen atanabilirler. Gerek görüldüğünde, hizmet alanları kura ile tespit edilir. Eşdeğer bir göreve atanacaklar ise, bölge hizmet süresini doldurmadıkları aynı hizmet bölgesine veya başka hizmet bölgelerine atanabilirler. Mazerete dayanan nakiller: Madde 13- Aşağıda belirtilen mazeretlerin belgelendirilmesi ve ilgililerin talebi halinde, hizmet süresini tamamlamış personel yerlerinde bırakılabilir veya hizmet süresini tamamlamayan personel ayrımlı hizmet bölgelerine naklen atanabilir. a) Sağlık durumu, b) Eş durumu, c) Öğrenim durumu, Bu mazeretlerin değerlendirilmesinde yukarıda belirtilen öncelik sırası esas alınır. Yukarıda belirtilen mazeretleri sebebiyle, nakil talebinde bulunanlar, öncelikle aynı bölge içinde başka bir hizmet alanına veya mazeretlerine cevap verebilecek ayrımlı bölgelerdeki hizmet alanlarına atanabilirler. (Değişik: /24313 S.R.G.) Mazeretleri nedeniyle görev yeri değiştirilen personel, mazeretlerinin devam ettiğine ait bilgi ve belgeleri, her yıl ocak ayında çalıştığı kuruma bildirmekle yükümlüdür. Çalıştığı kurum bu belgeleri 60 gün içerisinde Bakanlığa intikal ettirmek zorundadır. Mazeretleri ortadan kalkan personelin ayrıldığı hizmet bölgesinde eksik kalan çalışma süresi tamamlattırılabilir veya yerinde bırakılanlar başka hizmet bölgelerine atanır. Sağlık durumuna bağlı nakiller: Madde 14-(Değişik: /24313 S.R.G.) Kendisinin veya kanunen bakmakla yükümlü olduğu kimselerden birinin sağlık durumunun bulunduğu yerde tehlikeye girdiğini veya görev yerinin değişmemesi halinde tehlikeye gireceğini, tam teşekküllü resmi bir hastaneden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirenler; tedavinin yapılabileceği bir sağlık kurum veya kuruluşunun bulunduğu veya yakınındaki bir yere öncelikle atanırlar veya görev yerinde bırakılırlar. Ancak, sağlık kurulu raporunda yer alan teşhis ve kanaatlere göre; a) Raporda belirtilen şartlara uygun birden fazla görev yerinin bulunması, b) Yaşamı tehlike teşkil etmemekle beraber hastalığın tedavisinin ve kontrolünün belirli şartlara sahip sağlık kurum veya kuruluşlarında yapılmasının tıbben gerekli görülmesi, hallerinde, personelin çalışacağı veya atanacağı görev yeri, kadro olanakları ve personel gereksinimleri ile sağlık kurulu raporunda belirtilen hususlar göz önüne alınarak, Bakanlık müsteşarının veya görevlendireceği bir müsteşar Yardımcısının başkanlığında, I. hukuk müşaviri ile Temel Sağlık Hizmetleri, Tedavi Hizmetleri ve Personel Genel Müdürlerinden teşekkül eden ve her ayın biri. haftasında

161 toplanan komisyon tarafından belirlenir. Sağlık kurulu raporları üzerinde biri. fıkradaki işlemlerin yapılabilmesi için; bu raporların mevzuattaki usule uygun olarak alınmış bulunduğunun Bakanlıkça belirlenmiş eğitim hastanelerinin veya hakem hastanelerin sağlık kurullarınca fenne uygunluğunun tespit edilmiş olması şarttır. Sağlık durumu mazereti sebebiyle, bulunduğu yerde bırakma veya atama hallerinde; bölgedeki hizmet süresinin dolmasını takiben, ilgilinin sağlık durumunda değişiklik olup olmadığı ve sağlık mazeretinin kalkıp kalkmadığı hususunda tam teşekküllü resmi bir hastaneden sağlık kurulu raporu alması istenir. Bakanlık, yukarıdaki fıkralara göre bu raporların da teyid ve tasdikini isteyebilir. Bu işlemlerden kaçınanlar ile sağlık durumu mazeretinin kalkmış olduğu tespit edilenlerin eksik bulunan bölge hizmetleri, kadro ve ihtiyaca göre tamamlattırılır. Sağlık Kurulu Raporu ile mesleğini icra edemeyeceğine karar verilen personel, nakil dönemlerine ve hizmet bölgelerine bağlı kalınmaksızın durumuna uygun bir göreve atanır. Eş durumuna bağlı naklen atamalar: Madde 15- (Değişik: /24313 S.R.G.) Ayrı ayrı yerlerde bulunan eşlerin aynı hizmet alanında çalışabilmelerini sağlamak amacıyla, yapılacak atama ve nakillerde, tayin talebinde bulunulan yerde münhal kadro bulunması şarttır. Münhal kadro bulunmadığı takdirde yakın hizmet alanlarına atanabilirler. Eş durumu nedeniyle personelin nakil veya yerinde kalma talebinde bulunabilmesi için; a) Eşinin 217 sayılı Devlet Personel Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Yasa Hükmünde Kararname kapsamına giren bir kurum veya kuruluş da memur, sözleşmeli veya sürekli işçi kadrosunda çalıştığı ve ilk defa veya naklen atandığı hizmet bölgesinde eşinin kurumunun veya durumuna uygun bir kadronun bulunmadığının veya eşinin Yasayla kurulmuş kamu kurumu niteliğindeki mesleki teşekküllerin yönetim kurulu başkanı veya üyesi olduğunun, b) Eşinin, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Yasası kapsamında sigortalı çalışması halinde, en az (2) yıl süreyle sigortalı olduğunun ve müracaat tarihi itibariyle son bulunduğu yerde en az (1) yıl sigorta primi ödendiğinin, c) Eşinin 1479 sayılı Bağ-Kur Yasası kapsamında çalışması halinde, en az 2 yıl süre ile vergi mükellefi olduğunun ve müracaat tarihi itibariyle son bulunduğu yerde en az 1 yıl süre ile Bağ-Kur primi ödendiğinin, belgelendirilmesi gerekir. Eşi asistan veya araştırma görevlisi olanların; eş durumundan yararlanabilmeleri için eşlerinin kalan asistanlık veya araştırma görevliliği süresinin 6 aydan fazla olması şarttır. b ve c bentlerine göre yapılacak tayin ve nakillerde; I İlgilinin eş durumundan tayin talebinde bulunduğu yerdeki işyerinin (veya işinin) daha önce görev yaptığı iş yerine bağımlılığının (veya aynı işin devamı olduğunun) belgelendirilmesi, II Eş durumundan tayin talebinde bulunan personelin eşinin değişik kurumlarda hizmet yapmış olması halinde (Sigorta, Bağ-kur, Emekli Sandığı gibi) hizmetlerin devamlılığının belgelendirilmesi, III Askerlik nedeniyle işyeri ile ilişiği kesilenlerin, bilahare askerlik dönüşü aynı yerde tekrar göreve başlaması, hallerinde 2 yıllık sigortalılık veya vergi mükellefi olma şartı aranmakla birlikte bulunduğu yerde en az bir yıl prim ödeme şartı aranmadan tayin yapılabilecektir. Eşi emekliye ayrılanlardan, emekli eşin emeklilik süresi içinde tayin istediği ilde

162 ikamet ettiğinin belgelendirilmesi halinde, bir defaya mahsus olmak üzere, eş durumuna istinaden tayin talepleri kadro ve gereksinim durumuna göre değerlendirilerek uygunsa yapılır. Eşlerden her ikisi de bu Yönetmeliğe tabi ise, eşlerden unvanı, kadro derecesi ve görevin niteliği bakımından daha aşağıda bulunanın görev yeri, yukarıda bulunana bağlı olarak değiştirilir. Eşi 217 sayılı Yasa Hükmünde Kararname kapsamında bulunan bir kurumda memur, sözleşmeli veya sürekli işçi kadrosunda çalışanların, atama ve nakilleri, ilgili kurum ile koordine edilir. Her iki eşin de memur olması durumunda tayin istenilen yerde kadro ve gereksinim bulunmaması ve ilgilinin de isteği halinde, 657 sayılı Yasasın 72. maddesi uyarınca işlem yapılır. Öğrenim durumu: Madde 16- (Değişik: tarih ve S.R.G.) Yurt içinde mesleği ile ilgili herhangi bir yükseköğrenime veya dört veya daha fazla süreli herhangi bir fakülte de öğrenime devam etme hakkı kazanan personel, münhal kadro bulunması ve bu durumu belgelendirmeleri halinde öğretim kurumunun bulunduğu yere tayin edilebilirler. Öğrenim durumu nedeniyle yerleri değiştirilenler, öğrenimlerinin devam ettiğini her öğretim yılı başında belgelendirirler. Durumlarını belgelendiremeyenler ile öğrenimini bitirenlere, kadro durumuna göre eksik bulunan bölge hizmetleri tamamlattırılır. Karşılıklı yer değiştirme: Madde 17- (Değişik: tarih ve S.R.G) Bu Yönetmeliğe tabi personel, aynı unvan ve aynı hizmet bölgesinde bulunmak kaydıyla üstleri vasıtası ile karşılıklı yer değiştirme talebinde bulunabilirler. Görev yerleri, kura ile belirlenen personel, kura işlemini izleyen beş iş günü içinde birlikte baş vurarak yer değiştirme talebinde bulunabilirler. Uzman tabipler, göreve başladıktan sonra, aynı uzmanlık dalında olmaları ve aynı hizmet bölgesinde bulunmaları kaydı ile, üstleri vasıtasıyla karşılıklı yer değiştirme talebinde bulunabilirler. Bu istekler, atamaya yetkili amirlerce değerlendirilerek sonuçlandırılır. Bu biçimde tayin edilenler, hizmet sürelerini tamamlamadan yeniden karşılıklı yer değiştirme talebinde bulunamazlar. Olağanüstü haller: Madde 18- (Değişik: /24745 S.R.G.) Genel hayatı etkileyen savaş, sıkıyönetim, olağanüstü hal ilanı, salgın hastalık ve doğal afetler gibi hallerle, herhangi bir nedenle görev yaptığı ilde kendisinin, eşinin veya çocuklarının can güvenliğinin tehlikeye maruz kalması ve bu durumların il sağlık ve güvenlik teşkilatı ile hadise ile ilgili diğer resmi makamlarca verilmiş somut hadiseleri tevsik eden belgelerle müştereken doğrulanması ile nakil işleminin mağduriyet veya tehlikeyi önleyeceğine veya azaltacağına kanaat getirilmesi hallerinde nakil işlemleri herhangi bir başka şarta bağlı kalmaksızın yapılabilir. ( tarih ve S.R.G.)Bu biçimde nakil işlemine tabi tutulanlara, atandıkları bölgenin hizmet süresini tamamladıktan sonra diğer bölgelerdeki eksik hizmetleri tamamlattırılır. Ancak, o bölgede çalışma süresini aşan hizmetler biri. hizmet bölgesi hariç, bir üst bölgenin hizmet süresinden indirilir. Kadro fazlası personelin nakilleri:

163 Madde 19- Görev yapılan sağlık kuruluşunun kapanması, mazeret nedeniyle yapılan nakiller ve benzeri nedenlerle kadro fazlası olan personelin görev yerleri bu Yönetmeliğin 8. maddesinde belirtilen atama dönemine bağlı kalınmaksızın belirlenir. (Değişik: /24313 S.R.G.) Bu biçimde yapılacak nakiller; o bölgedeki hizmet süresini tamamlamış olanlardan başlanmak üzere, gereksinim durumuna göre, uygun hizmet bölgelerine yapılır. Bunlardan bulundukları hizmet bölgesinde henüz hizmetini tamamlamamış olanların görev yerleri o bölge içinde münhal olan bir hizmet alanı olarak belirlenir. Ancak, bu biçimdeki nakiller öncelikle isteklilerden başlanmak üzere kadro, gereksinim ve bölge hizmeti değerlendirilerek yapılır. Bölge hizmetinden sayılacak süreler: Madde 20- Hizmet bölgesine atandıktan sonra; a) Yıllık, mazeret ve sağlık izinlerinin tamamı, b) Yılda toplam 90 günü geçmeyen geçici görev süreleri, c) Yasa nın 86. maddesi uyarınca bir görevin vekalet ile veya aynı Yasa nın Ek 8. ve 9. maddelerine göre geçici süreli görevlendirme ile yürütülmesi durumunda, bu sürenin tamamı, d) Görevden uzaklaştırılan ve görevleri ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurların Yasa nın 143. maddesinde sayılan durumların gerçekleşmesi halinde açıkta geçen sürenin tamamı, e) Hizmet içi eğitimde başarılı geçen sürenin tamamı, f) Hizmet bölgesi dışında, hizmetin gereği olarak Türkiye Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü, Yabancı Diller Eğitim Merkezinde başarılı geçen sürenin tamamı, a bendinde belirtilen süreler, memurun görev yaptığı bölge hizmetinden, diğer bentlerde belirtilen süreler ise, bu sürelerin geçirildiği yerin bölge hizmetinden sayılır. Bölge hizmetinden sayılmayacak süreler: Madde 21- Yasa nın değişik 108. maddesinin 1 ve 4. fıkraları uyarınca aylıksız izin almak suretiyle geçirilen süreler bölge hizmetinden sayılmaz. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Atama ve Nakil İşlemleri İlk defa pratisyen tabip olarak atanacaklar: Madde 22- (Değişik: /24313 S.R.G.) İlk defa pratisyen tabip olarak atananlardan; atandığı yerde göreve başlamayan veya en az 2 yıl görev yapmadan istifa edip yeniden görev talep edenlerin atamaları, kadro olanakları ölçüsünde eski görev yerlerine veya eşdeğer hizmet alanına yapılır. İlk defa uzman tabip olarak atanacaklar: Madde 23-(Değişik: /24313 S.R.G.) İlk defa uzman tabip olarak atananlar atandıkları bölge hizmetini tamamlamış olsalar bile bir yıl geçmeden nakil talebinde bulunamazlar. Tababet Uzmanlık Yönetmeliği hükümlerine göre, eğitim hastanelerine uzman olarak atananların, burada geçen hizmetleri bulundukları bölge hizmetinden sayılır. Bu biçimde atananlar atandıkları bölge hizmetini tamamladıktan sonra, hizmetlerini tamamlamadıkları diğer bölgelere atanırlar.

164 İlk defa Devlet memurluğuna atanacak diğer sağlık personeli: Madde 24-(Değişik: /24313 S.R.G.) İlk Defa Devlet Kamu Hizmeti ve Görevlerine Devlet Memuru Olarak Atanacaklar İçin Mecburi Yeterlik ve Yarışma Sınavları Genel Yönetmeliği ne göre yapılacak sınavlar sonucunda kazanan adayların atamaları genel hükümlere göre yapılır. (Değişik: /22872 S.R.G.) Ancak Sağlık Meslek Yüksekokulları ile Sağlık Meslek Liselerinden biri., iki. ve üçüncülükle mezun olanların açılan sınavı kazanmış olmak ve münhal kadro bulunması şartıyla istedikleri İle tayinleri yapılır. Nakil İşlemleri: Madde 25- Genel Müdürlük, nakil işlemine tabi tutulması veya çalışma süresi dolduğu halde, yerinde kalması gereken personelin durumlarını; a) Hizmetin gereklerini, b) Kadro ve gereksinim durumu, c) Memurun sicil durumu, d) Memurun daha önce görev yaptığı hizmet bölgeleri ve hizmet alanlarını, e) İstek formları ile eklerini, mazeret durumlarını ve var ise diğer belgelerini, bu Yönetmeliğin ilgili hükümleri çerçevesinde değerlendirerek, hazırladığı önerileri atamaya yetkili amirin onayına sunar ve nakil işlemini gerçekleştirir. Başvuru biçimleri: Madde 26-(Değişik: /24313 S.R.G.) Bu Yönetmeliğin 8. maddesinde belirtilen nakil döneminin sonuna kadar hizmet bölgelerinde çalışma sürelerini tamamlamış veya tamamlayacak durumda olan personel, (Değişik: /24745 S.R.G.) Mayıs dönemi atamaları için, o yılın Ocak ayının başından Mart ayının sonuna kadar, Eylül dönemi atamaları içinse 15 Haziran - 15 Ağustos tarihleri arasında, 7. maddedeki kriterlere göre atanacağı bölgeden en çok üç yer tercih ederek Ek-2 sayılı Atama ve Nakil Talep Formu nu doldurarak, var ise, ekleriyle birlikte Bakanlığa sicil amirleri aracılığı ile intikal ettirirler. Personelin talepte bulunmaması, bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmez. Talepte bulunmayanların atamaları resen yapılır. 13. maddedeki mazeretlerden yararlananlar, süre kaydına bağlı olmaksızın başvurabilirler. Zamanında ve usulüne uygun yapılmayan müracaatlar işleme konulmaz. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler Gerçek dışı beyan: Madde 27-(Değişik: /24313 S.R.G.) Özür gruplarına dayanarak yer değiştirme sureti ile ataması yapılanların özür belgelerinin gerçek dışı olduğu tespit edildiği takdirde, atama işlemi iptal edilir ve haklarında soruşturma yapılır. Bu soruşturma sonucunda ilgililer hakkında genel hükümler uygulanır. Değerlendirme Kurulu: Madde 28-(Değişik: /24313 S.R.G.) Değerlendirme Kurulu; Bakanlık müsteşarının veya görevlendireceği müsteşar yardımcısının başkanlığında, I. hukuk müşaviri ve ilgili birim amiri ile Personel Genel müdüründen oluşur. Kurulun raportörlüğünü Personel Genel Müdürlüğü yürütür. Değerlendirme Kurulu nun görevleri ve çalışma usulü:

165 Madde 29-(Değişik: /24313 S.R.G.) Değerlendirme Kurulu; atama dönemi itibariyle bu Yönetmeliğin 5 i. maddesindeki ilkeler çerçevesinde istihdam planlaması yapar ve bununla ilgili esas ve usulleri belirler. Değerlendirme Kurulu, her yılın (Değişik: /24745 S.R.G.) Mayıs ve Eylül aylarının ilk haftasında toplanır, çalışmalar sonuçlandırılıncaya kadar toplantısına devam eder. Değerlendirme Kurulu nda alınan kararlar, makam onayı ile işlerlik kazanır ve bu kararlar ilgili birimce uygulanır. Yürürlükten kaldırılan mevzuat: Madde tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Sağlık Bakanlığı Atama ve Nakil Yönetmeliği ile ek ve değişiklikleri yürürlükten kaldırılmıştır. Geçici Madde 1- Bu Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce, Bakanlığa intikal eden nakil talepleri, yürürlükten kaldırılan Yönetmelik hükümlerine göre sonuçlandırılır. Geçici Madde 2- Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önceki hizmetler, bu Yönetmeliğin 7. maddesinde ön görülen bölge hizmeti sürelerinin hesabında dikkate alınır. Geçici Madde 3- Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte, Sağlık Bakanlığı Taşra Teşkilatı Yatak ve Kadro Standartları Yönetmeliği nde belirlenen sayının üzerinde personeli bulunan kurum ve kuruluşların fazla olan personeli, görev yaptığı yerde ve bölgede en çok hizmeti olandan başlanmak üzere, diğer bölgelerdeki hizmet süreleri dikkate alınarak nakledilir. Yürürlük: Madde 31- Bu Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme: Madde 32- Bu Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür.

166 İL İLÇESİ HİZMET BÖLGESİ MERKEZ 1 SEYHAN 1 YÜREĞİR 1 CEYHAN 2 POZANTI 3 KOZAN 3 KARATAŞ 3 ADANA YUMURTALIK 3 İMAMOĞLU 4 KARAİSALI 4 ALADAĞ 4 TUFANBEYLİ 4 FEKE 4 SAİMBEYLİ 5 MERKEZ 3 GÖLBAŞI 3 BESNİ 4 KAHTA 4 ADIYAMAN TUT 5 ÇELİKHAN 5 SAMSAT 6 GERGER 6 SİNCİK 6 MERKEZ 1 SANDIKLI 3 BOLVADİN 3 DAZKIRI 3 EMİRDAĞ 3 DİNAR 3 SULTANDAĞI 3 İSCEHİSAR 3 AFYON BAŞMAKÇI 3 EVCİLER 4 ÇAY 4 BAYAT 4 ŞUHUT 4 SİNCANLI 4 KIZILÖREN 4 İHSANİYE 5 ÇOBANLAR 5 MERKEZ 4 DOĞUBEYAZIT 5 PATNOS 5 ELEŞKİRT 6 AĞRI TAŞLIÇAY 6 TUTAK 6 HAMUR 6 DİYADİN 6 AMASYA MERKEZ 3 MERZİFON 3

167 SULUOVA 3 GÜMÜŞHACIKÖY 4 TAŞOVA 4 GÖYNÜCEK 5 HAMAMÖZÜ 5 MERKEZ 1 GÖLBAŞI 2 POLATLI 2 ELMADAĞ 3 ÇUBUK 3 KAZAN 3 BEYPAZARI 3 Ş.KOÇHİSAR 3 ÇAMLIDERE 3 ANKARA AYAŞ 3 NALLIHAN 3 KIZILCAHAMAM 3 AKYURT 3 GÜDÜL 4 KALECİK 4 EVREN 4 BALA 4 HAYMANA 4 MERKEZ 1 ALANYA 1 KEMER 2 MANAVGAT 2 SERİK 3 AKSEKİ 3 FİNİKE 3 ANTALYA KUMLUCA 3 KALE 3 KAŞ 3 GAZİPAŞA 3 ELMALI 4 KORKUTELİ 4 İBRADI 4 GÜNDOĞMUŞ 4 MERKEZ 2 ARHAVİ 2 MURGUL 3 ARTVİN HOPA 3 BORÇKA 4 ARDANUÇ 4 ŞAVŞAT 4 YUSUFELİ 4 AYDIN MERKEZ 1 KUŞADASI 1 NAZİLLİ 1 SÖKE 2 DİDİM 2 GERMENCİK 3 İNCİRLİOVA 3 BUHARKENT 3

168 BALIKESİR BİLECİK BİNGÖL BİTLİS YENİPAZAR 3 SULTANHİSAR 3 ÇİNE 3 KOÇARLI 3 KUYUCAK 3 BOZDOĞAN 4 KARACASU 4 KÖŞK 4 KARPUZLU 4 MERKEZ 1 BANDIRMA 2 AYVALIK 2 EDREMİT 2 BURHANİYE 2 MARMARA 2 ERDEK 2 GÖNEN 3 SUSURLUK 3 HAVRAN 3 BİGADİÇ 4 GÖMEÇ 4 SAVAŞTEPE 4 MANYAS 4 SINDIRGI 4 DURSUNBEY 4 İVRİNDİ 4 KEPSUT 4 BALYA 4 MERKEZ 1 BOZÜYÜK 2 OSMANELİ 3 PAZARYERİ 3 SÖĞÜT 3 GÖLPAZARI 4 İNHİSAR 4 YENİPAZAR 4 MERKEZ 4 KİĞİ 4 YAYLADERE 5 SOLHAN 6 KARLIOVA 6 GENÇ 6 ADAKLI 6 YEDİSU 6 MERKEZ 4 TATVAN 4 AHLAT 4 ADİLCEVAZ 4 GÜROYMAK 5 HİZAN 6 MUTKİ 6 BOLU MERKEZ 2 YENİÇAĞA 3 GEREDE 3

169 MENGEN 3 SEBEN 4 KIBRISCIK 4 MUDURNU 4 GÖYNÜK 4 DÖRTDİVAN 5 MERKEZ 2 BUCAK 3 GÖLHİSAR 3 KARAMANLI 3 TEFENNİ 3 BURDUR AĞLASUN 4 YEŞİLOVA 4 ÇELTİKÇİ 4 ÇAVDIR 4 ALTINYAYLA 4 KEMER 4 MERKEZ 1 NİLÜFER 1 YILDIRIM 1 OSMANGAZİ 1 M.KEMALPAŞA 2 GEMLİK 2 ORHANGAZİ 2 İNEGÖL 2 KARACABEY 2 BURSA MUDANYA 2 GÜRSU 3 YENİŞEHİR 3 KESTEL 3 İZNİK 3 ORHANELİ 4 HARMA.K 4 BÜYÜKORHAN 4 KELES 4 MERKEZ 2 BOZCAADA 3 ÇAN 3 GÖKÇEADA 3 GELİBOLU 3 BİGA 3 ÇANAKKALE ECEABAT 3 EZİNE 3 AYVACIK 3 LAPSEKİ 3 BAYRAMİÇ 4 YENİCE 4 ÇANKIRI MERKEZ 2 ATKARACALAR 3 KURŞUNLU 3 ILGAZ 3 ORTA ÇERKEŞ 4 ŞABANÖZÜ 4

170 ELDİVAN 4 BAYRAMÖREN 4 KORGUN 4 YAPRAKLI 5 KIZILIRMAK 5 MERKEZ 1 SUNGURLU 3 OSMA.K 4 ALACA 4 İSKİLİP 4 KARGI 4 DODURGA 4 ÇORUM OĞUZLAR 4 ORTAKÖY 4 MECİTÖZÜ 4 BAYAT 5 BOĞAZKALE 5 LAÇİN 6 UĞURLUDAĞ 6 MERKEZ 1 SARAYKÖY 3 BABADAĞ 3 AKKÖY 3 BULDAN 3 BOZKURT 3 SERİNHİSAR 3 ÇARDAK 3 BEKİLLİ 3 DENİZLİ ÇİVRİL 3 HONAZ 3 ÇAL 4 TAVAS 4 GÜNEY 4 ACIPAYAM 4 BAKLAN 4 KALE 4 BEYAĞAÇ 4 ÇAMELİ 4 MERKEZ 2 ERGANİ 4 SİLVAN 4 BİSMİL 4 ÇÜNGÜŞ 5 ÇERMİK 6 HANİ 6 DİYARBAKIR ÇINAR 6 EĞİL 6 HAZRO 6 LİCE 6 DİCLE 6 KULP 6 KOCAKÖY 6 MERKEZ 2 EDİRNE KEŞAN 2

171 UZUNKÖPRÜ 3 HAVSA 3 ENEZ 4 SÜLOĞLU 4 İPSALA 4 LALAPAŞA 4 MERİÇ 4 MERKEZ 2 AĞIN 3 KEBAN 4 MADEN 4 SİVRİCE 4 ELAZIĞ KARAKOÇAN 5 KOVA.LAR 5 ALACAKAYA 5 BASKİL 5 PALU 5 ARICAK 6 MERKEZ 2 KEMALİYE 4 ÜZÜMLÜ 4 TERCAN 4 ERZİNCAN REFAHİYE 4 İLİÇ 4 KEMAH 4 ÇAYIRLI 4 OTLUKBELİ 4 MERKEZ 2 AŞKALE 4 OLTU 4 PASİNLER 4 ILICA 4 PAZARYOLU 5 TORTUM 5 İSPİR 5 NARMAN 5 ERZURUM UZUNDERE 5 OLUR 5 HORASAN 5 KÖPRÜKÖY 5 ŞENKAYA 5 HINIS 6 ÇAT 6 KARAÇOBAN 6 KARAYAZI 6 TEKMAN 6 ESKİŞEHİR MERKEZ 1 ÇİFTELER 3 MAHMUDİYE 3 BEYLİKOVA 3 SARICAKAYA 3 SİVRİHİSAR 3 İNÖNÜ 4 SEYİTGAZİ 4

172 MİHALGAZİ 4 ALPU MİHALLIÇCIK 4 GÜNYÜZÜ 4 HAN 4 MERKEZ 1 ŞEHİTKAMİL 1 ŞAHİNBEY 1 NİZİP 3 İSLAHİYE 4 GAZİANTEP ARABAN 4 OĞUZELİ 4 YAVUZELİ 5 KARGAMIŞ 5 NURDAĞI 5 MERKEZ 2 GÖRELE 3 BULANCAK 3 TİREBOLU 3 Ş.KARAHİSAR 4 EYNESİL 4 PİRAZİZ 4 ALUCRA 4 GİRESUN DOĞANKENT 4 KEŞAP 4 ESPİYE 4 ÇANAKÇI 5 DERELİ 5 YAĞLIDERE 5 GÜCE 6 ÇAMOLUK 6 MERKEZ 3 KÖSE 4 KELKİT 4 GÜMÜŞHANE TORUL 4 ŞİRAN 4 KÜRTÜN 6 MERKEZ 4 YÜKSEKOVA 5 HAKKARİ ŞEMDİNLİ 6 ÇUKURCA 6 MERKEZ 1 İSKENDERUN 1 DÖRTYOL 2 ERZİN 3 BELEN 3 REYHANLI 3 HATAY KIRIKHAN 3 SAMANDAĞI 4 YAYLADAĞI 4 KUMLU 5 HASSA 5 ALTINÖZÜ 6 ISPARTA MERKEZ 2

173 İÇEL İSTANBUL İZMİR KARS ULUBORLU 2 ATABEY 3 YENİŞARBADEML 3 EĞİRDİR 3 SENİRKENT 3 KEÇİBORLU 3 ŞARKİKARAAĞAÇ 3 YALVAÇ 3 GELENDOST 3 GÖNEN 3 AKSU 4 SÜTÇÜLER 4 MERKEZ 1 TARSUS 1 ANAMUR 3 SİLİFKE 3 ERDEMLİ 3 AYDI.K 3 BOZYAZI 3 ÇAMLIYAYLA 5 MUT 5 GÜLNAR 5 MERKEZ 1 BÜYÜKÇEKMECE 2 SİLİVRİ 2 ŞİLE 2 ÇATALCA 3 MERKEZ 1 ÇEŞME 1 ALİAĞA 2 URLA 2 SELÇUK 2 SEFERHİSAR 2 MENEMEN 2 FOÇA 2 TORBALI 2 KARABURUN 2 KEMALPAŞA 2 MENDERES 2 ÖDEMİŞ 3 TİRE 3 BERGAMA 3 DİKİLİ 3 KINIK 3 BEYDAĞ 3 BAYINDIR 4 KİRAZ 4 MERKEZ 3 SARIKAMIŞ 4 KAĞIZMAN 5 ARPAÇAY 6 AKYAKA 6 SELİM 6 SUSUZ 6 DİGOR 6

174 MERKEZ 2 ABANA 2 TOSYA 3 İNEBOLU 3 AZDAVAY 3 BOZKURT TAŞKÖPRÜ 4 DEVREKANİ 4 ÇATALZEYTİN 4 ARAÇ 4 KASTAMONU DADAY 4 SEYDİLER 4 CİDE 5 KÜRE 5 AĞLI 5 PINARBAŞI 5 İHSANGAZİ 5 HANÖNÜ 5 ŞENPAZAR 6 DOĞANYURT 6 MERKEZ 1 KOCASİNAN 1 MELİKGAZİ 1 HACILAR 2 TALAS 2 DEVELİ 3 FELAHİYE 3 İNCESU 3 KAYSERİ BÜNYAN 3 YAHYALI 4 SARIOĞLAN 4 YEŞİLHİSAR 4 PINARBAŞI 4 ÖZVATAN 4 AKKIŞLA 4 SARIZ 4 TOMARZA 4 MERKEZ 2 LÜLEBURGAZ 2 BABAESKİ 3 PINARHİSAR 3 KIRKLARELİ PEHLİVANKÖY 3 VİZE 3 DEMİRKÖY 3 KOFÇAZ 4 MERKEZ 2 MUCUR 3 KAMAN 3 KIRŞEHİR ÇİÇEKDAĞI 4 BOZTEPE 5 AKPINAR 5 AKCAKENT 6 KOCAELİ MERKEZ 1 DERİNCE 2

175 KONYA MANİSA K.MARAŞ MARDİN GEBZE 2 KÖRFEZ 2 GÖLCÜK 2 KARAMÜRSEL 2 KANDIRA 4 MERKEZ 1 SELÇUKLU 1 MERAM 1 MERKEZ SALİHLİ 1 TURGUTLU 2 SOMA 2 AKHİSAR 3 ALAŞEHİR 3 GÖLMARMARA 3 AHMETLİ 3 DEMİRCİ 4 KIRKAĞAÇ 4 KULA 4 SARUHANLI 4 SARIGÖL 4 GÖRDES 4 KÖPRÜBAŞI 4 SELENDİ 4 MERKEZ 1 ELBİSTAN 3 GÖKSUN 4 AFŞİN 4 PAZARCIK 4 TÜRKOĞLU 4 ÇAĞLAYANCERİT 5 ANDIRIN 5 NURHAK 6 EKİNÖZÜ 6 MERKEZ 3 KIZILTEPE 4 NUSAYBİN 4 YEŞİLLİ 4 MİDYAT 5 ÖMERLİ 6 MAZIDAĞI 6 DERİK 6 DARGEÇİT 6 SAVUR 6 MUĞLA BODRUM 1 MARMARİS 1 MERKEZ 2 MİLAS 2 FETHİYE 2 DATÇA 3 ORTACA 3 DALAMAN 3 ULA 3 KÖYCEĞİZ 3

176 YATAĞAN 3 KAVAKLIDERE 4 MERKEZ 3 VARTO 6 MALAZGİRT 6 MUŞ HASKÖY 6 BULANIK 6 KORKUT 6 MERKEZ 2 ÜRGÜP 3 AVANOS 3 HACIBEKTAŞ 4 NEVŞEHİR GÜLŞEHİR 4 DERİNKUYU 4 KOZAKLI 4 ACIGÖL 5 MERKEZ 2 BOR 3 ULUKIŞLA 4 NİĞDE ÇAMARDI 4 ALTUNHİSAR 4 ÇİFTLİK 6 MERKEZ 2 FATSA 2 ÜNYE 2 GÜLYALI 4 PERŞEMBE 4 GÖLKÖY 4 KABADÜZ 4 ULUBEY 4 KUMRU 5 ORDU ÇAMAŞ 5 GÜRGENTEPE 5 KABATAŞ 5 AKKUŞ 5 KORGAN 5 AYBASTI 6 MESUDİYE 6 İKİZCE 6 ÇATALPINAR 6 ÇAYBAŞI 6 MERKEZ 1 FINDIKLI 3 ARDEŞEN 3 PAZAR 3 ÇAYELİ 3 HEMŞİN 4 RİZE İYİDERE 4 İKİZDERE 4 ÇAMLIHEMŞİN 4 DEREPAZARI 4 KALKANDERE 4 GÜNEYSU 5 SAKARYA MERKEZ 1

177 SAPANCA 3 HENDEK 3 PAMUKOVA 3 KOCAALİ 4 AKYAZI 4 GEYVE 4 KARASU 4 TARAKLI 4 SÖĞÜTLÜ 4 FERİZLİ 4 KAYNARCA 4 KARAPÜRÇEK 4 MERKEZ BAFRA 3 ÇARŞAMBA 3 HAVZA 3 TERME 3 19 MAYIS 3 TEKKEKÖY 4 SAMSUN VEZİRKÖPRÜ 4 LADİK 4 ALAÇAM 4 KAVAK 4 YAKAKENT 4 SALIPAZARI 5 ASARCIK 6 AYVACIK 6 MERKEZ 3 AYDINLAR 4 KURTALAN 5 SİİRT BAYKAN 6 ERUH 6 ŞİRVAN 6 PERVARİ 6 MERKEZ 2 BOYABAT 3 AYA.K 4 GERZE 4 SİNOP TÜRKELİ 4 ERFELEK 4 DURAĞAN 5 SARAYDÜZÜ 6 DİKMEN 6 SİVAS MERKEZ 2 DİVRİĞİ 3 SUŞEHRİ 3 GEMEREK 4 ŞARKIŞLA 4 GÜRÜN 4 KANGAL 4 ZARA 4 YILDIZELİ 4 HAFİK 4 GÖLOVA 5

178 İMRANLI 5 AKI.LAR 5 KOYULHİSAR 5 DOĞANŞAR 5 ULAŞ 5 ALTINYAYLA 6 MERKEZ 2 ÇERKEZKÖY 2 ÇORLU 2 M.EREĞLİSİ 2 TEKİRDAĞ MURATLI 3 ŞARKÖY 3 SARAY 3 MALKARA 3 HAYRABOLU MERKEZ 2 TURHAL 3 NİKSAR 4 YEŞİLYURT 4 ZİLE 4 ERBAA 4 TOKAT BAŞÇİFTLİK 4 PAZAR 4 REŞADİYE 4 ALMUS 5 ARTOVA 5 SULUSARAY 6 MERKEZ 1 AKÇAABAT 2 BEŞİKDÜZÜ 3 VAKFIKEBİR 3 SÜRMENE 3 ÇARŞIBAŞI 4 OF 4 YOMRA 4 ÇAYKARA 4 TRABZON MAÇKA 4 TONYA 4 ARSİN 4 ARAKLI 4 DERNEKPAZARI 4 HAYRAT 4 DÜZKÖY 4 ŞALPAZARI 5 KÖPRÜBAŞI 5 MERKEZ 3 PERTEK 4 HOZAT 4 ÇEMİŞGEZEK 4 TUNCELİ PÜLÜMÜR 4 NAZIMİYE 5 OVACIK 5 MAZGİRT 5 ŞANLIURFA MERKEZ 2

179 BİRECİK 3 CEYLANPINAR 4 BOZOVA 4 SİVEREK 4 VİRANŞEHİR 5 SURUÇ 5 HİLVAN 5 AKÇAKALE 6 HALFETİ 6 HARRAN 6 MERKEZ 2 BANAZ 3 ULUBEY 3 UŞAK KARAHANLI 4 EŞME 4 SİVASLI 4 MERKEZ 2 ERCİŞ 4 EDREMİT 4 GEVAŞ 5 BAŞKALE 6 MURADİYE 6 VAN SARAY 6 ÖZALP 6 ÇATAK 6 ÇALDIRAN 6 GÜRPINAR 6 BAHÇESARAY 6 MERKEZ 2 YERKÖY 3 SORGUN 3 ÇANDIR 4 BOĞAZLIYAN 4 ÇAYIRALAN 4 ŞEFAATLİ 4 YOZGAT YENİFAKILI 4 SARIKAYA 4 SARAYKENT 4 AKDAĞMADENİ 4 ÇEKEREK 5 AYDI.K 6 KADIŞEHRİ 6 MERKEZ 2 EREĞLİ 2 DEVREK 3 ZONGULDAK ÇAYCUMA 3 ALAPLI 4 GÖKÇEBEY 4 AKSARAY MERKEZ 2 ORTAKÖY 4 SARIYAHŞİ 4 ESKİL 4 GÜZELYURT 4 GÜLAĞAÇ 5

180 BAYBURT KARAMAN KIRIKKALE BATMAN ŞIRNAK BARTIN ARDAHAN AĞAÇÖREN 5 MERKEZ 3 AYDINTEPE 4 DEMİRÖZÜ 5 MERKEZ 2 ERMENEK 4 AYRA. 4 KAZIMKARABEKİR 4 BAŞYAYLA 4 SARIVELİLER 5 MERKEZ 2 YAHŞİHAN 3 KESKİN 3 BAHŞİLİ 4 DELİCE 4 KARAKEÇİLİ 4 BALIŞEYH 4 ÇELEBİ 5 SULAKYURT 5 MERKEZ 3 KOZLUK 5 HASANKEYF 6 GERCÜŞ 6 BEŞİRİ 6 SASON 6 MERKEZ 4 CİZRE 4 SİLOPİ 5 ULUDERE 6 İDİL 6 BEYTÜŞŞEBAP 6 GÜÇLÜKONAK 6 MERKEZ 3 AMASRA 4 KURUCAŞİLE 4 ULUS 5 MERKEZ 4 POSOF 5 GÖLE 5 HANAK 6 ÇILDIR 6 DAMAL 6 MERKEZ 3 KARAKOYUNLU 5 IĞDIR ARALIK 5 TUZLUCA 6 MERKEZ 2 ÇİFTLİKKÖY 3 YALOVA TERMAL 3 ÇINARCIK 3 ARMUTLU 3 ALTINOVA 3 KARABÜK MERKEZ 2 SAFRANBOLU 2

181 KİLİS OSMANİYE DÜZCE OVACIK 4 ESKİPAZAR 4 YENİCE 4 EFLANİ 5 MERKEZ 3 ELBEYLİ 5 MUSABEYLİ 6 POLATELİ 6 MERKEZ 3 KADİRLİ 3 HASANBEYLİ 4 TOPRAKKALE 4 SUMBAŞ 4 BAHÇE 4 DÜZİÇİ 4 MERKEZ 2 CUMAYERİ 3 KAYNAŞLI 3 GÜMÜŞOVA 3 AKÇAKOCA 3 ÇİLİMLİ 4 GÖLYAKA 4 YIĞILCA tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Değişiklik tarih ve S.R.G. Değişiklik tarih ve S.R.G. Değişiklik tarih ve S.R.G. Değişiklik tarih ve S.R.G. Değişiklik tarih ve S.R.G.

182 II. İZİN YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Genel Esaslar Amaç: Madde 1- Bu Yönergenin amacı, Sağlık Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatında görevli personelin yıllık, mazeret, hastalık ve ayılıksız izinlerinin kullanılmasına ilişkin usul ve esasları göstermektedir. Kapsam: Madde 2- Bu Yönerge, Sağlık Bakanlığı nın merkez ve taşra teşkilatında görevli bütün personeli kapsar. Dayanak: Madde 3- Bu Yönerge, 657 sayılı Devlet Memurları Yasası ile izinler konusunu düzenleyen diğer yasalar ve ilgili yönetmeliklere göre hazırlanmıştır. Esaslar: Madde 4- İzinler, işin aksamaması bakımından, amirin uygun bulacağı zamanlarda toptan veya kısım, kısım kullanılabilir. Savaş veya olağanüstü hallerde başbakanın veya bakanın gösterdiği lüzum üzerine izin kullanılması durdurulabilir. Madde 5- Görev yeri değiştirilen personelin, ayrıldığı görev yeri amiri tarafından o yıl ve bir önceki yıl iznini kullanıp kullanmadığı, kullanmamış ise kalan izin süresi aynı yıl içerisinde tek tabip raporuna istinaden verilen hastalık izin süresi ile birlikte yeni görev yerine bildirilir. Madde 6- Yıllık izin belgeleri iki yıl süre ile personelin görev yaptığı kurumdaki kişisel özlük dosyasında muhafaza edilir. Madde 7- İzin talebinde bulunan her personel için örneğe uygun izin belgesi tanzim edilir. (Ek-1) Madde 8- İzne ayrılacak personelin yürüttüğü görevin aksamaması için en yakın amir tarafından göreve kimin vekalet edeceği personel izne ayrılmadan önce bir emirle belirtilir. Bu görev, özel bir hüküm yoksa hiyerarşik kademeler dikkate alınarak izne ayrılan personele makam ve unvan bakımından en yakın olana verilir. Madde 9- İzin bitiminde görevine başlamayan veya izin konusunda yanlış beyanda bulunanlar hakkında Yasal işlem yapılır. Madde 10- İzin vermeye yetkili makamın veya kurum amirinin göstereceği lüzum üzerine memuriyet mahalline çağrılan personel, hastalık ve belge ile tevsik edilen mücbir nedenler dışında göreve dönmek zorundadır. Madde 11- Sözleşmeli personelin izinleriyle ilgili hükümler sözleşmede belirlenir. Bu izinler yönergede belirtilen yetkili amirler tarafından kullandırılır. İKİNCİ BÖLÜM Yıllık İzinler Yıllık İzin Süreleri: Madde sayılı Devlet Memurları Yasasının 102. maddesi gereği, hizmeti 1 yıldan 10 yıla kadar (on yıl dahil) olanlar için yirmi gün, hizmeti 10 yıldan fazla olanlar için otuz gün yıllık izin verilmekle birlikte, zorunlu hallerde bu sürelere gidiş ve dönüş için en çok ikişer gün eklenebilir. Memurlara yılık izinlerine ilave olarak gidiş ve dönüş için azami 2 şer gün olmak üzere öngörülen 4 günlük yol izni, izin hakkının az ve iznin geçirileceği yerin uzak olması gibi çok zorunlu ve ender durumlarda izin vermeye yetkili amirin gerek ve uygun görmesi halinde kullandırılacak olup, bu iznin verilmesi olağan hale getirilemez. Yıllık İzinlerin Kullanılışı

183 Madde 13- Yıllık izinler amirin uygun bulacağı zamanlarda toptan veya ihtiyaca göre kısım, kısım kullanılabilir. Birbirini izleyen iki yılın izni bir arada verilebilir. Bu takdirde önceki yıllara ait kullanılmamış izin hakları düşer; a) Birleştirilerek her iki yıla ait izin süresinin tamamının yıl içinde bir arada veya parça parça kullanılması mümkündür. b) Bunun için, hem memurun iki yıllık iznini birleştirme isteğinde bulunması, hem de amirin uygun görmesi şarttır, c) Bir önceki yıl izni ile birleştirilerek kullanılmak istenilen izin süresinden bir kısmının kullanılarak izin süresi artması halinde, artan süre bir sonraki yıl izni ile iki. kez birleştirilemez. Yıllık İznin Sınırlandırılması: Madde 14- Yıllık izinlerin kullanılmasında idareye verilen takdir yetkisi, yalnızca yıllık izinlerin kullanılış usul ve esaslarının tespitine ilişkin olup, personele yasala verilen izin hakkını ortadan kaldıracak biçimde genişletilemez. Olağanüstü haller sebebiyle izinlerin kullanılması Bakanlıkça durdurulmuş olmadıkça her takvim yılının ilk mesai gününden itibaren hiçbir talimata gerek kalmaksızın yıllık izin kullanımına müsaade edilecektir. Memuriyete Yeniden Dönenlerin Yıllık İzinleri: Madde 15- İstifa suretiyle veya başka bir nedenle memuriyetten ayrılıp bilahare yeniden memuriyete dönenler, yıl içinde ne zaman göreve başladıklarına bakılmaksızın ve her hangi bir kısıtlama söz konusu olamadan o yıla ait yıllık izinlerini kullanabilirler. 657 sayılı Yasa ya tabi memur iken her hangi bir nedenle memuriyetten ayrılıp, sözleşeli veya işçi statüsünde çalışırken, bu statülerde bulunanlara tanınan yıllık izinlerini kullanan personelin bilahare memuriyete dönmesi durumunda da; yıllık izin kullanmasına izin verilecektir. Aday Memurun Yıllık İzini: Madde 16- Memuriyet de bir yıllık hizmet süresini dolduran aday memurlar yıllık izinlerini kullanabilirler. Askerlik Dönüşü Yıllık İzin: Madde 17- Askerlik hizmetini yapmakta iken 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Yasası na izin kullanarak terhis olup görevine dönen memurlar, göreve döndüğü yıla ait yıllık izinlerini kullanabilirler. Bir Önceki Yıla Ait Kullanılmamış İzin Hakları: Madde 18- Memur içinde bulunduğu yıla ait iznini kullanmamış olsa dahi, bir önceki yıla ait kısmen veya tamamen kullanmadığı iznini talep edebilir. Yıllık İzinde Hastalanma Hali: Madde 19- Yıllık izinlerini kullanırken hastalanan memurlar, hastalık izinlerini ve kullanmakta oldukları yıllık izinlerinin kalan kısmını bulundukları yerde geçirirler. Ancak hastalık izinlerinin süresi kullanmakta oldukları yıllık izin süresinden fazla olan memurlar, hastalık izinlerinin bitiminde görevlerine başlamak zorundadır. Bunların hastalanmaları sebebiyle kullanamadıkları yıllık izinlerinin süresi 657 sayılı Yasasın değişik 102. maddesi göz önünde bulundurularak hesaplanır ve bu süre aynı Yasasın 103. maddesine göre kullandırılır.

184 Yıllık İzinde Kıdemin Hesaplanması: Madde 20- Yıllık izin süresinin tespitinde; a) Hangi statüde olursa olsun, kamu kurumlarında geçen hizmet süreleri, b) Aynı Yasasın 87. maddesine tabi kurumlarda sigortalı olarak geçen hizmet süreleri ile bu maddeye tabi olan kurumların yurt dışı teşkilatlarında hangi statüde olursa olsun geçen hizmet süreleri, c) Askerlik görevini ifa edenlerin, Emekli Sandığı na borçlanıp, borçlanmadığına bakılmaksızın askerlikte geçen hizmet süreleri, dikkate alınacaktır. Ancak; a) Bağ Kur ve Sosyal Sigortalar Kurumu na prim ödemek suretiyle geçen hizmetler, b) Serbest Avukatlıkta ve Avukat Staj devresinde geçen hizmetler ile, c) Mezkur Yasasın 77. maddesine göre yabancı memleketlerde veya Uluslar arası kuruluşlarda geçen hizmet süreleri, dikkate alınmayacaktır. Yıllık İzinleri Vermeye Yetkili Amirler: Madde 21- Yıllık izinleri vermeye yetkili amirler aşağıda gösterilmiştir; A) Merkez Teşkilatında : a) müsteşar, teftiş kurulu başkanı ve özel kalem müdürünün izinleri BAKAN, b) müsteşar Yardımcıları, genel müdürler, APK kurlu başkanı, 1. hukuk müşaviri, müstakil daire başkanları, savunma sekreteri, sağlık projesi genel koordinatörü ve bakan müşavirlerinin izinleri MÜSTEŞAR, c) Teftiş Kurulu Başkanlığında ; Başmüfettiş, Müfettiş, Müfettiş Yardımcısı, şube müdürü ve diğer personelin izinleri TEFTİŞ KURLU BAŞKANI, d) APK Kurulu Başkanlığında; daire başkanı, APK kurulu Uzmanı, mimar ve mühendislerin izinleri APK KURUL BAŞKANI, diğer personelin izinleri DAİRE BAŞKANI, e) Hukuk Müşavirliğinde; Hukuk Müşavirleri ve diğer personelin izinleri 1. HUKUK MÜŞAVİRİ, f) Özel Kalem Müdürlüğünde ; görevli tüm personelin izinleri ÖZEL KALEM MÜDÜRÜ, g) Genel Müdürlüklerde; Genel Müdür Yardımcısı ve Daire Başkanlarına GENEL MÜDÜR, şube müdürlerine GENEL MÜDÜR YARDIMCISI Uzman, Şef, memur ve diğer personele ise DAİRE BAŞKANI, h) Müstakil Daire Başkanlıklarında ; şube müdürlerine DAİRE BAŞKANI, diğer personele ise ŞUBE MÜDÜRLERİ, ı) Savunma Sekreterliğinde ; görevli tüm personelin izinleri SAVUNMA SEKRETERİ, i) Sağlık Projesi Genel koordinatörlüğünde ; görevli tüm personelin izinleri GENEL KOORDİNATÖR, Tarafından verilecektir. B) Taşra Teşkilatında: a) İllerde Valiler, b) İlçelerde Kaymakamlar, Veya yetki devrettiği kurum amirlerince verilecektir. Yıllık İzinlerin Verilmesi ile ilgili

185 İşlemler: Madde sayılı Devlet Memurları Yasasının 102, 103 ve 104 ncü maddelerine istinaden kullanılacak yıllık ve mazeret izinlerinin verilmesi işlemlerinde; A) Merkez Teşkilatında: Birim amirleri ile birimlerde görevli tüm personele ait bu izinlerin verilmesine ilişkin müsaade onayları görev yaptıkları birimlerce alınacaktır. Birim amirleri ve yardımcılarının kullandıkları izinlerle ilgili ayrılış ve başlayış tarihleri Personel Genel Müdürlüğü ne bildirilecek, diğer personelin ise görev yaptıkları birimde kendilerine ait Kişisel İzin Fişlerinde (Ek-2) kayıt ve takibi yapılacaktır. B) Taşra Teşkilatında : Atama ve yükselmeleri ile her türlü özlük hakları Bakanlığımızca ifa edilen Sağlık ve Yardımcı Sağlık Personeli dahil, 5442 sayılı İler İdaresi Yasası na tabi olarak illerde görev yapan tüm personelin anılan ve izinlerle ilgili ayrılış ve başlayış tarihlerine ilişkin bilgiler Bakanlığa gönderilmeyerek İl Sağlık Müdürlüklerindeki Kişisel İzin Fişlerinde kayıt ve takibi yapılacaktır. Öğretmenlerin Yaz Tatili İzni: Madde 23- Öğretmenler, yaz tatili ile dinlenme tatillerinde izinli sayılırlar. Bunlara hastalık ve mazeret izinleri dışında ayrıca yıllık izin verilmez. İzinlerin Yurt Dışında Kullanımı: Madde 24- Yıllık, mazeret, hastalık veya yaz tatili izinlerini yurt dışında geçirmek isteyen memurların bu izinleri : A) Merkez teşkilatında; a) Birim amirleri dahil üst yönetimin izinleri yıllık izinleri vermeye yetkili amirler tarafından, b) Birimlerde görevli tüm personelin izinleri birim amirlerince, B) Taşra teşkilatında; Valiler tarafından verilecektir. Şua İzini: Madde 25- Hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl, yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilir. İdari İzin: Madde 26- zorunlu hallerde izin vermeye yetkili amirin takdiri ile ayda sekiz saati geçmemek üzere personele kısa süreli izin verilebilir. (Ek-3) ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Mazeret İzinleri Madde 27- Bu Yönerge kapsamında görev yapan personele 657 sayılı Yasa nın 104 ncü Maddesine göre aşağıda belirtilen hususlar dahilinde mazeret izni verilir. A) Amirin takdirine bağlı olmaksızın verilmesi gereken mazeret izinleri: 1- Kadın memura doğum yapmasından önce doktor raporu üzerine üç hafta (21 gün), doğum yaptığı tarihten itibaren ise altı hafta (42 gün) müddetle izin verilir. Bu süreden sonra da bu sürenin bitimiyle başlayacak altı aylık süre esas alınmak kaydıyla günde bir buçuk

186 saat süt izni verilir. Doğum sonu verilecek altı haftalık izinlerin başlangıcı olarak doğum tarihi esas alınacak olup, doğumu müteakip hastanede yatarak görülen tedavi süresi, bu sürenin uzamasına veya başlangıç tarihinin ertelenmesine neden teşkil etmeyecektir. 2- Erkek memura, isteği üzerine karısının doğum yapması nedeniyle 3 gün izin verilir. 3- Yine memurun isteği üzerine, kendisinin veya çocuğunun evlenmesi, annesinin, babasının, eşinin, çocuğunun veya kardeşinin ölümü halinde 5 gün izin verilir. B) Amirin takdiri ile verilen mazeret izinleri: 1- Yukarıda belirtilen hallerden başka bir yıl içinde toptan veya parça parça olarak mazeretleri sebebiyle memura 10 gün izin verilebilir. Ancak bu iznin verilmesinde, mazeret iznini talep eden memurun gösterdiği gerekçelerin kurum amirince gerçek, zorunlu ve önemli olduğu kanaati hasıl olduktan sonra takdir edilecek süre kadar izin verilecektir. 2- Zaruret halinde 10 gün daha aynı usulle mazeret izni verilebilir. Bu takdirde iki defa aldığı bu izin yıllık izinden düşülür. Mazeret İzninde Yol İzni Verilemeyeceği: Madde maddedeki mazeret izinlerinde yol için ayrıca ek izin verilemez. Mazeret İzini Vermeye Yetkili Amirler: Madde sayılı Devlet Memurları Yasasıınn104 ncü maddesine istinaden kullanılacak mazeret izinleri, 21. maddede belirtilen yıllık izinleri vermeye yetkili amirler tarafından verilecektir. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Hastalık İzinleri Madde 30- Memurlara hastalıkları halinde verilecek raporlarda gösterilecek lüzum üzerine aylık ve özlük haklarına dokunulmaksızın aşağıdaki esaslara göre izin verilir. A) On yıla kadar (on yıl dahil) hizmeti olanlara altı aya kadar, B) On yıldan fazla hizmeti olanlara on iki aya kadar, C) Kanser, Verem ve Akıl hastalıkları gibi uzun süreli bir tedaviye gereksinim gösteren hastalığa yakalananlara on sekiz aya kadar izin verilir. Memurların hastalıkları sebebiyle yataklı tedavi kurumlarında yatarak gördükleri tedavi süreleri hastalık izinlerine ait sürelerin hesabında dikkate alınır. İzin süresinin sonunda hastalıklarının devam ettiği resmi sağlık kurullarının devam ettiği resmi sağlık kurullarının raporu ile tespit edilenlerin izinleri bir katına kadar uzatılır. Bu sürelerin sonunda da iyileşmeyen memurlar hakkında emeklilik hükümleri uygulanır. Görevlerinden dolayı saldırıya uğrayan memurlar ile görevleri sırasında ve görevlerinden dolayı bir kazaya uğrayan veya bir meslek hastalığına tutulan memurlar iyileşinceye kadar izinli sayılırlar. Sıhhi izin sürelerine esas hizmetin hesabında 657 sayılı Yasa nın 87. maddesinde sayılan kurumlarda emekli keseneği veya sigorta pirimi ödenmek suretiyle geçen süreler ile askerlikte geçen süre dikkate alınır. Ancak, hastalık izin sürelerinin hesaplanmasında, hasta memura verilen raporların 5434 sayılı Yasa nın 47. maddesi gereğince bir yıl içinde nükseden aynı hastalığa ilişkin olup, olmadığının araştırılarak, sadece aynı hastalık nedeniyle verilmiş olan ve bir öncekinin bitiş tarihi ile bir sonrakinin başlama tarihi arasında bir yıldan az bir süre bulunan hastalık izinleri toplanacaktır. Aynı hastalık sebebiyle bir yıl veya daha fazla bir süre arayla veya

187 ayrı, ayrı hastalıklar sebebiyle verilen hastalık izinleri toplanmaz. Memurların hastalık raporları, devlet memurları Tedavi Yardımı ve Cenaze Giderleri Yönetmeliği uyarınca kendilerini tedavi eden hekim veya Resmi Sağlık Kurullarınca düzenlenir. I- Sağlık Kurulu Raporlarına Göre Verilecek Hastalık İzinleri: Memurlara hastalıkları halinde resmi sağlık kurullarınca verilecek raporlarda 657 sayılı Yasa nın 105. maddesindeki süreler dikkate alınarak lüzum gördükleri süre kadar hastalık izni verilmesine lüzum gösterebilirler. II- Tek Hekim Raporlarına Göre Verilecek Hastalık İzinleri: Memurların Hastalık Raporlarını Verecek Hekim ve Resmi Sağlık Kurulları hakkında Yönetmelik uyarınca tek hekimler kısım kısım veya bütün olarak en çok 20 güne kadar haslık izni verilmesine lüzum gösterilebilir. Belirtilen bu azami süre kadar hastalık izni verildiği halde hastalığın devamı veya başka bir hastalığa yakalanma sebebiyle görevlerine başlamayan memurların müteakip muayene ve tedavileri resmi yataklı tedavi kurumlarınca yapılır ve bunların hastalık raporları adı geçen kurumların sağlık kurullarınca düzenlenir. Ancak, o yerde resmi yataklı tedavi kurumu bulunmaması ve hastanın tıbbi nedenlerle veya ulaşım şartlarının elverişsizliği yüzünden resmi yataklı tedavi kurumu bulunan bir yere gönderilmemesi halinde tek hekimler düzenleyecekleri hastalık raporlarında en çok 20 gün daha hastalık izni verilmesini zorunlu gösterebilirler. Bu biçimde düzenlenen hastalık raporlarının geçerli olabilmesi için; a) Hastanın nakline engel olan tıbbi nedenlerin hekimce belirtilmesi, b) Ulaşım şartlarının elverişsizliğinin mahalli mülki amirlikten alınan bir yazı ile belgelendirilmesi, c) Kurumun veya il sağlık müdürlüğünün belirleyeceği Sağlık Kurulu nca onaylanması gerekmektedir. III- Sağlık Memuru, Hemşire ve Ebelerden Alınan Raporlara İstinaden Verilecek Hastalık İzinleri : Resmi ve Özel Hekim bulunmaması ve hastanın tıbbi nedenler veya ulaşım şartlarının elverişsizliği yüzünden hekim veya sağlık kurulu olan bir yere gönderilmemesi halinde, sağlık memuru, hemşire ve ebeler memurun hasta olduğunu ve bir hekim tarafından muayene edilmesinde zaruret bulunduğunu gösteren hastalık belgesi düzenleyerek 7 güne kadar hastalık izni verilmesine lüzum gösterebilirler. Bu gerekçe ile düzenlenen hastalık belgelerinin geçerli olabilmesi için İl Sağlık Müdürlüğünce veya belirleyeceği bir Hekim tarafından onaylanması zorunludur. IV- Yurt Dışında Alınan Raporlara İstinaden Verilecek Hastalık İzinleri: Yurt dışında görevli memurlar ile, geçici görev veya bilgi ve görgüsünü artırmak, staj yapmak gibi nedenlerle yurt dışına gönderilen memurlar ve yıllık izinlerini yurt dışında kullanırken hastalanan memurların hastalık raporları Büyükelçi veya elçi tarafından tespit edilerek Dış İşleri Bakanlığı na bildirilmiş olan hekim ve hastanelerce mahalli mevzuata göre düzenlenir. Yukarıda belirtilen nedenlerle yurt dışında bulunan personelin almış olduğu istirahat raporuna istinaden kendisine hastalık izni verilebilmesi ve tedavi giderlerinin karşılanabilmesi için öncelikle misyon şefine baş vurarak kendisinin sevk edeceği

188 hekim veya sağlık kuruluşunda yaptırılan muayene ve tedavi sonucu alınacak rapor ve belgelerin Türkçe veya Yabancı dildeki nüshalarının o ülke mevzuatına uygun olduğunu belirten şerhlerin konularak ilgili misyon şefi tarafından onaylanması gerekmektedir. Raporların yalnızca Türkçe çevirilerinin yabancı dildeki asıllarına uygun olduğunun misyon şefince onaylattırılması, raporun o ülke mevzuatına uygun olduğu anlamına gelmeyeceğinden bu hususa titizlikle riayet edilecektir. V- Acil Vakalarda Alınan Raporlara İstinaden Verilecek Hastalık İzinleri: Acil Vakalarda düzenlenen hastalık raporları uyarınca hastalık izni verilebilmesi için raporda Vakanın acil olduğunun belirtilmiş olması şarttır. Aksi takdirde hasta memur, hastalık izni kullanıyor sayılmakla beraber en kısa zamanda Devlet Memurları Tedavi Yardım ve Cenaze Giderleri Yönetmeliğinin ilgili maddelerine göre muayeneye sevk edilerek hakkında bu muayene sonucuna göre işlem yapılır. Aralıklı Olarak Alınan Raporların Hastalık İznine Çevrilmesi: Madde 31- Resmi sağlık kurallarınca düzenlenen veya onaylanan raporlara göre verilen hastalık izinleri hariç tek hekimleri değişik tarihlerde düzenledikleri hastalık raporlarında gösterdikleri zorunluluk üzerine kendilerine yıl içinde toplam 40 gün hastalık izni verilen memurların o yıl içinde bu süreyi aşan ilk ve müteakip bütün hastalık raporlarının geçerli sayıla bilmesi için buların kurumun veya İl Sağlık Müdürlüğünün belirleyeceği resmi sağlık kurullarınca onaylanması gerekmektedir. 40 günlük sürenin hesaplanmasında 29. maddenin 3. bendinde belirtilen hastalık belgelerinde gösterilen zorunluluk üzerine verilen hastalık izinleri de göz önünde bulundurulur. Hastalık İzninin Verilemeyeceği Haller: Madde 32- Memurların Hastalık Raporlarını verecek Hekim ve Resmi Sağlık Kurulları Hakkındaki Yönetmelik ile Devlet Memurları Tedavi Yardımı ve Cenaze Giderleri Yönetmeliğinde tespit edilen usul ve esaslara uyulmaksızın alınan hastalık raporlarına dayanılarak haslık izni verilemez. Hastalık izni verilemediği halde görevlerine başlamayan memurlar izinsiz ve özürsüz olarak görevlerini terk etmiş sayılarak haklarında 657 sayılı Yasa ve değişiklikleriyle özel yasaların bu konularla ilgili hükümleri uygulanır. Ancak bu hükümlerin uygulanmasında kurumlarca gerekli titizlik gösterilerek personelin haksız işlemlere tabi tutulmamasına dikkat edilecektir. Bu meyan da özellikle; a) Yukarıda belirtilen her iki yönetmelik hükümlerine de uygun olarak alınan istirahat raporları kesinlikle hastalık iznine çevrilecektir. b) Memurların Hastalık Raporlarını Verecek Hekim ve Resmi Sağlık Kurulları Hakkındaki Yönetmelikte gerek hastanın sevk edildiği sağlık kurumuna, gerekse kurumuna ilgilinin durumunu tespit konusunda görev yüklenmiş olduğundan, hastalık raporu sağlık kurulunca onanmamış olan personelin sonuçtan haberdar edilerek göreve devam edip etmeyeceği tespit edilmeden görevden çekilmiş sayılmayacaktır. c) İstirahat raporu yasal gerekçelerle hastalık iznine çevrilmeyen bir personele keyfiyet mutlaka tebliğ edilecek ve bu konuda tebligat yapılmaksızın veya durumdan haberdar edildiği ispat edilmeksizin memurun göreve başlamaması nedeniyle

189 görevden çekilmiş sayılması gibi bir işleme tabi tutulmayacaktır. Hastalık Raporunun Kuruma Verilmesi: Madde 33- Hekim veya sağlık kurullarınca hastalıkları dolayısıyla istirahatına lüzum görülenler, istirahat raporlarını derhal ve en kısa sürede kurum amirine vermek veya bildirmek zorundadırlar. Hastalık İzninin Geçirileceği Yer: Madde 34- Memurlar hastalık izinlerini, ancak hastalık raporlarında gösterilecek tıbbi zorunluluk üzerine merkezde kurum amirinin, illerde mülki amirin, yurt dışında ise misyon şefinin onayı ile görev yerinden başka bir yerde geçirebilirler. Geçici görevle bulundukları yerlerde hastalanan memurların hastalık izinlerini geçici görev mahalli dışında geçirebilmeleri de yetkili amirin onayına bağlıdır. Yıllık izinlerini kullanırken hastalanan memurlar hastalık izinlerini bulundukları yer dışında geçiremezler. Hastalık İzinlerini Vermeye Yetkili Amirler: Madde 35- Memurların hastalık izinleri de 21. maddede belirtilen yıllık izinleri vermeye yetkili amirler tarafından verilecektir. Hastalık İzinlerinin Verilmesi ile ilgili işlemler: Madde 36- Bu izinlerin verilmesi ile ilgili işlemlerde; A) Merkez Teşkilatında: Birimlerce hastalık iznini çevrilen hastalık raporları 657 sayılı Devlet Memurları Yasasının 105. maddesi gereği takibi yapılmak üzere Personel Genel Müdürlüğü ne gönderilecektir. B) Taşra teşkilatında: Hekimler hariç olmak üzere, atama ve yükselmeleri ile her türlü özlük hakları Bakanlığımızca ifa edilen sağlık personeli dahil, 5442 sayılı İller İdaresi Yasası na tabi olarak illerde görev yapan tüm personelin hastalık raporları hastalık iznine dönüştürüldükten sonra il sağlık müdürlüklerindeki Kişisel İzin ve Rapor Fişlerine işlenip kişisel özlük dosyalarında muhafaza edilecektir. Vilayet memurları ile ilgili işlemler Valiliklerce yapılmak kaydıyla, diğer personelden, 657 sayılı Yasa nın 105. maddesinde öngörülen süreler kadar kendisine hasatlık izni verildiği halde hastalığı devam edenler hakkında 5434 sayılı Emekli Sandığı Yasasının 44 ve 47. maddeleri gereğince emeklilik hükümleri uygulanmak üzere tüm rapor asılları Bakanlığa gönderilecektir. Hekimlerin hastalık iznine dönüştürülen hastalık raporları ise her ay adı, soyadı, ünvanı, sicil numarası ve görev yerlerini belirtir bir liste ekinde Bakanlık Personel Genel Müdürlüğü ne gönderilecektir. Hastalık izin takipleri il sağlık müdürlüklerince yapılan personelin tayin ve nakli halinde hastalık raporları ile kişisel izin ve rapor fişleri özlük dosyası ile birlikte yeni görev yerine gönderilecektir. BEŞİNCİ BÖLÜM Aylıksız İzinler Madde sayılı Devlet Memurları Yasasının 108. maddesine istinaden ; a) Yakınlarının Hastalığı nedeniyle verilecek Aylıksız İzinler; Devlet Memurunun bakmaya mecbur olduğu veya memur refakat etmediği

190 takdirde yaşamı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya önemli bir hastalığa tutulmuş olması hallerinde, bu hallerin raporla belgelendirilmesi şartıyla memurlara, istekleri üzerine en çok altı aya kadar aylıksız izin verilebilir. Söz konusu hallerin devam etmesi sebebiyle aylıksız izin süresinin uzatılması veya yeniden 1 defaya mahsus aynı şartlarla 1 katı kadar uzatılabilir. b) Doğum Sonrası Aylıksız İzinler: Doğum yapan Devlet memurlarına en çok altı aya kadar aylıksız izin verilebilir. Bu sürenin tamamı bir defada verilebileceği gibi istek üzerine bir aydan az olmamak kaydıyla daha az bir süre ile de verilebilir. Doğuma istinaden verilecek bir yıl ücretsiz izinlerin başlangıcı olarak 6 haftalık doğum sonu izninin bitim tarihi esas alınacak olup, gerek doğumu müteakip alınan istirahat raporları gerekse kullanılan yıllık izinler bu sürenin uzamasına veya başlangıç tarihinin ertelenmesine neden teşkil etmeyecektir. Ayrıca bu gerekçe ile verilecek aylıksız izin uygulamalarında kurumlar arası ayrımlılıklar yaratmamak ve personelin mağduriyetine neden vermemek için yukarıda belirtilen sınırlar dahilinde talep edilen süre kadar aylıksız izin verilmesine özen gösterilecektir. c) Yurt İçinde ve yurt Dışında sürekli Görevle atanan Memurların eşlerine verilecek aylıksız izinler: Yetiştirilmek üzere (bursla gidenler dahil) yurt dışına gönderilen memurlarla, yurt içinde ve yurt dışında sürekli görevle atanan memurların eşlerine en çok dört yıla kadar aylıksız izin verilebilir. Bu hükme göre; 1-Aylıksız izin talebinde bulunan personelin eşinin mutlaka memur olması gerekmektedir. Sözleşmeli personel eşine aylıksız izin verilemez sayılı Yasasın 4/B Maddesine göre sözleşmeli olarak istihdam olunan personele, eşinin tayini nedeniyle aylıksız izin verilemez. 3- Eş durumu nedeniyle aylıksız izin kullanacak olanlar, bu haklarını bölüm bölüm kullanabilirler d) Askerlik için verilecek aylıksız izinler: Muvazzaf askerliğe ayrılan memurlar askerlik süresince görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılırlar. Aylıksız İzin Sonu Göreve Başlama: Madde 38- Aylıksız izin alan personel müsaade süresinin bitiminden önce mazeretini gerektiren sebebin kalkması halinde derhal görevine dönmek zorundadır. Mazeret sebebinin kalkması halinde veya müsaade süresinin bitiminde görevine dönmeyenler memuriyetten çekilmiş sayılırlar. Aylıksız izinde iken bu izninin bitiş tarihinden öncesini ve sonrasını kapsayacak biçimde hastalık raporu alan personele, raporun aylıksız iznin bitiş tarihinden sonrasını kapsayan kısmı için hastalık izni verilecek ve göreve başlama tarihi raporun bitiş tarihi olacaktır. Aylıksız İzinleri Vermeye Yetkili Amirler: Madde 39- Aylıksız izinleri vermeye yetkili amirler aşağıda gösterilmiştir. A) Atama ve yükselmeleri ile her türlü özlük hakları Bakanlığımızca ifa edilen

191 merkez ve taşra teşkilatında görevli tüm personele, a) 657 sayılı Yasa nın 78. maddesine istinaden verilecek izinler müsteşar veya yetki devrettiği makam, b) 657 sayılı Yasasın 108. maddesine istinaden verilecek izinler personel Genel Müdürü tarafından verilecektir. B) 5442 sayılı İller İdaresi Yasası na tabi olarak görev yapan vilayet memurlarının 657 sayılı Yasa nın 108. maddesine istinaden aylıksız izinleri valiler tarafından verilecektir. Aylıksız İzinlerin Verilmesi ile İlgili İşlemler: Madde sayılı Yasa nın 108. maddesi gereği verilecek ücretsiz izin işlemlerinin ifası için aşağıda belirtilen usullere kesinlikle riayet edilecektir. 1- Söz konusu maddenin biri. fıkrasına istinaden yakınlarının hastalığı nedeniyle ücretsiz izin talebinde bulunabilmesi için, hastalığı belgeleyen raporun sağlık kurulu raporu olması ve raporda memur refakat etmediği takdirde yaşamının tehlikeye gireceği veya hasta ve yakın bakıma muhtaç olduğunun belirtilmesi gerekir. Sadece Refakat edilmesi gerekir. kaydı yeterli olmayacaktır. 2- İki. fıkrasına istinaden doğum nedeniyle ücretsiz izin talebinde bulunabilmesi için doğum raporunu veya doğum olayını belgeleyen diğer resmi belgelerin aslı veya tasdikli sureti, yine aynı madde gereği yetiştirilmek üzere bursla gidenler dahil yurt dışına gönderilen memurlarla, eşi yurt içinde veya yurt dışına sürekli görevle atanan memurların eşleri ise bu durumu ve görevlendirme süresini gösterir resmi belge ile müracaat edeceklerdir. 3- Yukarıda belirtilen gerekçelere göre aylıksız izin verilenlerin bu süreleri keseneklerinin ve karşılıklarının kendileri tarafından her ay T.C. Emekli Sandığı na gönderilmesini kabul etmesi şartıyla) emeklilik yönünden eski derecelerinde değerlendirilir. Ancak bu hakkın kısmen veya tamamen yitirilmemesi için aylıksız izne ayrılan ilk ay da müracaat edilmesi gerekmektedir. 4- Fiili askerlik görevini yapmak için görevlerinden ayrılacaklar ise sevk pusulasını ibraz etmek zorundadırlar. 5- Doğum sonrası aylıksız izin talebinde bulunan personel, müracaatına dair dilekçeyi çalıştığı kurumuna verdikten sonra belirttiği tarihten itibaren Bakanlık onayını beklemeden aylıksız izne ayrılabilecektir. Kurumu ise ücretsiz izni talep eden personelin bu müracaatını ayrılış tarihini de belirtmek suretiyle gerekli belgelerle birlikte süratle Bakanlığa intikal ettirecektir. Bakanlıkça gerekli işlem yapıldıktan sonra personelin ücretsiz izinli sayıldığına dair tebligat yapılarak kurumundan izin sonu görevine başlayış tarihi beklenilecektir. 6- Doğum ve askerlik nedeniyle aylıksız izne ayrılacak olanlar için Bakanlık onayı beklenilmezken, gerek yakınlarının rahatsızlığı, gerekse eşinin yurt içinde veya yurt dışına sürekli görevle atanma gerekçeleri karşısında talep edilecek aylıksız izinlerde ise ilgililer alınacak Bakanlık onayı tebliğ edilmeden görevlerinden ayrılmayacaklardır. Yabancı Bir Memleket veya Uluslar arası Kuruluşta Hizmet alma: Madde sayılı Yasasın 77. maddesine göre, kurumunun muvafakati ile yabancı memleketlerde veya uluslar arası kuruluşlarda görev alacak memurlara, Bakanlığın önerii ve Başbakanlığın izni ile (her üç yılda bir Başbakanlığın iznini almak kaydıyla) memuriyet süresince yabancı memleketlerde on yıla, uluslar arası kuruluşlarda yirmi bir yıla kadar maaşsız izin verilebilir.

192 Yukarıdaki fıkraya göre izin alan memurların kadro ile ilişkileri devam eder ve yabancı memleketlerde veya uluslar arası kuruluşlarda görevde geçen süreler için emeklilik hakları 5434 sayılı Yasa nın 31. maddesi hükümlerine uyulmak kaydı ile saklı kalır. Bu kimselerin görevlerine dönmek istemeleri halinde; bu 657 sayılı Yasa nın sınav veya seçme ile ilgili hükümleri dikkate alınmak suretiyle, yabancı memleketlerde veya uluslararası kuruluşlarda geçirdikleri hizmet sürelerinin her yılı bir kademe ilerlemesine ve her üç yılı bir derece yükselmesine esas olacak biçimde ve boş kadro bulunduğu takdirde değerlendirilir. Bilgilerini Artırmak Üzere Dış Memleketlere Gönderilecek Memurlara Verilecek Aylıksız İzinler: Madde sayılı Yasa nın 78. maddesine göre mesleklerine ait öğrenimi bitirerek Devlet memurluğuna alınmış ve asil memur olarak atanmış olanlardan mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere dış memleketlere; a) Kurumlarınca açılacak seçme veya yarışma sınavlarında başarı gösterenlere, b) Dış burslara dayanılarak gönderilenlere, İki yıla kadar ayrılma müsaadesi verilebilir. Gerekirse bu süre en çok bir kat uzatılabilir. Bu Hükmün Uygulanmasında; 1- Memurun yurt dışında çalışma yapacağı kuruluştan gerekli kabul belgesini (Akseptans) sağlaması, 2- Kabul belgesinde çalışma yapacağı kesin tarihlerin ve konunun belli olması, 3- Kabul belgesinin Noter Tasdikli Türkçe tercümelerinin yaptırılması, 4- Asistan hekimlerin, kendi branşları ile ilgili alanda kabul belgesi sağlamaları (Rotasyonlar dahil), 5- Asistan hekimler Tababet Uzmanlık Tüzüğü nün 26. maddesinin (c) bendi gereği asistanlık süresi içinde yurt dışına gönderilebileceğinden kabul belgelerini sağlarken asistanlık süresini kapsayacak biçimde olması, 6- Asistan hekimlerin bağlı bulundukları baştabiplikten EPK (Eğitim Planlama Kurulu) kararını almaları, 7- Mecburi hizmeti olan uzman hekimlerin görevlerine başlamaları ve yurt dışından dönüşlerinde mecburi hizmetlerine aynı yerde ve kaldıkları yerden devam edeceklerini taahhüt etmeleri, 8- Hekimlerce, Dış Ülkelere Gitme İstek ve Kişisel Bilgi Formunun (Ek-4) eksiksiz doldurulup, kurum amirinin uygun görüşü ve tasdiki ile birlikte sağlık müdürlükleri kanalı ile Bakanlığa gönderilmesi, 9- Milli Eğitim Bakanlığı, TÜBİTAK, British Cou.l gibi kuruluşların burslarına müracaat edecek olan personelin sınav öncesi Bakanlığımızdan ön izin yazısı alması, 10- Yapılacak müracaatların, kişinin yurt dışına çıkış tarihinden en az 20 gün önce Bakanlığımızda olacak biçimde gönderilmesi ve bu hususa sağlık müdürlüklerinin önemle dikkat etmesi, gerekmektedir. Ayrıca, kendi olanaklarıyla ihtisas yapmak amacıyla yurt dışına gitmek isteyen mecburi hizmetli pratisyen hekimlerin, yurt dışındaki Üniversiteye kayıt yaptırdıklarını beyan etmeleri halinde mecburi hizmetleri ihtisas sonuna ertelenir. Mecburi hizmeti olamayan hekimler ise istifa etmeleri gerekmektedir.

193 Bakanlığımızın açmış olduğu sınava müracaat ederek devlet olanaklarıyla yetiştirilmek anacıyla yurt dışına gönderilecek Devlet memurları ise 657 sayılı Yasasın 79.maddesine istinaden maaşlı izinli sayılırlar. ALTIINCI BÖLÜM Çeşitli Hükümler Refakat İzini: Madde 43- Hastanın tedavi edilmek üzere başka bir yere gönderilmesi esnasında yanında refakatçi olarak bir kimsenin bulundurulması hususunun ilgili sağlık kurum ve kuruluşunun raporunda belirtilmesi halinde, gerek aile fertlerinden birisine refakat eden memurlar, gerekse refakat edecek kimsesi bulunmayan hasta memura kurumunca refakatçi olarak temin edilen memurlar Sayıştay Genel Kurulu nun gün ve 4686/1 sayılı kararı gereğince bu süre içersinde görev izinli sayılırlar. İkamet Mecburiyeti: Madde sayılı Devlet Memurları Yasasının Ek-20. maddesi gereği; Devlet memurlarının görev yaptıkları kurum ve hizmet birimlerinin bulunduğu yerleşme merkezlerinde (Mücavir alanları dahil Belediye ve Köy hudutları içersinde) ikamet etmeleri esastır. Devlet Memurlarının görevini aksatmamak kaydı ve şartıyla biri. fıkrada belirlenen hudutlar dışında ikamet etmelerine mensup oldukları kurumun yetkili amirince izin verilir. Devlet Memurları, ikamet ettikleri il hudutlarını tatillerde ancak yetkili amirin izni ile terk edebilirler. Sporculara Verilecek İzinler: Madde sayılı Yasa nın 29. maddesi gereğince; uluslararası seviyede yurt içi ve yurt dışı spor karşılaşmaları ve bunların hazırlık çalışmalarına katılacak sporcu, hakem, antrenör, monitör, yöneticiler ve bu amaçla görevlendirilecek diğer görevliler, bağlı oldukları kurumlarınca organizasyonun devamı süresince izinli sayılırlar. Bunların özlük hakları kurumlarınca saklı tutulur. Öğrencilerin bu süreleri devamsızlık süresinin hesabında dikkate alınmaz. Kongre, Konferans, Workshop, Seminer ve Sempozyum Gibi Toplantılara Katılacak Personele Verilecek İzinler: Madde 46- Toplantıya tebliğ (bildiri) çalışma veya poster ile katılacak personel ile adına davetiye gelen personele, bağlı bulunduğu kurumun uygun görüşleriyle birlikte ilgili sağlık müdürlüğü kanalıyla kongre tarihinden en az 20 gün önce Bakanlığımızda olacak biçimde başvurduğu takdirde söz konusu kongre süresince izin verilebilir. Toplantıya gözlemci olarak katılacak personele ise Sağlık Müdürlüğünce senelik iznine mahsuben izin verilebilir. Yürürlükten Kaldırma: Madde 47- Bu yönerge hükümlerine aykırı gelen daha önceki tüm genelge hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır.

194 Yürütme: Madde 48- Bu yönerge hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür. Yürürlük: Madde 49- Bu Yönerge Bakan onayını takiben yürürlüğe girer.

195 III. SAĞLIK BAKANLIĞI GÖREVDE YÜKSELME YÖNETMELİĞİ ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç: Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, Sağlık Bakanlığı merkez, taşra ve döner sermaye teşkilatında görev yapan ve bu Yönetmeliğin 2. maddesinde sayılan personelde aranan nitelikleri belirlemek; bunların atama ve görevde yükselmelerini hizmet gerekleri liyakat, sicil, kıdem ve sınav sonuçlarını dikkate alarak düzenlemek, hizmette etkinlik ve verimliliği arttırmaktır. Kapsam: Madde 2- Bu Yönetmelik, Sağlık Bakanlığı nın merkez, taşra ve döner sermaye teşkilatı kadrolarında görev yapan personelin şoför, teknisyen, memur, daktilograf, veznedar, koruma ve güvenlik görevlisi, veri hazırlama ve kontrol işletmeni, bilgisayar işletmeni, ambar memuru, ayniyat saymanı, programcı, çözümleyici, şef, koruma ve güvenlik şefi, döner sermaye saymanı, uzman, eğitim uzmanı, APK uzmanı, hastane müdür yardımcısı, okul müdür yardımcısı, hastane müdürü, okul müdürü, depo ve tamirhane müdürü, şube müdürü ve döner sermaye merkez müdürü kadrolarına atanmalarında usul ve esasları kapsar. Dayanak: Madde 3- Bu Yönetmelik, 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Yasası, 13/12/1983 tarihli ve 181 sayılı Sağlık Bakanlığı nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Yasa Hükmünde Kararname nin 43. maddesi ve 15/ tarihli ve 99/12647 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurlarının Görevde Yükselme Esaslarına Dair Genel Yönetmeliğin 15 i. maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar: Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen, Bakanlık : Sağlık Bakanlığı nı, Bakan : Sağlık Bakanı nı, müsteşar : Sağlık Bakanlığı müsteşarı nı, Değerlendirme Kurulu: Görevde yükselme eğitimine katılacakların tespitini yapmak üzere oluşturulan kurulu, Eğitim Programlarını Hazırlama ve Sınav Kurulu: Görevde yükselme eğitim programlarını hazırlamak ve bu eğitim sonunda başarılı olanların bu Yönetmelik kapsamında bulunan görevlere atanabilmeleri için yapılacak olan sınavla ilgili işlemleri yürütecek olan kurulu, Görevde Yükselme Eğitimi: Kapsama dahil görevlere yapılacak atamalarda veya görevde yükselmelerde görevin özelliğine göre verilecek hizmetiçi eğitimi,

196 Görevde Yükselme Sınavı: Görevde yükselme Eğitiminde Başarılı bulunanlar için Öğre. Seçme ve Yerleştirme Başkanlığı na veya Milli Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Merkezine yaptırılacak yazılı ve Bakanlıkça yapılacak sözlü veya uygulamalı sınavları, Kariyer: Bu Yönetmelik kapsamında yer alan personelin yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgiler ve yetişme şartlarına uygun biçimde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme olanağını, Liyakat: Bu Yönetmelik kapsamında yer alan personelin sınıfları içinde ilerleme, yükselme ve görevin sona erdirilmesinde o görevin gerektirdiği niteliklere sahip olmayı, ÖSYM: Yükseköğretim Kurulu Öğre. Seçme ve Yerleştirme Merkezi ni, ÖDYM: Merkezi sistemle özel ve resmi sınavları yapmak ve değerlendirmek üzere Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Teknolojikleri Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan merkezi, ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Görevde Yükselmeye İlişkin Hükümler Atanacaklarda Aranacak Şartlar: Madde 5- Bu Yönetmelik kapsamındaki kadrolara atanacaklarda aşağıdaki şartlar aranır: A) Genel Şartlar: 1) Atama yapılacak boş kadro bulunması, 2) Dört veya daha yukarı derecedeki kadrolara atanacaklar için asgari olarak 657 sayılı Devlet Memurları Yasasının değişik 68. maddesinin B bendinde belirtilen şartları taşımak, 3) Görevde yükselme eğitimi sonunda yapılacak değerlendirme sonucu başarılı bulunmak ve yapılacak sınavdan en az 70 puan almış olmak, 4) Son sicil notunun olumlu ve son üç yıllık sicil notu ortalamasının en az 70 puan olması, 5) Şef, uzman, müdür yardımcısı, müdür ve şube müdürü kadrolarına atanacakların hizmet süresi içerisinde aylıktan kesme cezasından daha ağır bir ceza almamış olması, şarttır. B) Özel Şartlar: a) Teknisyen kadrolarına atanabilmek için; 1) En az lise veya dengi okul mezunu olmak, 2) 29/4/1992 tarihli ve 3795 sayılı Bazı Lise, Okul ve Fakülte Mezunlarına Unvan Verilmesi Hakkında Yasada belirtilen niteliklere sahip olmak, 3) Görevde yükselme sınavı tarihi itibarıyla, Bakanlık teşkilatında, lise veya dengi okul mezunları için en az üç yıl, yüksek okul mezunları için en az iki yıl hizmeti bulunmak, b) Şoför kadrosuna atanabilmek için; 1) En az lise veya dengi okul mezunu olmak, 2) En az (B) sınıfı ehliyete sahip olmak, 3) Görevde yükselme sınavı tarih itibariyle, Bakanlık teşkilatında, lise veya dengi okul mezunları için en az üç yıl, yüksek okul mezunları için en az iki yıl hizmeti bulunmak, c) Memur, veznedar, ambar memuru kadrolarına atanabilmek için; 1) En az lise veya dengi okul mezunu olmak, 2) Görevde yükselme sınavı itibariyle, Bakanlık teşkilatında, lise veya dengi okul mezunları için en az üç yıl, yüksek okul mezunları için en az iki yıl hizmeti bulunmak,

197 d) Koruma ve güvenlik görevlisi kadrolarına atanabilmek için; 1) En az lise veya dengi okul mezunu olmak, 2) 22/7/1981 tarihli ve 2495 sayılı Bazı Kurum ve Kuruluşların Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanması Hakkındaki Yasada belirtilen şartları taşımak, 3) Görevde yükselme sınavı itibariyle, Bakanlık teşkilatında, lise veya dengi okul mezunları için en az üç yıl, yüksek okul mezunları için en az iki yıl hizmeti bulunmak, e) Daktilograf, veri hazırlama ve kontrol işletmeni ve bilgisayar işletmeni kadrolarına atanabilmek için; 1) En az lise veya dengi okul mezunu olmak,, 2) Bu unvanla ilgili Milli Eğitim Bakanlığınca onaylı kurs sertifikasına (Liselerde verilen ders müfredatında daktilo ve bilgisayarla ilgili ders alanlardan bu belgeler istenmez) sahip olmak, 3) Görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle, Bakanlık teşkilatında, lise veya dengi okul mezunları için en az üç yıl, yüksek okul mezunları için en az iki yıl hizmeti bulunmak, f) Ayniyat saymanı kadrolarına atanabilmek için; 1) En az lise veya dengi okul mezunu olmak, 2) Görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle, Bakanlık teşkilatında en az iki yıl çalışmış olmak, g) Şef kadrolarına atanabilmek için; 1) En az iki yıllık yüksek okul mezunu olmak, 2) Görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle, şef kadrolarına atanabilmek için, ön lisans mezunlarının en az üç, dört yıllık yüksek okul veya fakülte mezunlarının en az iki yıl hizmeti olmak, 3) Bu maddenin (B) bendinin (c), (d), (e) ve (f) alt bentlerinde belirtilen unvanlardan birinde çalışıyor olmak, 4) Bakanlık teşkilatında en az iki yıl çalışmış olmak, h) Koruma ve güvenlik şefi kadrolarına atanabilmek için; 1) En az iki yıllık yüksek okul mezunu olmak, 2) 22/7/1981 tarihli ve 2495 sayılı Bazı Kurum ve Kuruluşların Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanması Hakkında Yasada belirtilen şartları taşımak, 3) Görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle, şef kadrolarına atanabilmek için, ön lisan mezunlarının en az üç, dört yıllık yüksek okul ve ya fakülte mezunlarının en az iki yıl hizmeti olmak, 4) Koruma ve güvenlik görevlisi kadrosunda çalışıyor olmak, 5) Bakanlık teşkilatında en az iki yıl çalışmış olmak, ı) Programcı kadrolarına atanabilmek için; 1) En az iki yıllık yüksek okul mezunu olmak, 2) Yüksek okulların veya fakültelerin bilgisayar bölümünden mezun olmak veya diğer yüksek okul veya fakülte mezunlarında Milli Eğitim Bakanlığı nca onaylı programcı kurs sertifikasına sahip olmak, 3) Bu maddenin B bendinin c, d, e ve f alt bentlerinde belirtilen unvanlardan birinde çalışıyor olmak, 4) Bakanlık teşkilatında en az iki yıl çalışmış olmak, j) Çözümleyici kadrosuna atanabilmek için; 1) Dört yıllık fakülte veya yüksek okul mezunu olmak, 2) Sistem çözümleme ve bilgi işlem konusunda deneyimli olmak ve bunu belgelendirmek, 3) Görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle, Bakanlık teşkilatında en az iki yıl çalışmış olmak, k) Uzman, eğitim uzmanı ve APK uzmanı kadrolarına atanabilmek için;

198 1) Dört yıllık yüksek okul veya fakülte mezunu olmak, 2) APK uzmanlığı ve uzmanlık kadroları için görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle en az iki yıl Bakanlık teşkilatında çalışmış olmak, 3) Eğitim uzmanlığı için eğitim-öğretim kurumlarında en az üç yıl süreyle öğretmenlik yapmış olmak, l) Döner sermaye saymanlık kadrolarına atanabilmek için; 1) En az iki yıllık yüksek okul mezunu olmak, (Yüksek okulların işletme, muhasebe, maliye iktisat, kamu yönetimi bölümü veya hukuk mezunu olanlar öncelikle tercih edilir) 2) Döner sermaye teşkilatında en az iki yıl veya diğer birimlerde en az dört yıl çalışmış olmak, 3) Görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle, Bakanlık teşkilatında iki yıl çalışmış olmak, m) Hastane ve okul müdür yardımcılığı kadrolarına atanabilmek için; 1) Hastane müdür yardımcılığı kadrolarına atanabilmek için, dört yıllık yüksek okul veya fakülte mezunu olmak, (Sağlık idaresi, işletme, iktisat muhasebe, maliye, kamu yönetimi veya hukuk mezunları öncelikle tercih edilir.) 2) Görevde yükselme sınavı tarihi itibariye, Bakanlık teşkilatında en az iki yıl çalışmış olmak, 3) Okul müdür yardımcılığı için, dört yıllık yüksek okul veya fakülte mezunu olmak ve lise veya dengi okullarda en az iki yıl süreyle öğretmenlik yapmış olmak, n) Hastane, okul ve depo ve tamirhane müdürü kadrolarına atanabilmek için; 1) Hastane müdürü kadrolarına atanabilmek için, dört yıllık yüksek okul veya fakülte mezunu olmak, (Sağlık idaresi, işletme, iktisat, muhasebe, maliye, kamu yönetimi veya hukuk mezunları öncelikle tercih edilir.) 2) Hastane müdürlüğü kadroları için görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle, hastane müdür yardımcı olarak en az iki yıl veya Bakanlık teşkilatında şef veya daha üst görevlerde en az dört yıl çalışmış olmak, 3) Okul müdürlüğü kadroları için, dört yıllık yüksek okul veya fakülte mezunu olmak, (Sağlık eğitim veren yüksek okul ve fakülte mezunları öncelikle tercih edilir.) 4) Okul müdürlüğü kadroları için görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle, Bakanlık teşkilatına bağlı okullarda en az iki yıl okul müdür yardımcısı veya en az beş yıl öğretmen olarak çalışmış olmak, 5) Depo ve tamirhane müdürü kadroları için, dört yıllık yüksek okul veya fakülte mezunu olmak ve sınav tarihi itibariyle, Bakanlık teşkilatında en az iki yıl çalışmış olmak, o) Şube müdür ve döner sermaye merkez müdürlüğü kadrolarına atanabilmek için; 1) En az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş olmak, 2) Görevde yükselme sınavı tarihi itibariyle, Bakanlık teşkilatında en az iki yıl çalışmış olmak,şarttır. Ancak, bu maddenin B bendinin f, g, h, ı, j, k, l,m,n ve o alt bentlerinde sayılan unvanlara yardımcı hizmetler sınıfında görev yapanlar ile şoför unvanı ile görev yapanlar atanamaz. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Görevde Yükselme Eğitimine İlişkin Esaslar Görevde Yükselme Eğitimi : Madde 6- Bu yönetmelik kapsamında bulunan memurların görevde yükselme mahiyetindeki atamalarının yapılabilmesi amacıyla, atanılacak unvan veya

199 görevin nitelik, içerik ve tekniklerine yönelik yeterliklerinin iyileştirilmesi ve geliştirilmesi amacı ile en az iki hafta en çok sekiz hafta olmak üzere, görevde yükselme eğitimi programına katılarak eğitimi başarıyla tamamlamaları şarttır. Görevde Yükselme Eğitiminin İlanı ve Müracaatların Kabulü: Madde 7- Görevde yükselme eğitimi için merkezde personel genel Müdürlüğünce, illerde valiliklerce en az bir ay önce duyuru yapılır. Adaylar, görev yaptıkları birimlere başvuruda bulunurlar. İlgili birimler Yönetmelikte belirtilen şartlara uygun olan başvuruları illerde sağlık müdürlüklerine, merkezde personel genel müdürlüğüne intikal ettirirler. Bu başvurular üzerine; ilgililerin durumları sicil dosyalarının tutulmakta olduğu birimlerce incelenir ve bu Yönetmeliğin 6. maddesindeki şartları taşıdıkları kesinleşenlerin başvuruları kabul edilerek Değerlendirme Kuruluna intikal ettirilir. İstenilen bilgi ve belgeleri gerçeğe aykırı olarak düzenleyenlere başvuru belgeleri üzerinde tarafsız işlem yapmayan yöneticiler hakkında kovuşturma yapılır. Görevde Yükselme Eğitimine Katılacakların Seçimi: Madde 8- Görev Öncesi eğitimine alınacakların sayısı, atama yapılacak boş kadro sayısının iki katını geçemez. Görevde yükselme eğitimine katılacak adaylar öğrenim düzeyi, hizmet süresi, sicil ve disiplin durumları ile katıldığı kurslar ve almış olduğu sertifikalar dikkate alınarak merkezde; personel genel müdürü veya görevlendireceği bir Genel Müdür Yardımcısının başkanlığında, diğer genel Müdürlüklerden müsteşarın görevlendireceği iki genel müdür Yardımcısı, ilgili atama daire başkanı ve ilgili şube müdüründen, valiliklerde; il sağlık müdürü veya görevlendireceği bir müdür yardımcısının başkanlığında personel ve eğitim Şube müdürleri ile lise veya dengi okullarda görev yapan iki öğretmenden oluşacak değerlendirme kurulu tarafından seçilir. Ancak, başvuru sayısının boş kadro sayısının iki katından fazla olması halinde görevde yükselme eğitimine katılacak adaylar diğer kriterlerde göz önünde bulundurularak Değerlendirme Kurulu tarafından yapılacak sözlü sınavdaki başarı durumlarına göre belirlenir. Bu eğitimde başarılı olanlar ilgili görevde yükselme sınavına katılmaya hak kazanırlar. Başka kurumlarda veya Bakanlığa bağlı başka birimlerde aynı görev için benzer eğitimi almış olmaları ve Bakanlıkça kabul edilmesi şartıyla Bakanlık kadrolarına naklen ataması yapılanların bu hakları geçerlidir. Görevde Yükselme Eğitimine katılması uygun görülenlere; eğitimin yapılacağı yer, tarih ve eğitimle ilgili diğer hususlar, en az 15 gün önce merkezde Personel Genel Müdürlüğünce, illerde Sağlık Müdürlüklerince duyurulur. Görevde Yükselme Eğitiminin Konuları: Madde 9- Görevde yükselme eğitimi aşağıdaki konuları kapsar. a) T.C Anayasası; 1) Genel esaslar, 2) Temel hak ve ödevler, 3) Devletin temel organları, b) Atatürk İlkeleri ve inkılap tarihi ve ulusal güvenlik, c) Devlet Teşkilatı ile ilgili mevzuat, d) 657 sayılı Devlet memurları Yasası ve ilgili mevzuat, e) Türkçe dilbilgisi ve yazışmayla ilgili kurallar,

200 f) Halkla ilişkiler ve davranış kuralları, g) Görev alanları ve atama yapılacak görevin niteliği ile ilgili konular. (Bu bentteki eğitimin ağırlığı, toplam eğitim ağırlığının yüzde altmışının altında olamaz) Görevde yükselme eğitimi, Bakanlıkça veya bu amaçla belirlenen eğitim-öğretim kurumlarınca yürütülür. Ancak, gerektiğinde taşra teşkilatında görev yapan personelin görevde yükselme eğitiminin bu Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslara uygun olarak, Valiliklerce yapılması veya yukarıda sayılan kurumlara yaptırılması için Bakan onayı ile Valiliklere yetki verilebilir. Görevde Yükselme Eğitimi Programlarının Düzenlenmesi: Madde 10- Görevde Yükselme eğitimi programları, atanılacak unvan veya görevler esas alınarak ayrımlı içerikte düzenlenebilir. Bu programlar, bu Yönetmeliğin 13. maddesinde belirtilen kurulca, atama yapılacak unvan veya görevlere uygun olarak hazırlanır. Eğitim programlarının hazırlanması, değerlendirilmesi ve benzeri hususlara ilişkin esas ve usuller bu kurulca; bu konularla ilgili diğer hizmetler merkezde Personel Genel Müdürlüğü hizmet içi eğitim şube müdürlüğünce, illerde il sağlık müdürlüğü eğitim şube müdürlüğünce yürütülür. Görevde yükselme eğitim programları, devlet personel başkanlığı nın uygun görüşü alınarak, bu başkanlığa yaptırılabilir veya uygun bulunacak bir kamu kurum ve kuruluşu ile müşterek düzenlenebilir. Görevde yükselme eğitim programlarına devam zorunludur. Eğitim programlarının uygulanmasından sonra bu Yönetmeliğin 9. maddesinde belirtilen konularda yazılı sınav yapılır. Sorular, unvanlara ve boş kadrosu olan birimlere göre hazırlanır. Görevde Yükselme Eğitimini başarıyla tamamlayanlara katıldıkları eğitim programının türü, dönemi ve başarı derecesini gösteren bir sertifika verilir. Sertifika verilenlerin listesi, merkezde hizmet içi eğitim şube müdürlüğünce görev yaptıkları birimlere ve gereği için Eğitim Programlarını Hazırlama ve Sınav Kuruluna intikal ettirilmek üzere ilgili atama daire başkanlığına, illerde eğitim şube müdürlüğünce görev yaptıkları birimlere ve gereği için Eğitim Programlarını Hazırlama ve Sınav Kurulu na intikal ettirilmek üzere Personel Şube Müdürlüğü ne gönderilir. Görevde Yükselme eğitimini başarıyla bitiremeyenler aynı unvan veya görevle ilgili bir sonraki eğitime katılamazlar. Ancak, bu yönetmelikte belirtilen şartları taşımaları kaydıyla başka unvan veya görevler ilişkin görevde yükselme eğitimine katılabilirler. Sertifikalar beş yıl süre ile geçerlidir. Buna dair belgeler merkezde Personel Genel Müdürlüğü nce, illerde İl Sağlık Müdürlüğü Personel Şube Müdürlüğün ce beş yıl saklanır. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Görevde Yükselme Sınavı Esasları Sınav Şartı: Madde 11- Görevde yükselme eğitiminde başarılı olanların bu yönetmelik kapsamındaki görevlere atanabilmeleri için yapılacak olan sınava katılarak başarılı bulunmaları şarttır. Sınavlar kadro ve gereksinim durumuna göre yılda en fazla iki kez yapılabilir. Sınavın Şekli: Madde 12- Sınavlar, yazılı, sözlü ve/veya uygulamalı olarak yapılır. Yazılı sınavlar

201 ÖSYM veya ÖDYM ye yaptırılır. Yazılı sınavda başarılı olanlar görevin özellikleri dikkate sözlü veya uygulamalı sınava alınırlar. Eğitim Programlarını Hazırlama ve Sınav Kurulu: Madde 13- Bakanlık merkezinde bir müsteşar Yardımcısının başkanlığında, tüm birimlerden en az daire başkanı düzeyinde birer temsilci ile bir hukuk müşaviri ve bir müfettişten, İllerde, il sağlık müdürü veya görevlendireceği bir müdür yardımcısının başkanlığında personel ve eğitim şube müdürleri ile sağlık meslek liselerinde görev yapan iki öğretmenden oluşturulacak Eğitim Programları Hazırlama ve Sınav Kurulu kurulur. Kurulun görevleri şunlardır: a) Görevde yükselme eğitimi programlarının hazırlanması ve sınavla ilgili esas ve usulleri belirlemek, b) Sınav sonuçlarına göre başarı listesi düzenlemek veya sınav sonuçlarını değerlendiren kurum veya kuruluşça düzenlenmesini sağlamak, c) Sınav sonuçlarına yapılacak itirazları inceleyip karara bağlamak. Kurulun sekretarya hizmetleri merkezde Personel Genel Müdürlüğünün ilgili Atama Daire Başkanlığınca, illerde il sağlık müdürlüğü personel şube müdürlüğünce yürütülür. Sınav Sonuçlarının Değerlendirilmesi: Madde 14- Görevde yükselme eğitimini başarıyla tamamlayanların katılacağı görevde yükselme sınavında 100 tam puan üzerinden en az 70 puan alanlar başarılı sayılır. Sınav Sonuçlarının Duyurulması: Madde 15- Sınav sonuçları sınav kurulu tarafından sınavı izleyen on beş gün içinde Bakanlıkta ve İl Sağlık Müdürlüklerinde ilan edilir, ayrıca adaylara yazılı olarak bildirilir. Sınav Sonucuna İtiraz: Madde16- Sınav sonuçlarına ilanını izleyen on beş gün içinde, merkezde Personel Genel Müdürlüğü ne illerde il sağlık müdürlüklerine dilekçe ile itiraz edilebilir. Bu itirazlar, Eğitim Programları Hazırlama ve Sınav Kurulu tarafından en geç on beş gün içinde incelenir ve sonuç ilgiliye bildirilir. Atama: Madde 17- Yapılan sınav sonucunda başarılı bulunanlar arasında sınavda başarı sırasına göre en yüksek puandan başlayarak boş kadro sayısı kadar atama yapılır. Başarı notunun aynı olması halinde hizmet süresi fazla olana öncelik tanınır. Geriye kalan adaylar yedek olarak ilan edilir. Ataması yapılanların yasal süre içersinde göreve başlamaması veya herhangi bir nedenle kadroların boşalması halinde müteakip sınav yapılıncaya kadar bu kadrolara sınavı yedek olarak kazanan adaylar arasından başarı sırasına göre atama yapılabilir. BEŞİNCİ BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler Gruplar Arası Geçişler:

202 Madde 18- Bu yönetmeliğin 5. maddesinin biri. fıkrasının B bendinin c, e, k, m, n, ve o alt bentlerinden aynı bentte yer alan unvanlar arasındaki geçişlerde sınav şartı aranmaz. Alt Görevlere Atanma: Madde 19- Bu yönetmelik kapsamındaki unvanlarda görev yapanlardan kendi istekleriyle alt görevlere atanmak isteyenlerin daha alt görevlere atamaları kadro olanakları ölçüsünde yapılabilir. Tekrar Atama: Madde 20- Daha önce Yönetmelik kapsamındaki görevlerde bulunup bu görevlerinden herhangi bir biçimde ayrılmış olanlardan tekrar aynı unvan veya göreve atanmak isteyenler, boş kadro bulunması, gereksinim ve hizmet gerekleri doğrultusunda ayrıldıkları unvana tekrar atanabilirler. Başka Kurumlardan Nakil: Madde 21- Başka kurumlarda görev yapanlar, boş kadro bulunması, gereksinim ve hizmet gerekleri doğrultusunda aynı unvanla veya istekleri halinde daha alt görevlere atanabilirler. Göreve Başlama Süresi: Madde 22- Bu Yönetmelik kapsamındaki görevlere atananlar yasal süre içinde göreve başlamak zorundadırlar. Bu süreler içinde göreve başlamayanların atama kararları iptal edilir. Atama kararları iptal edilenler aradan bir geçmedikçe aynı görev için yapılacak Görevde Yükselme Sınavına katılamazlar. Güvence: Madde 23- Bu yönetmelik kapsamındaki dışında unvan ve görev değişikliği yapılamaz. memurların Yönetmelik hükümleri Hüküm bulunmayan haller Madde 24- Bu yönetmelikte yer almayan hususlar hakkında genel hükümler uygulanır. Özelleştirilen kuruluşlardan atama: Madde 25-24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı Yasa ve Yasa Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik yapılmasına Dair Yasasın değişik 22. maddesi uyarınca Bakanlığa nakledilen personelin nakledildiği görev için bu Yönetmelikte belirtilen şartlar aranmaz. Yürürlükten kaldırılan mevzuat: Madde26-11/06/1998 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Sağlık Bakanlığı Personeli Atama ve Görevde Yükselme Yönetmeliği ile ek ve değişiklikleri yürürlükten kaldırılmıştır. Geçici Madde 1- Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte kapsama dahil görevde bulunanlar, bu Yönetmelikte aranan şartları taşıyıp taşımadıklarına bakılmaksızın

203 görevlerine devam ederler. Müdür ve müdür yardımcısı kadroları için aranan dört yıllık yüksek öğrenim şartı halen görevde bulunan personel bakımından iki yıl olarak öngörülmüş olup, bu düzenleme Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra göreve başlayacak olanlar için emsal teşkil etmez. Yürürlük: Madde 27- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme: Madde 28- Bu Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür.

204 IV. RESMİ MÜHÜR YÖNETMELİĞİ Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : , No: 84/8422 İlgili KHK'nin Tarihi : , No: 234 Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi : , No: Yayımlandığı Düsturun Tertibi : 5, Cildi: 24, S.2293 Amaç ve Kapsam: Madde 1 - Bu Yönetmelik, kamu kurum ve kuruluşlarında kullanılan resmi mühürlerin hangi birim ve kişilerce kullanılacağını; bunların yazı, karakter ve standardının tesbit edilmesini ve yaptırılmasında ve kaybolmasında uygulanacak esasları belirlemek amacı ile düzenlenmiştir. Resmi Mühürün Tanımı: Madde 2 - Resmi mühür; yapımına 3. maddede belirtilen mercilerce karar verilip, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'nce imal ve tescil edilen ve resmi mühür beratı ile birlikte kullanılma olanakı olan bir araçtır. Resmi Mühürlerin Kullanılacağı Birimler : Madde 3 - Resmi mühürler yalnızca kuruluş yasaları ve bunlara dayanılarak çıkarılan kararnameler gereği kendilerine kamu görevi verilmiş kurum veya kuruluşlarca kullanılabilir. Bu kurum ve kuruluşların hangi birimlerinin mühür kullanacağı a) Cumhurbaşkanlığında Genel Sekreter, b) T.B.M. M de Genel Sekreter, c) Başbakanlık, Bakanlık veya bağlı kuruluşlarında ilgili Bakan, d) Bağımsız yargı organlarında Başkan, e) Türk Silahlı Kuvvetlerinde Genel Kurmay Başkanı, Kuvvet Komutanları ve jandarma Genel Komutanı, f) Üniversiteler ve bağlı kuruluşlarında Yüksek Öğretim Kurulu Başkanı, g) Mahalli İdarelerde İçişleri Bakanı, h) Mahkemeler, icra daireleri ve noterlerde Adalet Bakanı, onayı ile tesbit edilir. Resmi Mühürleri Kullanacak Birimlerin Tesbitinde Uyulacak Esaslar: Madde 4 - Resmi mühürleri kullanacak birimlerin tesbitinde kuruluş yasalarında yazılı hiyerarşik kademelerden müdürlük ve daha üst kademeler esas alınır. Bir birim oluşturmayan alt kuruluşlar ile birimlere bağlı yardımcılıklar için ayrıca mühür yapılmaz. Mahkemeler ve Türk Silahlı Kuvvetlerine dahil kuruluşlarda kademelerin tesbiti özel hükümlerine tabidir. Aynı birim içinde birden fazla kişi ile görevleri gereği tek başına bir birim gibi düşünülmesi gereken (Müfettiş, Tapu Kadastro memuru, icra memuru gibi) kişilerin mühür kullanması gerektiğinde bu ihtiyacı belirleyen onay ile bu birim için 1 numaradan başlamak üzere ve sıra takip eden numaralı birden fazla mühür yapılabilir. Mühür Standardının Tesbiti: Madde 5 - Yapımına 3. maddede belirtilen mercilerce karar verilen mühürler Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'nce imal edilir. Mühürlerde

205 kullanılacak yazı karakteri teknik olanaklar gözönüne alınarak bu Genel Müdürlükçe incelenip standart olarak belirlenir ve Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret müsteşarlığı onayı ile yürürlüğe konulur. Yapımda uygulanacak biçim ve ölçüler Ek - 1'de gösterilmiştir. Resmi Mühürlerin Yapımı: Madde 6 - Yapılması kararlaştırılan mühürler Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından imal edilir. Bu Genel Müdürlükçe imal edilmemiş resmi mühürler kullanılmaz. Resmi Mühür Sicili: Madde 7 - Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'nde bir resmi mühür kütüğü oluşturulur. İmal olunan her mühür için bir sicil numarası verilir ve resmi mühür beratı düzenlenir. (Ek:2) Teslim Alma: Madde 8 - İmal edilen resmi mühürler mühür beratı ile birlikte mahalline gönderilir. Bunları teslim alan birim mühür beratına ekli teslim alma formunun ay'ını mühür ile mühürleyip imzaladıktan sonra Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'ne iade eder. Bu form sicil kayıtları ile birleştirilir. Resmi Mühürlerin Saklanması Ve Devri: Madde 9 - Resmi mühürler mühür beratı ile birlikte birimin yetkili memurlarınca muhafaza edilir. Herhangi bir biçimde kayıp edilen beratlara ait mühürler kullanılamaz. Resmi mühür kullanılmasına yetki verilen memurlar yetkililer tarafından istendiğinde resmi mühür ve beratını ibraz etmek zorundadırlar. Madde 10 - Görev değişikliği nedeni ile resmi mühürünü devretmesi gereken memurlar mühürü beratı ile birlikte devrederler. Devir anında devir teslim tutanağı tanzim edilerek bir örneği bağlı bulunulan bakanlık veya kuruluş başkanlığına gönderilir. Resmi Mühürün İadesi, Yenilenmesi Ve Kaybı: Madde 11 - Resmi mühür kullanan birimin unvanının değişmesi veya kaldırılması nedeniyle mührün iptali gerektiğinde, mühür beratı ile birlikte iptal edilmek üzere Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü ne gönderilir. Gönderme sırasında beratın arka bölümü doldurularak yetkilisince imzalanır. Madde 12 - Resmi mühürlerin yazılarının okunmayacak kadar silikleşmesi halinde, yenisi yapılmak üzere durum Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü ne bildirilir. Yeni mühürün gönderilmesi ile birlikte eski mühür beratı ile birlikte Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü ne iade edilir. Yeni mühür alınmasından itibaren 1 ay içinde eski mühürünü iade etmeyen sorumlular hakkında, Baş- bakanlığın talebi üzerine ilgililerce idari soruşturma açılması zorunludur. Kaybetme:

206 Madde 13 - Mühür veya mühür beratı ya da ikisi birden kayıp edildiğinde durum mühürü kullanan birim tarafından ilgili bakanlık veya kuruluş başkanlığına bildirilir. Bildirim üzerine yapılacak Yasal soruşturma sonucuna göre mührün kaybolduğu ve yenilenmesi gerektiğine karar verildiği takdirde durum Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne iletilir. Mühür kütüğüne gerekli kayıt konularak yeni mühür yapılması sağlanır. Çeşitli Hükümler : Madde 14 - Mührün kabartmalı şekli olan resmi soğuk damgalar du bu Yönetmelik hükümlerine tabidir. Madde 15 - Resmi mühürlerin bu Yönetmelik hükümlerine aykırı kullanıldığını, taklit edildiğini veya Darphane ve Damga Matbaası dışında imal edildiğini öğrenen kamu görevlileri durumu en yakın mülki amire bildirmek zorundadırlar. Geçici Hükümler: Geçici Madde 1 - Bu Yönetmeliğin 3. maddesinde belirtilen birimlerin amirleri, resmi mühürü kullanacak olanlara ait düzenleyecekleri listeleri bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren en geç 2 ay içinde Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret müsteşarlığı na gönderirler. Yönetmeliğin 4. maddesine göre belirlenen ve 5. maddesine göre incelenerek sonuçlandırılan bu listeler resmi mühür sicilinin esasını oluşturur. Geçici Madde 2 - Yönetmeliğin 4 ve 5 i. maddelerine göre kesinleşen bu listelerden mühür yapılmasına gerek görülen birimlere daha önce uygun görüldüğü biçimde mühür yapılıp gönderilmiş ise beratı alan birim yetkilisi özel bölümdeki mühür ay'ını mühür ile mühürleyip teslim formunu imzalar ve formu Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü ne gönderir. Mühür yapılması uygun bulunan birimlerden daha önce uygun görüldüğü biçimde mühür yaptırılmamış olanlara yeni mühür yapılarak 12. maddedeki esaslara göre eskisi ile değiştirilir. Bu işlemler iki yıl içinde tamamlanır: Geçici Madde 3 - Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihe kadar resmi mühür kullanmakta iken mühür kullanmasına gerek görülmeyen birim amirleri ellerindeki mühürleri iptal edilmek üzere en geç 6 ay ve her halde iadenin istendiği yazı- nın tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne iade etmek zorundadırlar. Yürürlük : Madde 16 - Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme: Madde 17 - Bu Yönetmelik hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. EK: 1 Dıştan İçe Doğru 1 - Dış arsata toplam kalınlığı : 1.4 mm. 2 - Biri. boşluk : 3.8 mm. 3 - Biri. satır : 2 mm. 4 - İki. boşluk : 3.8 mm. 5 - Ay-Yıldızlı çap : 14 mm.

207 6 - Toplam çap : 36 mm. 7 - En çok 26 harf İKİ SATIRLI MÜHÜR ÖLÇÜLERİ DÖKÜMÜ Dıştan İçe Doğru 1 - Dış arsata toplam kalınlığı : 1.4 mm. 2 - Biri. boşluk : 1.85 mm. 3 - Biri. satır : 2 mm. 4 - İki. boşluk : 1.875mm. 5 - İki. satır : 2 mm. 6 - Üç. boşluk : 1.875mm. 7 - Ay-Yıldızlı çap : 14 mm. 8 - Toplam çap : 36 mm. 9 - Dış satır en çok 26 harf 10 - İç satır en çok 21 harf Üç Satırlı Mühür Ölçüleri Dökümü Dıştan İçe Doğru 1 - Dış arsata toplam kalınlığı : 1.4 mm. 2 - Biri. boşluk : 1 mm. 3 - Biri. satır : 2 mm. 4 - İki. boşluk : 1 mm. 5 - İki. satır : 1.6 mm. 6 - Üç. boşluk : 1 mm. 7 - Üç. satır : 2 mm. 8 - Dörd. boşluk : 1 mm. 9 - Ay - Yıldızlı çap : 14 mm Toplam çap : 36 mm Dış satır en çok 35 harf 12 - Orta satır en çok 35 harf 13 - İç satır en çok 21 harf

208 V. BAYRAK YASASI Yayın : Resmi Gazete Yayım Tarihi ve Sayısı : 24/09/ Numarası : 2893 Amaç Madde 1 - Bu Yasasın amacı Türk Bayrağının şekli, yapımı ve korunması ile ilgili esas ve usulleri belirlemektir. Bayrağın Şekli ve Yapımı Madde 2 - Türk Bayrağı, bu Yasa ekli cetvelde gösterilen biçim ve oranlarda olmak kaydıyla beyaz ay - yıldızlı albayraktır. Bayrak ile özel bayrakların (sembolik bayrak, özel işaret, flama, flandra ve fors) standartları, hangi kumaş ve maddelerden yapılacağı tüzükte gösterilir. Bayrağın Çekilmesi ve İndirilmesi Madde 3 - Bayrak, kamu kurum ve kuruluşlarıyla yurt dışı temsilciliklerine ve kamu kuruluşlarıyla gerçek ve tüzelkişilerin deniz vasıtalarına çekilir. Yurt içinde ve yurt dışında yetkililerin araçlarına takılır. Bayrak çekilirken ve indirilirken tören yapılır. Bayrak törenlerinin gereken biçimde yapılmasından o mahaldeki yetkili amirler sorumludur. Kamu kurum ve kuruluşlarında Türk Bayrağı, ulusal bayramlarda ve genel tatillerde, tatil başlangıcında çekilir ve tatilin bittiği gün batımında indirilir. Bayrağın; nerelerde daimi olarak çekileceği, hangi kapalı yerlere konulacağı, nerelere fon olarak takılacağı veya asılacağı, kamu kurum ve kuruluşlarından başka yerlerde ne zaman ve nasıl çekileceği, Türk Silahlı Kuvvetleri yüzer birliklerinde ve Türk bandıralı ticaret gemilerinde bayrak çekme ve indirme zamanları ile bayrak çekilirken ve indirilirken yapılacak törene ilişkin hususlar, tüzükte gösterilir. Bayrağın Yarıya Çekilmesi Madde 4 - Türk bayrağı, yas alameti olarak 10 KASIM'da yarıya çekilir. Yas alameti olmak üzere Bayrağın yarıya çekileceği diğer haller ve zamanı Başbakanlıkça ilan edilir. Bayrağın Selamlanması Madde 5 - Çekilmesi ve indirilmesi esnasında veya tören geçişlerinde bayrak, cephe alınarak selamlanır. Bayrağın Örtülebileceği Yerler Madde 6 - Türk bayrağı, Cumhurbaşkanlığı yapmış kişilerin, şehitlerin ve tüzükte belirlenecek asker ve sivil kişilerin cenaze törenlerinde bunların tabutlarına, açılış törenlerinde ATATÜRK heykellerine veya resmi yemin törenlerinde masalara örtülebilir.

209 Ayrıca ulusal örf ve adetler göz önünde tutularak bayrağın diğer kullanılma biçim ve yeri tüzükte gösterilir. Yasaklar Madde 7 - Türk Bayrağı, yırtık, sökük, yamalı, delik, kirli, soluk, buruşuk veya layık olduğu manevi değeri zedeleyecek herhangi bir biçimde kullanılamaz. Resmi yemin törenleri dışında her ne amaçla olursa olsun, masalara kürsülere, örtü olarak serilemez. Oturulan veya ayakla basılan yerlere konulamaz. Bu yerlere ve benzeri eşyaya Bayrağın şekli yapılamaz. Elbise veya üniforma şeklinde giyilemez. Hiçbir siyasi parti, teşekkül, dernek, vakıf ve tüzükte belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları dışında kalan kurum ve kuruluşun amblem, flama, sembol ve benzerlerinin ön veya arka yüzünde esas veya fon teşkil edecek biçimde kullanılamaz. Türk bayrağına sözle, yazı veya hareketle veya herhangi bir biçimde hakaret edilemez, saygısızlıkta bulunulamaz. Bayrak yırtılamaz, yakılamaz, yere atılamaz, gerekli özen gösterilmeden kullanılamaz. Bu Yasa ve tüzüğe aykırı fiiller yetkililerce derhal önlenir ve gerekli soruşturma yapılır. Cezalar Madde 8 - Bu Yasa ve çıkarılacak tüzüğe aykırı olarak Bayrak yapmak, satmak ve kullanmak yasaktır. Bu yasağa aykırı olarak yapılan Bayraklar o mahallin yetkili amirlerince toplatılır. Bu Yasa hükümlerine aykırı davranışta bulunanlar suçları daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde Türk Ceza Yasasının 526. maddesi uyarınca cezalandırılır. Tüzük Madde 9 - Bu Yasasın ilgili maddelerinde tüzükte düzenleneceği belirtilen hususlar ile Yasasın uygulanmasına ilişkin diğer esaslar, bu Yasasın yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde çıkarılacak tüzükte gösterilir. Yürürlükten kaldırılan yasa Madde Mayıs 1936 tarih ve 2994 sayılı Türk Bayrağı Yasası yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük Madde 11 - Bu Yasa yayımı tarihinden altı ay sonra yürürlüğe girer. Yürütme Madde 12 - Bu Yasa hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. G Genişlik A Dış ay merkezinin uçkurluktan mesafesi B Ayın dış dairesi kutru C Ayın iç, dış merkezleri arası D Ayın iç dairesinin kutru E Yıldız dairesinin ayın iç dairesinden olan mesafesi F Yıldız dairesi kutru L Boy M Uçkurluk genişliği 1/2 G 1/2 G G 0.4 G 1/3 G 1/4 G 1 1/2 G 1/30 G Not: Bayrak genişliği ne olursa olsun (G) emsali değişmez

210

211 VI. SAĞLIK BAKANLIĞI DİSİPLİN AMİRLERİ YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: Amaç Madde 1 Bu Yönetmeliğin amacı, Sağlık Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatında görevli Devlet memurlarının disiplin amirlerini belirlemektir. Kapsam Madde 2 Bu Yönetmelik, Sağlık Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatında görevli Devlet memurlarını kapsar. Dayanak Madde 3 Bu Yönetmelik, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu nun değişik 124 üncü maddesi ile 17/9/1982 tarihli ve 8/5336 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Hakkında Yönetmeliğin 16 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Disiplin amirleri Madde 4 Sağlık Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatında görevli Devlet memurlarının disiplin amirleri, ekli I ve II sayılı cetvellerde gösterilmiştir. Disipline ilişkin usul ve esaslar bakımından uygulanacak mevzuat Madde 5 Disipline ilişkin usul ve esaslar bakımından, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 17/9/1982 tarihli ve 8/5336 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır. Yürürlükten kaldırılan yönetmelik Madde 6 8/3/1995 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, Sağlık Bakanlığı Disiplin Amirleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük Madde 7 Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 8 Bu Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür. I SAYILI CETVEL MERKEZ TEŞKİLATI DİSİPLİN CEZASI VERMEYE YETKİLİ AMİRLERİ SIRA NO: BİRİMLER VE PERSONELİ DİSİPLİN AMİRİ ÜST DİSİPLİN AMİRİ A B ÖZEL KALEM MÜDÜRLÜĞÜ 1 Bakanlık Müşavirleri ve Özel Kalem Müdürü Bakan 2 Özel Kalem Müdürlüğü personeli Özel Kalem Müdürü 3 Bakanlık Müşavirliği personeli Bakan Müşaviri MÜSTEŞARLIK 1 Müsteşar Bakan 2 Müsteşar Yardımcısı Müsteşar Bakan

212 C D E F G H 3 Müsteşarlık Sekreteryası personeli 4 Müsteşar Yardımcılığı Sekreteryasında çalışan personel TEFTİŞ KURULU BAŞKANLIĞI Müsteşar 1 Teftiş Kurulu Başkanı Bakan 2 Başmüfettiş, Müfettişler, Müfettiş Yardımcısı ve Şube Müdürü Müsteşar Yardımcısı Teftiş Kurulu Başkanı Bakan 3 Diğer Personel Şube Müdürü Teftiş Kurulu Başkanı HUKUK MÜŞAVİRLİĞİ 1 1. Hukuk Müşaviri Müsteşar Yard. Müsteşar 2 Hukuk Müşaviri 1. Hukuk Müşaviri Müsteşar Yard. 3 Diğer Personel Hukuk Müşaviri 1. Hukuk Müşaviri ARAŞTIRMA, PLANLAMA VE KOORDİNASYON KURULU BAŞKANLIĞI 1 A.P.K. Kurulu Başkanı Müsteşar Yardımcısı Müsteşar 2 Daire Başkanı A.P.K. Kurulu Başkanı Müsteşar Yardımcısı 3 Şube Müdürü ve A.P.K. Uzmanı Daire Başkanı A.P.K. Kurulu Başkanı 4 Diğer Personel Şube Müdürü Daire Başkanı GENEL MÜDÜRLÜKLER 1 Genel Müdür Müsteşar Yardımcısı Müsteşar 2 Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Müsteşar Yardımcısı 3 Daire Başkanı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür 4 Şube Müdürü Daire Başkanı Genel Müdür Yardımcısı 5 Diğer Personel Şube Müdürü Daire Başkanı 6 Genel Müdürlük Sekreteryasında çalışan personel 7 Genel Müdür Yardımcısı Sekreteryasında çalışan personel MÜSTAKİL DAİRE BAŞKANLIKLARI Genel Müdür Genel Müdür Yardımcısı 1 Daire Başkanı Müsteşar Yardımcısı Müsteşar 2 Şube Müdürü Daire Başkanı Müsteşar Yardımcısı 3 Diğer Personel Şube Müdürü Daire Başkanı 4 Daire Baştabipliği (İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı) a Daire Baştabibi Daire Başkanı Müsteşar Yardımcısı b Diğer Personel Daire Baştabibi Daire Başkanı SAVUNMA SEKRETERLİĞİ 1 Savunma Sekreteri Müsteşar Bakan

213 I 2 Savunma Uzmanı Savunma Sekreteri İçişleri Bakanlığı Sivil Savunma Genel Müdürü 3 Diğer Personel Savunma Uzmanı veya Sivil Savunma Uzmanı BASIN MÜŞAVİRLİĞİ 1 Basın Müşaviri Bakan 2 Diğer Personel Basın Müşaviri II SAYILI CETVEL TAŞRA TEŞKİLATI DİSİPLİN CEZASI VERMEYE YETKİLİ AMİRLERİ SIRA NO: A Savunma Sekreteri BİRİMLER VE PERSONELİ SİCİL RAPORU VERMEYE YETKİLİ AMİRLER SAĞLIK MÜDÜRLÜKLERİ DİSİPLİN AMİRİ 1 Sağlık Müdürü Vali Müsteşar 2 Sağlık Müdür Yardımcısı Sağlık Müdürü Vali ÜST DİSİPLİN AMİRİ 3 Sivil Savunma Uzmanı Sağlık Müdürü Sivil Savunma Sekreteri 4 Avukat Sağlık Müdür Yardımcısı 5 Şube Müdürü Sağlık Müdür Yardımcısı Sağlık Müdürü Sağlık Müdürü 6 Diğer Personel Şube Müdürü Sağlık Müdür Yardımcısı B SAĞLIK EĞİTİM ENSTİTÜLERİ VE SAĞLIK MESLEK LİSELERİ (*) C 1 Okul Müdürü Sağlık Müdürü Vali 2 Okul Müdür Yardımcısı ve Öğretmenler Okul Müdürü Sağlık Müdürü 3 Diğer Personel ve Öğrenciler Okul Müdür Yardımcısı DEPO VE TAMİRHANE MÜDÜRLÜKLERİ 1 Müdür Sağlık Müdürü Vali Okul Müdürü 2 Müdür Yardımcısı Müdür Sağlık Müdürü 3 Tabip ve Mühendis Müdür Sağlık Müdür Yardımcısı 4 Teknik Hizmetler Sınıfı Personeli Bölüm veya Atölye Şefi Müdür Yardımcısı 5 Sağlık Personeli Sorumlu Tabip Müdür Yardımcısı 6 Diğer Personel Müdür Yardımcısı Müdür

214 D YATAKSIZ TEDAVİ KURUMLARI (Sağlık Ocakları, Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri, Verem Savaş Dispanserleri, Ruh Sağlığı Dispanseri, Deri ve Tenasül Hastalıkları Dispanseri, İlk ve Acil Yardım İstasyonları v.b.) E a) İl Merkezlerinde 1 Baştabip veya Sorumlu Tabip Sağlık Müdürü Vali 2 Diğer Personel Sağlık Müdürü Vali b) İlçe Merkezlerinde 1 Baştabip veya Sorumlu Tabip Sağlık Grup Başkanı 2 Diğer Personel Sağlık Grup Başkanı YATAKLI TEDAVİ KURUMLARI (I) EĞİTİM HASTANELERİ 1 Baştabip Sağlık Müdürü Vali 2 Baştabip Yrd.,Klinik ve Laboratuvar Şefleri,Hastane Müdürü ve Başhemşire 3 Klinik ve Laboratuvar Şeflikleri bünyesinde çalışan; Şef Yardımcısı, Başasistan, Uzman Tabip, Asistan, Mühendis, Fizyoterapist,Diyetisyen,Sosyal Çalışmacı, Kimyager,Biyolog,Psikolog,Odyolog,Sağlık Fizikçisi, Tıbbi Teknolog,Sağlık Memuru,Anestezi,Röntgen, Laboratuvar ve Fizik Tedavi Teknisyenleri v.b. 4 Kliniklere doğrudan bağlı olmayarak çalışan Tabip,Diştabibi, Eczacı,Mühendis,Tıbbi Teknolog,Sosyal Çalışmacı, Diyetisyen,Fizyoterapist, Avukat, v.b. 5 Hemşire,Ebe,Hemşire Yardımcısı ve Hasta bakımında görevli diğer personel 6 Hastane Müdür Yardımcıları ve Hastane Müdürlüğüne bağlı olarak çalışan diğer personel Baştabip Klinik ve Laboratuvar Şefi Baştabip Yardımcısı Başhemşire Hastane Müdürü 7 Sivil Savunma Uzmanı Baştabip-Kurum Amiri Kaymakam Kaymakam Sağlık Müdürü Baştabip Baştabip Baştabip Yardımcısı Baştabip Yardımcısı Vali Yardımcısı (*) tarihinde Sağlık Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı arasında imzalanan protokol gereği;sağlık Bakanlığına bağlı Sağlık Meslek Liseleri personelinin nakli gerçekleşinceye kadar ilgililerin bağlı bulundukları Sicil Amirleri yukarıda belirtilen şekilde düzenlenmiştir. TAŞRA TEŞKİLATI DİSİPLİN CEZASI VERMEYE YETKİLİ AMİRLERİ

215 SIRA NO: F BİRİMLER VE PERSONELİ DİSİPLİN AMİRİ ÜST DİSİPLİN AMİRİ YATAKLI TEDAVİ KURUMLARI (II) DİĞER YATAKLI TEDAVİ KURUMLARINDA) a) İllerde 1 Baştabip Sağlık Müdürü Vali 2 Baştabip Yardımcısı, Uzman Tabip, Hastane Müdürü ve Başhemşire 3 Tabip, Diştabibi,Eczacı,Tıbbi Teknolog,Diyetisyen, Sosyal Çalışmacı, Mühendis, Kimyager,Biyolog, Psikolog,Odyolog,Sağlık Fizikçisi,Fizyoterapist, Avukat v.b. 4 Anestezi,Röntgen,Laboratuvar,Sağlık Teknisyeni, Sağlık Memuru v.b. 5 Hemşire,Ebe,Hemşire Yardımcısı ve hasta bakımında görevli diğer personel 6 Hastane Müdür Yardımcıları ve Hastane Müdürlüğüne bağlı olarak çalışan diğer personel b) İlçelerde Baştabip Sağlık Müdür Yardımcısı Baştabip Yardımcısı Baştabip Servis Sorumlusu Tabip Başhemşire Hastane Müdürü Baştabip Servis Sorumlusu Tabip Baştabip Yardımcısı 1 Baştabip Sağlık Grup Başkanı Kaymakam 2 Baştabip Yardımcısı,Uzman Tabip,Hastane Müdürü ve Başhemşire 3 Pratisyen Tabip,Diştabibi,Eczacı, Diyetisyen,Biyolog,Odyolog,Sağlık Fizikçisi,Mühendis, Kimyager,Psikolog, Fizyoterapist, Avukat v.b. 4 Sağlık Memuru,Röntgen, Anestezi,Laboratuvar ve Sağlık Teknisyenleri v.b. 5 Hemşire, Ebe,Hemşire Yardımcısı ve hasta bakımında görevli diğer personel 6 Hastane Müdür Yardımcıları ve Hastane Müdürlüğüne bağlı olarak çalışan diğer personel SAĞLIK GRUP BAŞKANLIKLARI Baştabip Baştabip Yardımcısı Baştabip Servis Sorumlusu Tabip Başhemşire Hastane Müdürü 1 Sağlık Grup Başkanı Kaymakam Vali Sağlık Grup Başkanı Baştabip veya Sorumlu Tabip Baştabip veya Servis Sorumlusu Tabip Baştabip Yardımcısı

216 G H 2 Diğer Personel Sağlık Grup Bşkanı Kaymakam SAĞLIK MÜZELERİ 1 Müdür Sağlık Müdürü Vali 2 Müdür Yardımcısı Müdür Sağlık Müdürü 3 Diğer Personel Müdür Yardımcısı Müdür HALK SAĞLIĞI LABORATUVARLARI a) İllerde 1 Müdür Sağlık Müdürü Vali 2 Müdür Yardımcısı Müdür Sağlık Müdürü 3 Diğer Personel Müdür Yardımcısı Müdür b) İlçelerde 1 Müdür Sağlık Grup Başkanı Kaymakam 2 Müdür Yardımcısı Müdür Sağlık Grup Başkanı 3 Diğer Personel Müdür Yardımcısı Müdür

217 VII SAĞLIK BAKANLIĞI SİCİL AMİRLERİ YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: Amaç Madde 1 Bu Yönetmeliğin amacı, Sağlık Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatında görevli Devlet memurlarının sicil amirlerini belirlemektir. Kapsam Madde 2 Bu Yönetmelik, Sağlık Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatında görevli Devlet memurlarını kapsar. Dayanak Madde 3 Bu Yönetmelik, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu nun değişik 112 nci maddesi ile 8/9/1986 tarihli ve 86/10985 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Sicil Yönetmeliğinin 11 ve 30 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır. Sicil amirleri Madde 4 Sağlık Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatında görevli Devlet memurlarının sicil amirleri, ekli I ve II sayılı cetvellerde gösterilmiştir. Sicile ilişkin usul ve esaslar bakımından uygulanacak mevzuat Madde 5 Sicile ilişkin usul ve esaslar bakımından, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 8/9/1986 tarihli ve 86/10985 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurları Sicil Yönetmeliği hükümleri uygulanır. Yürürlükten kaldırılan yönetmelik Madde 6 8/3/1995 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, Sağlık Bakanlığı Sicil Amirleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük Madde 7 Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 8 Bu Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür. I SAYILI CETVEL MERKEZ TEŞKİLATI SIRA NO: A B SİCİL RAPORU DOLDURULACAK MEMURLAR ÖZEL KALEM MÜDÜRLÜĞÜ 1 Bakanlık Müşavirleri ve Özel Kalem Müdürü 2 Özel Kalem Müdürlüğü personeli 3 Bakanlık Müşavirliği personeli MÜSTEŞARLIK SİCİL RAPORU VERMEYE YETKİLİ AMİRLER 1.SİCİL AMİRİ Bakan 1 Müsteşar Bakan Özel Kalem Müdürü Bakan Müşaviri 2 Müsteşar Yardımcıları Müsteşar Bakan 3 Müsteşarlık Sekreteryası personeli Müsteşar 2.SİCİL AMİRİ 3.SİCİL AMİRİ

218 C D E F G 4 Müsteşar Yardımcılığı Sekreteryasında çalışan personel TEFTİŞ KURULU BAŞKANLIĞI Müsteşar Yardımcısı 1 Teftiş Kurulu Başkanı Bakan 2 Başmüfettiş, Müfettişler, Müfettiş Yardımcısı ve Şube Müdürü Teftiş Kurulu Başkanı Bakan 3 Diğer Personel Şube Müdürü Teftiş Kurulu Başkanı HUKUK MÜŞAVİRLİĞİ Bakan 1 1. Hukuk Müşaviri Müsteşar Yard. Müsteşar Bakan 2 Hukuk Müşaviri 1. Hukuk Müşaviri Müsteşar Yard. 3 Diğer Personel Hukuk Müşaviri 1. Hukuk Müşaviri Müsteşar Müsteşar Yard. ARAŞTIRMA, PLANLAMA VE KOORDİNASYON KURULU BAŞKANLIĞI 1 A.P.K. Kurulu Başkanı Müsteşar Yardımcısı 2 Daire Başkanı A.P.K. Kurulu Başkanı 3 Şube Müdürü ve A.P.K. Uzmanı Daire Başkanı Müsteşar Müsteşar Yardımcısı A.P.K. Kurulu Başkanı Bakan Müsteşar Müsteşar Yardımcısı 4 Diğer Personel Şube Müdürü Daire Başkanı A.P.K. Kurulu Başkanı GENEL MÜDÜRLÜKLER 1 Genel Müdür Müsteşar Yardımcısı Müsteşar 2 Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Müsteşar Yardımcısı 3 Daire Başkanı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür 4 Şube Müdürü Daire Başkanı Genel Müdür Yardımcısı Bakan Müsteşar Müsteşar Yardımcısı Genel Müdür 5 Diğer Personel Şube Müdürü Daire Başkanı Genel Müdür Yardımcısı 6 Genel Müdürlük Sekreteryasında çalışan personel 7 Genel Müdür Yardımcısı Sekreteryasında çalışan personel Genel Müdür Genel Müdür Yardımcısı MÜSTAKİL DAİRE BAŞKANLIKLARI

219 H I 1 Daire Başkanı Müsteşar Yardımcısı Müsteşar 2 Şube Müdürü Daire Başkanı Müsteşar Yardımcısı Bakan Müsteşar 3 Diğer Personel Şube Müdürü Daire Başkanı Müsteşar Yardımcısı 4 Daire Baştabipliği (İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı) a Daire Baştabibi Daire Başkanı Müsteşar Yardımcısı Müsteşar b Diğer Personel Daire Baştabibi Daire Başkanı Müsteşar Yardımcısı SAVUNMA SEKRETERLİĞİ 1 Savunma Sekreteri Müsteşar Bakan 2 Savunma Uzmanı Savunma Sekreteri 3 Sivil Savunma Uzmanı Savunma Sekreteri 4 Diğer Personel Savunma Uzmanı veya Sivil Savunma Uzmanı BASIN MÜŞAVİRLİĞİ 1 Basın Müşaviri Bakan 2 Diğer Personel Basın Müşaviri Müsteşar İçişleri Bakanlığı Sivil Savunma Genel Müdürü Savunma Sekreteri Bakan Müsteşar II SAYILI CETVEL TAŞRA TEŞKİLATI SIRA NO: A SİCİL RAPORU DOLDURULACAK MEMURLAR SAĞLIK MÜDÜRLÜKLERİ SİCİL RAPORU VERMEYE YETKİLİ AMİRLER 1.SİCİL AMİRİ 2.SİCİL AMİRİ 3.SİCİL AMİRİ 1 Sağlık Müdürü Vali Müsteşar Bakan 2 Sağlık Müdür Yardımcısı Sağlık Müdürü 3 Sivil Savunma Uzmanı Sağlık Müdürü 4 Avukat Sağlık Müdür Yardımcısı 5 Şube Müdürü Sağlık Müdür Yardımcısı Vali Vali Yardımcısı Sağlık Müdürü Sağlık Müdürü Müsteşar Sivil Savunma Genel Müdürü Vali Vali

220 6 Diğer Personel Şube Müdürü Sağlık Müdür Yardımcısı B SAĞLIK EĞİTİM ENSTİTÜLERİ VE SAĞLIK MESLEK LİSELERİ (*) C D 1 Okul Müdürü Sağlık Müdürü 2 Okul Müdür Yardımcısı ve Öğretmenler Okul Müdürü 3 Diğer Personel ve Öğrenciler Okul Müdür Yardımcısı DEPO VE TAMİRHANE MÜDÜRLÜKLERİ 1 Müdür Sağlık Müdürü Vali Sağlık Müdürü Okul Müdürü Vali 2 Müdür Yardımcısı Müdür Sağlık Müdürü 3 Tabip ve Mühendis Müdür Sağlık Müdür Yardımcısı 4 Teknik Hizmetler Sınıfı Personeli Bölüm veya Atölye Şefi 5 Sağlık Personeli Sorumlu Tabip 6 Diğer Personel Müdür Yardımcısı YATAKSIZ TEDAVİ KURUMLARI Müdür Yardımcısı Müdür Yardımcısı Müdür Sağlık Müdürü Müsteşar Vali Sağlık Müdür Yardımcısı Müsteşar Vali Sağlık Müdürü Müdür Müdür Sağlık Müdür Yardımcısı (Sağlık Ocakları, Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri, Verem Savaş Dispanserleri, Ruh Sağlığı Dispanseri, Deri ve Tenasül Hastalıkları Dispanseri, İlk ve Acil Yardım İstasyonları v.b.) a) İl Merkezlerinde 1 Baştabip veya Sorumlu Tabip Sağlık Müdürü 2 Diğer Personel Baştabip veya Sorumlu Tabip b) İlçe Merkezlerinde 1 Baştabip veya Sorumlu Tabip Sağlık Grup Başkanı 2 Diğer Personel Baştabip veya Sorumlu Tabip Vali Sağlık Müdürü Kaymakam Sağlık Grup Başkanı Müsteşar Vali Vali Kaymakam

221 E YATAKLI TEDAVİ KURUMLARI (I) EĞİTİM HASTANELERİ 1 Baştabip Sağlık Müdürü 2 Baştabip Yrd.,Klinik ve Laboratuvar Şefleri,Hastane Müdürü ve Başhemşire 3 Klinik ve Laboratuvar Şeflikleri bünyesinde çalışan; Şef Yardımcısı, Başasistan, Uzman Tabip, Asistan, Mühendis, Fizyoterapist,Diyetisyen,Sosyal Çalışmacı, Kimyager,Biyolog,Psikolog,Odyolog,Sağlık Fizikçisi, Tıbbi Teknolog,Sağlık Memuru,Anestezi,Röntgen, Laboratuvar ve Fizik Tedavi Teknisyenleri v.b. 4 Kliniklere doğrudan bağlı olmayarak çalışan Tabip,Diştabibi, Eczacı,Mühendis,Tıbbi Teknolog,Sosyal Çalışmacı, Diyetisyen,Fizyoterapist, Avukat, v.b. 5 Hemşire,Ebe,Hemşire Yardımcısı ve Hasta bakımında görevli diğer personel 6 Hastane Müdür Yardımcıları ve Hastane Müdürlüğüne bağlı olarak çalışan diğer personel Baştabip Klinik ve Laboratuvar Şefi Baştabip Yardımcısı Başhemşire Hastane Müdürü Vali Sağlık Müdürü Baştabip Baştabip Klinik Laboratuvar Şefi veya Servis Sorumlusu Uzman Tabip Baştabip Yardımcısı 7 Sivil Savunma Uzmanı Baştabip Sağlık Müdür Yardımcısı Müsteşar Vali Sağlık Müdür Yardımcısı Sağlık Müdür Yardımcısı Baştabip Baştabip Sağlık Müdürü (*) tarihinde Sağlık Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı arasında imzalanan protokol gereği;sağlık Bakanlığına bağlı Sağlık Meslek Liseleri personelinin nakli gerçekleşinceye kadar ilgililerin bağlı bulundukları Sicil Amirleri yukarıda belirtilen şekilde düzenlenmiştir. TAŞRA TEŞKİLATI SIRA NO: SİCİL RAPORU DOLDURULACAK MEMURLAR SİCİL RAPORU VERMEYE YETKİLİ AMİRLER 1.SİCİL AMİRİ (II) DİĞER YATAKLI TEDAVİ KURUMLARINDA a) İllerde 1 Baştabip Sağlık Müdürü 2.SİCİL AMİRİ Vali 3.SİCİL AMİRİ Müsteşar

222 F G 2 Baştabip Yardımcısı, Uzman Tabip, Hastane Müdürü ve Başhemşire 3 Tabip, Diştabibi,Eczacı,Tıbbi Teknolog,Diyetisyen, Sosyal Çalışmacı, Mühendis, Kimyager,Biyolog, Psikolog,Odyolog,Sağlık Fizikçisi,Fizyoterapist, Avukat v.b. 4 Anestezi,Röntgen,Laboratuvar,Sağlık Teknisyeni, Sağlık Memuru v.b. 5 Hemşire,Ebe,Hemşire Yardımcısı ve hasta bakımında görevli diğer personel 6 Hastane Müdür Yardımcıları ve Hastane Müdürlüğüne bağlı olarak çalışan diğer personel b) İlçelerde Baştabip Baştabip Yardımcısı Servis Sorumlusu Tabip Başhemşire Hastane Müdürü 1 Baştabip Sağlık Grup Başkanı 2 Baştabip Yardımcısı,Uzman Tabip,Hastane Müdürü ve Başhemşire 3 Pratisyen Tabip,Diştabibi,Eczacı, Diyetisyen,Biyolog,Odyolog,Sağlık Fizikçisi,Mühendis, Kimyager,Psikolog, Fizyoterapist, Avukat v.b. 4 Sağlık Memuru,Röntgen, Anestezi,Laboratuvar ve Sağlık Teknisyenleri v.b. 5 Hemşire, Ebe,Hemşire Yardımcısı ve hasta bakımında görevli diğer personel 6 Hastane Müdür Yardımcıları ve Hastane Müdürlüğüne bağlı olarak çalışan diğer personel SAĞLIK GRUP BAŞKANLIKLARI Baştabip Baştabip Yardımcısı Servis Sorumlusu Tabip Başhemşire Hastane Müdürü Sağlık Müdürü 1 Sağlık Grup Başkanı Kaymakam Vali 2 Diğer Personel Sağlık Grup Başkanı SAĞLIK MÜZELERİ 1 Müdür Sağlık Müdür Yardımcısı Vali Baştabip Sağlık Müdür Yardımcısı Baştabip Sağlık Müdür Yardımcısı Servis Sorumlusu Tabip Baştabip Yardımcısı Kaymakam Sağlık Grup Başkanı Baştabip Baştabip Vali Kaymakam Baştabip Sağlık Grup Başkanı Baştabip Yardımcısı Servis Sorumlusu Tabip Baştabip Yardımcısı Kaymakam Sağlık Müdürü Baştabip Baştabip Baştabip Vali Vali

223 H 2 Müdür Yardımcısı Müdür Sağlık Müdür Yardımcısı 3 Diğer Personel Müdür Yardımcısı HALK SAĞLIĞI LABORATUVARLARI a) İllerde 1 Müdür Sağlık Müdür Yardımcısı Sağlık Müdürü Müdür Sağlık Müdür Yardımcısı Sağlık Müdürü 2 Müdür Yardımcısı Müdür Sağlık Müdür Yardımcısı 3 Diğer Personel Müdür Yardımcısı b) İlçelerde 1 Müdür Sağlık Grup Başkanı Vali Sağlık Müdürü Müdür Sağlık Müdür Yardımcısı Kaymakam 2 Müdür Yardımcısı Müdür Sağlık Grup Başkanı 3 Diğer Personel Müdür Yardımcısı Vali Kaymakam Müdür Sağlık Grup Başkanı

224 HAZIRLAYICI EĞİTİM KONULARI Ders Saatleri Sağlık Hizmetleri 4 4 Türkiye de Sağlık Hizmetlerinin Gelişimi 4 4 Türkiye de Sağlık Hizmetlerinin Örgütlenmesi 4 4 Uluslararası Sağlık Kuruluşları 4 4 Soru Sayısı Ana Hizmet Birimler Danışma ve Denetim Birimleri 6 7 Yardımcı Birimler 6 7 Sağlık Bakanlığı na Bağlı Kuruluşlar 4 4 Sağlık Bakanlığı Taşra Örgütü 6 7 Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Toplam Kalite Yönetimi (TKY) 4 4 TOPLUM KATILIMI 4 4 ETİK ve HASTA HAKLARI 6 7 İŞ DİSİPLİNİ ve ZAMAN YÖNETİMİ 6 7 KRİZ YÖNETİMİ 6 7 AYNİYAT İŞLERİ (Taşınır Mal Yönetmeliği) 6 6 MEVZUATLAR 8 9 TOPLAM SAAT