HIZLI OKUMA VE ETKİLİ ÖĞRENME

Transkript

1 HIZLI OKUMA VE ETKİLİ ÖĞRENME Giriş Tüm eğitim süreçlerinde üzerinden geçmek zorunda olduğumuz dört aşama vardır. Bu aşamaları iyi kavramak ve gelişmemizin seyrini bu aşamalara göre takip etmek zorundayız. 1.Aşama: Bilinçsiz Yeteneksizlik: Bu aşamada hangi konuda yeteneğinizin eksik olduğunu tam olarak bilemiyorsunuz. Örneğin bir uçağın nasıl kullanıldığına dair hiç bir bilginiz yoksa pilotluk açısından bu aşamadasınız. 2.Aşama: Bilinçli Yeteneksizlik: Bu aşamada bir işi yapmanız için hangi yeteneklere sahip olmanız gerektiğini biliyorsunuz. Nasıl yüzebileceğinizi, arabayı, uçağı nasıl kullanacağınızı biliyorsunuz. Ancak arabanın direksiyonunu, vites kolunu ve gaz pedalını biliyor olmanız, onu kullanabileceğiniz anlamına gelmiyor. Bu aşamaya kadar "öğrenim" yoluyla ilerleyeceksiniz: Kitap okumak veya ders dinlemek sizi bu aşamadan öteye götürmeyecektir. Eğitim bundan sonra başlar. 3.Aşama: Bilinçli Yeteneklilik: Bu aşamada bilincinizi kullanarak yeni yetenek alanlarınızda çalışıyorsunuz. Örneğin tüm dikkatinizle araba kullanıyorsunuz. Tüm dikkatinizle yüzüyorsunuz. Dikkatinizi, bilincinizi dağıttığınızda işiniz de aksayacaktır. İşte yeteneklerin geliştirildiği ve varlığınıza mal olduğu aşama burasıdır. Tüm egzersizler bu aşamada yapılır. Ancak nasıl ki konuşurken hangi kelimeleri kullanacağınızı özel olarak düşünmezsiniz, nasıl ki kendiliğinden yürürseniz, aynı durumu yeni kazanacağınız yetenekleriniz için de sağlamalısınız. Kendiliğinden okuyabildiğiniz gibi, kendiliğinden etkili okuyabilmelisiniz. 4.Aşama: Bilinçsiz Yeteneklilik: Bu aşama başarının zirvesine çıktığınız aşamadır. Piyano çalan sanatçının tuşlara düşünmeden dokunduğu gibi, on parmak yazan daktilocunun hangi parmağının hangi tuşa gittiğini fark etmediği gibi olmalıdır her şey. Yani tam olarak otomatikleşmelidir. Otomatikleşme aşamasına ulaşmadığınızda her tekniği ayrı ayrı düşünmek ve bilinçli şekilde uygulamak zorundasınız. Oysa tüm başarı alanlarının gerektirdiği yüzlerce yetenek vardır ve bunların hepsini bir arada düşünemezsiniz. Kaldı ki düşünmeye kalktığınızda asıl işinize, yani öğrenmeye ayıracak dikkat enerjisi bulamazsınız. Burada sözünü ettiğimiz dört temel aşamayı kendi çabalarınızla da aşmaya çalışabilirsiniz. Ancak kontrollü seminer ortamında yapılacak çalışmaların çok daha sağlıklı olacağını anlayabiliyorsunuz. Hızlı Okuma&Etkili Öğrenme: Temel Kavramlar Okuma: Okuma beynin gözler vasıtasıyla yazılı metinleri kullandığı, özel bir öğrenme sürecidir. Okuma gözlerin yazılı metinlere bakarak resimlerini çekmesiyle başlar, beynin bu resimlerden anlam çıkarmasına kadar devam eder. Okuma süreci üç aşamada gerçekleşir: Görme, tanıma ve kavrama.. Okumanın etkinlik düzeyi ise kavramayı takip eden belleme ile belirlenir. Hızlı Okuma: Belli bir sürede daha fazla miktarda metin okuyabilme yeteneğidir. Yüksek eğitimli kişilerin hızları kelime/dakika arasında değişir. 150 kelime/dakika altındaki hız, yavaş olarak tanımlanabilir. Bireysel anlamda kelime okuma hızları deklare edenler bulunsa da bunlar tam olarak gerçeği yansıtmamakta veya çok özel bir kısım yeteneklerin bir sonucu olarak görülmektedir. Hızlı okuma çalışmalarına katılarak gerekli egzersizleri yapanların ulaştıkları kelime/dakika arasındaki hızlar ulaşılabilen oldukça yeterli ve başarılı hızlardır. Seminer boyunca kavramayla da uyumlu olarak 500 kelime/dakika hız hedeflenmiştir. Beyin zaman içinde kavrama uyumunu sağladıkça bu hızın üzerine çıkılabilir. Etkili Okuma: Okumanın temel amacı olan öğrenmenin yüksek düzeyde gerçekleşmesi durumudur. Diğer bir deyişle okunanın anlaşılması durumudur. Etkin Okuma: Etkililik, hızlı okuma, kapsamlı kavrama ve tüm bu sürecin hayata etkisini artırma yeteneğidir. Süper Okuma: Hızlı, etkin ve etkili okumanın bir arada gerçekleştirildiği süreci anlatmak için tarafımızdan üretilmiş bir ibaredir. Süper okuyucu, çok başarılı şekilde görür, tanır, kavrar ve beller. Öğrendiklerini de hayatını zenginleştirmek için kullanır. Blok okuma: Birden fazla kelimeyi tek odaklanmada okuyabilme yeteneğidir. Seminerlerimizde 2 kelimeden 4 kelimeye kadar geliştirilmesi için çalışılacaktır. Sıçrama-Odaklanma: Gözlerimiz satırlar üzerinde sıçrama-odaklanma yapmak suretiyle okurlar. Aşağıdaki çizimde görüldüğü gibi, gözler kelimeler üzerinde tek tek odaklanır; bir kelimeye tam odaklandığı anda okur ve sonra sıçrayarak diğer kelimeye odaklanır. Gözlerimiz sıçrama esnasında değil, odaklanma esnasında görürler. Toplam okuma süremizin %95 i odaklanma sırasında harcanırken, %5 i sıçrama esnasında harcanır. kelime kelime kelime kelime kelime Aktif Görüş Alanı(AGA): Gözün tek odaklanmada kesin olarak gördüğü ve okuduğu alandır. Bu alan yatay ve dikey boyutlarıyla eliptik bir görüntü oluşturur. AGA nın büyüklüğü kesin olarak tanımlamaz. Ancak 12 puntoluk karakterlerle yazılan metinlerde 7 cm ye kadar çıkarılabilecek olan AGA dan söz edebiliriz. I I Okuduğumuz kelimelerin büyüklüğüne göre AGA değişir. Ancak AGA nın son bir sınırı vardır. Potansiyel AGA: Bir kişinin potansiyel olarak geliştirebileceği maksimum AGA düzeyidir. Bu düzey her iki gözün de birlikte görebildiği alanı kapsar. Gördüklerimizin en solunu sadece sol göz ve en sağını sadece sağ göz görüntülemekte; ortada kalan alanın görüntüsünü her iki göz birden almaktadır.

2 Görme Açısı: Gözün görebildiği alanın sağ-sol uçları arasındaki açıdır. Normal şartlar altında bu açı 150 derecedir. Görme: Işık vasıtasıyla taşınan görüntülerin gözler tarafından toplanması ve elektriğe çevrilmesi sürecidir. Elektriğe yüklenen bilgi sinir ağlarıyla beyne iletildiğinde görme işlemi biter. Gözlerin görüntülemesi, gözler açık olduğu sürece devamlıdır. Gözler sağlıklı ise görme her zaman sağlıklıdır. Göz rahatsızlığı varsa hızlanmanın ilk aşamasında kendini belli edecektir. Görme kusuru olanların gözlük veya lens kullanmaları halinde okumalarının olumsuz etkilenmesi engellenebilir. Tanıma: Gözlerden gelen sembollerin hafızada yerleşik sembollerle karşılaştırılması olayıdır. Tanıma aşamasında bu sembollerin sadece zati anlamları vardır. zarf kelimesini düşünelim: Tanıma işlemi z, a, r ve f sembollerinin kavranmasıyla gerçekleşir. Bu sembollerin bir araya geldiklerinde oluşturdukları sembol bloğunun anlamı olan zarfın resmi ise henüz kavranmamıştır. Kavrama: Beynin tanıdığı sembol bloklarına yüklenen imajların, anlamların idrak edildiği an, kavrama anıdır. Kavramayı daha iyi tanımak için şu örneğe bakalım: Japonca bir kelime olan gakse yi tanırsınız, ama Japonca anlamını bilmiyorsanız kavrayamazsınız. Aynı anlama gelen student kelimesini İngilizce bilginiz varsa kavrayacaksınız. Türkçe de öğrenci dediğinizde ise bu kelimeyi hemen hem tanıyacaksınız hem de kavrayacaksınız. Belleme: Kavranan bilginin tekrar kullanılabilecek şekilde uzun süreli hafızaya yerleşmesidir. Bellediğimiz bilgiyi istediğimiz hatırlayabiliriz. Ama her an ve güçlü şekilde hatırlanabilmesi için güçlü kaydedilmesi gerekir. Çünkü güçlü kayıt ettiğimizde bilgi nöronlarımıza sağlam şekilde yerleştirilmiştir. Ayrıca bilgiye giden yol da iyi kurulmuştur. Zihinsel Sağlık: Bu kavramdan, psikolojik hastalıklardan uzak olma durumu kast edilmiyor. Burada sağlıklı zihin her an yeterince oksijen, glikoz ve enzimlerle beslenebilen zihindir. Yani tam performans gösterebilmesi için her türlü maddi ihtiyacı karşılanabilen zihindir. Süper Sağlık: Zihin sağlığını etkileyen biyolojik ve psikolojik faktörleri en iyi şekilde yönetme durumunu ifade etmek için tarafımızdan üretilmiş bir ibaredir. Söz konusu faktörleri en iyi kullananlar süper sağlıklı olmaya hazırdırlar. Biyolojik Faktörler: Süper sağlığın oluşturulmasında kullanacağımız temel faktörleri ifade etmektedir. Bu faktörler yemek, uyku, soluma ve kondisyon durumuna ilişkin temel alışkanlıklarımızdır. Psikolojik Faktörler: Stres mekanizmasını devreye sokup zihnimizi tahrip eden bir kısım inançları ve tutumları içermektedir. Bunları korku, kötümserlik, ümitsizlik gibi isimlerle tanımlayabiliriz. Süper Hafıza: Hayatımızı kontrol ederek ve bazı teknikleri uygulayarak, sınırlarını çizmekte zorlandığımız hafıza potansiyelimizin daha büyük bir bölümünü kullanma durumunu ifade etmek için tarafımızdan üretilmiş bir ibaredir. Temel Hafıza Araçları: Bu araçlar hafızamızı kuvvetlendirmek için başvuracağımız duyu ve duygu faktörleridir. Hayal gücü, aktif imajinasyon yeteneği, görsel, işitsel, dokunsal canlandırma, kurgulama gibi konular Temel Hafıza Araçları çerçevesinde işlenmektedir. Hızlı Okuma&Etkili Öğrenme Görme Çerçevesi Bu çerçevede okuma, sadece gözlerle ilgili değildir. Bu alanda göz-beyin uyumlu birlikteliği oluşturulmalıdır. Diğer üç bölüm tek başına beyinle ilgili olduğu halde bu bölümde üzerinde durulacak konular ne tek başına beyinin, ne de tek başına gözün konusudur. Her ikisi arasında kurulacak iyi bir uyumun nasıl geliştirileceğini bu bölümde göreceğiz. Burada yapacağımız çalışmalar üç temel amacı taşıyacaktır. Okuma frenlerinin yok edilmesi, metinleri bloklar halinde okuyabilme ve seçmeli okuyabilme yeteneğinin geliştirilmesi... Şimdi bu konular üzerinde tek tek duralım ve ilgili egzersizleri yapalım. A. Okuma Frenleri Gözlerimizin metin üzerinde sıçrama hızını azaltan veya okuma aralarına kopukluklar, boşluklar girmesine yol açan çeşitli frenler vardır. Bunların tamamı gözlerimizle ilgili olmasa da, daha görme alanında iken ortaya çıkmaları ve beyin kadar gözleri de ilgilendirmeleri nedeniyle bu bölümde işleneceklerdir. Bu frenlerin zamanla edindiğimiz bir kısım alışkanlıklar olduğunu söyleyebiliriz. Yeni alışkanlıkların kazanılması ve eskilerinin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Okuma esnasında karşılaştığımız frenler aşağıda veriliyor. Bu frenleri tek tek ele alalım ve gerekli egzersizler üzerinde duralım: 1. Göz idmansızlığı, 2. Sık sık geriye dönüş yapmak, 3. Baş hareketleriyle okumak, 4. Seslendirme yaparak okumak, 5. Ritimsiz okumak, 6. Parmak takibiyle okumak Göz İdmansızlığına Karşı Tanımı: Gözlerimiz sağ-sol, aşağı-yukarı, sağ aşağı-yukarı, sol aşağı-yukarı yönlerde doğrusal veya sağdan sola-soldan sağa dairesel hareketlerle sıçramalar yapabilir. Gözlerin bu sıçramalarını birbirinden farklı kas bağlantıları-kafa çiftleri gerçekleştirir. Göz idmansızlığı, göz kaslarının gözleri bu yönlerde yeterince hızlı sıçratamamasıdır. İdmansız göz metin üzerinde yavaş yavaş sıçramak durumunda kalır.

3 Nedeni: Göz kaslarının hızlı sıçramalar yapılmak suretiyle kullanılmaması bu kaslarda tembellik oluşturur. Tembelleşen kasların okuma esnasında hızlı sıçramalar yapması mümkün olmaz. Uzun süre TV seyreden kişiler gözlerini tek noktada odaklandırırlar. Tek noktada odaklanıp hareketsiz beklemeye alışan gözler sıçrama hızlarını ve keskinliklerini yitirirler. TV seyretmek dışında günün çok uzun bir bölümünü uyuyarak geçirmek, çok durgun yaşamak, düşünceyi kullanma ve dış dünyayı gözleme açısından pasif durmak gibi nedenler sıkı kullanılmayan göz kaslarının tembelleşmesine yol açar. Böyle bir göz metin üzerinde hızlandırılmaya çalışıldığında kasların yavaşlatma çabası kaçınılmaz olmakta ve bu durum hızın belli bir sınırın üzerine çıkmasına engel olmaktadır. Ayrıca belli bir hızda okuma zorlansa da, alışkın olmadığı hızda çalışmak göz kaslarını gerecek, göz stresi artacak ve bu defa okumak gerginlik ve acı oluşturacaktır. Dolaysıyla bu sorunun yavaş yavaş ve ısrarlı egzersizlerle giderilmesi gerekmektedir. Çözümü: Aşağıdaki egzersizler seminerin ilk iki haftası boyunca yapılmalıdır. Göz kasları aşırı zorlanmamalı, bu çalışmalar bir seansta 5 dakikayı geçmemelidir. Sonuca daha çabuk ulaşmak için egzersizler daha kısa sürelerle ama daha sık yapılabilmelidir. 1.Genel Görüş Sıçramaları Başınızı dik tutup önünüze bakınız. Tam önünüzde bir orta nokta tespit ediniz. Bu noktayı (0) rakamı ile gösterelim. Şimdi bu noktadan dikey yönde en üst ve en altta yer alan (1) ve (2) noktalarına sıçratın. Yine aynı çalışmayı bu defa yatay yönde gerçekleştirin. Orta noktaya oradan sağa ve oradan sola kaydırıyorsunuz. Bu odak sıçramasını her defasında hızlandırıyorsunuz. Sinir sisteminizin imkan tanıdığı düzeye kadar çıkıyorsunuz. Bu arada seminer yönetmeni metronomu kullanarak ritminizin kontrollü artışını sağlamaya çalışacaktır. Siz de normal zamanlarınızda bu çalışmayı yapabilmek için herhangi bir düz-kare platformu zemin olarak seçebilirsiniz. 2.Dairesel Sıçramalar Seminerde ikişerli guruplar oluşturunuz. Özel çalışmalarınızda bir arkadaşınızın desteğine başvurabilirsiniz. Arkadaşınız kalemini veya bir çubuğu gözlerinize yaklaşık 40 cm mesafede geniş dairelerle döndürecek ve gözleriniz bu daire boyunca kalemin veya çubuğun hareketini izleyecektir. Dairesel dönüşler sağdan sola ve soldan sağa olacak, gözler bu hareketleri düzenli olarak takip edecek ve baş sabit tutulacaktır. Dönüşler gözlerin rahatlıkla takip edebildiği hızın üzerinde yapılacaktır. 3.Sayfa Üzerinde Sıçramalar Şu anda okuduğunuz sayfaya dikkat edin. Bu sayfanın köşelerinde altları çizilmiş kelimeler göreceksiniz: 1.İnsan, 2.Ne, 3.Düşünüyorsa, 4 Odur. Bu kelimeleri önce sırasıyla, yani geleneksel okuma biçiminizle okuyun. Seminerde hızınızı kontrol etmek için uzmanınız metronom kullanacaktır. Metronomun desteğiyle hızlanarak okuyun. Önce hızınız otomatik olarak ayarlanacaktır. Bu arada gözlerinizin farklı hareketleri öğrenmesini ve geliştirmesini sağlamanız gerekmektedir. Bu nedenle söz konusu okumayı aşağıdaki yönlerde gerçekleştiren ayrı ayrı alıştırmalar yapacaksınız. Bu sözleri yönünde, yönünde, yönünde, yönünde ayrı ayrı okuyunuz. Yukarıda dört farklı göz hareketi yapmanız sağlanmış olmaktadır. Böylece gözlerinizde aşağıda gösterilen yönlerde sıçrama yeteneği gelişmeye başlamıştır. Bu çalışmaları tek başınıza uygularken metronom kullanamayabilirsiniz. Bu durumda ulaşabileceğiniz en yüksek hızı siz tespit etmeye çalışın. Siz veya seminer uzmanı hızınızın yavaş olduğunu ve tüm çalışmalarınıza rağmen size gösterilen ritme uyamadığınızı tespit ettiğinde, okuma rehberini kullanacaksınız. Okuma rehberimiz kalemimizdir. Okurken elinizde tuttuğunuz kalem her zaman odaklaşmanıza yardımcı olur. Şimdiki çalışmalarınızda sağ elinizle kalemi tutunuz ve kalemin ince ucuyla yukarıda örnekteki okumanızı sadece 1--2 yönünde tekrar tekrar yapınız. İnsan ne-insan ne-- seklindeki okumanızı kaleminizle tüm gücünüz yettiği kadar hızlandırarak sürdürünüz. 4.Sayfa Üzerinde Tarama Şu anda geldiğiniz sayfada gözlerinizin rasgele ama çok hızlı sıçramasını ve koyu yazılmış kelimelerin okunmasını istiyoruz. Sanki bir resme bakıyorsunuz, rasgele değişik noktalarına ve çok hızlı bakıyorsunuz. Bu taramayı yaparken belli kelimeleri, belli görünümleri arayabilirsiniz. Aradığınızı tam fark ettiğinizde bilincinizi kontrol edin. Amaç gözlerin bilinçsiz rasgele hareketi değildir. Gördüklerinizi fark etmeniz gerekir. 2. Geriye Dönüşlere Karşı Tanımı: Türkçe de okuma satır solundan sağına doğru gerçekleşir. Normal olarak bu yönün düzenli şekilde korunması gerekir. Ancak okuyucu okuduğu metni tekrar okumak üzere geri dönebilir. Okunan metnin tekrar okunması geriye dönüş olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu geriye dönüşler, birkaç kelime kadar sınırlı olabileceği gibi bir kaç sayfa veya birkaç bölüm kadar geniş de olabilir. Geriye dönüş aynı metni gereksiz yere tekrar tekrar okumak anlamına geldiği için okuma hızının düşmesine veya okunan metnin bitirilmesi için gerekli zamanın uzamasına yol açar. Nedenleri: Geriye dönüşlerin çeşitli nedenleri vardır. Bu nedenleri aşağıda sıralayalım: a)bilinmeyen Kelimeler b)seyrek Görülen Kelimeler c)yabancı Mecazlar

4 d)pasif Okuma e)yavaş Okuma a)bilinmeyen Kelimeler: Okuduğunuz metinde hiç bilmediğiniz veya ilk defa gördüğünüz bir kelime varsa orada duraklamanız ve biraz ilerledikten sonra o kelimeye tekrar dönüp bakmanız kaçınılmazdır. Şu cümleyi okuyalım: Neden ub sokaklarda redilek ve köpekler çoğaldı diye soruyorlar. Elbette hayvan nüfusu da çoğalacaktır. Gördüğünüz gibi ub ve redilek anlam veremediğiniz seslerdir. Cümleler bittiğinde geri dönme ve tekrar okuyup ne anlama geldiğini öğrenme ihtiyacı hissedersiniz. Hiç bilmediğimiz kelimelerde geriye dönüşleri yok etmek imkansızdır. Bu kelimeler üzerinde tekrar tekrar durmamız bunların görüntü ve seslerinin ve bu arada bulabileceğimiz anlamlarının zihnimize yeterince yerleşebilmesi için zorunludur. Ancak bundan sonraki nedenlerin hepsi ortadan kaldırılabilir. b)seyrek Görülen Kelimeler: Eğer okuduğumuz kelimeyi bildiğimiz halde onu çok seyrek görmüşsek görüntüsü beynimizde yeterince fazla miktarda yerleşememiş olacaktır. Bu durumda beynimiz kelimenin anlamını bir çırpıda çağıramayacak, tarama esnasında zaman geçtiğinden Söz konusu kelimeye geri dönüp bakmamış veya üzerinde takılıp kalmamız söz konusu olacaktır. İsmini yüzlerce defa duyduğunuz bir insanı görür görmez adını hatırlamanızın nedeni zihninizde onun adının binlerce defa kayıtlı olmasıdır. Adını bir iki defa duyduğunuz veya kendinize hatırlattığınız isimlerce birkaç defa kayıtlı olduklarından onların çağrılması için beyninizdeki isimlerin tek tek taranması daha fazla zaman gerektirmektedir. Ne zaman bir ucube mefhum görsem, kendimi mevhum bir dünyanın mazharı gibi hissederim. Bu kelimelerin belki de hepsini biliyorsunuz: ucube=acaib, mefhum=kavram mevhum=bilinmeyen(karışık), mazhar=yansıtıcı anlamlarına geliyor. Ama çok nadir karşılaştığınız kelimeler bir an sizi duraklattı, geriye, başa çevirdi. Şu halde daha az okumak, kelimeleri daha az görmek anlamına geliyor, bu da daha sık geriye dönmek ve bu da daha yavaş okumak demek oluyor. c)yabancı Mecazlar: Bilimsel metinlerde mecaz olmamalıdır. İfadeler tam ve açık olarak her kültürün insanının anlayabileceği bir yapıdadır. Ancak her dilin edebiyatında yoğun bir mecaz yapısı vardır. Örneğin biz Türkçe de kulak kabartmak, başı sıkışmak, ayağını kaydırmak vb ifadelerin ne anlama geldiğini biliriz. Bunları zahiri anlamlarıyla değil kast ettikleri anlamlarıyla algılarız. Oysa bizim mecazlarımızdan haberdar olmayan bir yabancı: kulak kabartma tabirini dikkatle dinlemek anlamında değil de kulağını içerden büyüterek hamur kabartır gibi kabartmak şeklinde anlayabilir. İşte her yazar da çoğu zaman bu kadar uç olmasa da kendine has ibare oluşturma, kelimeleri ilişkilendirme biçimine sahiptir. Bu yüzden eserlerini ilk defa tanıdığımız bir yazarı ilk defa okurken bu tür kendine özgün ifadelerinde geriye dönmeler yapmak durumunda kalabiliriz. d)pasif Okuma: Okurken yaşadığımız geriye dönüşlerin en temel nedeni pasif okumadır. Özel bir eğitim almayan veya yeteneklerinin gelişmesi için özel çaba sarf etmeyen hemen herkes birer pasif okuyucudur. Aktif okuma, aktif okumanın nasıl olduğunu bilmeyi ve bilinenlerin de alışkanlık haline gelinceye kadar uygulanmasını gerektirir. Pasif okumayı kapsamlı bir şekilde tanımlarsak, zihnimizin-bilincimizin boş bırakılan alanının fazla olması diyebiliriz. Bilincimizde aynı anda yüzlerce masaj bulunabilir ve bulunmak zorundadır da.. Eğer o mesajların yapısını biz tespit etmezsek o taktirde duyularımızdan giren mesajlar bilincimizi doldururlar. Ancak eğer bir tür mesaj üzerinde çok güçlü odaklanmışsak veya bilincimizi tamamen belli bir mesajla doldurursak onun dışındaki mesajların farkında olmayız, dışarıda bomba bile patlasa duymamamız mümkündür. Pasif okumayan kişi okuduğu konu hakkında bildiklerini hatırlamaya, okurken yazarla tartışmaya, yazarı eleştirmeye, söylediklerini karşılaştırmaya çalışır. Pasif okuyan kişinin zihninde dolaşan, okuduğu konu dışındaki mesaj sayısı gittikçe artar ve bunlar okuma aralarına girerler. Ardından bu aralara giren mesajlar dikkati yakalamaya başlarlar; dikkat yakalandığında okuma için fazla bir dikkat enerjisi kalmaz. Dikkat başka bir konuya kayar. Bu arada ya okuma mekanik olarak devam etmekte ya da okuyucu takıldığı bir düşüncede durarak anlamsız şekilde metne bakmaktadır. Her iki durumda da dikkat okunan metinden kopmuştur. Bu durumda üzerinden geçilen metinler anlaşılamamış olacağından okuyucu nerede dikkatini yitirmişse oradan itibaren okumaya yeniden başlamak zorunda kalmaktadır. e)yavaş Okuma: İnsanın bir saniyede 10 kelimeyi okuyabilmesi mümkündür. Dakikada 120 kelime hızla okuyan bir kişinin bilincine saniyede 2 kelime girmiş olur ki, bu toplam potansiyelin % 20 sinin kullanılması anlamına gelir. Geri kalan boş alan okuma dışındaki konularla dolar, okuyucu okuduğu konuya aktif olarak katılamaz. Aralara giren mesajların kapladığı alanlar gittikçe artarlar. Sonunda okuyucu hem okuduğu konudan kopar hem de anlam blokları arasındaki ilişkiyi kurması zorlaşır. Örneğin aşağıdaki yakın ve mesafeli kelimelerden yakın olanın kavranmasının daha kolay olduğunu göreceksiniz: görevli...g...ö... r... e... v... l... i Yavaş okuyanlarda bir sonraki anlam bloklarının alınmasının gecikmesi, bağlantıların kurulmasını yavaşlatınca aralara giren diğer mesajlar bağlantıları koparmaktadır. Çözümü: Aşağıda sıralanan uygulamalar, geriye dönüşlerin zorunlu olmayan nedenlerinin ortadan kaldırılmasını sağlayacaktır. Bu çalışmaları seminer sunucusunun gözlemlerinden hareketle oluşturacağı önerilerine paralel olarak devam ettiriniz.

5 1. Kartla Soldan Kapat Size verilen görme penceresini veya herhangi bir kartın kenarını kullanacaksınız. Soldan sağa doğru okurken sol tarafta kalan metinleri kapatın ve soldan kapatarak okumaya devam edin. Bu okumayla aynı satırda önceki kelimelere dönme eğilimini engellemiş ve bir süre sonra da tamamen kaldırmış olacaksınız. 2.Kalemle Soldan İşaret Koy - Kaleminizi metinde satırların başlangıç noktası olan sol tarafta tutun. Okumaya başladığınız her - yeni satırın sol başına - işareti koyun. Okuma boyunca kaleminizin metnin solunda -beklemesine dikkat edin. Geçtiğiniz bir sonraki satırı okurken, önceki satıra geçme eğilimi -karşısında koyduğunuz işaret sizi durduracaktır. Böylece okumalarda aynı paragrafta önceki -satırlara geri dönme eğilimini engellemiş oluruz. 3. Metni Üstten kapat Görme penceresini veya herhangi bir kartı kullanarak okuduğunuz metnin satırlarını üstten kapatacaksınız. Kartınızı sayfanızın üst tarafında tutunuz ve satırları okudukça kartınızı aşağıya doğru indiriniz. Böylece okunmuş satır hemen kapatılmış olacak ve bu çalışma önceki paragraflara geriye dönüşü engelleyecektir. Ayrıca bu tür bir kapatma daha hızlı okumalarda daha kolay uygulanabildiğinden belli bir hız düzeyine ulaştıktan sonra geriye dönüşler artık sadece bu teknikle engellenecektir. 3. Baş Hareketine Karşı Tanım: Normalde okuma yaparken gözlerimiz metin üzerinde soldan sağa doğru sıçramaktadır. Ancak bir çok okuyucunun gözleriyle birlikte başları da hareket eder. Bu kişilerde okuma hızı arttıkça başlarını daha da hızlandırarak okumayı takip etmeye çalıştıklarını gözlemleyebiliriz. Baş hareketinin bir sınırı vardır. Okuma hızı arttığında başın zorlandığı bir sınıra gelinir ve baş daha hızlı hareket edemez. İşte başın gerçekleştirebileceği bir satır üzerinde soldan sağa hareket hızı o okuyucunun o satırı okumak için ulaşabileceği azami hız olur. Bu önemli bir engeldir. Daha kötüsü baş hareketi, sinir sistemini de yoracağından bu suretle uzun süreli okuma yapılamaz. Baş hareketiyle birlikte okuyanlar, genellikle çok az okuyanlardır. Nedeni: Baş hareketinin tek nedeni göz idmansızlığıdır. İdmansız gözler yatay yönde iyice sola ve iyice sağa sıçramakta zorlanırlar. Ayrıca bu sıçramalarını yavaş yaparlar. Göz kaslarındaki bu sınırlayıcılık karşısında kişi kendisini daha hızlı okumaya zorladığında başın yardımına dayanır: Okuyucunun gözlerinin sağlayamadığı hareket ve sıçrama hızının başın hareketiyle birlikte gerçekleştirilmesi sağlanmaya çalışılır. Ancak göz idmansızlığını ortadan kaldırsak da alışkanlık haline gelmiş olan baş hareketinin kaldırılması her halükarda çalışma yapmamız gerekmektedir. Bir çok okuyucuda baş hareketi sorunu okumada hızlanarak kendileriyle yarıştıklarında belirginleşmektedir. Çözümü: 1.Gözlerinizin Sıçrama Mesafesini ve Hızını Arttırın a) Gözlerin yatay sol-sağ yönde sıçrama mesafesini ve hızını arttırın. Bunun için göz idmanı bölümünde geçen yatay sıçramalarla ilgili egzersizlere devam edin. b) Başınızı dik tutun ve tam önünüzde bir noktaya odaklanın. Şimdi başınızı sabit tutarak gözlerinizi yatay yönde en sola ve en sağa sıçratın. Başınızda önce gözlerinizi sıçrattığınız yöne doğru bir hareketlenme sezinleyeceksiniz. Boyun kaslarınızı gevşetin. Başınızı ısrarla dümdüz önde tutun. Başınız sıçrama eğiliminden vazgeçinceye kadar bu çalışmayı sürdürün. 2. Başınızı Kontrol Ederek okuyun Normal metin okumanızda çalışma yaparken iyice hızlanın. Baş hareketini kontrol edeceksiniz. Bunun için hızla okumaya devam ederken: -Kendinize gevşeme talimatı verin. Tüm kaslarınızı rahat bırakın. -Bir arkadaşınızın başınızı gözlemlemesini ve sizi uyarmasını isteyin. -Ellerinizle arada sırada sağ ve sol şakağınızdan tutun ve başınızı sabitlendirin. Bu konuda seminer sunucunuzun gözlemleri ve uyarıları oldukça önemlidir. 4. Seslendirmeye Karşı Tanımı: Seslendirme en önemli hız frenleyicilerden biridir. Belirgin seslendirme yapanlar 200 kelime/dakika hız sınırına takılırlar. Beynimiz mesajları alır ve mesaj cinsine göre kaydeder. Gözlerimizle resim, kulaklarımızla ses kaydederiz. Ancak okuma hem görüntü, hem de ses içerir. Kelime hem belli bir alan kaplayan resimdir, hem de üç heceden oluşan bir sestir. Bu kelimeyi kavramak onu ke-li-me şeklinde seslendirmek zorunda değiliz. Vurgulayalım: Seslendirmenin diğer tanımı he-ce-le-me dir. seslendirme yapan kişi metinleri hece hece okumaktadır. Bir kelimeyi seslendirmeye kalktığımızda soldan sağa doğru bütün seslerini çıkarmak zorundayız. Çe-kos-la-vak-ya-lı-laş-tı-ra-bil-dik-le-ri-miz... Ses ardışık parçaların birleşmesiyle oluşan bir mesajdır. Sesin bütün hecelerini beyin aynı anda seslendiremez. Sesin tamamını sırayla işlemesi gerekir. Oysa mesaj resim olduğunda beyin mesajı sağdan-soldan, yukarından-aşağıdan aynı anda

6 işlemeye başlayabilir. Görme sinirlerinin çalışma biçimi bu imkanı sunmaktadır. Örneğin bir insanı gördüğünüzde onu vücudunun bir kenarından başlayarak sırasıyla algılamazsınız. Yani sırasıyla saçları, alnı, kaşları gözleri, burnu, çenesi, göğsü, gövdesi, kolları, bacakları algılanmaz. Bunların tümü aynı anda yan yana algılanır. Zaten böyle olmasaydı bildiğimiz şekilde görebilmemiz mümkün olmazdı. Okurken seslendirmek görüntüyü sese çevirmektir. Seslendirenler, hem görerek, hem de işiterek(birlikte) okumaktadırlar. Seslendirmenin maksimum hız sınırı ise salt görsel(fotografik) okumanın hız sınırının çok altında kalmaktadır. Seslendirme üç değişik tipte ayrı ayrı veya bunların hepsi birden olacak şekilde gelişebilir: Dudak seslendirmesi, gırtlak seslendirmesi, içten seslendirme... Dudak seslendirmesi dudaklarda hafif bir mırıltı ve hareket olarak yansır. Dudak hareketi fark edilemese de dudakların arasında hafif bir aralanma fark edilir. Gırtlak seslendirmesinde gırtlakta hafif bir hareketlilik vardır. Zihinden seslendirmede ise okuyucu kelimelerin tüm hecelerini zihinlerinden duyarlar ve yaşarlar. Zihninizde tüm heceleri belirgin şekilde fark ediyorsanız zihinsel bir seslendirme yapıyorsunuzdur. Yaş ilerledikçe ve bizler daha fazla okudukça dudak seslendirmesi gırtlak düzeyine çıkar; ardından oradan da gizlenerek zihne çıkar; kişi zihninden içten seslendirmesini sürdürebilir. Nedenleri: 1.İlk Defa Görülen Kelimeler: Geriye dönüş nedenleri arasında sayıldığı gibi, ilk defa gördüğümüz kelimeler için kaçınılmaz olarak seslendirme yapıyoruz. Çünkü beynimiz kelimeleri hem resimleri, hem de sesleri itibariyle kaydetmelidir. Biz görerek okuruz, görerek mesajı alabiliriz, ancak başkalarına sesimizle de anlatabilmek zorundayız. Şu halde kullandığımız bir kelimenin resmi kadar, sesinin de nasıl olduğunu bilmemiz gerekir. Narrate kelimesini ele alalım: Bu kelimenin sesini öğrenmemişseniz narrate, narrayt, narayt, narıyt gibi İngilizce bilginizin size sunduğu tecrübeleri kullanarak alternatif sesler çıkarırsınız. Kesin sesi bilmiyorsanız bu alternatif seslerden beyninizin en mantıklı bulduğunu kullanırsınız. Seslendirmenin bu yönü kaçınılmaz olarak var olmaya devam edecektir. 2.Az Okuma: Az okumanın ilk önemli sonucu, kelimelerin resimlerinin beyne yeterince yerleşmemiş olmasıdır. Göz bir kelimeye bakarken beyne sürekli resimler gönderir ve çok uzun süre bakılan bir kelimenin binlerce resmi beyne yerleştirilir. Okurken kelimeyi görürüz. Beyin görsel hafızadaki sembolleri tarayarak bu semboller ile, alınan görüntüyü karşılaştırır. Kelime çok görülmemişse tam benzeri olan kelimenin bulunması gecikir. Bu durumda beyin hemen, işitme duyusunun yardımına başvurur. Kelimeyi sese çevirir ve bu sesi işitsel hafızada tarar. Çünkü görsel hafızadan cevap gelmemiştir; ama olabilir ki o kelime çok işitilmiştir ve bu yüzden işitsel hafızadan hemen cevap gelebilir. Oysa eğer kelimenin anlamı resminden hareketle anında çağrılabilseydi, seslendirme için beklemeye gerek kalmayacaktı. 3.Seslendirme Alışkanlığı: Seslendirmenin en temel nedeni bunun öğrenilmiş alışkanlığa dönüşmesidir. Bu alışkanlığı, okumayı öğrenirken kazanıyoruz. Beyin öğrendiği okuma biçimini devam ettirerek bunu alışkanlık haline getirir. Bizler ilkokulda korolar halinde sesli olarak okuduk. Yıllar boyunca tüm okumalarımızda dudaklarımızı kullandık. Sonunda beynimiz gözlerimizle okurken, dudaklarımızla da seslendirmeyi alışkanlık haline getirdik. Artık okurken, kavramanın gerçekleşebilmesi için görüntü ve sesin birlikte değerlendirilmesi gerekmiştir. Beyin görüntü+ses e bağlı imajları arar hale gelmiştir. Daha kötüsü böylece öğrenme sürecimiz yavaşlamıştır.. Çözümü: 1.Dudaklarınızı Kapatın Dudak seslendirmesi yaptıklarını belirlediğimiz arkadaşlara dudaklarına bir kalem tutturmalarını tavsiye ediyoruz. Dudak seslendirmesi tamamen gereksizdir. Sinir sisteminin alışkın olduğu davranışı yeterli bir süre imkansız hale getirirsek artık onu yapmaz hale geliriz. Okurken dudaklarınız kapalı olsun. Dudak seslendirmesi sizi zorluyorsa çenelerinizi de kapalı tutun. Bundan emin olamıyorsanız ve kontrolünüzü unuttuğunuzda dudaklarınızın arasına bir kalem koymayı tercih edebilirsiniz. 2.Sakız Çiğneyin Seslendirmenin gırtlakta olması halinde dudak kapatma işe yaramaz. Gırtlağın okuma ritmine paralel titreşimlerinin engellenmesi gerekir. Bunun için sakız çiğnemek önerilmektedir. Sakız çiğnerken dil ve damağın hareketleri ve yutkunmalar gırtlağın seslendirme yönündeki hareketlerini engeller. Bu arda gırtlaktan yapılan seslendirme türlerine nadiren rastladığımızı da söyleyebiliriz. 3.Fotografik Okuyun Fotografik okuyabilme yeteneği seslendirme kadar diğer tüm sorunların da giderilmesine yardımcı olacak bir tekniktir. Bilinçli olarak buna çalışmamışsak gözlerimiz kelimeleri resimleri yoluyla değil sesleri yoluyla tanırlar. Fotografik okuma yeteneğimizi geliştirmek için yeni bir bakış biçimi üreteceğiz. Kelimelerin resimlerine dikkat edeceğiz. Sanki kelime değil resim okuyoruz. Şu örneğe bakalım: kahramanlarımız. Bu kelimenin uzunluğuna dikkat edin. Satır altında uzantısı var mı? Toplam kaç hece? Satır yukarısına uzantısı var mı? Hangi harfler ne şekilde yukarıya uzanıyor? Düz mü, eğik mi? Uzantılar kelimenin başında mı, sonunda mı, ortasında mı? Şimdi gözlerinizi kapatın ve görüntüyü zihninizde canlandırın. Bu kelimeye tekrar baktığınızda gördüğünüz anda ve seslendirmeye gerek kalmadan tanıyabildiğinizi göreceksiniz. İşte fotografik okuma yapanlarda seslendirme bu yolla asgariye indirilecektir. Normal metinlerinizde veya sözlük okuyarak gerçekleştirmenizi önerdiğimiz bu çalışmanın örneklerini aşağıda sunduk. Daha ayrıntılı egzersizler ilgisi nedeniyle daha hızlı tanıma bölümünde verilecektir. Aşağıdaki kelimelerin resimleri üzerinde çalışın: mutluluk dağarcık safahat

7 cesaret saygın yargıç musafaha kasavet belagat vibrasyon vekaletname vak anüvis 4.İşitme Merkezini Meşgul Edin İnsan zihni aynı anda birçok sesle baş edemez. Eğer işitme merkezimizi ciddi şekilde meşgul edebilirsek, seslendirme yapmamıza fırsat kalmaz. Bunun için öncelikle müzik dinlemek tavsiye edilmektedir. Müzik salt enstrümantal olmalıdır. İnsan sesiyle icra edilen, sürekli ritim değiştiren bilhassa pop parçalar zararlıdır. Bunlar dikkati okuma metninden koparırlar. Oysa Kitaro, Jan Michael Jar ve bir ölçüde Lorenz McKennett gibi isimlerin enstrumental parçalarının ritimleri bir yandan işitme merkezini meşgul etmekte; diğer yandan dikkatin okumaya odaklanmasına imkan tanımaktadır. Müzik dinleyenler veya gürültülü ortamlarda okuyanlar başlangıçta belirgin bir kavrama sorunu yaşayabilirler. Bu durum onların koyu bir seslendirmeci olduklarını ve o anda seslendirme yapmalarının güçleştiğini gösterir. Bu iyi haberi fark eden okuyucu bu sorun ortadan kalkıncaya kadar okumalarına devam etmelidir. Seminer yönetmeniniz bu çerçevede çalışmalar yaptıracaktır. 5.Çok Hızlı Okuma Yapın Hızınızı 300k/d nın üzerine çıkardığınızda seslendirme imkansızlaşmaya başlar. Bu hızın üzerine çıkabildiğinizde, yine önce kavrama sorunuyla karşılaşırsınız. Verilen metinleri çok hızlı okuyun. Anlayamadığınız endişesine kapılarak hızınızı düşürmemeniz önemlidir. Duruma göre seminer yönetmeniniz metronomu kullanarak hızınızı ayarlayabilecektir. 6. Mırıldanarak Okuyun Okuma sırasında mırıldanırsanız işitme merkeziniz okuduğunuz metni seslendirmekte zorluk çekecektir. Gerçekten zihinden seslendirmenin yok edilmesi biraz emek ister. Yukarıda verdiğimiz yollardan her birini sorunumuzun yapısına göre tercih edeceğiz. Ancak yukarıda verdiğimiz yollar arasında en etkilisinin şimdi önerdiğimiz yol olduğuna ilişkin görüşlerle karşılaştık. Bizim öğrenim sürecimizde de bu egzersizin gerçekten sonuç verdiği görülmüştür. Yapacağımız basitçe mırıldanır gibi yapmaktır. Bu mırıldanma durumumuza göre değişik şekilde olacaktır. Eğer seslendirerek okuyorsanız, okurken seslendirdiğinizi duyulabiliyor, veya fısıltı halinde hissedilebiliyor ise o taktirde mırıldanmanız da aynı ölçüde duyulmalıdır. Eğer sadece zihinden seslendirme yapıyorsanız o zaman mırıldanmayı sadece dudak hareketleriyle yapacaksınız. Bir yandan okuyun, bir yandan sesli olarak mmmmm veya mım-mım-mım deyin. İçinizden bir şarkının melodisini de seslendirebilirsiniz. Bu durumda melodinin çıkışını, verdiğiniz nefesle birlikte duymalısınız. Gizli seslendirme yapıyorsanız ağız içinden nın-nın-nın gibi bir dil hareketi yapmanız yeterli olur. 7.Kelimelere Uzun Süre Bakın Tüm kelimeleri seslendirmeyebilirsiniz. Çok sık gördüğünüz kelimeleri seslendirme eğilimi göstermezsiniz. Seslendirdiğiniz kelimelere odaklanın ve bakın. Bakmaya devam ettiğinizde önce seslendireceksiniz. Bir süre sonra seslendirme duracaktır. Seslendirme durduktan sonra aynı kelimeyi seslendirmeye ihtiyaç olmadan okuyabilirsiniz. Şu anda bulunduğunuz sayfadan bir paragrafı seçin ve size verdiğimiz bu tekniği kullanarakyavaş yavaş okumaya çalışın. 5. Düşük Ritme Karşı Tanımı: Düşük ritim metni düzenli ve istikrarlı bir hızda okuyamama durumudur. Ritimsiz ve düşük ritimli okuyucu bir kaç satır okur, durur; hızlanır, yavaşlar, geriye döner, başka bir olayla ilgilenir. Yüksek ritim, metni sonuna kadar yüksek hızda okumaya tahammül edebilme durumudur. Nedeni: Düşük ritmin tek nedeni alışkanlıktır. Düşük ritmi öğrenilmiş yavaşlık olarak tanımlayabiliriz. Durmadan yürümeye alışkın olan kişi duraklamalarda sıkılır. Eğer bir kişi sokakta hızlı yürümeyi alışkanlık haline getirmişse; yavaş yürüyen kişi yanında iken kendisini koşuyor gibi hisseder. Kasları ve sinirleri gerilir, yorulur. Oysa hızlı yürümeye alışkın olan kişi için bu normal ve rahat bir eylemdir. Bizler de sakince, aheste aheste okuma yapmışızdır. Düşüncemizin yavaş işlemesi paralelinde uzun süre yavaş okumuşuzdur. Hızlanabilecek ve çabukluğumuzu arttırabilecek halde iken, hızlılığı veya yüksek ritmi alışkanlık haline getirmezsek her zaman eski hızımıza geri dönme eğilimi göstereceğiz. Şu anda bir çoğumuz yavaş okuya geldiğimizden yavaş okuma ritmine sahip olduğumuzu söyleyebiliriz. Çözümü: 1. Sıçrama Hızını Arttırın Aşağıdaki egzersizlerde gözlerimizin sınırlı bir zamanda sıçrayabilme sayısını arttırmak amaçlanmıştır. En üst düzeylere çıkıncaya kadar kendinizle yarışınız. Toplam 10 Sn. de 60 sıçramayı tamamlamaya çalışın. Kaldığınız yer 10 ise (sıçrama + duraklama) süreniz 1 saniyedir.. ( kötü), 20 ise 1/2 Sn(orta), 30 ise 1/3 Sn. (iyi), 40 ise 1/4 Sn. (çok iyi). 50 üzeri ise 1/5 Sn. (son derece iyidir). Her odaklaşmada tek kelime okuyorsanız bu yolla en fazla 360 kelime/dak. hıza ulaşırsınız. Tek odakta 3 kelime okuduğunuzda ise bu hızla ulaşacağınız seviye 1080 kelime/dak.dır.

8 Aynı çalışmayı 5 Sn. de aşağıdaki listede yapınız. Bu defa 5 Sn. de 20 rakamına ulaşmaya çalışıyorsunuz Aynı çalışmayı daha yavaş seyredecek olan dikey sütun okumalarında gerçekleştirelim. Aşağıdaki sütunları 10 saniye boyunca okuyup ulaştığınız rakamı tespit ediniz Ara Vererek, Kontrollü Yarışın a) Aşağıdaki paragrafları okuyunuz. paragraflar arasında aralar vereceksiniz. Ancak her paragrafa tüm gücünüzle hızla okuyacaksınız. Unutmayın eğer her paragraf sonunda durmazsanız, düzenli olarak hızınızı sonuna kadar sürdüremeyebilirsiniz. P-1) Batı dan Copernic, Batlamyus, Galileu, Pascal, Newton, Levasier ile gelişen teknik ve bilim Descartes ve onu takip edenlerce akla dayalı bir temele ve yoruma oturtulmuştur. -arap-2) 19. ve 20. YY.daki bu teknolojik inkılâp, çalışmanın, nakliyatın ve haberleşmenin makineleşmesine yol açmıştır. Sanayi devrimi düşünce devrimi ile birleşmiş ve insan zihni kantatif kıymet ve muhakeme metotlarına, tahkik edilebilir

9 delillere değer verir hale gelmiştir. Bu arada teknolojinin ilerlemesi aynı paralelde sanat, bilim ve edebiyat gibi manevi değerlerin yayılma alanını da olağanüstü genişletmiştir. Bu gelişme sonunda milletler, içinde yaşadıkları sosyal düzeni artık tabiat kanunları misali olduğu gibi kabul etmeye razı olmadılar. Tersine Rönesans ın en belirgin niteliği olan tenkitçi görüşle incelemeye başladılar. Böylece Batı medeniyeti yeni çağın getirdiği bilim zihniyetiyle kendi sosyal yapısına eğilmiş, buna orta çağ boyunca Batı medeniyetinin temel kurumu olan dinden başlanmıştır. -ara- P-3) Tekniğin topluma etkisi açısından şu tespit önemlidir: İnsan toplumlarında gerçekleşen bir tek teknolojik gelişme bile büyük sonuçlar meydana getirebilir. Örneğin Avustralya adalarından birinde yaşayan bir Yir Yurent yerlilerine madenden yapılmış balta veren misyonerler bunun kısa sürede taşa dayalı hayatı, sosyal ilişkileri, hatta dini, inanç ve efsaneleri sarstığını, değiştirdiğini tespit etmişlerdir. Teknik, burada kültür değişiminin önemli bir dinamiği olarak karşımıza çıkmaktadır. Kültürler başka kültürlerle temasa geçerek, ekolojik alanların değişmesiyle veya kendi içinde meydana gelen gelişmelerle değişmektedir ki bu durumlar en fazla teknik değişimden etkilenmektedir.-arap-4) Teknik toplumsal gelişmenin bir unsurudur. Toplumsal gelişme, bilim alanında ve insanın doğaya hükmetmesi anlamına gelen teknoloji alanındaki etkinlik derecesine bağlıdır. Ancak tekniğin katkısıyla üretilen yeni medeniyet, sorunlara çözüm sunabilmekte midir? Schrödinger bilime ve dolayısıyla tekniğe şu gözle bakmaktadır: İlim gerçekten bizim kalbimize yakın olan, bizi gerçekten alakadar eden her şeye karşı müthiş bir sessizlik içindedir. Yaratıcı ve edebiyat, iyi ve kötü güzel ve çirkin hakkında hiç bir şey bilmiyoruz. İlim bazen bunlara cevap arasa da aptalca oluyor. Kısacası biz ilmin bizim için kurduğu maddi dünyaya ait değiliz -ara- Alıntı, Doğu-Batı Eksenli Kavramsal Karşılaştırma, Muhammed Bozdağ b) Yukarıdaki metni tekrar tekrar okuyacaksınız. Okumaya başlamadan önce saatinize bakın. İkinci, üçüncü... okumalarınızda aynı metni birkaç saniye bile olsa, daha erken bitirmeye çalışın. Rekorunuzu kırın ve her kırdığınızda kendinizi ödüllendirin ve başardığınızı düşünerek tebrik edin. c) Sizin tercih edeceğiniz herhangi bir okuma metninde kendiniz için benzer yarışmalar yapacaksınız. Bu yarışmaları şu şekilde yapabilirsiniz: -Her sayfayı ayrı bir koşu alanı gibi düşünün. Sayfa bitinceye kadar tüm gücünüzle yarışın. Bir maratona çıkmıyorsunuz. yüz metre koşuyorsunuz. -Saatinizi kullanın. Araları şimdi süreye göre vereceksiniz. Önce bir arkadaşınızın yardımına başvurabilirsiniz dakika aralarla yarışmalar yapın. Aralardaki kesintiler hızınızı yeniden kontrol edebilmeniz içindir. sürelerin zamanla artmasının nedeni de bu çalışmayı yaptıkça hızlı okumaya dayanabilme sürenizin artmakta olmasıdır. 6. Parmak Takibiyle Okuma Tanımı: Nadiren de olsa bir kısım okuyucunun okuma sırasında parmaklarını satırlar boyunca kaydırdıkları görülmektedir. Böyle bir okuma gözlerin ulaşabileceği sıçrama hızını yavaşlatır. Okuma hızı parmağın satır boyunca kayma hızından, kağıdın konumundan ve bu arada kişinin motivasyonundan etkilenir. Nedeni: Genellikle okumaya yeni başlayan kişilerin erken dönemde bilinçsiz hızlanma çabalarının bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Çok yavaş okuyanlar için parmakla takip etmek az miktarda hız arttırıcı bir etki oluşturur. Oysa parmak yerine bir kalem kullanıldığında hem sorun ortadan kaldırılacak, hem de çok yüksek hızlara çıkabilmenin yolu açılacaktır. Çözümü: 1. İki Elinizi Meşgul Edin Okuma sırasında sol elinizin kitabı tutmasını sağlayın. Sağ elinizle ise çevireceğiniz sayfayı devamlı tutun. Sayfayı çevirmeye hazır olarak sağ eliniz beklesin. 2.Okuma Kılavuzu-Kalemi Kullanın Kalem bizim okuma kılavuzumuzdur. Hızlı okumalarda kalem hem hızımızı hem de konsantrasyonumuzu arttırmakta kullanılacaktır. Ucu kalın olmayan bir kalemi sağ elinizde tutunuz. Okuma esnasında kaleminiz ucu satırları takip etsin. Ancak bu takip satırların en solundan en sağına kadar uzanmayacaktır. Satırın tam ortasından sayfanın 1/4 lük bir alanında kaleminiz sol-sağ hareketler yapacak, ancak satırın en solu ve en sağına sadece gözleriniz sıçrayacaktır kalem mesafesi kalem mesafesi B. Okuma Hızlandırıcıları Buraya kadar, hızlanmamızı engelleyen temel nedenleri anladığımızı varsayıyoruz. Şimdi sıra hızımızı arttırmaya gelmiştir. Eğer beynimizde engeller olmasaydı çabuklaşmanın arttırılmasının üç yolu olurdu: Bunlardan ilki frenleri kaldırarak ritmi arttırmaktır. Yukarıda bunlar anlatılmıştır. İkincisi metinleri bloklar halinde okumaktır. Üçüncüsü de metinlerin gereksiz kısımlarını geçerek seçmeli okumadır. Şimdi bu son iki husus üzerinde duracağız. 1. Blok Okuma Blok Okuma basitçe, kelimeleri toplu halde görebilme yeteneğidir. Türk milli eğitim sisteminden geçmiş olup 1997 yılı itibarîyle 30 yaşın üzerinde olanlar önce harfleri, sonra kelimeleri okumayı öğrendiler. Bugün ilköğretimde önce cümleler hazırlanmakta, bunlar kelimelere bölünmekte ve fişler son olarak hecelerine ayrılmaktadır. Ülkemizde artık bütünden

10 parçaya öğretim sistemi benimsense de yine de konunun ruhu tam olarak yerleştirilemediği için heceleyerek okumaya başladık ve eğer özel bir eğitim almamışsak halen tek kelime büyüklüğünü geçen blokları okuyamamaktayız. Blok okuyabilme tek göz odaklanmasında aynı anda birden fazla kelimeyi okuyabilme yeteneğidir. Bu bölümde önce blok okumamızı engelleyen sorunlarımızı çözmemiz, ardından basamak basamak okuma bloklarımızın alanını büyültmemiz amaçlanmıştır. Blok okuma bölümü, Blok Faktörleri, Yatay Bloklar, Dikey Bloklar ve Seçerek Okuma olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Seçerek okuma başlı başına bir blok okuma türü değildir. Ancak bazı satırların hatta paragralırın okunmadan atlanması anlamına geldiği için blok okuma olarak yorumlanmıştır. Ayrıca seçerek okuma, okumayı genel olarak hızlandıran bir faktördür ve bu yüzden hızlandırıcılar başlığı altında yer almıştır. Bu bölümler altında işlenecek olan alt başlıkları aşağıda veriyoruz: Blok Faktörleri: a) AGA Genişliği b) Merkezi Odak c) Sıçrama Mesafesi Yatay Bloklar Kelimelik Yatay Bloklar Dar ve Geniş Rakam Blokları Sütun ve Y Okuma Blokları Dikey Bloklar 2-3 Kelimelik Dikey Bloklar Dar ve Geniş Dikey Bloklar Seçerek Okuma Seçerek okuma Türleri Seçerek Okuma Biçimleri: Sütun, Sicim, paragraf, Kelebek A. Blok Faktörleri a) AGA Genişliği Tanım: Blok okumaya en fazla etki eden faktörlerin başında Aktif Görüş Alanımızın genişlik düzeyi gelir. Bazılarının AGA ları dardır veya mevcut potansiyellerini kullanamamaktadırlar. Eğer bir kişinin AGA sı dar ise o alana sığmayan kelimeleri tek odakta okuyabilmesi mümkün değildir. örneğin herkes dünya kelimesini tek odakta okuyabilirken çok az kişi Çekoslavaklalılaştırabildiklerimiz kelimesini tek odakta okuyabilir. Yine herkes actgk sembollerini blok halinde tek odakta okuyabilse de acgfrmdnalmhscbenmhop sembollerini tek odakta okuyabilen muhtemelen sadece bir kaç kişi bulunabilecektir. Asgari 5 harfin tek odakta herkes tarafından görülebildiği tespit edilmiştir. Bunun üzerine çıkmak, okuyucunun kişisel gayretlerini gerektirir. Bu konuda ileri sürülen ölçülerin hiç biri ise tam olarak gerçeği yansıtabilmekten uzaktır. Çünkü insanların yetenek gelişim düzeyleri arasında çok büyük mesafeler bulunmaktadır. Ancak yine de biz, genellikle elde edilen sonuçlardan hareketle bir orta yolu izleyeceğiz. Nedenleri: Giriş bölümünde AGA nın gözümüzün tek odaklanmasında beynimizin kesin olarak gördüğü ve tanımlayabildiği alan olduğunu belirtmiştik. Amacımız bu alanı yatay ve dikey eksende genişletmek, tek odakta kesin olarak görebildiğimiz alanı geliştirmektir. Çünkü daha geniş AGA demek daha kapsamlı blok okuyabilme yeteneği demektir. Aktif görüş alanının sınırlı olmasının nedeni temelde zihinseldir. Esasen göz 150 derecelik bir açıyla yatay-dikey boyutlarıyla kocaman bir dünyayı görmektedir. Bu arada her iki gözün birlikte gördüğü alan da yeterince geniştir. Göz tüm bu alanların resimlerini sağlığının imkan tanığı netlikte çeker; elektriğe yükler ve beyne gönderir. Tembelliğe alışmış beyinler bu resimleri tam olarak analiz edecek etkinlikte çalışmazlar. Daha da önemlisi biz önce küçük kelimeleri tek tek okumak suretiyle okuma yapmayı öğrendik. Kimse beynimize Mahkemede hakim kürsüsünün arkasında Adalet mülkün temelidir cümlesinin bir göz atışta okunabileceğini söylemedi. Biz ille de sadece kelimenin kendisine odaklanmak istiyoruz. 1. Dairesel AGA Gelişim Sistemini Kullanın Yukarıdaki dairelerde yer alan sembolleri en iç daireden başlayarak, merkezdeki odağınızı değiştirmeden her defasında dışarıya bir katman genişleyerek okuyunuz. Tam olarak göremediğiniz daireye açıldığınızda orada uzun süre durun. Gözleriniz sabit bakmaya devam ederken beyninizin gördüklerinizi tanımasını bekleyin. Buraya ilgili daireyi yerleştirmedik. 2.Parmaklarınızla Egzersiz Yapın İki elinizin başparmağını gözlerinize 20 cm mesafede tırnaklarınızın dış yüzeyi gözlerinize dönük olacak şekilde bitişik tutun. İki parmağınızın her iki tırnağını tek odakta görmeye devam ederken parmaklarınızı yavaşça uzaklaştırır. Görüntü netliğinin kaybolmaya başladığı sınırda durarak beyninize her iki parmağı net görmesi talimatını verin ve bekleyin. 3. Çevresel Görüşünüzü Geliştirin Her fırsatta uygulayabileceğiniz genel bir çalışmadan söz edeceğiz. Dimdik önünüze bakıyorsunuz. Önünüzdeki alan bir park, bir resim, bir dağ vs olabilir. Gözlerinizin odağını değiştirmeden bakışınızın odağının dışındaki alanlarda var olan

11 nesnelerin de beyniniz tarafından güçlü şekilde algılanması için zihninize gerekli talimatı verin ve bekleyin. Çevresel görüşü (peripheral vision) geliştirmenin en önemli katkısı beynimizin kavrama keskinliğini ve kontrol edebildiği alanı ve dolaysıyla zekayı arttırabilmesidir. Mantık olarak bu çalışma yukarıdaki birinci egzersize benzemektedir. Bu çalışmanın en önemli katkısı beynimizin kavrama keskinliğini ve kontrol edebildiği alanı dolaysıyla da zekayı arttırabilmesidir. 4. Yatay AGA Gelişim Sistemini Kullanın Size verilen okuma penceresinin pencere kısmından bakarak arka sayfadaki satırları küçükten büyüğe doğru okuyun. Tek odakla bakarak okuyabildiğiniz en üst düzeyin tespit edilmesinde seminer sunucusu size yardımcı olacaktır. Bu düzeyden yukarıya çıkmak için çalışacaksınız. Bunun için genişlik düzeyini arttırmanız ve bir üst düzeyde sabit bakışla belli bir süre beklemeniz gerekir. Gözleriniz daha geniş alanları görebilecek bir bakış açısı bulacak ve beyniniz daha geniş alanı tanımayı öğrenecektir. Harf Anlamsız Sembol Bloklarıyla Anlamlı Sembol Bloklarıyla Sayısı 35 kahlmphngfuzirenmahbmhnagudars bir gün mutlaka bizde bunu anlarız 30 menhatplmanırgfnadfgsarnutakmı niçin dünyayı hor görüyoruz biz 20 ysfrgpnhyucvygfpdnmb bunu kere pare selvi 17 dugnhpbufypgrpdgd kara kuru sara al 15 ymypusyrndggfgh bana büyük şaka 14 mnhpakutrnfgpy aman verme ona 13 fgrhupdougndf han size küstü 12 napmkktrrfgh kim bize koşu 11 kanhemahyce yol yürü gel 10 ugfrdnhpai sen gül ol 9 anhrnastu gel al ol 8 truaniog serin al 7 istmees sert ak 6 cmoeon karasu 5 hlepm Yokol b) Merkezi Odak Tanımı: Odak noktası belli bir alana bakarken gözbebeği ile 90 derecelik açı yapan noktadır. Tam odaklandığımız alan dim dik baktığımız alandır. Odaklandığımız nokta dim dik baktığımız noktadır; bu noktadan uzaklaştıkça görme keskinliğimiz azalmayabaşlar. Bizim görme kapasitemizi ilgilendiren en önemli faktör bu alanın sağında ve solunda bulunan bölümdür. Haysi -ye- timiz Gördüğünüz örnekte ye sesine odaklandığınızda sol ve sağ başta mevcut olan hecelere dengeli görülme keskinliği şansı verdiğini görürsünüz. Oysa odağınızı sol veya sağ başa yaptığınızda görme alanınızın yarısı okuduğunuz metne doğrudan uyarlanmamış olacaktır. Bu da okuma verimimizin yarısının çöpe atılması demektir. Nedeni: Bildiğiniz gibi Türkçe'de kelimelerin kökleri en soldadır. Dilimiz eklemli bir dil olduğundan kelimeler tek başlarına değişmez bir kalıp oluşturmazlar, soldan sağa doğru anlamlandırılan kelimelere sahibiz. Bu özelliğin yanı sıra okumayı öğrenme biçimimiz de sorunlu olmuştur. İlkokulda kesilen fişlere bakarak öğrenirken ilk hecelerden başlayarak okumuştuk; yani hecelemiştik. Alışkanlık haline gelen bu okuma biçimimizi değiştirmek ve kelimelere ortadan bakmak

12 gerektiği bize öğretilmediğinde eski alışkanlıklarımızı devam ettirmemiz doğaldır. Açıkçası dilimizin özelliğine paralel olarak bu alışkanlığı okumayı öğrenirken edindik. Çözümü: 1.Baştan Odaklanmayı Esnetin Önce soldan odaklanma alışkanlığımızı esneteceğiz ve tam tersini uygulayacağız. Aşağıda geçen kelimeleri sağdan odaklanarak okuyun. (A) ve (B) şıklarında sizlere yardımcı olunmaktadır. A) Yasama meclislerinin etkileşimde bulundukları diğer iç faktör gurubu yasama meclislerinin idari örgütüyle ilgilidir. İdari örgüt ilk meclis örneklerinde neredeyse tamamen önemsizken, bir başka tabirle ilk meclis örneklerinde araştırmaların dikkatle B) yapılması, yazışmaların takibi gibi hemen hemen bütün işler üyelerin kendileri tarafından yapılırken, meclislerin gündemlerinin günümüzün modern sistemlerinde son derece karmaşık hale gelmesi nedeniyle işlerin çoğu destek personeli tarafından yapılmaya başlanmıştır. C) Ziyaretçilerin karşılanması, zaman planlaması yapılarak üyelerle görüştürülmeleri, telefon ve diğer haberleşme hizmetlerinin sağlanması, yazışmaların alınan kararlar çerçevesinde gerçekleştirilmesi, üyelere bilgi ve kaynak hizmetleri sunulması, bir başka ifadeyle işlerin karar ve tercih dışında kalan bütün aşamalarının gerçekleştirilmesi ve bu yolla üyelerin iş başına harcayacağı zamanın en aza indirilmesi görevi destek örgütlerine verilmiştir. 2. Ortadan Odaklanmayı Geliştirin Baştan okuma alışkanlığınızı esnettiniz. Şimdi aşağıdaki kelimeleri her birine ortadan odaklanarak okuyunuz. Bosna da yaşananlar bulunduğumuz vahşetlerinden vicdanlarında sorumludurlar yüzbinlerle canavarlaşan, parçalamakla yetinmeyerek müdahale mücadelesi Müslüman Boşnak ların açılabilecek kapatılmıştır. Avrupa oyalama taktikleriyle görmezlikten Beyannamesine korunmasına mücadeleleri Komisyonu milletimizin kamuoyundan milletlerarası karşılığında Zulmedenlerin hatırlanacak aşağılanacaklar ibretliktirler güngörmüşlerin uyuyamıyorlarsa saadetler kahramanlarındır 3.Blok Bütünlükleri Kavrayın Resimleri, tabela yazılarını veya eşyaları bir bütün olarak ve tek odakta görüp tam olarak kavramaya çalışın. Gözlerinizi resimlere, ekranlara, tabelalara sabitleyerek bakabilirsiniz. Gözlerinizin sıçramamasına, ancak çevresel alanın mümkün oldukça geniş şekilde görülmesine dikkat ediniz. c) Sıçrama Mesafesi Tanım: Gözlerimiz okuduğumuz metinde kelimelerin uzunluğuna ve okuyabildiğimiz blokların büyüklüğüne göre sıçramak durumundadır. Bildiğiniz gibi gözlerimiz kelimeler üzerinden tek tek sıçrama yaparak okuyabilmekte ve görme odaklanma anında gerçekleşebilmektedir. Sıçrama mesafesinin dar olması blok okumanın gerektirdiği geniş mesafeyi imkansız hale getirir. Şu halde gözlerin kontrollü olarak belli bir mesafede kolaylıkla sıçratılabilmesi ve bu sıçramanın alışkanlık haline gelebilmesi blok okuma yeteneğimizin önündeki son engelin de kalkması anlamına gelir. Nedeni: Sıçrama mesafemizin dar olmasının nedeni onu dar kullanıyor olmamızdır. Özel eğitim almamış veya özel olarak çalışma yapmamış kişilerin gözlerinin sıçrama mesafesi dardır. Bir diğer değişle genellikle iki göz odağı arasındaki mesafe ancak bir kelimenin sığabileceği büyüklüktedir. Eğer heceleyerek okuyorsanız gözlerinizi hece mesafesinde sıçratırsınız. Eğer kelime kelime okuyorsanız gözleriniz kelime mesafesinde sıçrar. İşte, şimdiye kadar kelime kelime okumuşsanız gözlerinizin bu mesafede sıçrama yapmaya alışkın olduğunu söyleyebiliriz. Bu alışkanlığı esnetmemiz ve daha geniş sıçramalar yapabilecek hale gelmemiz gerekiyor. Çözümü: 1. Sıçrama Mesafenizi Büyütün Aşağıdaki örneklerde gözlerinizin en sol ve en sağ noktalarda bulunan kelimeleri okuması istenmektedir. Aralarda yer alan kelimelere veya boş bırakılan alana odak yapmanız kesinlikle yasaktır. Bunu başarıncaya kadar seminer yönetmeninizin veya bir arkadaşınızın gözlerinizi kontrol etmesini sağlamalısınız. a) Yasama meclislerinin temel görevi kanun yapmak, temsilcisi oldukları toplum adına toplumsal mekanizmaları toplumun ihtiyacı ve talebi paralelinde oluşturmak olarak tanımlanabilir. Bu çerçevede meclisler bir taraftan dış faktörlerle diğer taraftan da iç faktörlerle iletişim içerisinde olacaktır. Dış faktörler kapsamında hükümet, devletin diğer kurumları, diğer devletler, devlet içindeki sivil toplum örgütleri, basın ve bireysel olarak vatandaş düşünülebilir.

13 İletişimin ve demokratik katılım anlayışının gelişimi paralelinde yasama meclisleriyle iletişim halinde olan dış birimler hem sayısal olarak hem de etkinlik düzeyi bakımından gittikçe büyümektedir. b) Yasama meclisleri işlevlerini yerine getirirken temelde iki tip faktör gurubunun etkisi altında kalırlar. Bunlardan birisi yasama usulüyle ilgilidir. Meclis üyelerinin birbirlerine göre konumlarının ne olacağı, nasıl bir ilişkilenme biçimlerine sahip olacakları, görev bölümü ve dağılımını hangi kurallara bağlı olarak gerçekleştirecekleri, işleri hangi işlem akışından hangi yollarla geçirecekleri, hangi işleri gerçekleştirmekle yükümlü oldukları gibi hususlar yasama usulü kavramı çerçevesindedir. Prosedür veya usul hem meclis tarafından hem de meclisle ilişkili dış guruplar tarafından kabul görmüş meşruluk aracıdırlar. Yazılı veya sözlü hükümlerden oluşan usul, çatışma ve karmaşanın engellenmesini sağlamanın ötesinde yasama meclislerinin çıktılarını üretebilmeleri bakımından oluşturulmak zorundadır. c) DARACIK MENZİLİMDE Daracık bir menzil burası, Ağaç ol, konuşurum, Ayrı dünyamızda olsun, Yürek o lsun sende, Olsun, yeşillik Sen şen ol ağacım, BİR AĞACIM VARDI bir avuç kadar dar duy beni yeter duyarım seni sevgi olsun yeşersin yerinde tüm dünya kadar El pençeyim, Bekleşen ruhlarımızda Dans ederken engin Mahsunum, Evladım bile unuttu beni, Kokularını paylaştığım Ve varlığımı paylaştığım Şimdi senin göğsünde Bağrındaki kuşlardan mahzunum bugün dolaşan asırların rüzgarında eğlencelerinde sen dostsuzum, yalnızım dağlarım unuttu çiçekler şimdi fani sevdiğim şenliği hayatın biri de ben değilim Benim selvimi Başımı okşayan Dünyayı görürken Göğsünün sıcaklığında Şimdi başım senin Senin dallarında özlüyorum şimdi bir şefkat eli vardı gözlerim kaybettiğim kollarında selvim ellerim Saçlar yemyeşil Çiçeğe dönermiş Emanet bedenimi Bahçendeki çiçeklerde Yaprak yaprak Bir zikir günü ki Fani ağacım başucumda, Bugünkü günüm bir gün de olurmuş dudaklar özlüyorum şimdi kendimi arıyorum inleyişlerini duyuyorum bugün gecemi kaplar sevdiğim ağacım senin de gecene dolar

14 Sendeki emaneti de teslim alır toprağın Bir gün seninle Kana yaprak Bedenimiz eriyip İkimizin ağacı Çürümezse benim Senden bir kaç Ve benden bir kaç Ve eğer senin de Bahçemiz de kavuşacağız kemiğe odun gitmiş olacak doğacak yeniden bir mezar başlığım odun parçası kemik kalacak bir ruhun olursa ikimizin olacak Şimdi Baki yi Fenadan bekaya Bu bir avuç, Tek tesellimiz Muhammed özlüyoruz birlikte seyahatin hayalleri bu daracık menzilde bizim şimdi Bozdağ 2.Sıçrama Mesafenizi Kontrol Edin Aşağıdaki metinlerde altı çizili kelimelerle 1, 2 ve 3 kelime sıçrama yaparak okuyacaksınız. Sadece Altı çizili kelimeleri okuyunuz. a) İki kelime mesafesi: HAYATIN İSRAFI TEMBELLİK Tembelliğin ne olduğunu ve insanların başına nasıl çoraplar ördüğünü düşündünüz mü? Bu soru çok mu çocukça? Hemen herkes tembelliğin kötü olduğunu bilir ve kimse tembel olmayı kabullenmek istemez. Ama acaba kaç kişi gerçekten tembel olup olmadığını araştırmıştır? Tembellik ya zihinsel, ya bedensel ya da her ikisi birden yaşanır. İnsanların büyük bir kısmı zihinlerini, önemli bir kısmı bedenlerini ve yine çok önemli bir kısmı hem bedenlerini hem de zihinlerini çalıştırmazlar. Dinlenmek kastıyla uzun uzun oturmak, televizyon seyretmek, müzik dinlemek, dedikodu yapmak kontrolsüz hayal kurmak gibi işlerle meşgul olan insan bunları yaptığı anda tembellik tuzağına düşmüştür. Oysa hayat duraksamadan devam eden hareketlilik ve aktiflik prensibi üzerine kuruludur. Atomlardan galaksilere kadar; mikroplardan balinalara kadar fıtrata itaat eden bütün mahlukat amansız bir hareketlilik furyasında çırpınır. b) Üç kelime mesafesi: Bakınız tembel ve durağan insanların başlarına neler açılıyor: Bedensel tembellik içerisinde olan insanın vücudunda toksik birikimler oluşur. Koşuşturmayan insanın vücudundan zehirli maddeler atılamaz. Dokular yağ bağlamaya ve kilitlenmeye başlar. Hücrelere oksijen ve besin dağılımı iyi yapılamayınca vücut hızla yaşlanmaya başlar. Bunu fiziki güç kaybı, kas zayıflığı, yorgunluk takip eder. Bedensel tembelliğin derecesine göre kireçlenme, zaman içerisinde felç ve daha bir yığın hastalık bedene hücum eder. Zihinsel tembellik aktif düşünmeme, zihni kontrolsüz olarak harici ve dahili telkinlerin tesirine bırakma durumudur. Zihinsel tembelliğe alışan kişi beyninin sinirsel bağlantılarını aktif bir şekilde kullanmadığı için zeka gerilemeye başlar, hafıza gittikçe zayıflar, hatırlama yavaşlar; tabii ki bütün bunları genel aktivasyonun yokluğu takip eder. Zihinsel tembelliğin prensip olarak yaşlılıkla fazla ilgisi yoktur. Aktif insanlar hayranlık verici başarılar arasında uçuşurlar. Neden bazı insanlar çok ağır fiziksel şartlara ve zihinsel faaliyetlere tahammül ederler de bazıları hemen tükeniverirler? İnsanlar her faaliyetin kapasiteyi arttırdığını göz ardı ediyorlar. Bedenin bir kapasitesi vardır şüphesiz ve çalışan insan bu sınıra hızla ulaşır. Ancak beynin kapasitesinin sınırı kolay kolay ulaşılamayacak kadar geniştir. c) Dört kelime mesafesi : Yaratıcı nın hikmetine bakınız ki insan kalbini yorulmayan (laktik asit üretmeyen) kaslardan yaratmıştır. İnsanın yorulmayan bir diğer uzvu da beynidir. Yeterli oksijen ve protein enzimleri sağlandığı sürece beyin hiç durmadan sürekli çalışır. Bazıları beynin dinlenmesi için bütün işleri bırakıp dinlenmeyi-yani tembelliği tavsiye ederler. Halbuki böyle yapmak tam tersine beyni tembelleştirir. Bizim zihin yorgunluğu dediğimiz şey beyni çalıştırırken fiziksel şartları ihmal etmemizden ya da psikolojik gerginliğin fizyolojiyi etkilemesinden doğan durumdan başka bir şey değildir. Uyku anında dinlendiğini sandığımız beynin uyanıkken ki halden daha yoğun çalıştığını belirleyen bilim de bu gerçeği vurgular.

15 Abdülkadir Geylani nin(ks) çalışmamanın sonucunu görerek Canınız sıkıldığı zaman çalışınız. Dediğini bilirsiniz. Peygamberimiz(asm) hiç bir şey yapmadan oturan bir zatın yanından geçerken selam vermiyor. Ancak geriye dönüşünde aynı kişiyi bir çalı parçasıyla meşgul halde gördüğünde bu defa selam veriyor. Lüzumsuz dahi olsa insanların hem bedenen hem de zihnen sürekli çalışmaları gerekir. Kaldı ki Lüzumlu işler çoktur. Ne çok zamanımız boşa akıp gidiyor! Ne çok müsrifiz! Bazılarına terakki yeri olan dünyada bize de terakki kapıları açıktır. Biz ise başkalarını suçlayarak kendimizi temize çıkarıyoruz. Muhammed Bozdağ B.Yatay Bloklar Blok okumaya ilk adımı ikili kelime bloklarıyla atıyoruz. Sonra blok büyüklüğünü üç ve dört kelimeye çıkaracağız. Nihayet sütun bloklar üzerinde çalışacağız. Bu arada bloklarımızın rakamlardan oluşmasını da sağlayacağız. Zihnimiz kelimeler kadar, rakamları da bloklar halinde okumayı öğrenecek. 1. İkili Kelime Gurupları a) Aşağıdaki İngilizce ve Türkçe dilde yazılmış blokları, yukarıdan aşağıya ve sütunlar arasında soldan sağa okuyunuz. Her iki kelime nin tek odakta okunması önemlidir. Gözlerinizin sıçramasının uzman tarafından kontrol edilmesi için kendisine yardımcı olunuz. Önce yavaşça başlayacağınız okuma, metronomun kullanılmasıyla hızlandırılacaktır. İlk okumalarınızda size verilen görme penceresi kartını kullanarak, blokları pencere bölümünden görünüz ve okuyunuz. Kelimelerin ortasında gördüğünüz nokta gözlerinizin odaklanacağı orta nokta hizasını göstermektedir. Bu noktayı dikkate alarak kelimelere tam ortadan ve duruma göre bir kaç mm aşağıdan bakıyorsunuz. help him yardım et study hard most difficult hurry up taking over what city how beauty turning back giving up stop thinking when would include them thier best smoke it stand up hızlı oku sarı saz yeşil ördek mavi burun tatlı duman dil kayışı balık balı gözlük teli telli deli ördek elli kilim eti paşa yaşar hızlı gül çiçek yeme b) Şimdi aynı çalışmayı aşağıdaki üçlü sütun üzerinde yapacağız. Soldan sağa sırasıyla okuyalım. Gözlerinizin bloklara birden odaklanmanı çok önemli. Bunu siz kontrol edemiyorsanız arkadaşlarınızın gözlerinizi takip eltmelerini isteyebilirsiniz. GÖRME NASIL GERÇEKLEŞİR? Görme aşaması okuma sürecinin ilk adımıdır Bu aşamada meydana gelebilecek en küçük bir

16 kusur diğer bütün okuma süreçlerini olumsuz etkileyecektir Bu yüzden biz düzeltme çalışmalarımızı her zaman bir önceki adımı düzelterek yürüteceğiz Görme aşaması nasıl gerçekleşir Önünüzdeki sayfaya bakıyorsunuz Gözleriniz yatay ve dikey boyutu olan bir alanı görüyor Gözler bu alanın fotoğrafını çekmektedir Her bir gözümüzde görme işleminde görev alan 1.5 milyon civarında görme hücresi vardır Bu hücrelerin mitokontrilerinde glikoz kullanılarak sürekli elektrik enerjisi üretilir Baktığımız alana gelen ışık alandaki cisim özelliklerinden etkilenerek yansır Yansıyan ışık yani fotonlar gözlerimize ulaşır Göz mercekleri gelen ışıkları toplar ve görme hücrelerine ulaştırır Görme hücreleri ürettikleri elektrik enerjisini kullanarak gelen foton enerjisini elektriğe kodlar Elektriğe kodlanan mesaj çok yoğun ve karmaşık bir yapıya sahip olan sinir ağlarıyla beyne ulaştırılır Bu ana kadar gerçekleşen işler görme aşamasını oluşturur Muhammed Bozdağ 2. Üçlü Kelime Gurupları Bu çalışmada üç kelimenin aynı anda, tek göz odaklaşmasıyla görülmesi hedeflenmektedir. Aktif görüş alanınız 3 kelimeden oluşan alanı görmeye yetmiyorsa AGA geliştirme çalışmalarına gerektiği kadar devam ediniz. Metronom ile hızlanacaksınız. İlk sıralarda görme pencerenizi kullanarak okuduğunuz bloklara pencereden bakınız. tut şunun ucunu lets make comment beyaz kılçıklı horoz dilinde bal kokusu parmağında nal vardır evaluate on them my friend coming death and birth

17 nallı balın dalında sırma cepkenli yiğit telli çalı canlandı kanlı cayır canlandı otu yiyenler gelir güle gele gittiler gözüm közünü kördü sar sarmayı diline Elem ilimde elimdir ya yemeği yememek Deli Dumrul a sor çok hızlı okumamak Yaşlar yeşil yeşerir Sevgi saglık sallandı some good news I strive to love try reading fast learn a foreign speaking some fun they went smiling my eyes are köz circle your tongue that s just a joke eat ate eaten grand and grand stop then start doyou know who neither you norme 3. Dörtlü Kelime Gurupları Aşağıdaki örnek metin içerisinde yer yer karşılaşacağımız alışık olmadığımız terkipler, tanıdık ifadelerin zihnimizi tembelleştirmesini engellemek için hazırlanmıştır. Lütfen bu metni sütun olarak yukarıdan aşağıya ve sonra sol-sağ odaklanmasıyla önce çıkabileceğiniz maksimum hıza kadar çıkarak, ardından seminer sunucunuzun verdiği metronom ritminde okumaya çalışın. Bu defa odaklaşma noktaları metin üzerine konulmadığından orta noktayı siz tespit edeceksiniz ve ona göre odaklaşacaksınız. Unutmayın, AGA yine yetersiz geliyorsa, AGA çalışmalarına biraz daha fazla çalışmalısınız. Horozun çifte kırması var Dünya böyle hızlı akar gözüm havada uçtu gitti Nasılsa sana öyledir bana Elma ye de armut yeme Vefa bana cefa sanadır Çal çoban oynasın koyun Şimşek şimsek kara simşek Arabacı çal piyanoyu çal Beyaz suratlı süratli okumalı düm teke dümdüm tektek O namai wanan diska Bilmem sana nasıl desem Kararmış kara kuru yemiş Oku oku adam oluverme Zalimin zulmü mazlumun ahı Vur değnek patlasın davul Yolum düştü dara şimşek Gönlüm düştü toprak oldu Yaşasın bizim Yaşar Yaştoprak Gıdak gıdak miyavv möö Ma ismuke ya ahi

18 akka kakka kum kakka Miyav mayiv mavay yav Gıdak gıdak gıt gıdak Ist. Ank. Trb. Ant. 4.Tek Rakamlı Dar Sütunlar Aşağıdaki rakamları orta noktaya odaklaşarak hızla okuyunuz. Tüm okumalarınızda seslendirmeye karşı dudaklarınız kapalıdır. Alışkın olanlar şiddetli bir seslendirme direnciyle karşılaşacaklardır. Rakamlar rakam bütünlüğü içinde okunacaktır. Yani 568-beş yüz altmış sekiz gibi Dar ve Geni? Sütunlu Rakamlar Aşağıda üçer rakamlık ikili dar sütunlardan oluşan soldaki rakam guruplarını her birine tek odaklaşma ile rakam bütünlüğünde okumaya çalışacağız. Ardından sağ taraftaki üç sütundan oluşan tek rakamlık blokları tek odakta okuma çalışması yapacağız. Uzmanınızın ritimlerini ve önerilerini takip ediniz. Üç rakamlık dar sütunlar Tek rakamlık geniş sütunlar

19 C. Dikey Bloklar 1. İkili Kelime Gurupları Aşağıdaki iki satırlı kelime gurupları okunacaktır. Gözlerin alt ve üst satırlara sıçramamasına ve metin guruplarının tek odaklaşmalarla görülmesine dikkat ediniz. Amacımız dikey boyutlarıyla AGA mızı aktif kullanabilmektir. insanoğlu sanoğlu Gözlerim ağaç oldu dilimde diken bitti Dudağında uçuk var Komşu komşu huu huu Sevgilerim ufuklarda Geçmişimiz hayallerde Kuyruklu yılanın yalanı Kabuklar ve kalıplar Aşacağız dağları Yolları keseceğiz İçimde bir yaradır Dilimde sakız oldu Tüy bitti avucunda Nane şekeri yiyelim mi Anneciğim gelelim mi Gül kokar kül kokmaz Kuş konar kuşkonmaz Yaralı ceylan mısın Yüreğinde kandı yandı yüreğim Onu çok seviyordum Garibim ah garibim Nerelerden nereye Derelerden aşta gel Köyü bir dolaş ta gel Tac ol bize başka gel Seke seke koş ta gel Ferhat gibi dağı del Yılmadan koş sakın bıkma Gülü var da ya iğnesi Arı da bir gül de bir Dikensiz taş olmaz olsun Elimde küçük bir tünel Zigana dağı eteklerinde Dağın etekleri tutuştu Alevleri Yükseliyor aaabbb yyylll kkkuuu zzzuuu dddaaa dddııı kkkeee dddiii 2. Üçlü Kelime Gurupları Aşağıdaki üçlü kelime guruplarını ortadaki kelimeye bakarak görmeye çalışacağız. Dikkat edelim: Tek odak. Odak merkezi ortadaki kelime. Ritmimiz metronoma bağlı. Eğer ortadaki kelimeyi görürken alttaki veya üstteki kelimeyi kaybediyorsanız AGA nızın dikey yönde geliştirilmesine yardımcı olan çalışmaları ısrarla sürdürün. Bu arada buradaki çalışmanın kendisi de AGA nızı geliştirmeye yardımcı olacak yapıdadır.

20 Kor Koruk Kır Misal Meselemesel Masal Bak Bakkalcılar Balcı Çek Çiçekçikız Çocuk Çavuş Çavuşoğulları Çavuşlu Pir Pırasa Para Keser Kasabalılık Kasap Narin Neresidir Nar Mal Malikane Melek Bıçakçılık Kaçakçılıkçılık Ocakçılık Kir Kiraz Kin Horoz Hızarcıbaşı Hızar Yaş Yaşayamaz Yaşıt Efe Efendioğulları Evli Musul Mesaillerimiz Mesel Uçuk Öpücük Öcü Oku Kokuculuk Kaka Otla Otlangaç Otluk Salih Salahat Salı Kabare Kibariyecilikler Kepenk 3. Rakam Gurupları Aşağıda iki ve üç satırda ikişer ve üçer rakamlık bloklarla karşılaşıyorsunuz. Blok okumaya devam edin. Her bir hücreyi üzerinde sıçrama yapmadan okumanız son derece önemlidir. Çalıştıkça istenen biçimde okuyabildiğinizi göreceksiniz. a)ikişer Rakam İki Satır b)üçer Rakam İki Satır c) Üçer Rakam Üç Satır Seçerek Okuma

21 Seçerek veya ayıklamalı okuma dediğimiz okuma türünde tam metin okuması gerçekleştirmiyoruz. Metinlerin temel fikirlerinin veya ana bilgilerin odaklandığı kelimeleri veya paragrafları seçiyoruz. Bu tür okumada hızımızın 6 bin kelime/dakikaya çıkması mümkündür ama kavrama düzeyimizin ciddi şekilde düşmesi de kaçınılmazdır. Seçerek yapacağımız okumalarda genellikle belli bir soruna cevap arıyoruzdur. Özellikle bilimsel çalışmalarda belli bir sorunun cevabını ararken tüm metin işimize yaramayabilir. Aradığımız bilgiyi bulmak ve o bilgi üzerinde odaklanmak durumundayızdır. Tanıma ve Kavrama çerçevelerinde verilecek olan egzersizler aradığımız bilgiye metin üzerinde çabucak ulaşma yeteneğini bize kazandıracaktır. Unutmamamız gereken bir gerçek var. Eğer okuduğumuz metin çok yoğun bilgi ve düşünce içeriği taşıyorsa seçerek okuma imkanı azalır. Metnin bilgi değeri ve yoğunluğu azaldıkça seçme yapma kapsamı genişleyecektir. Bu arada tüm metinlerde mutlaka dikkate alınmaya değmeyecek cümleler veya ibareler var olacaktır. Bazen 200 sayfalık bir kitabın özetlendiğinde sadece on sayfası bilgi değeri taşırken Bazen tüm ibareler bilgi değeri taşıyabilir. Burada seçerek okuma türlerine ve bu okumaların gerçekleştirilebileceği bazı biçimlere değineceğiz. Ancak bu bölümde verilecek olan çalışmaların, gerçek anlamda işe yaramaları için tam metin okumalarında uzmanlaşmadan sonra yapılmasını öneriyoruz. Şimdi alıştırmalar üzerinde duralım: Konuyu iki temel başlık altında irdeleyeceğiz. Önce seçerek okuma türlerine, ardından seçerek okuma biçimlerine değineceğiz: a) Seçerek Okuma Türleri --Kelimeleri Seçme: Metin nispeten yoğundur. Temel kelimelere odaklanacağız. Bu seçme türü tam metin okumasına çok yakındır. Aşağıdaki metinde ilk paragrafta seçilecek kelimelerin altı çizilmiştir. P-1) Literatürde yabancılaşma ilk Platinus un yazılarında dikkat çekmektedir. Bu kavramı ilk kullananlar arasında Rousseau da vardır. Bu kavram değişik düşünürlerce birbirinden farklı çerçevelerde tanımlanmaktadır. P-2) Hegel in yaklaşımı şudur ; insanın gelişim sürecinin merkezi olan ve kendi dışında bir dünya yaratan sonra da bu dünyanın kendi ürünü olduğunu anlayan ruh yavaş yavaş dünyanın kendi dışında olmadığını kavramıştır. Yabancılaşma bu kavrayış eksikliğinin sonucudur. Yabancılaşma tüm insanların çevre ve kültürlerinin ruhtan kaynaklandığını anladıkları zaman son bulacaktır. Hegel in etkisinde kalan Ludwig Feuerbach yabancılaşmanın dinsel cephesiyle ilgilenmiştir. Feuerbach Hıristiyanlığın özü (184) isimli kitabında dinin özellikle Hıristiyanlığın nesnel özünün insanın özünden yani duygudan başka bir şey olmadığını iler sürer. P-3) Marx, Hegel in yaklaşımı tersine çevirerek konuya bakmıştır. Marx ta maddeci bir gözlükle her şey insan emeğinin bir ürünüdür yıllarında Marx bu terimi ontolojik bir kavramdan sosyolojik bir kavram haline getirmiştir. Marx insanın yabancılaşmasını çağdaş toplumun iş sürecine verdiği biçimde bulmaktadır. İş bölümü ve bunun sonuçlandığı insan kişiliğinin parçalara bölünmesi, temelini teknolojik şartlarda bulmaktadır. Toplumun düzeni ne olursa olsun bu teknolojik şartlar varlığını sürdürecektir. Marx a göre insan bir iş ve eylem varlığı oluşturduğundan kişinin etkinliği, ürünü ile belirlenmektedir. Özel mülkiyete dayalı bir rejimde ise insan özü, kendisine ters düşmektedir. Zira insan emeğinden oluşan sermaye insana yabancı ve düşman olmaktadır. İnsan kendi özüne dönünce yabancılaşmadan kurtulur. Kapitalist üretim biçim böylece insani yabancılaştırmaktadır ve hızlanan yabancılaşma bu sistemin sonu olacaktır. M. Bozdağ --Cümleleri Seçme: Bazen metin içeriği çok zayıftır ve temel bilgiler veya ana fikir bizim için yeterlidir. Bu durumda yalnızca bu cümleleri seçerek okuyacağız. Diğerlerini süratle geçeceğiz. Aşağıda ilk paragrafta bu tür cümlelerin altı çizilmiştir. Utangaçlık toplumların karşılaştığı önemli sorunlardan biridir. Yapılan bir araştırmaya göre bugün Amerikalıların %40 ı açık veya gizli utangaçtır. siz de utangaç mısınız? Utangaçlığın nelere sebep olduğunu biliyor musunuz? Utangaçlığın rahatlıkla üstesinden gelebilirsiniz. Unutmayın utangaçlar toplumda hep en geride bulunurlar. Konuştuklarında sesleri çok yavaş çıkar, anlamakta güçlük çekersiniz. Topluluk karşısına çıktıklarında yüzleri kızarır, çok heyecanlanırlar. Bu hastalığı yenmek için ne mi yapacaksınız? Önce yapmak istemeye hazır olup olmadığınızı sorun. Bu sorunu halletmek istiyor musunuz? O halde dikkat edin: Hep önde oturacaksınız. Hep öne çıkacaksınız. Toplantılarda kürsünün önünden geçmeye çalışacaksınız. Konuştuğunuz insanların gözlerine bakıp gülümseyeceksiniz. Hızlı yürüyeceksiniz. Bunlar zor mu? Hayır hiç de değil. bunları çok kolay yapabilirsiniz. Yeter ki yapmak isteyin. Çevrenizde bir yığın fırsat var bu iş için. --Paragrafları Seçme: Bazı paragraflar bilgiye hazırlama niteliği taşıyabilir. Veya size hiç lazım olmayacak bilgileri veriyor olabilir. Bu tür paragrafları hızla tarayıp geçeceksiniz. Aşağıda boş ve dolu paragraf örnekleri gösterilmiştir: İKİ DÜĞÜN VE ÜÇ ÖLÜM P-1) Hızlı Geçiniz--Geçtiğimiz hafta sonu bir kardeşimizin düğününe iştirak etmek, mutlu günlerini paylaşmak üzere Kayseri deydik. Çalışkan kaymakamlarımızdan biri, İstanbul dan gelen mühendis arkadaşlar ve misafiri olduğumuz Mustafa kardeşimizin,yahya hocamızın nurani makamlarında hasret giderdik. p-2) Dikkat- Sevgili Peygamberimizin (asm) Kişinin sahip olduklarının en değerlisi Allah ı zikreden bir dil, Ona şükreden bir kalp ve iman doğrultusunda yaşamasına yardımcı olacak bir eştir. buyurduğunu bilirsiniz. Geleneksel temiz ve onurlu aile hayatının tahrip edilmeye ve genç neslin kahredici alışkanlıklara çekilmeye çalışıldığı kıyamet böylesine temiz insanlarla birlikte olmak hepimizi sevindirir.

22 p-3) Hızlı Geçiniz- Güzel bir diyardı Kayseri. Daha önce Kayseriye helikopterle inmek zorunda kalmıştık. Zenginler diyarı olmuş bu şehir. Belediye başkanlarının başarıları da hayranlık verici. Ve Erciyes in buz gibi suyu. Karadenizin yaylalarını yaşadık bu şehrin dağlarında ama yeşillik bakımından karadenizle kıyaslanamaz. P4-) Biraz Dikkat- Ve nihayet mutlu bir gündü o gün. Oysa çok geçmeden Erciyes dağının eteklerine doğru yaklaşırken ikindi vakti Hisarcık ta bir ölüm salasını dinledik. Kamyonun Hasan vefat etmişti. Bu vefata bir başka vefat haberi daha eklendi. Bir kaç gün önce Belediye başkanının dört yaşındaki küçücük kız çocuğu basit bir su kanalında takılarak boğulmuştu. Bu çocuğun halinin verdiği ızdırapla Ağrı-Diyadin de teröristlerce katledilen bir ailenin trajedisini hatırladık. 6 yaşındaki küçük Canan yıkılan duvarın arasında sıkışmış; bütün vücudu elbiseleriyle beraber kemik dokuya kadar yanmıştı. Otopsi raporunu gözyaşıyla okudum. Bir yanda mutluluklar; öteki yanda da mutluluklar...ama bizim yanımızda kalan hüzün.. M. Bozdağ --Bilgileri Seçme: Bu tür seçmeli okumalarda belli bir bilgiyi arıyorsunuz. Okumadan önce ne aradığınızı bilmesiniz. Bu durumda aradığınız konuya ilişkin bilginin geçtiği noktalarda yavaşlayarak odaklanacaksınız. Aranan Konu: Tembelliğin ne tür zararları olduğu: Hemen herkes tembelliğin kötü olduğunu bilir ve kimse tembel olmayı kabullenmek istemez. Ama acaba kaç kişi gerçekten tembel olup olmadığını araştırmıştır? Tembellik ya zihinsel, ya bedensel ya da her ikisi birden yaşanır. İnsanların büyük bir kısmı zihinlerini, önemli bir kısmı bedenlerini ve yine çok önemli bir kısmı hem bedenlerini hem de zihinlerini çalıştırmazlar. Dinlenmek kastıyla uzun uzun oturmak, televizyon seyretmek, müzik dinlemek, dedikodu yapmak kontrolsüz hayal kurmak gibi işlerle meşgul olan insan bunları yaptığı anda tembellik tuzağına düşmüştür. Oysa hayat duraksamadan devam eden hareketlilik ve aktiflik prensibi üzerine kuruludur. Atomlardan galaksilere kadar;mikroplardan balinalara kadar fıtrata itaat eden bütün mahlukat amansız bir hareketlilik furyasında çırpınır. Anahtar ibare=bakınız tembel ve durağan insanların başlarına neler açılıyor:(aradığınız bilgi burada:) Bedensel tembellik içerisinde olan insanın vücudunda toksik birikimler oluşur. Koşuşturmayan insanın vücudundan zehirli maddeler atılamaz. Dokular yağ bağlamaya ve kilitlenmeye başlar. Hücrelere oksijen ve besin dağılımı iyi yapılamayınca vücut hızla yaşlanmaya başlar. Bunu fiziki güç kaybı, kas zayıflığı, yorgunluk takip eder. Bedensel tembelliğin derecesine göre kireçlenme, zaman içerisinde felç ve daha bir yığın hastalık bedene hücum eder. M. Bozdağ --Sicim okuma-- Bu yazıyı okuyan bir çok insan bu satırların sahibi gibi acılarla büyümüştür. Bir çok gayretli arkadaşımı tanırım. Gayret ederler, didinirler, yırtınırlar. Kader onları hangi sebeplerden dolayı her gün yeni bir başarıya koşturuyor dersiniz? Bunu çok düşündüm. Bana ihsan edilen nimet ikiye katlandığında ya da elimdekileri kaybediverdiğimde düşündüm. Gerçekte biz sadece kendi çalışmalarımızla mı kazanıyor ve kendi çalışmalarımızla mı kaybediyoruz? Oysa kazanmak uğrunda çırpınan nice insanın elleri boştur. İstediklerine kavuşturulan nice insanın elleri de istemedikleri halde boşaltılır. Neden?.. Peygamberimiz(asm) cevap veriyor bu soruya: Nimete teşekkür nimetin gitmesine karşı bir garantidir. İyilik yaptığınız bir insanın nankörlüğü ve ihanetiyle karşılaşırsanız o insanı bir daha iyilik yapılmaya layık görür müsünüz? Hele de her iyiliğiniz karşısında nankörlükle cevaplandırılırsanız... Nankör insan iyiliğin değerini idrak edemeyen, ayaklar altında sürünmeye layık insandır. --Paragraf Okuma-- Kim elindeki nimetin elinde bırakılmasını istiyorsa ihsan edene şükretmesini bilmelidir. Biz Yaratıcımızın ne kadar engin ihsanlarına mazhar oluyoruz. Dünyalar dolusu servetle değişmediğimiz vücut organlarımızın Rabbimizin hediyesi olduğunu çok az düşünüyoruz; hatta bilmiyoruz bile... Bu azaların tatmini için dünyaya serpilen sonu gelmez güzelliklerin ihsan olduğunu en gıpta edilen pek çok büyük insan bile günde bir kaç defacık hatırlıyor. Zihinlerimiz dünyeviliğin acımasız işgali altında inliyor. Saniyeleri kuşatan nimetler karşısında insan bu kadar nankörken, Yaratıcının ne büyük rahmeti ve sevgisi vardır ki ihsanını hala aralıksız devam ettiriyor. Aldığı her nefesten dolayı, havayı ve akciğeri Yaratana şükretmeyenin akciğerleri sökülüp atılmıyor. Çoğu zaman hak ettiği halde kör bir tarla faresine dönüştürülmüyor nankörlük eden.

23 --Kelebek Okuma-- Umumi nimetler Yaratıcının vaadidir. Oysa vakti geldiğinde santim santim hesabı sorulmayacak hiçbir nimet yoktur. Bir de hususi nimetleri düşünelim. Sevimli bir eş ve güzel çocuklara kavuşturulanlar... Zenginlik ve şerefle donatılanlar... Nice nankör insanların ellerinden bunlar parça parça edilerek alınmıştır. Peygamberimizin(asm) buyurduğu gibi Nimete teşekkür etmek nimetin gitmesine karşı bir garantidir. Bile bile kaybetmek böylesi bir nankörlüğün sonucudur. Güzel konuşabilmesine şükretmeyenin bir gün dili tutulabilir. Zekasına teşekkür ile karşılık vermeyenin bir gün beyni dumura uğratılabilir. Güzel yaratılışına şükredebilenin güzelliği de her gün arttırılır. Çok şükür ki şükredebilme kabiliyeti olan varlıklar olarak yaratıldık. Muhammed Bozdağ Hızlı Okuma&Etkili Öğrenme Kavrama Çercevesi Okuma sürecinin tanıma aşamasını kavrama takip eder. Kavrama aşamasında beyin sembollere bağlanan anlamları, imajları tarar ve bulur. Aşağıda bu süreç gösterilmiştir: görülen kelime görülen=hafızadaki, kelime hafızadaki, kelime=imaj Ayı Ayı Resim Görme Çerçevesi Tanıma Çerçevesi Kavrama Çerçevesi Görüldüğü gibi sembollere bağladığımız anlamı veya anlamları taşıyan imajları yakaladığımız anda kavrıyoruz. Eğer sembollerin taşıdığı görüntüleri çağıramazsak kavrama gerçekleşemez. Kavrama en basit düzeyde bir resim, ileri düzeyde ise filmdir. Resimleri filme dönüştüremediğimizde tam kavrama gerçekleşemez. Örneğin Ben+ okula+ gidiyorum. cümlesinde okul, ben ve gitmek eylemi ayrı birer resimdirler. Bunları filme dönüştürebildiğimiz an, okula gitmekte olan ben in yaptığı işin film halinde zihnimizde canlandığı andır. Kavrama yeteneğinin gelişiminde iki boyutu dikkate alacağız: Daha doğru kavrama, daha hızlı kavrama. Bu bölümde yapacağımız çalışmaları aşağıda özetleyelim: Daha Doğru Kavrayabilmek İçin: Okumadan önce inceleme yapacağız Okumadan önce sorgulama yapacağız Karışık kelimelerden anlam çıkartacağız İsim-tarih-rakam-yer bilgilerine özel dikkat göstereceğiz Farklı yazı formatlarına özel dikkat göstereceğiz Eleştirerek, mantık bozukluklarını arayarak okuyacağız Yakalayamadığımız anlamları tahmin edeceğiz Metinde yer alan yön kelimelerine özel dikkat göstereceğiz Okumadan önce okuma amacımızı belirleyeceğiz Zihnimizi yazıların fikir planları- yazı iskeleti konusunda eğiteceğiz Grafiklere-tablolara özel dikkat göstereceğiz Daha Hızlı Kavrayabilmek İçin: Kelime dağarcığımızı geliştireceğiz İmaj çağırabilme yeteneğimizi geliştireceğiz Çok okuyacağız Beynimizi hızlandıran süper sağlık kurallarına uyacağız A. Daha Doğru Kavrama Tanımı: Daha doğru kavrama verilen mesajda geçen doğru resmin veya filmin aslına daha yakın olarak zihinde canlandırılmasıdır. Aldığımız tüm mesajları her zaman yüzde yüz doğru kavramamız yani verilen mesajı aynen algılamamız kesinlikle mümkün değildir. Her zaman verilen mesajla bizim algılamalarımız arasında bazı farklılıklar oluşmaktadır. Bizim yapmamız gereken bu farklılaşmaları, sapmaları asgariye indirmektir. Kavrama yanılgısı özellikle

24 mecazların kullanıldığı anlatımlarda oluşur. Olayı tam ve somut ifadelerle anlatan metinlerde kavrama hatası asgariye iner. Aşağıdaki örneklerde verilen mesajlarla, gerçekleşen kavramaları karşılaştıralım. Bu örnekler doğru kavramanın anlamını daha iyi açacaktır: Söz: Şimdi o tilkiyi hatırlıyorum. Kavranan: O hayvanat bahçesindeki tilkiyi hatırlıyor. Ormanda giderken bir tilki görmüştü; o tilkiyi hatırlıyor. Ben kitap okurken bir tilki resmi görmüştüm, tıpkı onun gibi bir hayvanı hatırlıyor. Tilki gibi kurnaz bir adam vardı; galiba öyle bir adamı kast ediyor. Söz: Uçarak buraya gelin dedi. Kavranan: Bizim kuş gibi uçmamızı istedi. Bizim uçağa binip uçakla gitmemizi istedi. Bizim koşa koşa gitmemizi istedi. Galiba orada acil bir durum var hemen oraya gitmemiz gerekiyor. Hatalı Kavramanın Nedeni: Yukarıda görüldüğü gibi kavrama biçimleri kişilerin zihinlerinde oluşan çağrışımlara göre çok fazla farklılaşabiliyor. Önemli olan, kişilerin kullandıkları kelimelerin anlam çerçevelerinin doğru bilinmesi ve bu çerçevelerin kaçırılmadan sağlıklı şekilde birleştirilmesidir. Kavrama bu yönüyle bir resim bulmacanın parçalarını birleştirmeye benzemektedir. Kavrama doğruluğunun bozulmasının nedeni bazı mesajların kaçırılması veya alınan mesajların zihin tarafından doğru yerlerine yerleştirilememesidir. Bu yönüyle hatalı kavramanın bir çok nedeni vardır. Dikkat kopması, çağrışımın getirdiği bazı kelimelerin kattığı renkler, bakış açısı, neyin arandığı, neyin kişinin değer yargıları arasında önemli veya önemsiz olduğu gibi bir çok faktör vardır. Bunlar devreye girerler ve orijinal mesajın kimliğini değişik renklere boyarlar. Okuma sırasında pek çok bilgi gözümüzden kaçar. Bir ayrıntıyı kaçırdığımızda o ayrıntıyla ilişkili bir başka bilgiyi eksik kavramış oluruz. dolaysıyla aldığımız bilgi düzeyini en yüksek düzeye çıkarmak zorundayız. Dikkat: Ne kadar yavaş ve ayrıntılı okursanız okuyun dikkatinizi aralıksız olarak koruyamadığınızdan bilginin önemli bir kısmını kaçırmaya mahkumsunuz. Okuma hızının artması kavrama doğruluğunu olumlu etkiler. Bununla birlikte okuma sırasında daha fazla ayrıntıyı yakalayabilmek için bazı egzersizleri yapmak zorundayız. Ayrıca okuma esnasında bazı tutum ve düşünme biçimlerini alışkanlık haline getirmemiz gerekir. Aşağıda verilen bir dizi çalışma kavrama doğruluğunu azami düzeye çıkartmakta bize yardımcı olmayı amaçlamıştır. Yapacağımız çalışmalar şunlardır: Çözümü: 1.Okumadan Önce İnceleme Çalışması Yapın Etkili okuma 5 aşamadan oluşur. Bunların ikisi etkin kavrama için okuma öncesi ve ikisi de etkin belleme için okuma sonrasıdır. Bu kural bir bütün olarak söyle ifade edilir: İngilizce kelimeleriyle; Survey, Question, Read, Remember, Repeat; Türkçe kelimeleriyle; İncele, Sorgula, Oku, Hatırla, Tekrarla... İnceleme aşaması soru sorabilmeye temel olabilecek tespitlere ulaşmamızı sağlar. Kitap okuyacaksınız: yazarını, kitabın adını, yayınevini, yayın yılını inceliyorsunuz. Ardından içindekiler, önsöz, son söz bölümlerini okuyorsunuz. Bu arada varsa kitabın her bölümünün sonundaki özetleri okuyorsunuz; tüm sayfaları çevirerek her bölümde yazılanların genel görünümünü inceliyorsunuz. 300 sayfalık normal ebatlarda bir kitap için gerekli asgari inceleme süresi 30 dakika olabilmelidir. Hatta İngiliz yazar Rowntree bu konuda daha da ileri giderek bir saatte okunacak kitabın 30 dakika incelenmesi gerektiğini ileri sürmektedir. Aşağıdaki çalışmaları yapalım: a) Şu anda elinizde olan kitabı inceleyin: Kitabın adını, yayıncısını, konusunu, bölümlerini, bölüm alt başlıklarını, bölüm özetlerini, sayfalarda koyu yazılıp dikkatinizi çekmeye çalışan cümleleri okuyun. Kitabın her bölümünü ayrı ayrı zihninizde canlandırın. Hangi bölüm kaç sayfa? Kitap bir bütün olarak içindekiler bölümü açısından zihninizde nasıl görünüyor? Kitabı bir bütün olarak zihninizde görünceye kadar bu çalışmayı yapın. b)inceleme çalışmasını seminerde size verilen test metinlerini okumadan önce bu metinler üzerinde uygulayın. Metnin başlığını okuyun. Varsa alt başlıklarını, koyu yazılmış kelime veya cümleleri okuyun. Yazı kaç sahife, paragraflar nasıl ayrılmış? Yazının içindekileri henüz tam olarak anlamasanız da yazının genel bir görünümü zihninizde oluştu mu? c)benzer çalışmaları kendi kitaplarınızda, gazete okumalarınızda okuyun. Unutmayın, her zaman önce başlıklar, vurgulanan cümleler, varsa özetler okunmalı ve yazının tamamı görülmelidir. Seminer sunucunuz getireceğiniz kitaplarda bu çalışmayı yaparken size yardımcı olacaktır. 2. Okumadan Önce Sorgulama Çalışması Yapın İncelerken edineceğiniz bilgilere dayalı olarak devamlı sorular soracaksınız. Şurası kesindir; cevap bulmamızı garanti eden sır soru sormuş olmamızdır. Okumadan önce ne kadar çok soru sorabilirseniz, okuduktan sonra o kadar çok cevap alırsınız. Sorularınız ne kadar anlamlı, önemli ve derinse, cevaplar da o kadar anlamlı, önemli ve derin olacaktır. Sürekli sormak suretiyle sorabilme yeteneğimizi geliştirebiliriz. Herhangi bir kitap okuyacaksınız: Yazarını tanıyor musunuz? Yazar, konusu hakkında ne kadar güvenilir olabilir? Yayınevi ne tür eserler yayınlıyor, ciddiyet derecesi nedir? Yayın tarihine göre bilgiler ne derece taze olabilir? Kitabın konusu nedir? Olay hangi açıdan sınırlandırılmaktadır ve anlatılmaktadır? Anlatılan konuda neler biliyorsunuz? Bildiklerinizi ne zaman nasıl öğrendiniz? Bildiklerinizle kitabın konusu arasında nasıl ilişki kurabilirsiniz? Kitabın bölümleri arasındaki bağ ne derece mantıklı ve bu bağlar ne derece kitabın adına bağlanabiliyor? Kitabın hangi bölümü ne işinize yarayacak? Hangi bölümde muhtemelen ne anlatılmaktadır? Bunlara benzer yüzlerce soru sorabilmelisiniz. Bu aşamanın en önemli yanı sistemli çalışmanın kapısını açmasıdır. Unutmayalım: Dimmet, Sistemli düşünmeyi alışanlık haline getirmedikçe tahsilin hiç bir kıymeti yoktur der. Sistemli düşünmek sistemli çalışmakla mümkündür. Bu çerçevede birinci bölümde vurgulanan çalışmaları yeniden yapın.

25 Bu defa incelerken öğrendiklerinizi soruya dönüştürün. Örneğin kitabın adı: Hızlı ve Etkin Okuma. İncelerken bunu gördünüz. Şimdi soruyorsunuz: Hızlı okuma nedir? Nasıl hızlı okunur? Ne kadar hızlı okuyabiliriz? Hepimiz hızlı okuyabilir miyiz? Hızlı okursak bu, derslerimizi nasıl etkiler? Hızlı okumanın zekaya etkisi var mıdır? Zeka düzeyi okuma hızını etkiler mi? Hızlı okuma gözlerle mi yapılır? Hızlı okuyabilmek için beynimizi eğitmemiz gerekecek mi? Bu nasıl olacak? Etkin okuma nedir? Hızlı okumadan farkı nedir? Etkin okursak daha iyi kavrayabilir miyiz? Bu kitapta anlatılanlara güvenebilir miyiz? Hızlı okuma ve etkin okuma bir arada olabilir mi? Kitabın hangi bölümleri hızlı okumayı, hangi bölümleri etkin okumayı anlatıyor? Bu iki bölüm ayrı ayrı mı, yoksa bir bütün içerisinde mi anlatılıyor? Gördüğünüz gibi hızlı, etkin kelimelerinden yola çıkarak bir çok soru sorduk. Bu soruları katlayabilirsiniz. Eğer bu soruları sorarak okuyorsanız kavrama düzeyiniz inanılmaz şekilde artar. Çünkü tam okurken beyniniz bu sorulara otomatik olarak cevap aramaktadır. Cevabı bulduğunda ise hemen beyninizde bir ışık çakmaktadır. Okuyarak daha çok öğrenebilmenin en kestirme yolu, diğer tüm teknikler bir yana burada verdiğimiz incemele sorgulama çalışmalarının okumadan önce mutlaka yapılmasıdır. 3. Karışık Kelimelerden Anlam Çıkarın Beynimiz anlamlara ulaşmak için kelimeleri belli bir sıraya koymak zorundadır. Bu sıralama işleminde tecrübesiz olan bir beyin kavramak için daha fazla süreye ihtiyaç duyacak ve muhtemelen sıralamayı eksik yapacaktır. Karışık sırada aldığımız kelimeleri kullanarak beynimizi bu konuda eğitebiliriz. Karışık sırada alınan kelimelere anlam verebilen ve doğruya yakın anlam çıkarabilen bir beyin, kelimeleri düzgün sırada aldığında anlamı çok daha doğru çıkaracak ve kavrama hızlanmış olacaktır. Bu çerçevede aşağıdaki alıştırmaları yapalım. Her bir örneği çabucak tamamlamaya çalışın. a)dörtten az kelime kullanalım: a)işledi, kızartıcı, yüz, suç b)odur, ne, insan, düşünüyorsa c)arttırır, durmak, hikmeti, aç d)kalkanların, dünya, erken, malıdır e)kalbi, güler, neşelendirir, yüz f)kalbi, güler, neşelendirir, yüz g)sahibini, öfke, çökertir, önce h)biz de, döner, döneriz, dünya ı)ilim, biriktirmektir, öğrenmek, ışık i)kalbe,kalpten, konuşur, sevgi b)dörtten fazla kelime kullanalım: a) insanı, değil, yokluğudur, çokluğu, yılların, ihtiyarlatan, ideal b)öldürür, yıllar, buruşturur, ruhu, fakat, cildi, idealsizlik c)çalışırlar, ve, başarılı, içinde, insanlar, bulundukları, o, yaşar, zamanı, zamanda d)olamaz, insan, bir, önceden, hiç, planlamasını, bir, zaman, yapmayan, önde e)inanmışlardır, tüm, tarihteki, yaptıklarına, adamlar, büyük f)için, demektir, varsa, besleniyor, gelecek, hedefimiz, planlarımız g)kendi, durduğu, insanın, düşünceleridir, üreten, davranışlarını, zihninde, taşıyıp h)durur, stres, akışımızı, bloke,düşünce, eder, zihnimiz ı)çekinir,ve, aşırı, başından, insan, olan, aklı, yemek, uyumaktan i)her, yardımcı, hastalıklar, gelişimine, zaman, olurlar, ruhumuzun c)kelime alternatifleri arasından seçim yapalım: a)okuma... bir göz beyin... 1.hem de 2.etkinliği 3.etkinliğidir 4.aşinalığı 5.hem b)...insan insandır. 1.küçük 2.hedefsiz 3.başarılı 4.hedefi 5.belirli c)... bir dahi çalışın. 1.biz de 2.siz de 3.ne var ki 4.yeter ki 5.olabilirsiniz d)insanlar... şeyde çok sıhhat ve... 1.bir 2.aldanıyorlar 3.iki 4.bu 5.bunlar 6.boş vakittir 7.yararlı vakittir e)nereye... bilen... yol vermek... dünya... çekilir. 1.bir yana 2.önüne 3.için 4.yoluyla 5.kişiye 6.kişiliği 7.gideceğini 8.geleceğini f)allah ın...eserlerine..., yeryüzünü...,... sonra diriltiyor. 1.gazap 2.şaşınız ki 3.bakınız ki 4.nasıl 5. rahmet 6. yeşerdikten 7.öldükten g)insan kalacaktır. Sermayesi çok... Öyleyse onu... kullanmalıdır. Yoksa...heba... 1.ahırette 2.bu dünyada 3.çok uzun 4.çok az 5.boldur 6.sınırlıdır 7.rasgele 8.dikkatli 9.malları 10.ömrü 11.olur 12.çürür h)... insanlar... büyük görürler. Burunları bir karış... yaşarlar... onları... 1.bütün 2.bazı 3.diğerlerini 4.kendilerini 5.yerde 6.havada 7.bu durum 8.küçültür ı)hızlı... yeteneğine... insan, hayatını... yaşar,... meşguliyetlerle zamanını... etmez. 1.karamsar 2.heba 3.önemli 4.gereksiz 5.bomboş 6.dolu7.okuma 8.yürüme9.sahip olan i)çalışmayı..haline.. insanlar ne..insanlardır. Oysa...insanlar kendilerine...ediyorlar. 1.alışkanlık 2.disiplin 3. oluşturan 4. getiren 5.gülünç 6.çalışkan 7.tembel 8.büyük 9.yazık d)aşağıdaki metinde kelimelerin yerleri karıştırılmıştır. Normal hızınızda okuyun ve normal hızınızda kavramaya çalışın: çoğu Erdoğan Özdemir aştı sonunda sıkıntıları dünyevi. çocuğu Güzel bir, hayatı tertemiz aile ve mutlu bir vardı. önüne Dünyevi açılmıştı refah. olarak öğretim başlamak Bir üniversitede görevlisi çalışmaya üzereydi. iki aylık gittiği

26 üzere Askerliğini yapmak Burdur a beri alamamıştım süreden kendisinden bir haber. askerliğini tezkere Sonunda kısa dönem bitirerek aldı. Ailesine sevincini dünya kavuşmanın tattığı o tezkeresinin günde hayatının bilemezdi kendisine verileceğini. Hangimiz günümüzde en sevinçli ebedi saadet mekanlarına başlayacağını yolculuğumuzun bilebiliriz? M.Bozdağ Okuma bitti,şimdi geriye dönmeden şu sorulara cevap verin: Yazıda adı geçen kimdi? Dünyevi sıkıntıları devam ediyor mu? Üniversitede çalışmaya başladı mı? Bu üniversitenin adı belli mi? Burdur a niye gitti? Askerliğini uzun dönem mi yaptı? Ailesine kavuştu mu? Yaşıyor mu? e)aşağıdaki metinde kelimelerin yerleri tersine çevrilmiştir. Zihninizden onları normal konumlarına taşıyın ve anlayın: yolcudur bir İnsan. sefer-i imtihandır uzun bir geçer sırattan haşirden berzahtan kabirden, dünyadan, rahm-ı maderden, alem-i ervahtan, Yolculuk ise. etmelidir telakki asker muvazzaf gidecek bir çabuk dünyadan kendisini İnsan. götürebildi bir şey dünyaya ait kim insanlardan veren dünyaya kalbini bütün uğrunda etmek. Elde kuranlardanım hayalini refahın dünyevi ve ailenin bir mutlu zenginliğin Ben de,. gelmez acı ona ayrılması bizden Onun. doluyuz hüznüyle ayrılığın bir boğulduğumuz hasretiyle biz Ama. çırpınıyordu altında ayaklarımın hayallerim fani bütün çırpındığım uğrunda bendim ve ölen duyduğumda Haberini. dostları en candan Onun. müydünüz düşünmüş hiç bir sonu için böyle Siz onun? düşündünüz mü için Kendiniz? düşünmemiştim Ben. ahiret değeriyle ve bütün dünya değersizliğiyle bütün İşte yüzünde bakmayan aleme ebedi. Okuma bitti. Şimdi şu sorulara cevap verelim: Yolcu olan kimdir? Yolculuk nerelerden geçer? Dünyadan bir şey götüren kimdi? yazar sevinçli mi? Yazar böyle ölmeyi dünündü mü? Dünya değerli mi? İmtihan yeri neresi? 4. İsim-Tarih-Yer-Rakam Odaklı Okuyun Tüm metinlerin en önemli noktaları kim, nerede, ne zaman, ne kadar sorularının cevaplarıdır. Bu soruların cevaplarını vermeyen bilginin neredeyse hiç bir değeri yoktur, eksik ve dolaysıyla yanlış bilgidir. En etkin kavrama bu soruları maksimum düzeyde cevaplandıran kavramadır. Esasen metindeki diğer ayrıntıların çoğu ve zaman harcayarak okuduğunuz pek çok cümle derhal unutulup gidecektir. Şu iki cümleye bakın: Maliye Bakanı vergilerin artacağını söyledi Maliye Bakanı Abdüllatif Şener tarihinden itibaren Tekel ürünlerinden alınan bütün vergilerin %1 artacağını söyledi. Yukarıdaki metinde kavrama yoğunluğu açısından odaklandığınız kelimeler, hafızanızda kalacak olan bilginin yapısını da belirleyecektir. Eğer ikinci cümlede, olayın 1996 yılbaşından itibaren gerçekleşeceği kavranmamışsa, sözün bir asır önce gerçekleşebilmesi muhtemel hale gelir. Eğer %1 rakamı kavranmamışsa, birileri veya siz bu rakamın % 50 olabileceğini düşünebilirsiniz. Vergi artışının Tekel ürünlerine mahsus olduğu kavranmamışsa, tüm ürünler bu kapsama dahil edilebilir. Görüldüğü üzere boş bırakılan kısımların tamamlanması için binlerce anlam alternatifleri oluşturulabilmektedir ki bu durumda aslında kavranan bilginin hiç bir kıymeti kalmamaktadır. Bu nedenle metinlerde bilhassa isim, tarih, rakam ve olay yeri bilgilerine özellikle dikkat etmeli ve bu yolla kavrama doğruluğu düzeyimizi arttırmalıyız. a)aşağıdaki metinde dikkat edilecek bilgiler gösterilmiştir. Bu çerçevede okuyunuz: Yıl 1986, bir kış mevsiminde arkadaşım Yaşar Okuyan ve İbrahim Avşar ile birlikte Kastamonu ya doğru yola çıktık. Ilgaz dağlarına doğru yaklaştığımızda kışın şiddetli soğuğunda bembeyaz kesilmiş tepelerde beyaz çarşaflara bürünmüş dev çam ağaçlarıyla karşılaştık. Söğütlü Köyü yakınlarından geçerken bir trafik kazasına rast geldik. Saat yanılmıyorsam civarıydı. Akşamın karanlığında olanlar yeterince net olarak seçilemiyordu. Görebildiğim kadarıyla bir taksi yokuş aşağı giderken kamyonun arkasına çarpmış ve altına girmişti. Taksiden feryatlar yükseliyordu. İki kişinin taksinin arka kapılarını açıp çıkmaya çalıştığını gördüm. Taksinin ön tarafı kamyonun altında iyice ezilmişti. Bu olay bana bizdeki trafik kazalarının yoğunluğunu hatırlattı. Her gün Türkiye nin yollarında ortalama 15 kişi ölüyor. Bir bu kadar da yaralanıyor. Bu dehşetli bir vahşet. Uzatmayalım elimizden gelen yardımı yaptık. Şükür ki bu sefer ölen yoktu. Sadece yaralananlar vardı. Taksideki adı Salih gedik olan şoför ile yanında oturan eşi Nermin Gedik kırılan camların yüzlerini parçalaması nedeniyle yaralanmışlardı. Sorular: Olayın konusu nedir? Olay hangi yıl gerçekleşti? Nerede gerçekleşti? Hangi mevsimdi? Ölen var mıydı? Hangi köyün yakınlarında? Ölümler nerede oluyor? Kaç kişi hangi zaman periyodunda ölüyor? Kaç kişi yaralandı? Adları nedir? Kaç kişi yolculuğa çıkmıştı? Adları belli mi? Hangi araçlar çarpıştı? b)normal okumalarınızda isim, tarih, olay yeri ve rakam bilgilerinin altını çiziniz. Bir süre devam edeceğiniz bu çalışma bu tür bilgilere özel önem vermenizi alt şuurunuza öğretecektir. Aşağıdaki metinde isim, tarih, rakam, olay yeri bilgilerinin altını çiziniz: HAKKI DEDE ANKARA (Zaman)- Milli Eğitim Bakanlığı, 'Bilgisayar Deneme Okullarının Yaygınlaştırılması Projesi' ile 'Uzaktan ve Bilgisayar Ortamlı Eğitim Projesi 'adı altında 2 ayrı proje başlattı. 2 milyar 475 milyon 688 bin dolara mal olacak birinci projenin 240 milyon 128 bin dolarını Türk Hükümeti karşılarken 2 milyar 235 milyon 560 bin doları dış kaynaklı kredi olarak temin edilecek. Bilgisayar Ortamlı Eğitim Projesi ise 4 milyar 247 milyon 687 bin doları Türk Hükümeti katkısı, 2 milyar 738 milyon 680 bin doları dış kaynaklı kredi olmak üzere 6 milyar 986 milyon 376 bin dolara mal olacak. İki proje toplam 8 milyar 681 milyon 936 bin dolara mal olacak. Projelerle yakından ilgilenen yerli ve yabancı şirketler hazırladıkları teklif paketlerini hükümet ve Milli Eğitim Bakanlığı'nın ilgili birimlerine sunmaya başladılar. Kullanılacak dış kaynaklı krediler dolayısıyla uluslararası ihalelere açık olacak projelerle Microsoft, Apple, Intel gibi dünya çapındaki bilgisayar devlerinin de ilgilendiği ileri sürülüyor. Söz konusu projeler ile okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında bilgisayarlı

27 eğitime geçilmesi ve her öğrenciye bir bilgisayar kazandırılması planlanıyor. Ancak bilgisayar teknolojisinin hızla değiştiğini dile getiren uzmanlar, devlet eliyle gerçekleştirilerek toplu bilgisayar alımlarının ülkeyi bilgisayar çöplüğü haline getireceğine dikkat çekiyorlar. NOT: aynı çalışmayı gazete veya kitap okumalarınızda kendinizi tatmin edici düzeye gelinceye kadar yapın. 5. Farklı Yazı Formatlarına Dikkat Edin Benzer olanlar arasında farklı olan fark edilebildiğinden daha etkin kavranmakta ve bellenmektedir. Bu durum da kavrama doğruluğu düzeyini etkilemektedir. Yazarlar çoğu zaman okuyucularına yardımcı olmak için metinlerinde özel ve farklı formatlar kullanırlar. Eğer normal bir metinde koyu, italik, altı çizili veya tırnak içinde yazılmış kelimeler görülüyorsa bunların özellikle hazırlanmış olduğunun bilincinde olunmalıdır. Okuma esnasında tam o kelimelere özel bir ilgi gösterilmeli, en önemli anlam vurguları o kelimelerde aranmalıdır. Aşağıdaki metinde böyle bir çalışma yapılmıştır. a)dikkat etmemiz beklenen kelime veya ibarelere özel ilgi göstererek okuyalım: Bu insanları anlamak çok güç. Amerika da yapılan bir araştırmayla insanların dikkatini çeken konuların tespiti amaçlandı. Araştırma sonucunda insanların kesin dikkatini çeken hususlar şöyle tespit edildi: Şiddet, zenginlik, sağlık, şöhret ve cinsellik. Bu beş unsurun her birinin yer aldığı bir film ürettiğinizde gişe rekorları kırabilirsiniz. Bu yüzden filmlerde cinsellik, cinayet, sağlık sorunları, zenginlik hep bir arada işlenmektedir yılında bir film seyretmiştim. Adı Holywood Kaplanları idi. Filmi seyrettirmek için bütün cezbedici unsurlar kullanılmıştı. Acaba bu cazibenin insanlara bir faydası var mı? Hayır. İngiliz Arnold Beneth in Günün 24 Saatini Yaşamak adlı kitabı okuyunca bunu daha iyi anladım. Hayal ülkesine dalıp kendimizi aldatmaktan başka bir işe yaramıyor yaptığımız. Tembel insanları hayat tatmin etmiyor ve sinema ekranlarına yansıtılan hayalle kendilerini tatmin etmeye çalışıyorlar. Sonuçta tatminsizlik artıyor. Sonuçta kaçınılmaz olarak bir bunalım kuşağı doğuyor. Emin olun televizyon olmasa bir çok insan günlük bunalımları arasında boğulacaktır. 100 yıl önce televizyon mu vardı? Televizyon bütün hayatı kuşatıyor ama suç ve intihar da her geçen gün katlanarak artıyor. b)kitap veya gazete okumalarınızda zihninizin özellikle dikkat etmesini istediğiniz bu tür metinleri tarayınız. Özel ve farklı formatlı kelimelerin altlarını çiziniz. 4. Eleştirin, Mantık Bozukluklarını Bulun Aktif zihin metin içeriğini daha yoğun ve doğru kavramaktadır. Zihin aktivitesini arttıran en önemli faktörlerden biri eleştirebilme ve mantıksal ilişkileri yakalayabilme yeteneğidir. Okuma bir imajinasyon sürecidir. Okuyucunun zihninde bir dizi film oluşur. Eğer kişi roman okur gibi kendini kaybeder ve okuduğu metnin oluşturduğu hayali filmi takip etmekle yetinirse pasif imajinasyon yapmış olur. Pasif imajinasyon, televizyon seyretmeye benzer şekilde zihnin yeteneklerini köreltmektedir. Okuma sırasında okuduğumuz metne ilişkin eleştirel ve mantıksal değerlendirmeler kavrama düzeyinin arttırılması için son derece önemlidir. Bu çerçevede aşağıdaki metni okuyunuz ve mantık hatalarını, çelişkileri tespit ediniz: Çok sayıda konu üzerinde kısıtlı bir zaman sürecinde karar almakla yükümlü olan örgütler için zamanın etkin kullanımı önemli değildir. Ancak yasama meclislerinde zamanın kullanımının farklı boyutları vardır. Bir yandan gündemlerindeki binlerce işi belli bir dönemde bitirmek zorundadırlar, değer yandan bu işleri tartışmaları şart değildir. Çünkü milli ve milletlerarası politikaların oluşumu parti içinde ve partiler arasında, toplumum ilgili ve etkilenen gurupları arasında, bilim adamları ve teknik uzmanlar arasında bir dizi tartışma ve görüş alışverişi gerektirdiği için bol zaman bulunabilir. Ancak yasama sürecinde gereğinden fazla zaman harcanmasına yol açan bazı işler söz konusudur. Rutin olarak yapılan ve daha az zamanda yapılması halinde yasamanın zaman kullanımı açısından çıktısını etkilemeyen oylama ve yoklama işlemleri bu çerçevede dikkate alınmalıdır. Türkiye Büyük Millet Meclisi nde çeşitli oylama ve yoklama şekilleri söz konusu olmuştur. İçtüzüğe göre Türkiye Büyük Millet Meclisi nde işaretle oylama, açık oylama ve gizli oylama olmak üzere üç tip oylama yapılmaktadır. açık oylama üyelerin el kaldırmaları veya tereddüt halinde ayağa kalkılarak sayılma suretinde;, gizli oylama üzerinde üyelerin ad, soyad ve seçim çevrelerinin yazılı olduğu oy pusulalarını kutuya atmaları; elektronik oylama mekanizmasının çalıştırılması veya üyelerin adları okunarak kabul, ret veya çekimser şeklinde oylarını yüksek sesle söylemeleri ve böylece oyların Divan Üyelerince kaydedilmesi yollarından biriyle, İşaretle oylama ise üzerinde hiçbir işaret bulunmayan yuvarlakların kürsüden kutuya atılması suretiyle yapılmaktadır. Benzer bir çalışmayı aşağıdaki metin üzerinde yapınız: Bu defa sayı, isim ve olay yeri bilgilerine özellikle dikkat ediniz tarihinde Orta Doğu Teknik Üniversitesinde teneffüs esnasında Salih Benekli ile insanoğlunun kapasite zenginliği üzerinde sohbet ediyorduk. Söz, insanın fizyolojik bedeninin çalışma düzeninden, beyin kapasitesine, inanın ruhsal kimliğine kadar bir çok konu arasında dolaştı. Hafıza, telepati, durugörü, hipnoz, meditasyon, dikkat, analiz, deha gibi bir çok kavramı tartıştık. Konuşma esnasında saat sıralarında Felsefe Bölümü öğrencisi Yaşar Yılmaz da bize katıldı. Anthony Robbins in Sınırsız Güç kitabından, Jack Ansign Addington ın Yüzde 100 Düşünce Gücü kitabına kadar bir çok kitabı birlikte eleştirdik. Sohbetle, ilginç gerçekleri hatırladık beraberce. İnsanların beyin kapasitelerinin kullanımına ilişkin tespitler her dönem değişiyordu larda kapasitenin % 30 unun, 1980 lerde %20 sinin ve 1990 larda %!0 unun kullanıldığı sanılıyordu. Beyin son bir kaç yılda çok daha doğru tanımlandı. Kafatasımızın içinde 15 milyar nöron varmış ve biz gerçekte potansiyelimizin sadece binde birini kullanıyormuşuz.

28 Ayrıca insanların %80 inin dikkat yeteneği zayıfmış. Bu kadar çoğunluk her duyduğuna ölçüp biçmeden inanabiliyormuş. Bu yüzden asılsız iftiralar mutlaka etkili oluyormuş. Yine bu yüzden insanlar birbirlerini çok iyi anlıyorlarmış. Kütüphanedeki konuşmamız çok uzamıştı. Yaşar ile Salih çalışmaya devam etti. Ben saat da ayrıldım. Kemal Kara nın günlüğünden... 1.Okuduğunuz yazıda tespit ettiğiniz mantık hatalarını yazınız. 2.Yazıda geçen sayısal bilgileri(tarih ve sayılar) yazınız. 3.Yazıda geçen isimleri yazınız. 4.Yazıda geçen olayları, (olay tasviri ve konular fikirleri) yazınız. 5. Yakalayamadığınız Anlamları Tahmin Edin a)aşağıdaki metinde boşlukları tahmin ederek doldurunuz. Tembelliğin ne ol... ve insanların başına nasıl çoraplar ör... düşündünüz mü? Bu s... çok mu çocukça? Hemen her... tembelliğin kötü ol... bilir ve kimse t... olmayı kabullenmek...mez. Ama acaba kaç... gerçekten tembel olup olmadığını a...tırmıştır? Tembellik ya zihinsel, ya bedensel ya da her ikisi b... yaşanır. İnsanların büyük bir kısmı z...ini, önemli bir kısmı b... ini ve yine çok önemli bir kısmı hem b... hem de z... çalıştırmazlar. Dinlenmek kastıyla uzun uzun otu..., televizyon...k, müzik d..., dedikodu y...k kontrolsüz hayal k... gibi işlerle meşgul olan insan bunları y... anda tembellik tuzağına d...ür. Oysa hayat duraksamadan d... eden hareketlilik ve aktiflik prensibi üzerine kuruludur. Atomlardan galaksilere kadar; mikroplardan balinalara k... yaratılışa itaat eden bütün varlıklar amansız bir har...lik. furyasında çırpınır. Bakınız tembel ve durağan i... başlarına neler açılıyor: Bedensel t... içerisinde olan i... vücudunda toksik birikimler oluşur. Koşuşturmayan insanın v... zehirli maddeler atılamaz. Dokular yağ b... ve kilitlenmeye başlar. Hücrelere oksijen ve besin dağılımı iyi yap...ca vü... hızla yaş... başlar. Bunu fiziki güç kaybı, kas zayıflığı, yorgunluk t... eder. Bedensel...ğin derecesine göre kireçlenme, zaman içerisinde felç ve daha bir yığın h... bedene hücum eder. Zi... t...k aktif düş..., zihni kontrolsüz olarak harici ve dahili telkinlerin tesirine bırakma durumudur....insel t... alışan kişi bey... sinirsel bağlantılarını aktif bir şekilde kul... için zeka...ler. Bu egzersizi normal metinler üzerinde uygulayın: Birer kelime atlayarak okuyun ve kavrama düzeyinizi kontrol edin. Kelime atlayarak okurken beyninizin ne anladığını sürekli sorgulayın. Bu çalışmayı biraz tekrar ettikten sonra bu defa cümleleri atlayın. Bir cümleyi okuyun diğerini geçip gelen cümleyi okuyun. Ne kavradığınızı sorgulayın. b)aşağıdaki cümleleri uygun kelimelerle tamamlayınız. -Bizi çağırıyorsunuz. Ama üzgünüz yarın... -Ben... sabah saat 5.00 te... -Onlara çok kızıyorum. Sonunda... kavga... -Boşuna... Onlar... ikna... -Ben asla TV... Çünkü... köreltiyor. -Başım... ilaç...? -Bana kalırsa oraya asla... -Emrediyorum.... kitabı...! -Beni dinleseydin bu olaylar... -Ohh! Bugün hava... c)aşağıdaki cümleleri okuyarak değerlendiriniz ve olayın ayrıntısını tahmin ediniz. -Kafam karıştı, bu yemek sanki bozuk. -Arıyorum, bulamadım. Girerken ayakkabılarımı buraya bırakmıştım. -Çabuk gaz maskesi alın. Pencerelerinizi kapatın. Bodrumu hazır tutun. -Çarpıştılar. Yardıma gidiyorum. Sen hemen ambulans çağır. -Allah ın biliyorsun, topraklarımız çatladı. Bu bahar, bu yaz. Allah ım -Izgara hazır mı oğlum. Kömürleri dumanlandırdın mı? 6. Yön Kelimelerine Özel Dikkat Gösterin -aşağı yukarı/yaklaşık/ortalama/hemen hemen: kendisinden sonra gelecek olan ölçünün, büyüklüğün veya fikrin kesin olmayan, yakın bir değerde olduğunu ifade eder. -bilakis/tam tersine/aksine/oysa/halbuki: bu kelimelerden sonra daha önce geçenin aksine bir fikrin geleceğini gösterir. -hususan/özellikle/bilhassa/hassaten: bir çok faktör arasında en fazla öneme sahip olan bir faktörün bu kelimeden sonra geleceğini belirtir. -yani/başka değişle/diğer ifadeyle/demek istiyoruz ki: biraz önce ileri sürülen fikrin yeniden tekrar açılarak ifade edileceğini gösterir. -sonuçta/böylece/bu yolla/dolaysıyla/öyleyse/binaenaleyh/bundan ötürü/bunun için: önce ifade eliden olaylar veya nedenlerin bir sonucu veya sonuçları bu kelimeden sonra gelecektir. -ama/rağmen/karşın/fakat/ancak/yalnız/lakin: önceki fikrin tam zıddı bir fikir bu kelimelerden sonra gelecektir. -kesinlikle/katiyen/asla/mutlaka/muhakkak ki: emin olunan doğruluğu veya yanlışlığı şüphesiz olan bir fikir bu kelimelerden sonra gelecektir. -sonuç olarak/kısacası/özetle:buraya kadar anlatılan fikirlerin ve bilgilerin bir hülasası burada anlatılacaktır. -mesela/örneğin:ileri sürülen bir fikir delillendirilmek veya mantık tarafından anlaşılmasını sağlamak amacıyla örneklendirilecektir.

29 -her ne kadar/yine de/olsa da:kendinden önce gelen bir fikrin doğruluğu biliniyor olsa da en az onun kadar veya onun doğruluğuna rağmen bir başka doğru ileri sürülecektir. 7. Amaçlı Okuyun Okumanızın bir amacı varsa kavrama düzeyiniz en üste çıkacaktır. Kafasındaki bir sorunun cevabını arayan okuyucu amaçlı okuyan okuyucudur. Buna göre aşağıdaki alıştırmaları yapalım: Verilen metni, üstündeki sorunun cevabını bulmak amacıyla okuyalım ve altta belirtilen yere cevabı yazalım: Soru: Kim faksla banka dolandırdı? Metin: (Zaman ) Hayali araç plakaları üzerine düzenlediği hasar tespit belgeleri ve ödeme emirlerini bankaya fakslayan Ahmet Kalyoncu, 3 ayrı tarihte muhtelif rakamlarda parayı kendi hesabına aktardı. Kalyoncu, bir dosya kağıdına ödeme emrini yazdıktan sonra Guneş Sigorta'ya ait logo ve genel müdürün imzalarını yapıştırdı. Kalyoncu, böylece faksın genel müdürlükten gönderilmiş gibi anlaşılmasını sağladı. Faksın kayıtlı numarasını da Güneş Sigorta'nın genel müdürlük numarası ile değiştiren Kalyoncu, çevirdiği dümenin anlaşılmamasını sağladı. Cevap: Ahmet Kalyoncu Soru: Uçak kazası nerede oldu, kaç kişi öldü? Metin: (Zaman ) Endonezya'nın tatil beldesi Bali'den kalkarak Tayvan'ın başkenti Taipei'ye gitmekte olan Çin Hava Yolları'na ait, yolcu ve mürettebatla birlikte 197 kişinin bulunduğu Airbus 300 tipi uçak, uluslararası Can-Kay-Sek Havalimanı'na inişte piste çakılarak alev aldı. Görgü tanıkları, uçağın, çakılmadan önce de en az üç apartmana çarptığını belirtiyorlar. Uçağın çarptığı binalardan da bir çok yaralı insanın hastaneye kaldırıldığı dile getirildi. Kazaya, sisli havanın sebep olduğu kaydediliyor. Cevap: Can-Kay-Sek hava alanı, 197 kişi 8. Önce Ana Fikirleri Bulun Önce ana fikri bulursanız, diğer tüm fikirler ona bağlanacak ve böylece daha fazla bilginin bilincinize çıkması sağlanmış olacaktır. Ana fikirlerin aranacağı yerler, metnin büyüklüğüne göre değişir. Kitabın bütününün ana fikrinin yanı sıra her bölümünün ve her paragrafının ana fikri vardır. Kitabın bütününün ana fikri adında ve giriş bölümünde saklıdır. Her bölümün ana fikri de bölüm başlıklarında veya bölüm girişlerinde yer alır. Paragraflara gelince, yazarlar ana fikirlerini paragrafların ya başında, ya ortasında ya da sonunda yerleştirirler. Bazı yazarlar da ana fikrin cümleler arasında gizlenmesini uygun görürler ve okuyucuların bunları bulmalarını beklerler. Bu nedenle yazarları önceden tanımamız ve anlatım sitilleri hakkında bilgi sahibi olmamız işimizi kolaylaştıracaktır. Şimdi aşağıdaki çalışmaları yapalım: a)aşağıdaki kitap veya bölüm adlarının nasıl bir ana fikir taşıdığını belirtiniz: Kitap Adı: Büyük Düşünmenin Büyüsü, Yazan Dr. David J. Schwartz Ana fikir: Büyük düşünme insanın büyük başarılara ulaşmasının yoludur. Kitap Adı:İçindeki Devi Uyandır, yazan Anthony Robbins Ana fikir: Bölüm Adı: Kendi Mazeret Hastalığını Tedavi Et Ana fikir: Bölüm Adı: Tutumlarınız sizden yana olsun Ana fikir: b)aşağıdaki paragrafta ana fikir koyu yazılmıştır. Önce ana fikri sonra diğer fikirleri okuyup kavrama farkınızı gözlemleyiniz. Bilim ile, bilgi şeklinde ifade edilebilecek ilim arasındaki ayırımı ortaya koymamız gerekir. İlim (bilgi-knowledge), bilimi (science) içeriyor olmakla birlikte bilim ilmi kapsamaz. Kaynakları ilahi ve nakli de olabilen ilim sınırlılıkları reddettiği halde bilim ve bilime dayalı ilim (bilgi) ancak belli kalıplar çerçevesinde alınmış olmak zorundadır. Bilim bir düzenliliğin ifadesidir ve ifade edildiğinde bu düzenlilik insanlar tarafından rahatlıkla kavranılabilir. İlim de bir düzenliliğin veya mutlak gerçekliğin ifadesi olabilir ama bilimin kapsamını aştığı noktadan sonra kavranılmaları güçleşir ve inancın konusu olur. Bilimin kavrayış ve ifade kapsamının önemli felsefi akımlardan biri olan pozitivizm ile iyice sınırlandırıldığını görüyoruz. Pozitivizmi(olguculuk) literatüre ilk getiren Fransız Aguste Comte tur. Comte un pozitivizminde Doğrudan deneyle sağlanamayan bilgi metafizik veya teolojiktir. Duyularla alınamayacak hiçbir şey bilgi ve tecrübe konusu yapılamaz. Varlık aleminde psikolojiye yer yoktur ve psikoloji biyolojiyle açıklanır. Comte göz, kulak, burun, dil ve ten dışında bir yolla algılandığı ileri sürülen hiç bir gerçeklik olmadığını ileri sürer ve ilmin (bilginin) sadece duyularla algılanabilen ve deneylenebilen olgular dışında hiç bir şeye dayandırılamayacağını savunur. Bu kapsam dışında var olan ilim Comte a göre ya metafizik ya da teolojiktir. Bu gerçekleri tam olarak görmemizi engelleyen yaklaşım günümüze kadar çeşitli değişimlere uğramış olsa da kökenlerini hala korumakta ve bilim son zamanlardaki çatırdamalarla birlikte pozitivizmin kalıplarıyla sınırlı kalmaya devam etmektedir. Görüldüğü üzere, bilim bilimsel araştırmalara dayalı olarak üretilen elle tutulabilir, gözle görülebilir veya denenebilir bilgiyi kapsadığı halde bilgi, kaynağı ne olursa olsun her türlü bilgiyi kapsar. c)aşağıdaki paragrafların ana fikirlerini söyleyin: P-1: Başarmak istiyorsunuz. Gerçekten istiyor musunuz? Yani istediğiniz zaman heyecan duyuyor musunuz? Eğer heyecan duyuyorsanız gerçekten istiyorsunuz demektir. O zaman emin olun sonunda başaracaksınız: Ana fikri: Eğer insan bir işi başarmayı heyecan duyacak derecede isterse başarır.

30 P-2: Kardeniz bölgesini gördünüz mü? Her taraf yemyeşil. Bir gidip görün. Heyecan duyacaksınız. O güzellikleri keşfettiğinize pişman olmayacaksınız. Ana fikri: P-3: Yine bir cinayet. Yine bir intihar. Yine bir kaza. Bunlar neden gündemden hiç düşmüyor. Duygularımızı nasıl etkilediklerine bakın. Psikopat olduk. Hayata bu yüzden hep karamsar bakmaya başladık. Sonunda bunlar hayatımıza yansımaya başladı. Enerjimiz tükeniyor. Ana fikri: 9. Zihninizi Fikir Planları Konusunda Eğitin Plansız yazılarda fikirler karmaşık bir yapıda verildiğinden sistemli kavranmaları zordur. Ancak ilmi ve fikri metinler, ders kitapları ve başarılı yazarların bilgi kazandırma amacı taşıyan yazıları genellikle sistemlidir. Zihnimizi sistemleri kavrama konusunda eğitmemiz gerekmektedir. Bir metin ana fikir-yardımcı fikirler, deliller ve örnekler den oluşan bir plan izler. Tüm bilgileri kavrayabilmek ve onları yerli yerlerine koyabilmek gelişmiş bir fikir planı çözümleyebilme yeteneği gerektirir. Aşağıdaki örneğe bakalım: İnsanları inka etmeye çalışırken dikkat etmeniz gereken bazı kurallar vardır. Bunun için size iki temel yol öneriyoruz: Öncelikle dinleyenlerin gururlarını rencide etmemeniz gerekir. Bu yolda tavsiyelerimizi özetlemek istiyoruz: Öncelikle dinleyenleri asla eleştirmemelisiniz. Aksi taktirde karşınızdaki kişinin hatasını açığa çıkarır eleştirirseniz ego su yaralanır. Böylelikle o kişinin sizden nefret etmesine ve ya sizi dinlemekten vazgeçmesine veya kendi fikrini destekleyecek deliller aramasına yol açarsınız. İkinci olarak gerektiğinde kendi hatalarınızı hemen kabul etmelisiniz. İnsanlar kendi eksiklerini görmeye isteksizdirler. Siz kendi eksiklerinizi görürseniz onlarda kendileri hakkında bu isteği oluşturursunuz. Hatalarınızı reddederseniz muhataplarınız da kendilerininkileri reddederler. Dahası sizin reddiniz egonuzu koruduğunuz anlamına gelir. Üçüncü bir nokta tartışmadan kaçınmaktır. İnsanlarla evet-hayır kilitlenmesine girdiğinizde tartışmaya başlarsınız. İşin içine duygu girer ve herkes şerefini kurtarmak için doğruluğunu ispat için çırpınır. Tam bu anda ya tartışmayı sürdürmeyerek konuşmayı kesin ya da uygulanabilirse çözüm tutumunu kullanın. Çünkü eğer amaç karşıdaki insanı kazanmaksa tartışma kesinlikle her iki taraf için de mağlubiyetle sonuçlanır. Son bir noktayı daha vurgulayalım: Sizi dinleyenlere asla hayır dedirtmeyin. Yanlış bir fikir, değerlendirme veya bilgi ileri sunularak size bir teklif yapıldığında asla doğrudan hayır cevabını vermeyin. Eğer kişi başkalarının düşüncesini size aktarıyorsa hayır diyebilirsiniz. Ama eğer başkalarından alıntılasa da kendisinin de kuvvetle benimsediği bir yaklaşım ise hemen hayır demeyin. İkne ediciliğinizi etkileyen ikinci nokta görünüşünüzün etkileyici olmasıdır. İnsanlar sizi ilk gördükleri izlenimleri her zaman sizinle birlikte hatırlarlar. İlk verdiğiniz izlenim tüm hayatınız boyunca sizi tanımlamaya devam eder. Görünüşünüz insanların en az % 80 i için sizin ne kadar dinlenilmeye değer veya güvenilir olduğunuzun göstergesidir. Bu çerçevede öncelikle enerjik görünmelisiniz. Yorgun görünen insanlar yavaş, tutuk ve donuk konuşurlar. Heyecan eksikliği nedeniyle inandırıcılıkları zayıftır. Görünüşleri sanki inanmadıklarını söylediklerini düşündürmektedir. İkinci olarak temiz giyinmelisiniz. İnsanın dış görünüşü iç görünüşünün aynası olarak algılanır. İç görünüşün en önemli yansıması yüz hatları ve vücudun genel duruşu olsa da izleyici ilk anda en az bunlar kadar kişinin giyimine ve temizliğine dikkat eder. Düzgün tıraş, bembeyaz parlayan dişler temizliğin ve asilliğin ilk işaretlerindendir. Buna paralel olarak düzgün ütülenmiş yani görünümlü takım elbise, boyalı sağlam ayakkabı, sıra dışı olmayan renkler önemli giyinme faktörüdür. M. Bozdağ- Toplum Önünde Güzel ve Etkili Konuşma Seminerinden notlar. Plan:Konu: İkna Edicilik. 1. Gururları rencide etmemek -asla eleştirmeyin -hatalarınızı hemen kabul edin -tartışmaktan kaçının -asla hayır dedirtmeyin 2.Etkileyici görünüş --enerjik görünün --temiz giyinin 10.Grafiklere-Tablolara Dikkat Edin Metinlerde grafiklerin, tabloların çok önemli bir rolü vardır. Bunlar a) Sayfalar dolusu bilgiyi küçük bir alana sıkıştırmışlardır. b)bu tablolardan bilgiler arasındaki ilişkiyi, bilginin bütünlüğünü çıkarmak çok daha kolaydır. c) Bu tablolar beynimizin hem sağ hem de sol lobunu birlikte kullanmamızı ve böylece zihin etkinliğimizi bir kaç kat arttırmış olarak öğrenmemizi sağlarlar. Okuduğumuz metinde yazarın bizim için grafikler, tablolar, şekiller, resimler, çizimler hazırlaması büyük bir fırsattır. Emek gerektiren bu tür bölümlerde duraklayarak üzerlerinde çalışmamız ve anlam çıkarmamış gerekmektedir. İlgili şekilleri buraya koymadık. b) Daha Hızlı Kavrama Tanımı: Bilindiği gibi kavrama masajın taşıdığı imajın zihinde canlanması olayıdır. Film veya resmin canlanmasının gecikmesi, kavramanın gecikmesi anlamına gelmektedir. Herhangi bir kelimenin anlamı zihinden çağrılmaktadır. Çağırdığınız kelimeyi biliyorsunuz, tanıdık bir kelime olduğundan eminsiniz ama hangi anlama geldiğinin bulunması için en az 1-2 saniye beklemektesiniz. Bazen yabancı dilde kelimelerin anlamlarını hatırlamaya çalışırken bu gecikmenin iyice arttığını fark ederiz. Hatta arkadaşlarımızın isimlerini hatırlarken bile aynı durum söz konusu olabilmektedir. Kavrama hızında yavaşlık olanlar yavaş okurken bunu fark edemeyebilirler ama hızlarını arttırdıklarında kavrama yavaşlığı kendini belli edecektir. Yani anlam, alınan mesajdan bir kaç saniye sonra gelecektir. Nedeni: Kavramanın aslında bir diğer tanımı da hatırlamadır. Çünkü kavrayan kişi ancak zihninde yerleşik olan önceki mesajları hatırlayarak, onlarla yaptığı karşılaştırma sonucunda kavramaktadır. Önceki mesajlarla karşılaştırmak da öncekileri hatırlamayı gerektirmektedir. Kavrama hızının yavaşlamasının temel nedeni zihnin çalışma hızının olumsuz

31 etkilenmesi ve yavaş çalışmasıdır. Kitabınızın son bölümünde genel hafızanızı nasıl arttıracağınız anlatılmıştır. Tüm genel hafıza teknikleri aynı zamanda kavrama hızınızın ön önemli çözümünü oluştururlar. Kavrama hızı tamamen beynin çalışma hızıyla ilgili bir konudur. Beyni eğiterek bu sorunu aşacağız. Ancak Süper Sağlık bölümünde anlatılan engellerimiz varsa her zaman bu problem varlığını sürdürecektir. Dikkat edin: Uykulu olduğunuz zaman, karnınız fazla tok olduğu zaman, temiz oksijen soluyamadığınız zaman, canınız sıkıldığı zaman beyniniz iyi çalışıyor mu? Hayır. Bu yüzden seminerlerimizde bazen çok iyi bir performans sergilersiniz. Bazen beyninizin yavaş çalıştığını hissedersiniz. Kitabınızın diğer bölümlerinde anlatılan faktörleri burada özetleyelim: 1.Yerleşik İmaj Zayıflığı: Kavrama esnasında beynimiz sembolleri değil, sembollere bağlı imajları taramaktadır. Bu imajlar zihnimizde mevcut değilse bunları kavrayamayız. Eğer bunlar zayıf yerleşmişse o taktirde onların bulunması daha fazla zaman gerektirecektir. Örneğin: kedi kelimesini hemen tanıyacaksınız. Van kedisi, Ankara kedisi denildiğinde kavramanız biraz daha gecikecektir. Ya Kuala Lumpur kedisi denildiğinde... Şimdi şu hayvan isimlerine bakınız: Hepsini aynı hızda kavrayabilecek misiniz? baykuş, bıldırcın, ağaçkakan, kırlangıç, bukalemun, yeşil şebek, ağustos sineği, yengeç, kalamar, mürekkep balığı... Dikkat edin az gördüğünüz isimlerin resimlerini veya filmlerini canlandırmanız zaman almakta ve güçleşmektedir. Şu iki cümlenin hangisinin daha kolay filme dönüştüğünü sorun: yüz tane kedi adamın yüzünü tırmalıyordu. Bin tane minnacık alfit, ayaklarıyla adamın yüzünü tırmalıyordu. Çoğunuzun cevabı ilk cümle olacaktır. Çünkü kedilerin ve tırnaklarının resimleri zihninizde daha yoğun mevcuttur. 2.Beyni Hıza Alıştırmama: Beyin hızlı kullanılabilecek halde iken onu hızlı kullanmazsak yavaş çalışma alışkanlığını korur. Gevşek yaşayanların beyinleri de gevşek çalışacaktır. Dolaysıyla hızlı düşünme, hızlı sonuçlara ulaşma yeteneklerinin ardında bu tür çalışmaları çok yapmak yatar. Tıpkı tanıma yeteneğinde olduğu gibi kavrama yeteneğinde de beynin hızlı çalıştırılması gerekmektedir. 3.Beyin Hızını Kösteklemek: Tıpkı tanıma yeteneğinde olduğu gibi kavrama hızımızı da yavaşlatan bir kısım tutum sorunlarımız vardır. Bunlar zihin sağlığımızı tahrip ederler ve zihnimiz yavaş çalışır. Her türlü stres, uykusuzluk, fazla yemek(dolu mide), oksijeni eksik ortamda yaşamak veya diyaframatik soluma yapamamak, çok durgun ve hareketsiz yaşamak gibi tutumlar kesin olarak beynimizin çalışma hızını köstekler. Bu konuda kitabınızın Süper Sağlık bölümünde size anlatılanları büyük bir içtenlikle dikkate almalı ve hayatınızın akışını, büyük bir gelecek için, yeniden planlamalısınız. 4.Zayıf Bilgi Düzeyi: Bu düzeyin bir boyutu kelime dağarcığıdır. Ne kadar çok kelimeyi ne kadar sık gördüyseniz o kadar hızlı kavrarsınız. Bilgi ve kültürel birikim düzeyinin zayıflığı kavrama hızını ve daha da önemlisi kavrama düzeyini kaçınılmaz olarak olumsuz etkileyecektir. Bu çerçevede kelime dağarcığının zengin olması anlamlara hızlı ulaşmayı sağlar. Farklı yazarları okumuş olan kişilerin zihinlerinde farklı ibare biçimleri yerleşmiştir. Eğer kişinin bilgi düzeyi zenginse yeni bilgileri karşılaştırabileceği çok bilgi materyaline sahiptir. Bu durumda hafızasında daha çok materyale ulaşılabileceğinden, daha çok anlama daha hızlı ulaşmak mümkün olacaktır. Çözümü: 1.Kelime dağarcığınızı geliştirin Kelime dağarcığınızı eksik tutarsanız okuduğunuz metinlerde bilmediğiniz kelimelerin sayısı fazla olacaktır. Bu durum kavramanızı ve tabii ki okumanızı yavaşlatacaktır. Bilmediğiniz kelimeyi -eğer bilmediğiniz karakterlerle örneğin Çince veya Bangladeşçe yazılmamışsa- tanıyabilirsiniz ama anlamını iyi bilmiyorsanız kavrayamazsınız. Türkçe metinleri okuyorsanız bir Türkçe sözlüğünüz olacak ve sözlük üzerinde çalışacaksınız. Aşağıda bazı kelimeler verilmiştir. Bu kelimelerden bilmediğiniz kelime sayısı 10 un üzerinde ise mutlaka bir sözlük alın ve çalışın: numune/mamafih/karşıt/örtük/yazın/bulgu/nüsha/nasih/münekkit/inkısam/katl/gam/göçük/ kıspet/salgı/toksik/olgu/püskül/nübüvvet/fenomen/fani/şov/sav/sal/tutucu/liberal/muhafazakar/ kebir/yaygı/bent/bend/fıkra/fırka/nazır/nazar/nazire/nüzul/jeneratör/gen/jenerasyon/echel/ ukela/ukul/efkar/afak/infak/nifak/nar/hayy/salim/imf/bm/at/onursal/tazmin/zemin/somun/ sulh/selahiyet/simya/yargıç/jüri/jel/imame/buyruk/buruk/yalak/kelek/konuşlanmak/çapak/palyatif/ pervaz/seyrelti/sanrı/semiz/zinde/zahir/zinnur/inzar/tenzil/münezzeh/mazhar/mezhep 2.Kelime-İmaj-Çağrışım sisteminizi Geliştirin Zihninizi geliştirmek için kelimelerle imajlar arasında güçlü bir imaj eşleştirmesi yeteneğine sahip olmamız gerekir. Çünkü kelimelerin taşıdığı imaj zenginliğini üretebilme yeteneğimiz kavrama yeteneğimizin ta kendisidir. Kelimeler üzerinde yapacağımız çalışmaları cümlelere kaydıracağız. a) Aşağıdaki kelime örneklerine çalışın Ayı: hayvanat bahçesinde, kitap sayfasında, Barış Manço nun şarkısında, sokakta burnunun ucuna zincir takılıp oynatılan ayı, beyaz ayı, kutup ayısı, kış uykusuna yatan ayı, ayı filmindeki şefkatli ayı, bağıran ayılar... Kelebek: Büyük, küçük kanatlı kelebekler; üzerinde göz işareti olan, olmayan, yuvarlak kanatlı, sivri kanatlı, yeşil, kırmızı, sarı kelebekler, bahar bahçesinde, otlar üzerinde renk renk çiçekler üzerinde kelebekler. elinizde tuttuğunuz, pencerenizden giren kelebekler. arabaların camlarına, evlerin duvarına yapıştırılan plastik süs kelebekleri, Malezyalıların dondurarak plastik içerisine yerleştirdikleri ve acımasızca maskot yaptıkları hakiki kelebekler... Dünya:...siz üretin Karıncalar:...siz üretin Ağaçlar:... siz üretin

32 b)benzeri çalışmayı metin üzerinde yapın. Şimdi vereceğim metinde geçen cümleleri değil, kelimeleri okuyun. Her kelimede durup oluşturduğu imajı veya imajları zihninizden geçirin. Ardından cümlenin bütününe bakarak imajların nasıl birleştiğini görün: Bunu çok düşündüm. cümlesini birlikte çözümleyelim: Bunu : Bu nedir? Sanki elimde bir şey var. Bir nesne, bir fikir tutuyorum. Bu diye işaret ettiğim bulanık bir varlık mevcut. Eğer önceki cümleler üzerinde çalıştıysanız bu nun ne olduğunu, burada hangi filmin kastedildiğini göreceksiniz. Çok : Çokluk miktar belirtir. Tonlarca, yıllarca, saatlerce, bıkmadan... Yapılan işin cinsine göre çokluğun cinsi de değişir. Düşündüm: Ben düşünüyorum. Oturmuş, ellerimi alnıma koymuşum, kafamda fikirler dolaşıyor. Burada, evde, yürürken, otururken, yemek yerken; ama çok düşündüm. Şimdi tek tek yaptığımız şu: Bu canlandırmaları bir araya getiriyoruz ve film tamamlanıyor. Her yerde devamlı bir meseleyi düşünen adamın görüntüsü bu. Şimdi siz diğer tüm cümleler üzerinde çalışın. Bu yazıyı okuyan bir çok insan bu satırların sahibi gibi, acılarla büyümüştür. Bir çok gayretli arkadaşımı tanırım. Gayret ederler, didinirler, yırtınırlar. Kader onları hangi sebeplerden dolayı her gün yeni bir başarıya koşturuyor dersiniz? Bunu çok düşündüm. Bana ihsan edilen nimet ikiye katlandığında, ya da elimdekileri kayıp ediverdiğimde düşündüm. Gerçekte biz sadece kendi çalışmalarımızla mı kazanıyor ve kendi çalışmalarımızla mı kaybediyoruz? Oysa kazanmak uğrunda çırpınan nice insanın elleri boştur. İstediklerine kavuşturulan nice insanın elleri de çoğu zaman istemedikleri halde boşaltılır. Neden?.. Peygamberimiz(asm) cevap veriyor bu soruya: Nimete, ihsana şükretmek nimetin gitmesi ve elden alınması karşısında bir garantidir. Düşünün; iyilik yaptığınız bir insanın nankörlüğü ve ihanetiyle karşılaşırsanız o insanı bir daha iyilik yapılmaya layık görür müsünüz? Hele de her iyiliğiniz karşısında nankörlükle cevaplandırılırsanız... Size teşekkür edilmezse... Nankör insan iyiliğin değerini idrak edemeyen, ayaklar altında sürünmeye layık insandır. O zaman Yaratıcıya her fırsatta içtenlikle şükretmeyi ihmal eden insanlar neden şikayet ediyorlar? c) Aşağıda verilen kelimelerin zihninizdeki ilk görüntülerini hızla fark edin. Ardından aynı kelimeyle ilgili beyninizde yer alan diğer görüntüleri ve filmleri yakalamaya çalışın. Nesne: kedi, kuş, kadı, kimyon, biber, barbunya, patates, boncuk, kemik, kirpik, çilek, Eylem: Patinaj, tırmanma, dövüşme, sallanma, şakalaşma, ağlama, yalvarma, devrilme Soyut: Güzel, sevimli, öfkeli, acı verici, kahraman, fedakar, zalim, medeni, hakim d) Yukarıdaki çalışmanın özüne paralel olarak sözlük okuması yapın: Türkçe sözlüğünüzü kullanacaksınız. A dan Z ye tek tek kelimeleri okurken her kelimenin üzerinde durarak zihninizde hangi imajı oluşturduğunu sorun. her kelime için hemen bir imaj bulun ve böylece tüm kelimeleri tamamlayarak zihninizden mutlaka imaj üretin. Hızlı Okuma&Etkili Öğrenme Belleme Çerçevesi Tanımı: Belleme okuma esnasında edinilen bilginin istenildiğinde çağrılabilecek şekilde hafızaya yerleştirilmesi sürecidir. Genel Hafıza konusu son bölümde daha ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Bu güne kadar yüzlerce kitap okuduğumuzu biliyoruz. Eğer bu kitapların içeriklerini hafızamızda tutabilseydik şimdi profesyonel bilgi uzmanları olurduk. Oysa belki de yüzlerce kitap okuduk ve metinleri okurken kavramıştık, öğrendiğimizi sanmıştık. Hala kitap okumaya devam ediyoruz. Ama kitap okuduktan 48 saat sonra hafızamızı yokladığımızda kitaptan aldığımız bilginin en az % 80 inin kaybolduğunu görüyoruz. Neden? Nedeni: Bu sorunun temel nedeni belleme yeteneğimizi, bellemenin çalışma kurallarına uygun olarak kullanmıyor olmamızdır. Zihnimizde herhangi bir hastalığın tedavisine uğraşmayacağız. Veya zihnimizi değiştirmeyeceğiz. Sadece temel bir kısım hafıza kurallarını kullanacağız. Hafıza sisteminin geliştirilmesi ayrı bir sorundur. Her insan sahip olduğundan çok daha güçlü bir hafıza geliştirebilir. Biz burada bellemeden bahsederken mevcut hafıza yeteneğimizi etkin kullanmaktan söz etmiş oluyoruz. Yapılan araştırmalar bazı şartlar altında bilginin hafızaya daha kolay ve daha doğru olarak yerleşebildiğini göstermektedir. Unutmayalım. Her bilgi hafızamızda kaydedilmektedir. Sorun bu bilgileri çağırabilecek şekilde kaydetmemektir. Belleme genel hayat akışımızı çok fazla etkiler. Kavrama tekniklerini uyguladığımızda belleyebilme düzeyimiz artacaktır. Ancak kavra aşamasında yapılmayan bazı çalışmalar vardır ki bunların belleme aşamasında yapılmaları sürencin tamamlanmasını sağlar. Aşağıda gelecek olan alıştırmalar bu konuda bize yardımcı olacaktır. Çözümü: 1. Hatırlama Çalışması Yapın Etkin okumanın 5 aşamasını daha önce belirttik: İnceleme, sorgulama, okuma, hatırlama, tekrarlama. Son iki çalışma belleme aşamasında yapılacaktır. Önce hatırlamayı ele alalım: Eğer bilgiyi edindikten sonra kendi ifadelerimizle zihnimizden canlandırmazsak o bilgiyi hiçbir zaman kullanmamız mümkün olmaz. Kullandığımız tüm bilgiler edindikten sonra mutlaka en az bir defa hatırladığımız ve içimizden ifade ettiğimiz bilgilerdir. Bunlar arasında en çok hatırladıklarımız en çok kullanabileceğimiz bilgilerdir. Bir diğer deyişle hatırladığımız her bilgi dokunduğumuz, gördüğümüz, konuştuğumuz bilgidir. Bilgiyi bir defa sahiplendik mi tüm hayat boyunca bizim olması için kapı açılmış olur.

33 Hatırlama çalışması okuma esnasında her sayfanın veya her bölümün sonunda yapılabilir; okuma devam ederken yapılabilir. Hatırlamanın nerede yapılması gerektiği okunan metnin içerik ağırlığına göre değişebilir. Çok ağır metinlerde her paragrafın sonunda biraz duraklayıp hatırlama yapılmalıdır. Profesyonel okuyucular, duraklama sayısını azaltarak bu işi okuma esnasında da yapabilme yeteneğini geliştirebilir. Hatırlamada iki önemli kavram: İşaret taşları ve hatırlama duraklarıdır. Okuma esnasında önemli fikir taşıyan cümlenin en önemli kelimesine bir işaret koymalısınız. Bu tür kelimeler işaret taşlarıdır. Ardından çok ağır metinlerde paragraf sonlarında, hafif metinlerde sayfa veya küçük bölüm sonlarında duraklama yapılacaktır. Tam bu esnada tüm fikirler arasındaki ilişki kurulacaktır. Aşağıda size bazı alıştırmalar verilmiştir: a) Aşağıda size cümleler verilmiştir. Bir sonraki cümleyi okuyun ve geri dönmeden bir önceki cümlede aklınızda kalan lüzumlu bilgiyi hatırlayın. Çalışmayı baştan alın: Bu defa iki öncki cümleyi, üç önceki cümleyi, önceki bütün cümleleri hatırlayın. En sonunda bitirdiğinizde tüm önceki cümlelerde yer alan bilgileri hatırlayın. Hatırlama yaparken bilgileri kendi sözlerinizle aklınızdan ifade edeceksiniz: 1.İnsanların harika bir soluma sistemi vardır. 2.Burundaki tüycükler nefes alırken dışarıdaki kirli havadan gelen kaba tozları tutarlar. 3.Burun delikleri önce soğuk havayı ısıtıp akciğerlere gönderirler. 4.Akciğerlerde yüz binlerce bronş vardır. Bu bronşlar arta kalan tozları tutarlar. 5.Akciğerde milyonlarca alveol kesecikleri vardır ve hava bu keseciklere dolar. 6.Bu keseciklerde makrofaj hücreleri vardır. Bu hücreler oraya girebilen tozları veya mikropları yutarlar ve bu suretle onları yok ederler. 7.Makrofaj hücrelerinin ömürleri bittiğinde oradan alınırlar, yerlerine yeni makrofajlar görevlendirilir, temizleme görevini bu yeni hücreler üstlenirler. 8.Ciğerlerde tozlar, mikroplar, atılması gereken maddeler birikebilmektedir. 9. Bronşlar yapışkan bir müküs maddesi salgılarlar. Atılacak olan maddeler bu müküse yapışırlar. Böylece temiz müküs kirlenir. 10. Keseciklerin altında milyonlarca kirpikçikler, tüycükler vardır. 11.Bu kirpikçikler hep birlikte ritimli hareket ederek atılacak olan kirli müküs maddesini bronşlardan yukarı doğru iterler. 12.Biz bu müküsü ya tükürürüz ya da yutarız. Böylece ciğerlerimiz temizlenmiş olur. 13. Eğer bu sistem çalışmasaydı ciğerlerimiz bir günde tıkanırdı ve bir günde ölebilirdik. 14.Bizi Yaratan gücün neleri düşündüğünü görmek size de heyecan veriyor değil mi? b) Aynı çalışmayı elinizdeki kitabın İçindekiler bölümü üzerinde yapın. 2.Bilgiyi Sistemli Tekrar Edin Bilgiyi ilk hatırlamakla ona sahip olmanın kapısını açmış oluruz ama onu tekrarlamazsak hayatımızın sonuna dek bizim olmasını sağlayamayız. Bir saat boyunca kitap okudunuz veya ders çalıştınız. Bu sürenin son 5-10 dakikasını ilk tekrarlama çalışmasına ayırmalısınız. O ana kadar ne okudunuz? Okuduklarınız arasında nasıl bir bağ kurabilirsiniz? Simdi hafızanızda hangi bilgiler kaldı? Bu ilk tekrarlama çalışması son derece önemlidir. Okuma bittikten ve çalışma ortamından ayrıldıktan sonra, bilgiyi ömür boyu korumak için gerekli olan sistemli tekrar biçimi üzerinde durulmalıdır. Tekrarlama olmadan bilgi uzun süreli hafızaya kaydedilmeyecektir. Yapılan araştırmalar bu tekrarın sistemli yapılması halinde daha az emekle ve daha hızlı şekilde uzun süreli hafızaya kaydolabildiğini göstermektedir. Amerika da bir kolejin internet sayfaları arasında dolaşırken okuduğum, tekrar konusundaki şu sözü çok doğru buldum: Öğrendikten 24 saat geçtikten sonra tekrar ettiğiniz bilgi tekrar ettiğiniz değil yeniden çalıştığınız bilgidir. Çünkü 24 saat içinde bilginin en az %80 i kaybolmakta ve o süre sonunda ancak yeniden okuma veya yeniden öğrenme amacıyla çalışmak gerekmektedir. Kalıcı belleme şu süreci takip eder: Bilgi önce duyular yoluyla elektriksel olarak alınır, çok kısa süreli hafızaya taşınır; burada saniye kadar kalabilir; buradan ayrılan bilgi ya yok olur ya da kısa süreli hafızaya taşınır. Elektro kimyasal yapıda bulunan bilgi burada, alınma gücüne göre 20 dakika ile bir gün arasında bekler. Buradan ayrılan bilgi ya yok olur ya da uzun süreli hafızaya taşınır. İşte bilginin ikinci aşamadan üçüncü aşamaya taşınması, henüz tam haliyle orada iken elektrikle uyarılması ve böylece kalıcı hafızaya taşınması için yeterli enerjiye sahip olmasıyla mümkündür. Bu işi yapan çözüm yolu tekrarlama yapmaktır. En az maliyetli tekrarlama ise şu şekilde yapılmalıdır : Bir saat içinde alınan bilgi tekrar sistemi ; 1. tekrar: 10 dakika geçtikten sonra 10 dakika süreyle 2. tekrar: 24 saat geçtikten sonra 5 dakika süreyle 3. tekrar: 1 hafta geçtikten sonra 3 dakika süreyle 4. tekrar. 1 ay geçtikten sonra 3 dakika 5. tekrar: 6 ay geçtikten sonra 3 dakika 6.tekrar 1 yıl geçtikten sonra 3 dakika şeklinde olmalıdır. Böyle bir tekrar sistemi sayesinde bilgi ömür boyunca bizim malımız olacaktır. 3.Beyninizin Sağ ve Sol Lobunu Birlikte Devreye Sokun Amerika Birleşik Devletleri California üniversitesinden Prof. Robert Ornstein in araştırmaları insan beyninin sağ ve sol loblarının farklı çalıştıklarını ortaya koymaktadır. Sol lob ayrıntı, matematik, soyut gibi alanların merkezi iken sağ lob şekil boyut, renk, müzik gibi alanların merkezi olarak çalışmaktadır. Bu bulgudan hareketle İngiliz beyin uzmanı Tony Buzan Mind Mapping olarak bilinen beyin haritalaması tekniğini geliştirmiş ve eğitimin hizmetine sunmuştur. Bu

34 tekniğin temel mantığı, soyut bilgilerle görüntünün bir araya getirilmesi ve böylece sağ ve sol beyin loblarının aynı bilgi üzerinde birlikte çalışmalarının sağlanmasıdır. Zira Ornstein in araştırmaları her iki beyin loblarını birlikte kullanan kişilerin beyin etkinliklerinin kat artabildiğini göstermektedir. Oluşturacağınız haritalarda dikkat edeceğiniz kurallar şunlar olacaktır: Çizimin orta noktasında temel konuyu oluşturan anahtar kelime yer alacaktır. Her ana bölüm tam olarak ilgili bölüme bağlanacaktır. Çizilen her çizginin tam üzerine o alanın taşıdığı bilgi bir kelime halinde yazılacaktır. Çizimlerin gözle rahatlıkla görülebilen bir yapıda ve estetik olması şarttır. Birinci örnekte bilgiyi sadece sol beyin lobunuzu kullanarak yerleştirmeye çalışıyorsunuz. Ama ikinci örnekle bilgiyi aynı zamanda resme de dönüştürdüğünüz için iki lobunuz da birlikte kullanılmaktadır. Böylece etkinliğiniz artacaktır. a) Önce her iki lobu aynı anda devreye sokacak çalışmalar yapalım. Beyin soyutlukları ne kadar somutlukla birlikte düşünebilirse o oranda etkili belleyecektir. Aşağıda verilen rakamları görüntü değerleriyle ilişkilendirin. Örnek: 11 adet (yan yana iki direk gibi, iki parmak gibi) 15 kilo, 25 adet, %50, 100 kişi, bir milyon lira, 18 derece, 2 kilometre, santim 2 kilo patates, 15 kilo elma, 5 metre kumaş, dört adet tokat, 2 adet çiçek b) Aşağıda beyin haritalaması tekniği kullanılarak bir çizim yapılmıştır. Bu çizimi inceleyin. Benzer bir çizimi elinizdeki kitabın üç temel bölümünde ayrı ayrı yapın. Alınan bilgi: İnsanın ruhsal ve cisimsel olmak üzere iki bedeni vardır. Ruhsal beden kalp, nefs, vicdan ve latifelerin birbirine bağlı olduğu bir sistem bütünüdür. Cisimsel beden ise temelde baş, gövde ve bacaklar olmak üzere üçe ayrılabilir. Baş kısmında kulaklar, burun, gözler ve dudaklar yer alır. Gövde kısmı kalp, ciğerler, mide ve bağırsaklardan oluşur. Bacaklar bölgesinde ise diz kapağı, kaval kemiği ve ayak bileği yer alır. Örnek 1: klasik sistemle yazının iskeleti: Örnek 2: Beyin haritalaması sistemiyle yazının iskeleti: İnsanın Bedeni a)ruhsal beden (Şimdilik bu haritayı siteye koymadık.) aa)nefs ab)vicdan ac)latifeler b)cisimsel beden ba)baş baa)kulaklar bab)burun bac)gözler bad)dudaklar bb)gövde bba)kalp bbb)ciğerler bbc)mide bbd)bağırsaklar bc)bacaklar bca)diz kapağı bcb)kaval kemiği bcc)ayak bileği 4.Anahtar Kelimeler veya Kavramlar Oluşturun Ayrıca her iki lobu birlikte kullanabilmemiz için anahtar kelime çalışmalarıyla yeteneğimizi geliştireceğiz. Bizde sülfirik asitin formülünü hafızamızda tutmayı sağlayan bir teknik kullanılmıştır. H 2 SO 4 = Hasan iki Sevimli Osman dört) Buna benzer şekilde beyin haritalaması anahtar kelime oluşturabilme yeteneği gerektirir. Anahtar kelime bir gurup anlam kendisine bağlanan kelimedir. Herhangi bir bilgi kümesini anahtar kelimeye bağlayabilirseniz bu anahtar kelimelerle düşünmeyi çok kolay hale getirirsiniz. Örneğin size çevre kirliliğinin nedenleri anlatılıyor. Tüm konuları kirlilik kelimesiyle ifade edebilirsiniz. Ardından kirliliğin nedenleri ikiye ayrılıyor. Fabrikaların yol açtığı kirlilik, insanların yol açtığı kirlilik olarak konu açılıyor ve tanımlanıyor. Burada ikinci kelime fabrika ve üçüncü kelime de insanlar olarak tespit edilebilir. Önemli olan hangi kelimenin tespit edildiği değil, kelimeler tespit edilirken bunlara bağlanan anlamların tam olarak farkında olunmasıdır. Buna göre aşağıdaki anahtar kelime ve beyin haritası oluşturma alıştırmalarını çözümleyiniz: a)aşağıdaki kelimeler için bir anahtar kelime seçiniz: -saat 6.00 da kalk/kahvaltı yap/işe git/kitabını oku/toplantını yap -peynir/zeytin/bal/reçel/çay/tereyağı/ekmek -kale/savunma/forvet/savunma/top/takım/orta saha/faul/taç b)aşağıdaki olgu guruplarını birer uygun anahtar kelimeye bağlayınız:

35 -İstanbul a 1994 yılında gittim. Otomobilimi kullandım. Yolda bir kaza oldu. Otobüsle traktör çarpıştı. 4 kişi öldü 5 kişi yaralandı. Ölenlerden ikisi çocuktu. -Mısırın başkenti Kahire mezarlıklar şehridir. Burada 2 milyon insan evsizdir. Mezarlar eski inanışlara göre yer altında ev gibi düzenlenmiştir. Dolaysıyla günümüzde evsiz insanlar bu mezarları ev edinmiştir. Mezarlarda kurutulmak üzere asılmış bir çok çamaşır görürsünüz. -Washington D.C. de sokakta yaşayan insanlar vardır. Bunlar Homeless people-evsiz insanlar olarak anılırlar. Amerika da 2 milyon evsiz insan vardır. Bunların hepsi fakir değildir. Bu insanlar geceleri sokağa yataklarını serer ve uyurlar. Bazıları ailelerini terk etmişlerdir. Evsizlik orada bir kültür. Birilerine kızan evsiz olmaya karar verebiliyor. Kışın belediye onlara yardım yapıyor. Soğukta donmamak için kanalizasyon havalandırmalarının üzerinde yatıyorlar. Şehrin en modern sokaklarında kimse bu durumdan rahatsız olmuyor. 4.Bilgiyi Yerleşik Bilgilere Bağlayın: Bilgiyi bellemenin en kolay yolu onu hafızada yerleşik bir başka bilgi ile ilişkilendirmektir. Bu yapılırken aradaki bağlantının mantıklı olması şart değildir. Eğer bağlantıyı mantıklı kurmuşsanız sol lobunuzu, mantıksız kurmuşsanız sağ lobunuzu kullanmış olursunuz. Bol bol bağlama çalışmaları yaparak bu yeteneğinizi geliştirebilirsiniz. a)aşağıdaki kelime guruplarını her satırdaki ilk kelimeye mantıksız bağlayınız -kirpi/diken/inek -çiçek/yağmur/toprak/karınca -kuş/daktilo/kalem/karpuz/kedi/elma/televizyon/bomba -cam/çam/mikrofon/radyo/tren/uçak/dağ/göl/bulut b)aşağıdaki kelime guruplarını uygun bulduğunuz kelimeye mantıklı bağlayınız -baş/göz/kirpik/burun/dudak/kulak/çene -kedi/canlı/varlık/hayvan/van kedisi/tırnak -çiçek/hasta/doktor/ilaç/hastahane/kanser/ışın tedavisi/ziyaret -padişah/fatih mehmet/1453/istanbul/fetih/bizans/ortodoks/hıristiyan/müslüman c)aşağıdaki bilgileri bildiğiniz bilgilere bağlayınız. Örnek: Arkadaşınızın adı Fatih Şenel, İstanbul u fetheden Fatih ile adaş. Soyadı sinemacı Aydan Şenel in soyadına benziyor. Trabsonspor un eski kaptanı Şenol un adı Fatih in soyadına benziyor. -Beyinde 1 milyar sinir hücresi var. -Dünyada 7 milyar insan yaşıyor. -Dünyada saniyede 17 milyon ton su buharlaşır ve bir o kadar her saniye yağmur yağar. -Türkiye de 80 adet il var. -Amerikanın 40 adet eyaleti var. 5.Diğer Belleme Tekniklerini Kullanın a)bilgiyi Abartın Abartılan ve normalin dışında bir yapı kazanan bilginin hafızada kalma şansı daha yüksektir. b)önemli bilgiyi çalışma başında ve sonunda alın Okuma veya çalışma sürecinin hemen başında ve sonunda alınan bilgi orta sıralarda alınan bilgiye göre daha kolay ve etkili yerleşir ve hatırlanır. c)bilgiyi farklılaştırın Diğer bilgi türlerinden farklı bir yapı taşıyan bilginin hafızaya hatırlanabilecek şekilde kaydolma şansı daha yüksektir. d)bilgiye duyularınızı katın Bilgiyi görebilir, ona dokunabilir, onu seslendirebilirsiniz. Unutmayın: sese, dokunsallığa, kokuya, görüntüye, tada çevrilebilen bilginin hatırlanma ihtimali çok daha yüksektir. e)bilgiye Duygularınızı Katın Bilginin oluşturduğu duygusal çağrışım önemlidir. Öğrendiğiniz bilgi sizde ne tür duygular oluşturabilir. bu duyguları araştırın ve abartın. f)duyuları filme çevirin. Bilgiye duyularınızı kattıktan sonra oluşan görüntüyü filme çevirebilirsiniz. Bir hareketlilik oluşturabilirsiniz. hareketli bilgi tak bilginin yüzlerce kopyası demektir. Kopyalar çoğaldıkça hatırlanma hızı artar. Yüksek Yetenek, Muhammed Bozdağ,1999