Hayvanlarda Klinik Özellikler, Tanı ve Tedavi

Transkript

1 Hayvanlarda Klinik Özellikler, Tanı ve Tedavi Doç. Dr. Ahmet ÜNVER Kafkas Üniversitesi, Veteriner Fakültesi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Kars

2 Hayvanlarda Klinik Özellikler 1-10 günlük inkubasyon dönemi Değişken klinik belirtiler Akut ateş karakteristik Ayrıca iştahsızlık, yorgunluk, öksürük

3 Yabani Hayvanlar Genelde ölü olarak bulunur Tavşanımsılar Ateş, ülser, apseler, lenfadenopati Tuhaf davranışlar Kolay avlanmaları Burun ve ayakların yere sürtünmesi Kas çekmeleri Diğer: iştahsızlık, ishal, solunum güçlüğü

4 Laboratuar Hayvanları Tavşanlarda deneysel enfeksiyonlarda 8-14 günde ölüm ateş, güçsüzlük, ülserler, apsler, lenf yumrularında şişme, depresyon, iştahsızlık, ataksi, anoreksi, davranış değişiklikleri, septisemi Farelerde deneysel enfeksiyonda (peritoniçi inokulasyon) üçüncü günde hastalık, günlerde ölüm. Ölüm süresi gün F. tularensis LVS farelerde F. tularensis SCHU S4 suşunun fare, kobay, tavşan, hamster ve ratlarda virulent

5 Kediler Hafif seyirden sepsis, şok ve ölüme giden şiddetli seyir Ateş, depresyon, iştahsızlık Lenfadenopati, ağız ve dilde ülserleşme, pnömoni, sarılık, gastroenterit

6 Köpekler Doğal enfeksiyon nadir Seropozitif köpeklerin varlığı ve subklinik seyir ihtimali Ateş, iştahsızlık, kas ağrısı Oküler ve nazal akıntı Enfeksiyon bölgesinde apseler Deneysel enfeksiyonlarda ateş, enfeksiyon bölgelerinde püstül oluşumu ve bölgesel lenf yumrularında yangı

7 Mevsimsel salgınlar Sert kışları takiben Koyunlar Aşırı kene enfestasyonu Ateş, depresyon, kilo kaybı, lenfadenopati, ishal, solunum güçlüğü, öksürük, nefes almada zorluk, sürüden geri kalma ve eklem rahatsızlıkları Gençlerde ölüm Gebelerde abort

8 Büyük Hayvanlar Sığırlar Serpozitiflik mevcut, kısmen dirençli Tektırnaklılar Ateş, solunum güçlüğü, depresyon, koordinasyon bozukluğu, bacaklarda ödem Domuzlar Yetişkinlerde kısmen direnç ve latent seyir Gençlerde Ateş, depresyon, solunum güçlüğü ve sinirsel belirtiler

9 Evcil hayvanlar tularemi açısından rezervuar rollerinden ziyade, hastalığın epidemiyolojisinde kene gibi vektörlerin devamiyeti bakımından daha önemli Doğal tularemi enfeksiyonları primatlarda depresyon, ateş, anoreksi, kusma, letarji, dehidrasyon, ishal, lenfadenopati, deride peteşiler ve ani ölüm şeklinde Balık, kuş, sürüngen, vizon ve amfibiyanlarda tulareminin varlığı bilinmiyor

10 Laboratuvar Bulguları Lökosit sayısı referans değerlere göre normal, yüksek veya düşük Trombositopeni Sedimantasyon yükselebilir AST, ALT yükselebilir Na düşüklüğü, miyoglobinüri ve hiperbilirubinemi

11 Nekropsi Bulguları Türler arasında farklı Karaciğer, dalak ve lenf yumruları büyük Gri fokal nekrotik odaklar Bazı olgularda lenf yumrularında apse Nadiren akciğerde benzer lezyonlar Küçük kan damarlarında tromboz ve infarktüs Michigan Department of Natural Resources

12 Tanı Klinik ve nekropsi bulguları Tularemi için özgün değil Fokal nekrozlar psödotuberkülozis, listeriozis ve diğer bakteriyel hastalıklarda da görülebilmektedir Kesin tanıda laboratuar yoklamaları gerekli

13 Laboratuar Tanısı Örneklerin alınması Kan, salya ve burun akıntısı gibi salgılar, ülser kazıntısı veya sıvabı, lenf yumrusu biyopsisi ve apse biyopsisi örnekleri İdrar ve gaitadan antijen belirlenmesi veya nükleik asit belirlenmesi Ölen hayvanlardan karaciğer, dalak, akciğer, kemik iliği, lenf yumrusu, lezyonlu deri ve doku sıvıları Serolojik testler için 1 2 ml akut ve iyileşme dönemi serum örnekleri

14 Laboratuar Tanısı Örneklerin taşınması Yüksek biyogüvenlilik riski Örneklemede dikkat edilecek husular İnhalasyon riski Deri, mukoz membranlar ve gastrointestinal yollarla bulaşma Klinik örnekler alınırken koruyucu önlemler (eldiven, önlük, maske vb)

15 Laboratuvar Güvenliliği Örnek gönderilen laboratuvar uyarılmalı Örnek için BSL-2, canlı bakteri için BSL-3 prosedürleri uygulanmalı CDC Biyoterorizm hazırlık ve cevap programı (Bioterrorism Preparedness and Response Program); A kategori; En fazla tehlike arz eden, bulaş riski çok yüksek olan, toplum için önemli

16 Laboratuar Tanısı Direk mikroskopi Gram boyalı preperatlarda etken gözden kaçırılabilir Floresan antikor Larry Stauffer, Oregon State Public Health Lab

17 Laboratuar Tanısı Kültür Cystine li kanlı agar, Thayer-Martin besiyeri, zenginleştirilmiş çikolata agar 2-4 günlük inkubasyon Oksidaz negatif, katalaz zayıf pozitif, hareketsiz Spesifik antiserum ile doğrulama, FA, Agg

18 Laboratuar Tanısı Patolojik örneklerden kapillar tüp presipitasyon testi Direk seroloji: LPS ye karşı poliklonal ve monoklonal antikorlar Hayvan inokulasyonu Kontamine materyal veya direk kültür negatif ise kobay yada fare inokulasyonu ve 7-14 günde ölüm

19 Moleküler teknikler Jel-temelli PCR: fopa, tul4 genleri, dış membran protein genleri 100 bakteri/ml kan belirleyebilme düzeyi Real-time: Laboratuar Tanısı TaqMan, ISFtu2 element, 23kDa, fopa ve tul4 genleri 1 pg DNA belirleyebilme düzeyi

20 Laboratuar Tanısı Moleküler teknikler 16S rrna gen sekans analizi, RFLP, Southern blot, PFGE ve MLVA Repetitive extragenic palindromic (REP) sekans ve enterobacterial repetitive intragenic consensus (ERIC) sekans

21 Seroloji, Aglütinasyon Mikroaglütinasyon ELISA IFA Western blot Laboratuar Tanısı Antijen: sonike bakteri, purifiye LPS, purifiye OMPs, tüm bakteri yada eter ekstraktı Çapraz reaksiyon; Brucella, Proteus ve Yersinia

22 Hayvanlarda Tedavi Kenelerin en kısa zamanda çıkarılması Uygun çıkarma tekniği Çıkarmadan sonra ellerin yıkanması Antiseptik uygulanması Antibiyotik tedavisi Streptomisin, gentamisin, tetrasiklin, kloramfenikol ve florokinolonlar Erken tedavi Etkenin hücreiçi olabilmesi nedeniyle uzun süreli tedavi Gerektiğinde destek tedavisi

23 Hayvanlarda Tedavi Sistemik denemeler oldukça sınırlı Kedi ve köpeklerde tavsiye edilen tedavi seçenekleri; Gentamisin, 6.6 mg/kg, IM, IV veya SC, 24 saatte 1 veya 2-3 e bölünerek Doksisiklin, 5 mg/kg, Oral, saatte 1 Kloramfenikol, Kedilerde: 50 mg/kg, oral veya IM, 12 saatte 1, Köpeklerde: başlangıç dozu 100 mg/kg, sonra 50 mg/kg, oral veya IM, 8 saatte 1 Enrofloksasin 2,5 mg/kg, oral veya IM, 12 saatte 1

24 Hayvanlarda Tedavi Oksitetrasiklin (6-10 mg/kg) kuzularda penisilin ve streptomisinden daha etkili Siprofloksasin ve doksisiklin farelerde tularemi başarılı Bazı üçüncü generasyon kinolonların (gatifloksasin ve moksofloksasin) farelerdeki in vivo çalışmalarda daha etkili

25 Hayvanlarda Tedavi İn vitro antibiyotik duyarlılık testlerinde; Streptomisin, tetrasiklin, kloramfenikol, tobramisin ve gentamisin duyarlılığı Kinolonların daha etkili olabileceği Beta-laktam grubunun ve azitromisinin dirençli olduğu

26 Hayvanlarda Koruma ve Kontrol Kene enfestasyonu Erken teşhis/tedavi Ticari bir aşı mevcut değil Endemik alanlarda hayvanların hasta veya ölü tavşanımsılar ve rodentler ile temas etmemeleri sağlanmalı

27 Teşekk ekkürler