ANKİRA ENERJİ ÜRETİM LTD. ŞTİ.

Transkript

1 ANKİRA BARAJI VE HES, MALZEME OCAKLARI, KIRMA-ELEME-YIKAMA VE BETON SANTRALİ PROJESİ (12,76 MWm/12,00 MWe) ÇED BAŞVURU DOSYASI ERZURUM İLİ ÇAT İLÇESİ, BİNGÖL İLİ KARLIOVA İLÇESİ BÜYÜKSU ÇAYI ÜZERİNDE OCAK-2013

2 PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFONU VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI ANKİRA ENERJİ ÜRETİM LTD. ŞTİ. Gölgeli Sok. No: 27/12 Gaziosmanpaşa- Çankaya/ANKARA Tel : Faks : ANKİRA BARAJI VE HES, MALZEME OCAKLARI, KIRMA-ELEME-YIKAMA TESİSİ VE BETON SANTRALİ PROJESİ PROJENİN BEDELİ $ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) Erzurum İli, Çat İlçesi Bingöl İli, Karlıova İlçesi PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE Koor. Sırası Sağa, Yukarı Koor. Sırası Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİK DOM 39 DOM - ZON 37 ZON - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL

3 TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU SANTRAL SANTRAL SANTRAL SANTRAL SANTRAL SANTRAL SANTRAL SANTRAL DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG DYG DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-2_ DYG-2_

4 DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG DYG DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG DYG DYG-3_ ³ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_

5 KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KFM_ KFM_ KFM_ KFM_ KFM_ KFM_ KFM_ KFM_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_

6 BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) EK I Listesi Madde 15- Su depolama tesisleri (Göl hacmi 10 milyon m 3 ve üzeri olan baraj ve göletler.) ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI YETERLİK BELGESİ NOSU, TARİHİ ÇED RAPORU SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) AKYA PROJE ETÜT MÜHENDİSLİK DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ. Adres: A.Öveçler Mah Sok. No:10/15 Çankaya/ANKARA Tel : (0-312) Faks: (0-312) /

7 İÇİNDEKİLER TABLOLAR DİZİNİ...II ŞEKİLLER DİZİNİ...II KISALTMALAR LİSTESİ...III BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE GAYESİ...1 Proje Konusu Yatırımın Tanımı, Ömrü, Hizmet Maksatları, Önem ve Gerekliliği,...1 Projenin Fiziksel Özelliklerinin, İnşaat ve İşletme Safhalarında Kullanılacak Arazi Miktarı ve Arazinin Tanımlanması...5 Önerilen Projeden Kaynaklanabilecek Önemli Çevresel Etkilerin Genel Olarak Açıklanması (Su, Hava, Toprak Kirliliği, Gürültü, Titreşim, Işık, Isı, Radyasyon vb.)...11 Yatırımcı Tarafından Araştırılan Ana Alternatiflerin Bir Özeti ve Seçilen Yerin Seçiliş Nedenlerinin Belirtilmesi...18 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU...19 BÖLÜM III: PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ...22 BÖLÜM IV: PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER Önerilen Projenin Aşağıda Belirtilen Hususlardan Kaynaklanması Olası Etkilerinin Tanıtımı...34 a) Proje İçin Kullanılacak Alan,...34 b) Doğal Kaynakların Kullanımı,...35 c) Kirleticilerin Miktarı, (Atmosferik Koşullar İle Kirleticilerin Etkileşimi) Çevreye Rahatsızlık Verebilecek Olası Sorunların Açıklanması ve Atıkların Minimizasyonu Yatırımın Çevreye Olan Etkilerinin Değerlendirilmesinde Kullanılacak Tahmin Yöntemlerinin Genel Tanıtımı Çevreye Olabilecek Olumsuz Etkilerin Azaltılması İçin Alınması Düşünülen Önlemlerin Tanıtımı...42 BÖLÜM V: HALKIN KATILIMI Projeden Etkilenmesi Olası Halkın Belirlenmesi ve Halkın Görüşlerinin ÇED Çalışmasına Yansıtılması İçin Önerilen Yöntemler, Görüşlerine Başvurulması Öngörülen Diğer Taraflar, Bu Konuda Verebileceği Diğer Bilgi ve Belgeler,...46 BÖLÜM VI: YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ...47 EKLER: Proje İçin Belirlenen Yer ve Alternatiflerinin Varsa; Çevre Düzeni, Nazım, Uygulama İmar Planı, Vaziyet Planı veya Plan Değişikliği Teklifleri Yatırımcı İçin Projesi İle İlgili Olarak Daha Önceden Alınmış İzin, Onay, Ruhsat veya İlgili Kurumlardan Alınmış Belgeler vb Proje İçin Seçilen Alana İlişkin Arazi Kullanım Durumu...50 EKLER LİSTESİ...52 NOTLAR VE KAYNAKLAR:...53 I

8 TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1. Projede Kullanılması Planlanan Makine -Ekipman...3 Tablo 2. Türkiye Kurulu Güç ve Elektrik Üretim Miktarlarının Gruplara Göre Dağılımı...4 Tablo 3. Dolusavak, Dipsavak ve Derivasyon Tüneli Karakteristikleri...6 Tablo 4. Baraj Gövdesi ve Sualma Yapısı Karakteristikleri...7 Tablo 5. Enerji Tüneli Karakteristikleri...7 Tablo 6. Denge Bacası Karakteristikleri...8 Tablo 7. Cebri Boru Karakteristikleri...8 Tablo 8. Ankira HES Karakteristikleri...9 Tablo 9. Türbin Tipi, Ünite Gücü ve Adedi...9 Tablo 10. Generatör Tipi ve Kapasitesi...9 Tablo 11. Transformatör Adedi ve Tipi...9 Tablo 12. Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri...13 Tablo 13. Projenin Kazı-Dolgu Değerleri...15 Tablo 14. Proje Bileşenlerinin Koordinatları...19 Tablo Yılı Bingöl İli nin İlçelere Göre İl/İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu...23 Tablo Yılı Erzurum İli nin İlçelere Göre İl/İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu...23 Tablo 17. Ankira Barajı Aylık Doğal Akımları (m 3 /s)...30 Tablo 18. Erzurum İli Arazi Dağılımı (2010)...31 Tablo 19. Bingöl İli Arazi Dağılımı...32 Tablo 20. Karlıova İlçesi Arazi Dağılımı (2011)...32 Tablo 21. Proje Ünitelerinin Yerleşim Yerlerine Göre Konumu ve Mesafesi...35 Tablo 22. Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri...40 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1. Proje Yeri Hidrometeorolojik Bulduru Haritası...28 II

9 KISALTMALAR LİSTESİ HES Bkz. LTD.ŞTİ. EPDK TEİAŞ DSİ EİEİ GWh IUCN km m cm mm m 2 m 3 s kv kw MW kwh m 3 /s Hidroelektrik Santrali Bakınız Limited Şirket Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Devlet Su İşleri Elektrik İşleri Etüt İdaresi GigaWatt Saat Uluslararası Doğa Koruma Birliği Kilometre Metre Santimetre milimetre metrekare Metreküp saniye Kilovolt KiloWatt MegaWatt (MWm=mekanik güç için, MWe=elektrik güç için kullanılmıştır) KiloWatt saat Metreküp/Saniye % Yüzde o C Santigrat Derece Ha Hektar III

10 BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE GAYESİ Proje Konusu Yatırımın Tanımı, Ömrü, Hizmet Maksatları, Önem ve Gerekliliği, Proje Konusu Yatırımın Tanımı, Ömrü ve Hizmet Maksatları ANKİRA ENERJİ ÜRETİM LTD.ŞTİ. tarafından Erzurum ve Bingöl İlleri sınırları içerisinde Büyüksu Çayı üzerinde Ankira Barajı ve Hidroelektrik Santrali ve bu tesise malzeme temini amacıyla üç adet kum çakıl ocağı, bir adet kil ocağı, iki adet kaya ocağı, kırma-eleme-yıkama ile beton santrali tesisi yapılması ve işletilmesi planlanmaktadır. Ankira Barajı ve HES projesi; Erzurum İli nin güneybatısında ve Bingöl İli nin kuzeydoğusunda, Erzurum İli ne yaklaşık 70 km. mesafede ve Bingöl İli ne yaklaşık 90 km. mesafede bulunmaktadır. Merkezi kil çekirdekli kaya dolgu tipinde tasarlanan Ankira Barajı ile 370,6 km 2 drenaj alanındaki suların regüle edilerek 12,76 MWm/ 12,00 MWe kurulu gücündeki santralden toplam 24,34 GWh/yıl elektrik enerjisi üretimi hedeflenmektedir. Üretilen elektrik enerjisi, 477 MCM kesitinde çift devre ve yaklaşık 18 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Karlıova DM ye bağlanacaktır. Söz konusu enerji nakil hattı kati proje aşamasında, ÇED Yönetmeliği kapsamında tekrar değerlendirilecektir. Yapımı planlanan faaliyetle; Büyüksu Çayı üzerinde inşa edilecek 1874,08 m. talveg kotuna sahip ve talvegden yüksekliği 48,92 m. olan Baraj gövdesi ile 1920,00 m maksimum su kotunda alınan sular, 1163,90 m. uzunluğundaki iletim tüneli vasıtasıyla denge bacasına oradan da 293,75 m. uzunluğundaki cebri boru yardımıyla 1865,00 m. kuyruksuyu kotunda yer alan HES e iletilecektir. Santral binasında suyun potansiyel enerjisini mekanik enerjiye çeviren türbinler jeneratörleri çevirecek ve jeneratörlerde bu mekanik enerji elektrik enerjisine çevirecek olup, Ankira HES için 6379 kw gücünde 2 adet türbin kullanılarak santralden çıkan sular Büyüksu Çayı yatağına geri bırakılacaktır. Bu planlamada proje debisi 27,18 m 3 /s olarak belirlenmiştir. Tesis edilmesi ve işletilmesi planlanan proje ile ilgili olarak; Ankira Barajı ve HES Ocak 2011 tarihli Revize Fizibilite Raporu, DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığı tarafından incelenmiş ve uygun bulunmuştur. Söz konusu 04/05/2011 tarih ve sayılı yazı Ek-3 te verilmiştir. Proje kapsamında yatırımcı firma tarafından, EPDK Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığı na yapılan Üretim Lisansı Başvurusu uygun bulunmuştur. Söz konusu tarih ve sayılı yazı Ek-3 te verilmiştir. 1

11 Söz konusu proje; tarih ve sayılı (değişiklik; tarih ve sayı ile) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliği nin Seçme-Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler EK-I Listesine tabi olduğundan ilgili yönetmelik gereği ÇED süreci başlatılmak üzere iş bu ÇED Başvuru Dosyası hazırlanmıştır. Proje sahası, 1/ Ölçekli ERZURUM J46-a1 ve J46-a2 paftasında yer almaktadır. Proje yerine; mevcut Erzurum Bingöl karayolundan ayrılan mevcut yollarla ulaşmak mümkündür. Proje alanı büyük oranda kamuya ait arazi içerisinde kalmakla beraber kamulaştırma planları hazırlanırken şahıs arazilerinin de tespiti yapılarak kesin olarak belirlenecektir. Ayrıca göl alanı içerisinde ulaşım yolları kaldığından yaklaşık 9 km rölekasyon yolu yapılması gerekecektir. Proje alanına ulaşımı gösteren Yer Bulduru Haritası ekte verilmektedir. (Bkz.Ek-1) Proje alanına en yakın yerleşim yerleri; baraj aksının yaklaşık 1700 m güneydoğusunda yer alan Hasar Mahallesi, enerji tünelinin yaklaşık 1380 m güneybatısında yer alan Geçitli Köyü ve santral yerinin yaklaşık 860 m güneybatısında yer alan Geçitli Köyü dür. Ayrıca 1 Nolu Kum Çakıl Ocağına yakın mesafedeki Çimenözü Köyüne ait yerleşimler mevcut olup yerleşimin yaklaşık 1000 m kuzeydoğusunda sıcak su kaynağı bulunmaktadır. Proje ünite yerlerini ve yakın yerleşim birimlerini de gösterir 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek-2 de verilmiştir. Ankira Barajı ve HES projesinin inşaat öncesi dönemi ve inşaat dönemi 4 yıl, ekonomik ömrü 50 yıl olarak belirlenmiş, fayda ve masraf hesapları ve ekonomik analizler buna göre yapılmıştır. Ankira Barajı ve HES Projesi, sadece enerji amaçlı olarak projelendirilmiştir. Söz konusu proje uygulama programı (iş termin programı) Ek-4 te verilmiştir. Proje kapsamında çalışacak personel sayısı; inşaat aşamasında 200 kişi, işletme aşamasında ise 10 kişi olarak planlanmaktadır. Projede kullanılması planlanan makine ve ekipman aşağıda verilmiştir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında personelin sosyal ihtiyaçlarının (WC, duş, mutfak, yatakhane vb.) prefabrik şantiyeden, diğer ihtiyaçlarının ise yerleşim birimlerinden karşılanması planlanmakta olup, lojman yapımı düşünülmemektedir. 2

12 Makine-Ekipman Tablo 1. Projede Kullanılması Planlanan Makine -Ekipman Miktarı (Adet) Kullanım Amacı Ekskavatör (60 ton) 2 Gövde kazısı Ekskavatör (60 ton) 1 Ocak kazısı Loader 1 Ocak Santrali Kamyon 2 Ocak Santrali Loader 1 Gövde Kazısı Kamyon 5 Gövde Kazısı- Beton Dökümü Delici 4 Patlatma Mikser 3 Diğer Beton İşleri Beton pompası 1 Diğer Beton İşleri Silindir 2 Beton Dökümü Mobil Vinç 1 İnşaat-Montaj Çalışmaları Greyder 1 Yol İnşaatı Dozer 1 Çeşitli kazılar Tır 1 Malzeme Nakli Arazöz 1 Spreyleme Kırma-eleme-yıkama tesisi 1 Boyutlandırma Beton Santrali 1 Diğer Beton İşleri Projenin Önem ve Gerekliliği Ülkemizde gelişmeye bağlı olarak enerji ihtiyacı sürekli artmaktadır, dolayısıyla bu ihtiyacı karşılamak bir zorunluluktur. Bu zorunlu ihtiyacı karşılamakta temiz, doğal, çevreye en az zarar veren enerji kaynağı olarak yenilenebilir enerji kaynaklarımızın en üst düzeyde değerlendirilmesi açısından hidroelektrik enerji üretimi önem arz etmektedir. Ülkelerin enerji ihtiyacı; nüfus, sosyal ve ekonomik gelişme düzeyi, sanayileşme, kentleşme, teknolojik gelişme gibi birçok sosyo-ekonomik faktöre bağlı olarak, şekillenmektedir. Sosyo-ekonomik kalkınmanın en önemli girdilerinden biri olan elektrik enerjisinin zamanında, kalıcı ve yeterli miktarda, ekonomik şartlar ve çevreye olan etkileri de dikkate alınarak temini büyük önem taşımaktadır yılı verilerine göre; Türkiye nin toplam kurulu gücü MW olup, bunun ,3 MW ını termik santraller, ,7 MW ını hidroelektrik+rüzgar santralleri oluşturmaktadır. 1 Temiz ve yerli bir enerji kaynağı olan hidroelektrik enerjinin kullanılması enerji politikalarının oluşturulmasında önemli bir yer tutmaktadır. Ancak, su gücüne bağlı enerjinin elde edilmesinde suyun öncelikli kullanımı söz konusu olduğundan suya bağlı ekolojik ve kültürel değerler mutlaka dikkate alınmalıdır. 1 Elektrik Üretim A.Ş Yılı Yıllık Raporu 3

13 Elektrik enerjisi üretiminde birincil (primer) kaynak kullanımında, en büyük artışın yenilenebilir enerji kaynaklarından olacağı öngörülürken, sıvı yakıtların tüketiminde ise azalma beklenmektedir. Toplam 4,5 trilyon kwh lık yenilenebilir enerjilerdeki bu artışın %54 ü hidroelektrik (2,4 trilyon kwh) ve %26 sı rüzgar (1,2 trilyon kwh) kaynaklı olması beklenmektedir. Tablo 2. Türkiye Kurulu Güç ve Elektrik Üretim Miktarlarının Gruplara Göre Dağılımı EÜAŞ Türkiye Toplamı Kurulu Güç (MW) Enerji Üretimi (GWh) Termik 8, , , ,660.1 Hidrolik 11,677,9 11, , ,849.0 Toplam 20, ,330,0 79, ,509.1 Termik 32, , , ,627.0 Hidrolik+Rüzgar 15, , , ,804.1 Kaynak: EÜAŞ Elektrik Üretim Sektör Raporu-2011 Toplam 49, , , ,431.0 Hidroelektrik santraller; yenilenebilir olmaları, yerli doğal kaynak kullanmaları, işletme ve bakım giderlerinin düşük olması, fiziki ömürlerinin uzun oluşu, daha az düzeyde olumsuz çevresel etki yaratmaları, kırsal kesimde ekonomik ve sosyal yapıyı canlandırmaları gibi nedenlerle diğer enerji üretim sistemlerine nazaran üstünlük arz etmektedir. Hidroelektrik santrallerin yer seçiminde çevresel yönden titiz davranılması ve projenin fizibilite ve tasarım aşamalarında olası olumsuz etkilerin boyutlandırmanın dikkate alınarak yapılması bu tesislerin çevre üzerindeki baskılarını azaltmaktadır. Ankira Barajı ve HES Projesinin işletmeye alınması, Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına katkıda bulunacaktır. Projenin gerçekleşmesi ile bölge içinde ekonomik hayatın canlanmasına ve gelişmesine önemli ölçüde yardımcı olunacak ve dolayısıyla yöre halkının gelirlerinde ve yaşam seviyelerinde bir yükselme meydana gelecektir. Tesislerin yapım aşamasında çevrede yeni iş olanaklarının yaratılması tesis yerlerine ulaşımı sağlayacak yeni yolların yapılması ve mevcut yolların ıslah edilmesi, gelişme planının gerçekleşmesi ile meydana gelecek diğer faydalardır. Bunun yanı sıra yerli ve yenilenebilir enerji potansiyelinin artışına da katkısı bulunacaktır. HES ler yapıları itibarı ile doğal kaynaklarda miktar azalmasına neden olmadan ve kirlilik etkisi oluşturmadan enerji üretimi sağlanmasına yönelik tesislerdir. Bu tür projelerin asli amacı doğal kaynakların etkin kullanımına yöneliktir. 4

14 Projenin Fiziksel Özelliklerinin, İnşaat ve İşletme Safhalarında Kullanılacak Arazi Miktarı ve Arazinin Tanımlanması. Projenin Fiziksel Özellikleri: Ankira Barajı ve HES Projesi kapsamında yer alan tesisler; memba batardosu, baraj gövdesi, dolusavak, dipsavak, derivasyon tüneli, iletim tüneli, denge bacası, cebri boru ve hidroelektrik santral tesisleridir. Baraj merkezi kil çekirdekli kaya dolgu tipinde tasarlanmıştır. Projede; 1897,00 m taban kotunda bulunan sualma yapısı ile Büyüksu Çayı ndan alınan sular 3,50 m çapında 1163,90 m uzunluğunda iletim tüneli, iletim tüneli sonunda yükü dengeleyebilmek için denge bacası ve 293,75 m uzunluğunda cebri borulu 1865,00 m kuyruksuyu kotundaki Ankira HES e ulaştırılacaktır. Santralde suyun potansiyel enerjisini mekanik enerjiye çeviren türbinler kullanılacak bu türbinler jeneratörleri çevirecek ve jeneratörlerde bu mekanik enerji elektrik enerjisine çevirecektir. Burada türbinlenen sular Büyüksu Çayı yatağına geri bırakılacaktır. Ankira HES için 2 adet dikey eksenli Francis türbin kullanılacaktır. Türbinlerin tasarım debileri eşit ve 13,59 m³/s olacaktır. Böylece türbinlerin uygun verimde çalışabilmesi sağlanacaktır. Proje 12,76 MWm/12,00 MWe kurulu gücünde tasarlanmıştır. Proje ünite yerlerini ve yakın yerleşim birimlerini de gösterir 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek-2 de verilmiştir. BARAJ TİPİ VE YÜKSEKLİK SEÇİMİ Ankira Barajı 1874,08 m talveg kotunda tasarlanmış ve kret kotu 1923,00 m, maksimum rezervuar kotu ise 1920,00 m olarak belirlenmiştir. Baraj yeri topoğrafyası ve malzeme durumu göz önüne alınarak Ankira Barajı ve HES Projesi için merkizi kil çekirdekli kaya dolgu tipi baraj seçilmiştir. DOLUSAVAK, DİPSAVAK, DERİVASYON VE ENERJİ TESİSLERİ Ankira Barajı dolusavağı 679,40 m³/s lik taşkın debisini 6,00 m su yükü ile geçirecek şekilde tasarlanmış ve 4 adet (h= 6,30 m, b= 6,00 m) kapak ile donatılmıştır. Dolusavak yapısı sağ sahilde yer almaktadır. Eşik kotu 1914,00 m olarak tasarlanan dolusavağın boşaltım kanalı uzunluğu 165 m dir. Boşaltım kanalı sonunda yer alan enerji kırıcı havuzun taban kotu 1865,00 m, uzunluğu ise 50,00 m dir. Ankira Barajı nın inşaatı sırasında nehir suyunun çevrilmesi için kullanılacak olan derivasyon tüneli, inşaat bitiminde memba ucuna inşa edilecek bir şaft ile dipsavak tüneline dönüştürülecektir. Dipsavak su alma kotu, sediment seviyesi göz önüne alınarak 5

15 1897,00 m olarak seçilmiştir. Maksimum rezervuar seviyesinde dipsavağın kapasitesi 178,72 m³/s dir. Ankira Barajı inşaat alanının kuruya alınabilmesi için Büyüksu Çayı 1890,00 m kret kotunda inşa edilmesi tasarlanan bir batardo ve 3,60 m çapında bir derivasyon tüneli ile mansap tarafına aktarılacaktır. Derivasyon iletim yapısı bir giriş kanalı, derivasyon tüneli ve çıkış kanalından oluşmakta olup bu yapıların uzunlukları sırası ile yaklaşık 94,08 m, 321,05 m ve 43,56 m.dir. Dolusavak yapısının sağ sahilde olduğu ve her iki sahilde de yaklaşık olarak aynı uzunluğa sahip olduğu göz önüne alınarak derivasyon yapısı sol sahilde tasarlanmıştır. Tablo 3. Dolusavak, Dipsavak ve Derivasyon Tüneli Karakteristikleri DOLUSAVAK Savak Tipi Karşıdan Alışlı Radyal Kapaklı Kapak Adedi 4 Kapak Ebatları H= 6,30 m B= 6,00 m Dolusavak Hidrograf Piki 679,40 m³/s Eşik Kotu 1914,00 m Şüt Genişliği 30,00 m Şüt Uzunluğu 165,00 m Enerji Kırıcı Havuz Uzunluğu 50,00 m DİPSAVAK Kapasitesi 178,72 m3/s DERİVASYON TÜNELİ TİPİ Atnalı Uzunluğu 321,05 m Çapı 3,60 m Eğimi 0,00342 Giriş Taban Kotu 1875,00 m Çıkış Taban Kotu 1873,90 m ENERJİ TESİSLERİ Baraj Gövdesi ve Su Alma Yapısı Büyüksu Çayının 1874,08 m talveg kotunda tasarlanan Ankira Barajı nın kret kotu 1923,00 m olup, talvegden yükseliği 48,92 m dir. Ankira Barajı su alma yapısı ve enerji tüneli sağ sahilde yer almaktadır. Sediment seviyesi göz önüne alınarak giriş taban kotu 1897,00 m olarak belirlenen su alma yapısı girişi eğimli bir ızgara ile donatılmıştır. Dikdörtgen kesitli olarak başlayan su alma yapısı bir tranzisyon ile atnalı kesite geçmektedir. Tünel girişinden yaklaşık 37,00 m sonra yer alan şaft yapısı, baraj kretinden ulaşım sağlanabilecek şekilde projelendirilmiştir ve biri batardo kapağı olmak üzere 2 adet kapak ile donatılacaktır. Şaftın mansap tarafında bir havalandırma borusu yer alacaktır. 6

16 Enerji Tüneli (İletim Tüneli) 1163,9 m uzunlukta olan enerji tüneli, sunduğu uygun topoğrafik koşullar nedeni ile sağ sahilde yer almaktadır. Enerji tüneli atnalı kesitli olup, iç çapı 3,50 m.dir. Tünel çapının seçiminde inşaat koşulları (özellikle inşaat sırasında havalandırma) rol oynamıştır. Giriş taban kotu 1897,00 m olan tünelin denge bacası ile birleştiği yerdeki taban kotu 1895,91 m.dir. Denge Bacası Tünelin 1097,56 ncı metresinde yer alan denge bacası bu aşamada basit tip denge bacası olarak seçilmiş ve iç çapı 16,00 m olarak belirlenmiştir. Yüksekliği 25,25 m olan denge bacasında maksimum ve minimum su seviyeleri yaklaşık olarak 1923,50 m ve 1901,00 m olacaktır. Cebri Boru Optimizasyon çalışmaları sonucu iç çapı 3,15 m olarak belirlenen cebri borunun ortalama et kalınlığı 18 mm, uzunluğu ise 293,75 m dir. Enerji Tesisleri karakteristikleri aşağıda verilmiştir. Tablo 4. Baraj Gövdesi ve Sualma Yapısı Karakteristikleri BARAJ TİPİ Merkezi kil çekirdekli kaya dolgu TALVEG KOTU 1874,08 m TALVEGTEN YÜKSEKLİĞİ 48,92 m KRET KOTU 1923,00 m SU ALMA YAPISI GİRİŞ KOTU 1897,00 M MAKSİMUM SU KOTU 1920,00 m MİNİMUM SU KOTU 1907,00 m KRET UZUNLUĞU 285,06 m DRENAJ ALANI 370,60 km² YILLIK ORTALAMA DEBİ 7,36 m³/s Tablo 5. Enerji Tüneli Karakteristikleri TİPİ Atnalı TÜNEL UZUNLUĞU 1163,90 m TÜNEL ÇAPI 3,50 m TÜNELDE SU YÜKSEKLİĞİ 3,50 m TÜNEL EĞİMİ 0,001 HIZ 2,68 m/s TÜNEL GİRİŞ TABAN KOTU TÜNEL ÇIKIŞ TABAN KOTU 1897,00 m 1895,84 m 7

17 Tablo 6. Denge Bacası Karakteristikleri YÜKSEKLİĞİ 25,25 m İÇ ÇAPI 16,00 m DIŞ ÇAPI 18,40 m TABAN KOTU 1899,41 m MAKSİMUM SU SEVİYESİ 1923,50 m MİNİMUM SU SEVİYESİ 1901,00 m Tablo 7. Cebri Boru Karakteristikleri ÇAPI 3,15 m BOYU (EĞİK) 293,75 m CEBRİ BORUDA MAKSİMUM DEBİ 27,18 m³/s CEBRİ BORUDA MAKSİMUM HIZ 3,49 m/s CEBRİ BORU ET KALINLIĞI 18,00 mm SANTRAL BİNASI VE KUYRUKSUYU KANALI, ELEKTROMEKANİK TEÇHİZAT TEKNİK VERİLERİ Santral Binası Ankira HES in optimizasyon çalışmaları sonunda seçilen alternatifin kurulu gücü 12 MW ve yıllık enerji üretimi 24,34 GWh/yıl olarak belirlenmiştir. Santralin kuyruksuyu kotu 1865,00 m. dir. Türbin Tipi, Ünite Gücü ve Adedi Proje net düşüsü ve proje debisi göz önüne alınarak Ankira santralının iki adet 6 MW gücünde Düşey Francis tipi türbin ile donatılması kararlaştırılmıştır. Ünite debisi 13,59 m³/s dir. Maksimum seviyede net düşü 51,45 m dir. (kesin karakteristikler imalatçı firma ile yapılan görüşmelerden sonra belirlenecektir). Generatör Tipi ve Kapasitesi Her biri 6734 kva gücündeki iki adet generatör, dikey eksenli üç fazlı senkron tipinde tasarlanmıştır. Generatör gerilimi 6,30 kv seçilmiştir. Transformatör Adedi ve Tipi Transformatörler iki adet, harici yağlı tipte ve her biri 6750 kva gücünde olacaktır. Transformatörler generatörlerin 6,30 kv luk çıkış hücrelerine bağlanacaklardır. Şalt Sahası Şalt sahası 33,6 kv işletme gerilimine sahip 36 kv luk metal muhafazalı olup santral binası içinde inşa edileceği düşünülmüştür. Şalt tesisi Tipi Kapalı şalt sahası, İşletme gerilim ve kısa devre akımı 33,6 kv, 16 ka ve Bara nominal akım 630 A dir. 8

18 Enerji İletimi Ankira HES şalt çıkışının ulusal enterkonnekte sistemine bağlanış şekli ileri safha çalışmaları sırasında TEİAŞ yetkilileri ile görüşülerek kararlaştırılacaktır. Bu aşamada bağlantının yaklaşık 18 km mesafedeki Karlıova Dağıtım Merkezine 33,6 kv üzerinden 2 devre 477 MCM 36 kv luk iletkenlerle yapılacağı düşünülmüştür. ENH güzergahı kati proje aşamasında, ÇED Yönetmeliği kapsamında tekrar değerlendirilecektir. Tablo 8. Ankira HES Karakteristikleri KUYRUK SUYU KOTU 1865,00 m PROJE DEBİSİ 27,18 m 3 /s SANTRAL YERİ Sağ sahil SANTRAL TİPİ Yerüstü Tablo 9. Türbin Tipi, Ünite Gücü ve Adedi TÜRBİNTİPİ Dikey Eksenli Francis ÜNİTE ADEDİ 2 ÜNİTE DEBİSİ (1. ve 2. Ünite) 13,59 m 3 /s TRÜBİN TASARIM NET DÜŞÜSÜ 51,45 m SENKRON DEVİR SAYISI 375 d/d TÜRBİN GÜCÜ 6379 kw TÜRBİN VERİMİ 0,93 Tablo 10. Generatör Tipi ve Kapasitesi GENERATÖR TİPİ Dikey Eksenli, 3 Fazlı Senkron, AC TOPLAM GENERATÖR GÜCÜ kva GENERATÖR GÜCÜ 6734 kva ADEDİ 2 GÜÇ FAKTÖRÜ 0,90 ÇIKIŞ GERİLİMİ 6,3 kv FREKANSI 50 Hz SENKRON HIZI 375 d/d İKAZ SİSTEMİ Döner Diyotlu, Fırçasız VERİMİ 0,95 Tablo 11. Transformatör Adedi ve Tipi ANA GÜÇ TRANSFORMATÖRÜ TİPİ 3 Fazlı Yağlı NORMAL GÜCÜ 6750 kva ADEDİ 2 ANMA GERİLİMİ 6,3 / 31,5 kv BAĞLANTI ŞEKLİ Ynd 11 SOĞUTMA TİPİ ONAN VERİM 0,99 İÇ İHTİYAÇ TRANSFORMATÖRÜ TİPİ 3 Fazlı Yağlı NORMAL GÜCÜ 400 kva ADEDİ 1 ANMA GERİLİMİ 31,5/0,4 kv BAĞLANTI ŞEKLİ Dyn 11 SOĞUTMA TİPİ ONAN NORMAL GÜCÜ DİZEL GENERATÖR 250 Kva ADEDİ 1 9

19 TİPİ Dört Zamanlı Düşey Silindirli ANMA GERİLİMİ 400/231 V FREKANSI 50 Hz DEVİR SAYISI 1500 d/d SOĞUTMA TİPİ Radyatör, Kapalı Devre Su Soğutmalı İKAZ ŞEKLİ Döner Diyotlu İkaz GÜÇ FAKTÖRÜ 0,8 PROJEDE YARDIMCI BİLEŞENLER Projede malzeme temini amacıyla 3 adet kum çakıl ocağı, 1 adet kil ocağı, 2 adet kaya ocağı, 2 nolu geçirimli malzeme sahası içerisinde tasarlanan kırma-eleme-yıkama tesisi ve beton santrali kurulması planlanmaktadır. Ayrıca inşaat ve işletme aşamasında personelin sosyal ihtiyaçlarını karşılamak üzere şantiye kurulacaktır. Proje ünitelerini ve yerleşim yerlerini de gösteren 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek-2 de verilmiştir. Arazi Kullanımı ve Arazinin Tanımlanması: Proje sahası, 1/ Ölçekli ERZURUM J46-a1 ve J46-a2 paftasında yer almaktadır. Proje alanı büyük oranda kamuya ait arazi içerisinde kalmakla beraber kamulaştırma planları hazırlanırken şahıs arazilerinin de tespiti yapılarak kesin olarak belirlenecektir. Ayrıca göl alanı içerisinde ulaşım yolları kaldığından yaklaşık 9 km rölekasyon yolu yapılması gerekecektir. Proje yerine, mevcut Erzurum Bingöl karayolundan ayrılan mevcut yollarla ulaşmak mümkündür. Proje alanı, Erzurum un Çat ilçesi ve Bingöl ün Karlıova ilçesi sınırlarında kalmaktadır. Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli Planlama Bölgelerine ait 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı (02/04/ /09/2012) onaylanmıştır. Erzurum İli ne ait Çevre Düzeni Planı bulunmamaktadır. Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı na göre; proje alanı bütün olarak doğal ve ağaçlık karakteri korunacak alan olarak bir kısmı da ekolojik öneme sahip alan olarak tanımlanmıştır. Ayrıca bu alanlar içerisinde konumlandırılan baraj gövdesi tarım arazisi ile plan onama sınırında kalmakta olup, iletim tüneli tarım arazisi olarak, denge bacası ve cebri boru güzergahı ise çayır mera alanı olarak da tanımlanmaktadır (Bkz.Ek-5). Arazi topoğrafyası yer yer eğimli ve dik bir pozisyondadır. Ankira Barajı ve HES projesi kapsamında yer alacak tesislerin yaklaşık alanları; Baraj ve Santral Alanı 17.7 ha, Göl Alanı ha, Kum Çakıl Ocakları Alanı (1, 2 ve 3 no lu) 62 ha, Kaya Ocakları (1 ve 2 no lu) Alanı 38 ha, Kil Ocak Alanı 25 ha, Kırma- 10

20 Eleme-Yıkama ve Beton Santral Alanı 2.4 ha, Kazı Fazlası Malzeme Sahası Alanı 22 ha ve Şantiye alanı 3 ha olarak belirlenmiştir. Proje kapsamında kullanılacak arazilere ait detaylı bilgiler ÇED Raporu nda yer alacaktır. Önerilen Projeden Kaynaklanabilecek Önemli Çevresel Etkilerin Genel Olarak Açıklanması (Su, Hava, Toprak Kirliliği, Gürültü, Titreşim, Işık, Isı, Radyasyon vb.) Projeden kaynaklanacak çevresel etkilerin daha çok inşaat çalışmaları sırasında oluştuğu gözlenmektedir. Projenin inşaat aşamasında oluşacak atıklar, personelden kaynaklanan sıvı ve katı atıklar, inşaat aşamasında oluşacak diğer katı atıklar, hafriyat atıkları, makine ve ekipmandan kaynaklanacak tehlikeli atıklar, toz emisyonu ve gürültüdür. Tesisin işletme aşamasında oluşacak atıklar ise personelden kaynaklanan sıvı atıklar, katı atıklar ve tesiste bakım onarım çalışmasından kaynaklanacak atıklardır. 1. Su Kaynaklarına Etkiler İnşaat aşamasında çalışacak personelin içme ve kullanma suyu ihtiyaçlarının giderilmesinde, kuru havalarda yollarda, barajlarda kaya dolgunun tazyikli su ile yıkanması, kum çakıl malzemesi ve filitrelerinin yıkanması ile barajlarda sedde ve dolguların sulanması ve çalışma alanında araçların hareketlerinden kaynaklı oluşacak tozu önlemek maksadıyla spreyleme suyu kullanımı olacaktır. Çalışma süresince çalışma yapılan alanlarda, kamyonların hareket alanlarında ve iş makinelerinin çalışma alanlarında arazöz ile spreyleme sulama yapılarak alanlar nemlendirilecektir. Yükleme-boşaltma işlemlerinde savurma yapılmadan dikkatli bir şekilde çalışma yapılacaktır. Projenin inşaat aşamasında yapılacak olan kazı işlemleri sırasında da tozumanın önlenmesi için arazi spreyleme yöntemiyle sulanacaktır. Ayrıca proje kapsamında ilgili yönetmelik hükümlerine riayet edilecek olup sınır değerler aşılmayacaktır. Proje inşaat aşamasında 200 personel çalıştırılması planlanmaktadır. İnşaat aşamasında çalışacak olan personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksular için paket arıtma sistemi kurulacaktır. İşletme aşamasında ise 10 personel çalıştırılması planlanmaktadır. İşletme aşamasında çalışacak olan personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksular için şantiye alanı içerisinde fosseptik kurulacaktır. Projenin inşaatı ile işletilmesi sırasında çalışacak personelin içme suyu piyasada satılan damacanalar vasıtasıyla karşılanacaktır. Çalışma alanlarında ve yollarda oluşacak tozun indirgenmesinde, projenin inşaatı sırasında vs. gerekli olan sulama suyu gerekli izinler alındıktan sonra Büyüksu Çayı ndan karşılanması planlanmaktadır. 11

21 Toz çıkışını önlemek için arazözle yapılacak olan sulama kaynaklı su, buharlaşma ve toprak tarafından emilmesi ile bertaraf olacağından, malzeme ocaklarında ve kırmaeleme-yıkama tesisinde ve beton santrali bünyesinde inşaat süresince yıkama işlemlerinden (kum çakıl, filitre, ekipman vs.) kaynaklı sular ise çökeltim havuzuna iletilerek dinlendirilmesi ve çökelim sağlandıktan sonra sisteme geri devir ettirilerek tekrar kullanımı sağlanacağından herhangi bir deşarj işlemi söz konusu olmayacak ve bu kullanımlardan kaynaklı bir atıksu oluşmayacaktır. Bu kapsamda yalnızca sosyal ihtiyaçlar için personelin içme ve kullanma suyundan kaynaklı atıksu oluşumu söz konusu olacaktır. Proje kapsamında, oluşacak toz emisyonları ile ilgili olarak, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ( ) (Değişiklik: R.G: ) ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişiklik R.G: ) hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında kullanılacak içme-kullanma suyu hesabı ÇED raporunda detaylı olarak verilecektir. Barajda su tutulmaya başlanmasıyla su kalitesinde kimyasal ve fiziksel bazı değişiklikler görülebilecektir. Yüzey sularına etkiler ve alınacak önlemler ÇED Raporunda detaylı olarak verilecektir. Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı ve diğer teessüs etmiş su hakları ÇED Raporunda detaylı olarak verilecektir. 2. Hava Kirliliği ve Çevre Üzerine Etkileri: Söz konusu proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında toz ve gaz emisyonu oluşacaktır. Proje alanında tozlanmanın minimuma indirilmesi amacıyla çalışmalar sırasında alanda arazözlerle sulama yapılacaktır. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar esnasında oluşabilecek toz emisyonunu hesaplamak için, aşağıda sıralanan emisyon faktörleri kullanılacaktır. 12

22 Tablo 12. Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri Kaynaklar Emisyon Faktörleri kg/ton Kontrolsüz Kontrollü Patlatma 0,080 - Sökme 0,025 0,0125 Yükleme 0,010 0,005 Nakliye (gidiş-dönüş toplam mesafesi) 0,7 0,35 Boşaltma 0,010 0,005 Depolama 5,8 2,9 Birincil Kırıcı 0,243 0,0243 İkincil Kırıcı 0,585 0,0585 Üçüncül Kırıcı 0,585 0, Temmuz 2009 tarih ve sayılı (Değişiklik: R.G: ) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) nin Ek-2 Tesislerin Hava Kalitesine Katkı Değerlerinin Hesaplanması ve Hava Kalitesi Ölçümü başlığı altında; Mevcut ve yeni kurulacak tesislerin bacalarından veya baca dışından atmosfere verilen emisyonların saatlik kütlesel debileri, mevcut tesisler için bacalarda ölçülerek, baca dışından atmosfere verilen emisyonlar ile yeni kurulacak tesisler için emisyon faktörleri kullanılarak tespit edilir. Saatlik kütlesel debi (kg/saat) değerleri Tablo 2.1 de verilen değerleri aşması halinde, tesis etki alanında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri (HKKD) mümkünse saatlik, aksi takdirde, günlük, aylık ve yıllık olarak hesaplanır. ibaresi yer almaktadır. Söz konusu tabloda toz emisyonlarının baca dışındaki yerlerden 1 kg/saat ten fazla olması durumunda HKKD değerinin hesaplanmaması gerektiği belirtilmiştir. Planlanan projenin arazi hazırlık ve işletme aşamalarında oluşacak toz miktarı ÇED Raporu nda hesaplanacak olup, toz emisyonu miktarı 1 kg/saat değerinin üstünde çıkması durumunda HKKD hesaplanacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında proje sahalarında çalışacak iş makinelerinde yakıt olarak mazot kullanılmaları sonucu NOx, CO, SOx, HC vb. gaz emisyonlar meydana gelecektir. İş makinelerinden kaynaklı meydana gelecek emisyon cins ve miktarları ÇED Raporunda hesaplanacaktır. Hesaplanan bu değerler tarih ve sayılı R.G de yayımlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.1 de verilen "Normal işletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki işletme saatleri için kütlesel debiler" değerleri ile karşılaştırılacak ve sınır değerlerin aşılması durumunda gaz dağılım modellemesi yapılacaktır. Projenin işletmeye geçmesiyle birlikte toz ya da gaz emisyonu kaynaklı hava kirliliği söz konusu olmayacaktır. 13

23 Söz konusu projenin her aşamasında 3 Temmuz 2009 tarih ve sayılı (Değişiklik: R.G: ve R.G: ) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı (Değişiklik R.G: ) R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 3. Toprak Kirliliği ve Çevre Üzerine Etkileri: Proje kapsamında inşası planlanan baraj gövdesi, santral, vb. gibi ünitelerin inşaatları sırasında, inşaatların yapılacağı alanda yapılacak kazı çalışmaları ile doğal toprak örtüsü (bitkisel toprak) ortadan kaldırılacaktır. Ancak, bu durum sadece inşa işlemlerin sürdüğü lokal alanlarda gerçekleşecektir. Proje kapsamında çıkması muhtemel bitkisel toprak erozyona, kurumaya ve yabani ot oluşmasına karşı korunacak olup, toprağın canlılığını sürdürebilmesi amacı ile çim, çayır-mera bitkisi v.b bitki örtüsü ile kaplanacaktır. Bitkisel toprağın depolanması esnasında nebati toprak kazı fazlası malzeme alanının yüksekliği 5 metreden eğimi ise %5 den fazla olmayacaktır. İnşaat aşaması sonrası bitkisel toprak peyzaj çalışmalarında yüzey kaplaması amaçlı kullanılmak üzere uygun yerlerde depolanacaktır. Malzeme ocaklarından malzeme alımı sebebiyle topoğrafya değişecek, ancak uygulanacak doğaya yeniden kazanım planı ile alanlar yeniden kullanıma açılabilecektir. Proje inşaat aşamasında yapılacak çalışmalarda toprak kirliliğinin önlenmesi için gerekli önlemler alınacaktır. Sahada yapılacak çalışmalarda arazi hazırlık, inşaat ve işletme aşamasında; Faaliyet sahibi firma tarafından tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı (Değişiklik; R.G ) Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik ve 14/03/1991 tarih ve sayılı (Değişiklik; R.G ) R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirlenen hususlara uyulacaktır. 4. Atık Oluşumu Katı Atıklar: Projede inşaat aşamasında çalışan personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar, inşaat çalışmaları sırasında kullanılan malzemlerden kaynaklanacak atıklar (demir, 14

24 tahta vb atıklar) ve hafriyat artıkları oluşması beklenmektedir. Tesisin inşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklanacak katı atıklar çalışacak personelin barınma ve benzeri ihtiyaçlarının karşılanacağı prefabrik şantiye alanında oluşacaktır. Şantiye alanında oluşacak katı atıklar alanda sürekli olarak bulundurulacak kapalı kaplar içerisinde biriktirilecek ve Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 20. Maddesine uygun olarak, görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı araçlarla düzenli olarak ilgili Belediyenin Katı Atık Depolama sahasına bırakılacaktır. İnşaat çalışmaları sırasında oluşacak diğer katı atıklar; demir, kalıplar için kullanılan kereste artıkları, ambalaj malzemeleri ve benzeri katı atıklardan oluşacaktır. Oluşacak bu atıklar içerisinde geri kazanımı mümkün olan demir-çelik, metal ve benzeri malzemeleri içeren atıklar ilgili atık yönetmelikleri doğrultusunda lisanslı firmalara teslim edilecek, değerlendirilemeyecek nitelikte olanlar ise ilgili Belediyenin Katı Atık Depolama sahasına bırakılacaktır. Evsel nitelikli atıklar içerisinde cam, plastik şişe ve naylon gibi değerlendirilebilir katı atıklar Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği gereğince seçilecek ve değerlendirilmesi sağlanacaktır. Projenin fizibilite raporunda yer alan kazı-dolgu miktarları ve oluşması beklenen hafriyatlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 13. Projenin Kazı-Dolgu Değerleri Ünitelere Göre Kazı Dolgu Miktar (m 3 ) Baraj Gövdesi Kazı Dolgu Dolusavak Kazı Dolgu Derivasyon Tüneli Kazı Enerji Tüneli Kazı Denge Bacası Kazı Dolgu Cebri Boru Kazı Santral Binası Kazı Dolgu Sualma Şaftı 15

25 Kazı Dolgu Rölekasyon Yolu Kazı Dolgu TOPLAM KAZI MİKTARI TOPLAM DOLGU MİKTARI DOLGU İÇİN GEREKEN MALZEME MİKTARI Ankira Barajı ve HES ünitelerinin inşaatı sırasında kazı işlemlerinde çıkması muhtemel kazı miktarı m 3, dolgu miktarı ise m 3 olarak belirlenmiştir. Sahada dolgu için gereken malzeme miktarı ise m 3 tür. Bu kapsamda malzeme ocakları (3 adet kum çakıl ocağı ve 1 adet kil ocağı, 2 adet kaya ocağı, kırma-elemeyıkama tesisi ve beton santrali) açılacak ve gerekli malzeme buradan temin edilecektir. Proje alanında yapılacak çalışmalar süresince tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümleri, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümleri ve tarih ve sayılı (Değişiklik; R.G ) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda atık bertarafı hakkında değerlendirmeler, hazırlanacak ÇED Raporunda yapılacaktır. Tehlikeli Atıklar ve Atık Yağlar İnşaat alanında yapılacak çalışmalar sırasında kullanılacak makine ve araçların yakıt ikmali ve yağ değişimi bakım ve onarım gibi işlemler saha içerisinde sundurmalı ve zemini sızdırmasız bir yerde yapılacaktır. İnşaat alanında oluşabilecek atık yağlar, sızdırmaz kapalı kaplar içerisinde biriktirilecek ve bu tür atıkları toplayan lisanslı firmalara verilecektir. Tesisin inşaat ve işletilmesi sırasında Tarih ve Sayılı (Değişiklik; tarih ve sayılı) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile yağ, yakıt v.b maddelerle kirlenmiş her türlü malzemenin insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisini en aza indirebilmek amacı ile tarih ve sayılı (Değişiklik; tarih ve sayılı) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 16

26 İnşaat ve işletme aşamasında tesiste kullanılacak makine ve ekipmandan kaynaklanabilecek kullanılmış araç lastikleri, kullanılmış akümülatörler, yıpranmış makine parçaları vb. atıklar bölgede faaliyet gösteren bu tür atık toplayıcılarına verilecektir. Tesisin işletme aşamasında oluşabilecek tehlikeli atıklar, tesiste yapılacak bakım onarım işlemlerinden ve değişen yağlı parçalardan kaynaklanacak atıklardır. Bu tür atıkların tamir ve bakım işlemini gerçekleştiren firma tarafından bertarafının yapılması sağlanacaktır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda bu tür atıklar bölgede faaliyet gösteren ve benzer atıkları toplayan yetkili firmalara verilecektir. 5. Gürültü Kirliliği ve Çevre Üzerine Etkileri: Gürültü arazinin hazırlanması sırasında yükleme-taşıma ile kazı, dolgu çalışmalarında kullanılacak ağır iş makineleri ve araçlardan kaynaklanacaktır. İnşaat aşamasındaki iş makinelerinden kaynaklanacak gürültü düzeyi "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği"nde şantiyeler için verilen sınır değerleri aşmayacak şekilde faaliyetler düzenlenecektir. Söz konusu faaliyet, tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine göre değerlendirilerek; projeye ilişkin her bir ünite alanı için (baraj, malzeme ocakları, HES) ÇED Raporu nda gürültü hesapları yapılacaktır. Projenin inşaatı ve hazırlanması sırasında, malzeme alımlarında kullanılacak olan iş makinelerinden dolayı gürültü oluşacaktır. Ancak bu gürültü inşaat süresince devam edecek, inşaatın tamamlanması ile birlikte ortadan kalkacaktır. Bununla birlikte, inşaat çalışmaları sırasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin Madde-23, 1.bendinin a fıkrasında belirtilen Şantiye alanı için Çevresel gürültü sınır değerleri 70 dba yı aşmamalıdır. Bu yönetmeliğin 23.maddesine uyulacaktır. Kaya Ocakları ve tünel güzergahında yapılacak patlatmadan dolayı oluşacak gürültü seviyeleri Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, Madde 22 ç) İşletme, tesis, atölye, imalathane ve işyerlerinin faaliyeti sonucu oluşabilecek darbe gürültüsü LCmax gürültü göstergesi cinsinden 100 dbc yi aşamaz hükmüne riayet edilecektir. 17

27 Şantiye alanında inşaatın başlama, bitiş tarihleri ve çalışma periyotları ile ilgili bilgiler herkesin kolaylıkla görebileceği bir tabelada gösterilecek, anılan yönetmeliğin Ek.VII-Tablo.5 de verilen sınır değerlerin aşılması halinde iş makinelerin kullanımına sınırlama getirilebilecek veya perdeleme sistemi ile gürültü yayılımı engellenecektir. 6. Titreşim, Isı, Işık, Radyasyon v.b: Söz konusu proje kapsamında ısı, ışık, radyasyon vb. kirliliğe yol açacak herhangi bir faaliyet bulunmamaktadır. Proje kapsamında malzemenin çıkarılması veya kazım zorluğu çekilen zeminlerde (kaya ocağında, iletim tünelinde) patlayıcı madde kullanımı söz konusu olacak, patlatma esnasında titreşimler olacaktır. Olabilecek titreşimlerin boyutu ve en yakın yerleşim yerine göre değerlendirilmesi, hazırlanacak ÇED Raporu nda detaylı olarak verilecektir. Yatırımcı Tarafından Araştırılan Ana Alternatiflerin Bir Özeti ve Seçilen Yerin Seçiliş Nedenlerinin Belirtilmesi. Bu proje öncelikle nehir tipi HES projesi olarak tasarlanmıştır. Ancak özellikle sol sahilde kanal güzergahında aktif bir heyelanın yer alması, sağ sahilin ise kanal güzergahı olarak fazla elverişli olmaması ve çok sayıda sanat yapısı gerektirmesi gibi nedenlerle farklı alternatifler arayışına girilmiştir. Bunun sonucu yapılan değerlendirmeler neticesinde 1874,08 m talveg kotunda bir baraj ve m bir tünel ile düşünün en uygun şekilde değerlendirilebileceği kanaatine varılmıştır. Bu nedenle Ankira Barajı ve HES Revize Fizibilite Raporu hazırlanmıştır. DSİ Genel Müdürlüğü nün tarih ve 8618 sayılı yazısına göre Ankira Projesinde maksimum su kotu 1925,00 m ve santral kuyruksuyu kotu 1850,00 m olarak belirlenmiştir. Ancak taşkın anındaki maksimum su kotunun 1925 m olarak belirlenmesi durumunda Çimenözü mevkiindeki evlerin bir kısmı su altında kalmaktadır. Ayrıca Manda deresi ile Çimenözü deresinin birleştiği kısımlardaki zemin yapısının geçirimli olabilmesi ihtimali ve maksimum su seviyesinin 1925 m ve kuyruksuyu seviyesinin 1850 m olarak seçilmesi durumunda iletim yapısının uzunluğunun çok artması gibi nedenlerle Maksimum Su Seviyesi 1920 m olarak belirlenmiş ve 1850, 1860 ve 1865 m kuyruksuyu kotları alternatif olarak çalışılmıştır. Değerlendirmeler neticesinde 1920 m maksimum su seviyesinde baraj ve m tünel yapısı ile 1865 m kuyruksuyu kotunda HES planlanmıştır. Ancak kati proje aşamasında yapılacak detaylı jeolojik araştırmalar neticesinde diğer alternatifler de uygulanabilecektir. Alternatif Projeler 1/ Ölçekli Vaziyet Planı Ek-9 da verilmiştir. 18

28 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU Proje Yeri Ve Alternatif Alanların Mevkii, Koordinatları, Yeri Tanıtıcı Bilgiler. Ankira Barajı ve HES projesi; Erzurum İli nin güneybatısında ve Bingöl İli nin kuzeydoğusunda, Erzurum İli ne yaklaşık 70 km. mesafede ve Bingöl İli ne yaklaşık 90 km. mesafede bulunmaktadır. Proje sahası, 1/ Ölçekli ERZURUM J46-a1 ve J46-a2 paftasında yer almaktadır. Proje yerine; mevcut Erzurum Bingöl karayolundan ayrılan mevcut yollarla ulaşmak mümkündür. Göl alanı içerisinde kalan ulaşım yolları için yaklaşık 9 km rölekasyon yolu yapılması gerekecektir. Proje alanı Yer Bulduru Haritası ekte verilmektedir. (Bkz.Ek-1) Proje enerji yapıları, göl-rezervuar alanı ve malzeme ocakları yerlerini gösterir 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek-2 de verilmiş olup, proje bileşenleri koordinatları aşağıda verilmiştir. Tablo 14. Proje Bileşenlerinin Koordinatları Koor. Sırası Sağa, Yukarı Koor. Sırası Enlem, Boylam Datum ED-50 Datum WGS-84 Türü UTM Türü COĞRAFİK DOM 39 DOM - ZON 37 ZON - Ölçek Fak. 6 derecelik Ölçek Fak. - BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ BRJ_GÖV_ TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL TÜNEL DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC DEN_BAC CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU CEB_BORU SANTRAL SANTRAL SANTRAL SANTRAL SANTRAL SANTRAL

29 SANTRAL SANTRAL DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG DYG DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-1_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG DYG DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-2_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG DYG DYG-3_ ³ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ DYG-3_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-1_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KAYA-2_ KFM_ KFM_ KFM_ KFM_

30 KFM_ KFM_ KFM_ KFM_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ KİL_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ ŞANT_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ KEY_BET_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ BRJ_GÖL_ Alternatif Projeler ve rölekasyon yolu güzergahı 1/ Ölçekli Vaziyet Planı üzerinde gösterilmiştir (Bkz.Ek-9). 21

31 BÖLÜM III: PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ Önerilen Proje Nedeniyle Kirlenmesi Muhtemel Olan Çevrenin; Nüfus, Fauna, Flora, Jeolojik Ve Hidrojeolojik Özellikler, Doğal Afet Durumu, Toprak, Su, Hava, (Atmosferik Koşullar) İklimsel Faktörler, Mülkiyet Durumu, Mimari ve Arkeolojik Miras, Peyzaj Özellikleri, Arazi Kullanım Durumu, Hassasiyet Derecesi (EK-V Deki Duyarlı Yöreler Listesi de Dikkate Alınarak) ve Yukarıdaki Faktörlerin Birbiri Arasındaki İlişkileri de İçerecek Şekilde Açıklanması. Proje kapsamında kirlenmesi muhtemel olan çevrenin; nüfus, fauna, flora, jeolojik ve hidrojeolojik özellikler, doğal afet durumu, toprak, su, hava, (atmosferik koşullar) iklimsel faktörler, mülkiyet durumu, mimari ve arkeolojik miras, peyzaj özellikleri, arazi kullanım durumu, hassasiyet derecesi (EK-V deki Duyarlı Yöreler listesi de dikkate alınarak) ve yukarıdaki faktörlerin birbiri arasındaki ilişkileri de içerecek şekilde açıklanması aşağıda verilmiştir. III. 1. Nüfus 2011 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre Bingöl İli nüfusu kişidir. Bu nüfusun %56 sı Şehir merkezinde, %44 ü Köylerde yaşamaktadır. Şehir Merkezindeki Nüfusun %68 i şehir Merkezinde, %32 i merkez köylerde yaşamaktadır. Bingöl de 2010 yılında 255 bin olan nüfus, 2011 yılı Aralık sonu itibariyle 262 bin 263 kişiye çıkmıştır. Bingöl doğuda Muş kuzeyde Erzincan ve Erzurum batıda Tunceli ve Elazığ güneyde ise Diyarbakır ili ile komşudur. Bingöl'ün yüzölçümünün yüzde 22.82'si merkez ilçeye aittir. Merkez ilçeden sonra sırasıyla Genç Karlıova ve Solhan gelmektedir. Rakımı en düşük ilçeler İl merkez ve Genç ilçe merkezidir. Rakımı en yüksek ilçe ise Karlıova'dır yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre Erzurum da nüfusun kişi olduğu ve bu nüfusun kişi erkek ve kişi ise kadın olduğu açıklanmıştır kişi il ve ilçe merkezlerinde ve kişi belde ve köylerde yaşamaktadır. Yani Erzurum da nüfusun yaklaşık yüzde 65 i şehirde ve yüzde 35 i belde ve köylerde yaşamaktadır yılı ile karşılaştırıldığında, 2011 yılında Erzurum un il ve ilçelerinde yaşayan nüfus artmış, belde ve köylerde yaşayan nüfus ise azalmıştır yılında Türkiye nin yıllık nüfus artış hızı binde 13,5 olarak gerçekleşmiştir yılında Erzurum ise nüfusu artan iller arasında yer almış ve Erzurum un yıllık nüfus artış hızı binde 15,18 olarak gerçekleşmiştir. 22

32 Tablo Yılı Bingöl İli nin İlçelere Göre İl/İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu İl /İlçe Merkezleri Belde ve Köyler Toplam Bingöl Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Merkez İlçe Karlıova Kaynak: Tablo Yılı Erzurum İli nin İlçelere Göre İl/İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu İl /İlçe Merkezleri Belde ve Köyler Toplam Erzurum Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Çat Kaynak: gov.tr III. 2. Flora ve Fauna Proje kapsamında arazi çalışmaları yapılmış olup, flora-fauna değerlendirme çalışmaları devam etmektedir. Verilecek olan özel formata göre ÇED Raporu nda bu başlık altındaki bilgiler detaylandırılacaktır. Proje alanında İran-Turan Fitocoğrafik Bölge elemanları baskın olarak gözlenmekte olup, step vejetasyonu hakimdir. Step vejetasyonu içinde nehir kenarı boyunca Hidrofit- Higrofit vejetasyonu üyelerine rastlanmaktadır. Yine nehir boyunca tarım alanları gözlenmektedir. Projeye özgü Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanması işlemleri esnasında üniversite kanalıyla hazırlanacak raporlarda hem karasal hem de sucul flora fauna ayrıntılı olarak değerlendirilecektir. Flora kısmı oluşturulurken araziden toplanan bitki türlerinin teşhisinde Davis in Flora of Turkey and East Aegean Islands adlı eserinden yararlanılacak, hazırlanacak flora listesinin tam ve eksiksiz olması amacıyla aynı eserden literatür çalışması yapılacak, bu bölgede yapılmış araştırma, yayın, makale ve tez çalışmaları varsa araştırılarak yapılan arazi çalışması desteklenecektir. Flora türlerine ait listelerde türlerin Latince ve Türkçe adları, endemizm durumları, tehlike kategorileri, nispi bolluk dereceleri, habitatları vb., fauna türlerinden amfibi, sürüngen, kuş ve memeli türlerinin Latince ve Türkçe adları, Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 listelerinin hangisinde yer aldığı, habitatları, IUCN kategorileri, Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları doğrultusundaki değerlendirmeler ÇED Raporu'nda yer alacaktır. Ayrıca sucul ekosistem hakkında bilgiler 23

33 ve baraj yapımını takiben habitatta oluşması beklenen değişikliklerle bu kapsamda alınacak önlemlerde değerlendirilme aşamasındadır. Faaliyet alanının Av Yasak Sahaları ve Korunan Alanlarla ilgili durumunu gösterir Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası Ek-8 de ve proje alanlarını gösterir fotoğraflar Ek- 10 da verilmiştir. III. 3. Jeolojik ve Hidrojeolojik Özellikler ile Doğal Afet Durumu Stratigrafi (PALEOZOYİK) PERİDOTİT (Pzhp) Peridotitler, genellikle serpantinleşmiş dunit ve harzburgitlerden oluşur. Tektonik deformasyonlarla iç yapısı bozulmuş, ezilmiş, milonitleşmiş ve serpantinleşmiştir. Birimi kesen faylar boyunca çıkan sıcak su kaynakları çevresinde, genellikle sarımtrak-kızılkahve renkli listvenit, hidrotermal suların serpantinler içerisinde oluşturduğu Mg-Ca silikat kayası olduğundan, topoğrafyada sarp çıkıntılar oluşturmaktadır. Ayrıca yer yer opal ve magnezit oluşumları gözlenir. Peridotit ve gabrolar arasındaki dokanakların faylı gözlenmesine karşın, bu bölgede serpantinleşmiş peridotitlerin üste doğru piroksenit ve gabrolara yer yer tedricen geçtikleri gözlenir. (EOSEN) KOZLU FORMASYONU (Eok) Birim çakıltaşı, kumtaşı, kalkarenit, marn, kiltaşı, tüfit, kireçtaşı, lav ve piroklastik kaya türlerinden oluşur. Çalışma alanında kireçtaşı (Eokk) üyesi ayırtlanmıştır. Birim, yer yer az miktarda volkanit arakatkı içerir. Tabandaki peridotitleri açısal uyumsuzlukla örter. Üste doğru Memişkomu formasyonuna tedrici geçiş gösterir. KİREÇTAŞI ÜYESİ (Eokk) Formasyon, farklı düzeylerinde görülen ince-orta katmanlı, bej-gri, boz renkli, yer yer marn, kumtaşı, kalkarenit arakatkılarını içeren kireçtaşlarından oluşur. MEMİŞKOMU FORMASYONU (Eom) Formasyon çakıltaşı, kumtaşı, çamurtaşı, kireçtaşı, tüfit, marn, lav ve piroklastik kaya türlerinden oluşur. Orta-kalın katmanlıdır. 24

34 (OLİGOSEN-ALT MİYOSEN) MOLLAKULAÇDERE FORMASYONU (OlMim) Birimi ilk kez Özcan (1967) adlamış ve tanımlamıştır. Marn, kiltaşı, kumtaşı, tüflü marn, kireçtaşı, tüfit, lav, piroklastik kayaç, çamurtaşı ve evaporitden oluşur. Ancak bu paftada evaporit, kireçtaşı ve volkanit arakatkılar çok az görülür. Formasyonun, bölgede farklı çökelme ortamlarını (karasal, evaporit, denizel) temsil eden kaya stratigrafi birimlerinden oluştuğu gözlenmiştir. Yer yer bitki-kömür kırıntılarını içeren, ince-orta katmanlardan oluşur. Memişkomu formasyonu ile uyumlu ve geçişlidir. Üste doğru Adilcevaz formasyonuna tedrici olarak geçer. (ALT MİYOSEN) ADİLCEVAZ FORMASYONU (Mia) Birimi ilkkez Demirtaşlı ve Pissoni (1965) tarafından Adilcevaz kireçtaşı, daha sonra Akay ve diğerleri (1989) ile Tarhan (1989) tarafından Adilcevaz formasyonu olarak adlanmıştır. Formasyon tüf içerikli resifal kireçtaşı, tüfit, kalkarenit, kumtaşı, çakıltaşı ve marn gibi kaya türlerinden oluşur. Yer yerde jips, volkanit (lav, piroklasit) arakatkılarını içerir. Kireçtaşı üyesi (Miak) ayırtlanmıştır. Kireçtaşları som olup, kalınlığı m arasında değişir. Makro fosil ve mercan kolonileri içerir. Mollakulaçdere formasyonu ile uyumlu ve geçişlidir. (ÜST MİYOSEN) KOHKALE TEPE LAVI (Mivsk) Çıkış yeri Bingöl dağı volkanıdır. Koyu-siyah renkli kompakt, kalın kesimleri soğuma sütunludur. Genellikle levhamsı bir yapı gösterir. Bu lavlar bazalt, bazaltik andezit, andezitik bazalt, andezit kaya tipleri olarak belirlenmiştir. Yaklaşık kalınlığı 1-50 m dir. (PLİYOSEN) YOLÜSTÜ FORMASYONU (Ply) Formasyonu ilk kez Tarhan (1989) adlamış ve tanımlamıştır. Birim çakıltaşı, kumtaşı, silttaşı, çamurtaşı, marn, tüflü marn, kiltaşı, tüfit ve gölsel kiraçtaşından oluşur. Yer yer kömür ve aglomera arakatkılarını içerir ( Halifan-Göynük kömüleri; Tarhan ve diğerleri,1991.) Formasyon gölsel ortamda çökelmiştir. Alt pliyosen yaşlı Hamurpet lavını ve Üst Miyosen yaşlı Varto grubunu uyumsuzlukla örter. 25

35 ( KUVATERNER) TRAVERTEN (Qt) Genellikle, fay veya bindirme zonları boyunca çıkan yer altı su kaynaklarının çevresinde biriken çökellerdir. Aktif fay zonları boyunca traverten oluşturan sıcak-soğuk su kaynaklarının, fayların aktifliklerine bağlı olarak sık sık yer değiştirdikleri gözlenmiştir. ALÜVYON (Qal) Akarsu ve dere yataklarında çeşitli kaya kırıntı ve parçalarını içeren, tutturulmamış blok, çakıl, kum, mil, kil ve çamurdan oluşur. FAALİYET SAHASI JEOLOJİSİ Faaliyet sahasında Kozlu Formasyonu (Eok), Memişkomu Formasyonu (Eom), Traverten (Qt) ve Alüvyon (Qal) yüzeylenmektedir. Kozlu Formasyonu; çakıltaşı, kumtaşı, kalkarenit, marn, kiltaşı, tüfit, kireçtaşı, lav ve piroklastik kaya türlerinden oluşmaktadır. Memişkomu Formasyonu; çakıltaşı, kumtaşı, çamurtaşı, kireçtaşı, tüfit, marn, lav ve piroklastik kaya türlerinden oluşmaktadır. Travertenler de fay veya bindirme zonları boyunca çıkan yer altı su kaynaklarının çevresinde biriken çökellerdir. Alüvyon birimler ise tutturulmamış blok, çakıl, kum, mil, kil ve çamurdan oluşmaktadır. Projenin Baraj Yeri Mühendislik Jeolojisi Haritası Ek-6 da verilmiştir. HİDROJEOLOJİK ÖZELLİKLER: a) Tesis yerinin ve çevresinin genel karakteri: Planlanan proje alanı yaklaşık olarak m kotlarında yer almaktadır. Tepe ve sırt morfolojisinin egemen olduğu alanlarda yüzeysel akışlar eğim yününde tepe yamaçlarında gelişecektir. 26

36 b) Yeraltı su seviyeleri: Faaliyet alanı ve yakın civarında yüzeylenen kireçtaşı birimleri mevcuttur. Proje sahasında yüzeylenen kireçtaşı birimleri genel özellikleri itibariyle akifer özelliği taşıyan birimlerdir. Bu birimlerde ekonomik olarak yer altı suyu bulma imkanı vardır. Bölgedeki yeraltı sularının beslenimi, yağışlarla, yüzeysel akışlarla, yeraltı sularının boşalımı ise kaynaklar ve kuyularla olmaktadır. DEPREMSELLİK Faaliyet alanı ve yakın çevresi tarif ve 96/8109 sayılı kararı ile belirlenen Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası nda 1. derece deprem kuşağında yer almaktadır. Etkin Yer İvmesi Katsayısı; 1. derece deprem bölgesi için Ao > 0,40 g olarak verilmektedir. Bölgede yapılacak her türlü inşaat çalışmasında ve kati proje aşamasında tarih ve sayılı Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile tarih ve sayılı "Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik ve tarih sayılı Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik te belirtilen esaslar göz önünde bulundurulacaktır. Proje alanı Deprem Haritası Ek-6 da verilmiştir. III. 4. İklim ve Su Kaynakları Ankira Barajı ve HES projesi yeri, Fırat havzasının 21 no.lu Fırat bölümünde Peri suyu kolu üzerinde yer alır. 1/ ölçekli J46 a1 ve J46 a2 topografik haritalarında yer alır. İKLİM Ankira Barajı ve HES Projesinin de içinde yer aldığı Fırat havzasının coğrafi konumu nedeni ile iklim özellikleri kara iklimi tesiri altındadır. Kışları soğuk ve uzun yazları ise serin ve kısa geçer. Proje alanı ve civarında DMİ tarafından işletilen Çat, Gökoğlan ve Karlıova meteoroloji istasyonları mevcuttur. ÇED Raporu hazırlık aşamasında projenin doğal ortama ve bölgenin hidrolojisine etkilerinin değerlendirileceği Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlatılacaktır. Söz 27

37 konusu rapor, onaylanması için DKMP Genel Müdürlüğü ne sunulacaktır. Yetkili kurumun belirleyeceği oranlarda dere yatağına can suyu bırakılacaktır. Bununla birlikte Su Kullanım Hakları Raporu hazırlatılarak ilgili DSİ Bölge Müdürlüğü nden onay alınacaktır. Şekil 1. Proje Yeri Hidrometeorolojik Bulduru Haritası Yağışlar Proje yağış alanı Türkiye ortalamasının üstünde yağış almaktadır. Baraj yerine en yakın meteoroloji istasyonu olan Karlıova meteoroloji istasyonu olup, yıllık toplam yağış 721,1 mm olup, toplam yağış Türkiye ortalaması olan 643 mm den fazladır. 28

38 Sıcaklıklar Proje alanı ve projenin yer aldığı Fırat Havzası'nda yukarı kesimlere doğru çıkıldıkça kot yükselmesinden ve karasal iklim etkisi ile sıcaklık azalmaktadır. Proje yerini etkileyen istasyonların üçünde de sıcaklık ölçümü yapılmaktadır. Ancak, sıcaklık rasatları 3 istasyondada çok azdır. Bu sebeple sıcaklık rasatları, kot itibari ile ve aynı zamanda buharlaşma rasadı da yapıldığı için Erzurum DMİ den alınması uygun bulunmuştur. Ortalama Sıcaklık 5,6 C, En yüksek sıcaklık 36,5 C, En düşük sıcaklık -37,2 C dir. Buharlaşma Proje alanı civarında buharlaşma rasadı yapan istasyon yoktur. Buharlaşma rasatları da Erzurum Mİ den faydalanılarak elde edilmiştir. Hakim rüzgar yönü SW, en yüksek rüzgar hızı 108 km/saat, ortalama nispi nem 69, toplam yağış miktarı 404,4 mm, günlük en çok yağış miktarı 59,6 mm, en yüksek kar kalınlığı 110 cm, ortalama güneşlenme süresi 6,9 saat olarak gerçekleşmiştir. SU KAYNAKLARI Projenin su kaynağı, peri suyunun membasında yer alan Büyüksu Çayıdır. Büyüksu 2927 m kotlarındaki Alimurat yaylalarından doğar. Akışını genellikle batı ve Güney batı istikametinde sürdürerek proje yerine gelir. Ankira HES, öncelikle baraj olarak çalışılmış alternatif olarak da regülatör olarak çalışılmıştır. Ankira barajı yağış alanı 370,6 km² Ankira regülatörünün ise 314,8 km² dir. Ankira regülatörü, barajın alternatifi olarak çalışılmıştır. Yerüstü suyu (İl çıkışı toplam ortalama akım) : hm 3 /yıl Murat nehri : hm 3 /yıl Peri suyu : hm 3 /yıl Yeraltı suyu (İldeki toplam emniyetli rezerv) : 11,6 hm 3 /yıl Toplam su potansiyeli : 9 884,6 hm 3 /yıl Projenin akımlarını ölçmek için firma tarafından işletmeye açılmış olan AGİ, 2011 su yılı başında işletmeye girmiş olup henüz gözlem süresi çok kısadır. Bu sebeple firma tarafından açılan AGİ nin akımlarının daha sonraki aşamalarda kullanılması daha uygun olacaktır. Projenin üzerinde bulunduğu Büyüksu Çayının mansap kısmında DSİ tarafından işletmeye açılmış olan no.lu Peri suyu Kızılçubuk AGİ bulunmaktadır. 29

39 Ankira barajı yağış alanı 370,6 km² olup, baraj yeri aylık doğal akımları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 17. Ankira Barajı Aylık Doğal Akımları (m 3 /s) SU YILI EKİM KASIM ARALIK OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYİS HAZ. TEM. AĞT. EYLÜL YORT ORT

40 III. 5. Arazi Kullanım Durumu ve Toprak Özellikleri Erzurum Yüzölçümü itibariyle Türkiye nin dördüncü büyük ili olma özelliğine sahip Erzurum, toplam hektarlık bir yüzölçüme sahiptir. Ekonomi tarım ve hayvancılığı dayanmaktadır. 460 bin hektarlık tarım arazisinin 306 hektarlık bölümü sulanabilir konumda olup, 268 bin hektarlık bölümünde ekim yapılmaktadır. Bitkisel üretimi ; tahıllar, yem bitkileri, baklagiller, endüstri bitkileri, yumrulu bitkiler, yağlı tohumlar oluşturmaktadır. Ekili alanların; 181 bin hektarında tahıl, 937 hektarında baklagiller, 3 bin hektarında yumrulu bitkiler, 2 bin hektarında endüstriyel bitkiler, 80 bin hektarında yem bitkileri, bin 500 hektarında meyve, 780 hektarında sebze yetiştirilmektedir. Erzurum ilinde arazilerin bir kısmı kabiliyetlerine uygun olarak kullanılmamaktadır. Örneğin; Sulu tarım uygulamasıyla çok daha fazla gelir sağlanabilecek tarımsal potansiyeli yüksek I. ve II. sınıf araziler kuru tarım yada çayır arazisi olarak kullanılırken mer'a olarak kullanılması gereken potansiyeli düşük VI. ve VII. sınıf araziler kuru tarım arazisi olarak kullanılmaktadır.(kaynak:2010 Yılı Erzurum İl Çevre Durum Raporu) Kahverengi Topraklar : İspir, Narman, Oltu, Şenkaya ve Tortum ilçelerinde yaygın olarak, Merkez ilçe, Aşkale ve Çat ilçelerinde de lokal sahalar kahverengi topraklarla kaplıdır. Toplam alanları hektardır. Tablo 18. Erzurum İli Arazi Dağılımı (2010) Arazi Varlığı Alan (ha) % Tarım arazisi ,2 Çayır-Mera ,47 64,2 Orman ve Fundalık ,8 Yerleşim Alanı ,53 1,7 Tarım Dışı Alan ,1 Toplam ,0 Kaynak: Erzurum İl Çevre Durum Raporu-2010 Bingöl Bingöl ilinde genel olarak iki toprak grubu vardır. Bayır ve dalgalı ova üstüne kahverengi ve Kırmızı - Kahverengi Anadolu toprakları, vadilerde ise alüvyon topraklar bulunur. Alüvyon topraklar drenaj ve kullanma tarzına göre organik madde miktarları geniş bir değişiklik göstermektedir. İlin toplam arazi varlığı hektardır. 31

41 İlin arazisinin %7.28 i tarım arazisi, %27.92 si Orman, %10.25 i ağaçlandırma alanı, %51 i mer a, %2.22 si çayır ve %1.33 ü diğer kısımlardan 2.3 ü ovalarla kaplıdır.toprakları yaklaşık % si dağlık, %14.4 ü plato ve yaylalar, %2.3 ü ovalarla kaplıdır. Tablo 19. Bingöl İli Arazi Dağılımı Arazi Varlığı Alan (ha) % Tarım arazisi ,17 Mera ,21 Çayır ,19 Orman ,97 Ağaçlandırma Saha ,04 Diğer Yerler ,42 Toplam ,0 Kaynak: Bingöl İl Çevre Durum Raporu-2011 Diğer yerler olarak adlandırılan hektarlık alanın 2351 hektarı dere yatağı, 5542 hektarı kayalık, 1843 hektarı su yüzeyi, 1055 hektar ise yerleşim alanıdır. Tablo 20. Karlıova İlçesi Arazi Dağılımı (2011) İlçe Toplam (ha) Tarla Alanı (ha) Sulanan Sulanmayan Sebze Alanı(ha) Meyve Alanı (ha) Nadas Alanı(ha) Tarıma Elverişli Olup Kullanılmayan Arazi(ha) Karlıova ,5 289, Kaynak: Bingöl İl Çevre Durum Raporu-2011 III. 6. Mülkiyet Durumu Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli Planlama Bölgelerine ait 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı (02/04/ /09/2012) onaylanmıştır. Erzurum İli ne ait Çevre Düzeni Planı bulunmamaktadır. Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı na göre; proje alanı bütün olarak doğal ve ağaçlık karakteri korunacak alan olarak bir kısmı da ekolojik öneme sahip alan olarak tanımlanmıştır. Ayrıca bu alanlar içerisinde konumlandırılan baraj gövdesi tarım arazisi ile plan onama sınırında kalmakta olup, iletim tüneli tarım arazisi olarak, denge bacası ve cebri boru güzergahı ise çayır mera alanı olarak da tanımlanmaktadır (Bkz.Ek-5). Arazi topoğrafyası yer yer eğimli ve dik bir pozisyondadır. Hazırlanacak ÇED Raporunda proje üniteleri yerlerine dair detaylı mülkiyet analizi yapılacaktır. 32

42 III. 7. Mimari ve Arkeolojik Miras, Peyzaj Özellikleri, Hassasiyet Derecesi Kültür ve Tabaiat Varlıkları ile ilgili olarak bölgede tespit edilen alanlar genel olarak şöyledir: Erzurum Erzurum Çat ilçesinde bulunan Çarşı Çeşmesi, kültür ve tabiat varlığı özelliği göstermektedir. (Kaynak: Erzurum İl Çevre Durum Raporu-2010). Bu kapsamda ilgili kanun hükümlerine uyulacaktır. Çat İlçesi :İlçedeki önemli tarihi yapıtlar Yavi Köyü Camii, Yarmak Köyü Camii, Bardakçı Köyü Camii ve çeşmesidir. Bingöl Karlıova Bölgesinde : Azizan Anıtı, Osmanlı dönemine ait olan anıt Bingöl-Karlıova yolu üzerinde Sudurağı (Azizan) köyünde bulunmakta olup, il merkezine 40 km. mesafededir. Birinci dünya savaşında (1916) bu bölgedeki cephede Ruslarla savaşarak şehit olan askerlerimizin anısına yapılmıştır. 20x20 m. boyutlarında olup, üç kademeli prizmatik bir kaidenin üzerinde 4. m. yüksekliğindedir. Kesme taşlarla yapılmış, üstünde taş küre bulunmaktadır. Onarım görmüştür. EKTVKK nın gün ve 133 sayılı kararı ile tescil edilerek koruma altına alınmıştır. (Kaynak: Bingöl İl Çevre Durum Raporu-2011) Proje alanı Milli Park, Tabiat Parkı, Yaban Hayatı Geliştirme veya yerleştirme alanı Koruma Alanları sınırlarında kalmamaktadır (Bkz.Ek-8). Proje alanı ve yakın çevresi Merkez Av Komisyonun kararları ile belirlenen av yasak alanlarındandır. Baraj alanları ve malzeme ocaklarında kazılar sırasında tarihi ve kültürel varlık tespit edilmesi halinde çalışmalar durdurularak, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ne bildirilerek gereken tedbirler alınacaktır. 33

43 BÖLÜM IV: PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER 1- Önerilen Projenin Aşağıda Belirtilen Hususlardan Kaynaklanması Olası Etkilerinin Tanıtımı. (Bu tanım kısa, orta, uzun vadeli, sürekli, geçici ve olumlu olumsuz etkileri içermelidir.) a) Proje İçin Kullanılacak Alan, Ankira Barajı ve HES projesi; Erzurum İli nin güneybatısında ve Bingöl İli nin kuzeydoğusunda, Erzurum İli ne yaklaşık 70 km. mesafede ve Bingöl İli ne yaklaşık 90 km. mesafede bulunmaktadır. Merkezi kil çekirdekli kaya dolgu tipinde tasarlanan Ankira Barajı ile 370,6 km 2 drenaj alanındaki suların regüle edilerek 12,76 MWm/ 12,00 MWe kurulu gücündeki santralden toplam 24,34 GWh/yıl elektrik enerjisi üretimi hedeflenmektedir. Yapımı planlanan faaliyetle; Büyüksu Çayı üzerinde inşa edilecek 1874,08 m. talveg kotuna sahip ve talvegden yüksekliği 48,92 m. olan Baraj gövdesi ile 1920,00 m maksimum su kotunda alınan sular, 1163,90 m. uzunluğundaki iletim tüneli vasıtasıyla denge bacasına oradan da 293,75 m. uzunluğundaki cebri boru yardımıyla 1865,00 m. kuyruksuyu kotunda yer alan HES e iletilecektir. Ayrıca projeye malzeme temini amacıyla; üç adet kum çakıl ocağı, bir adet kil ocağı, iki adet kaya ocağı, kırma-elemeyıkama tesisi ve beton santrali ile kazı fazlası malzemelerin depolanması için 1 adet pasa sahası yapılması planlanmaktadır. Proje ünite yerlerini ve yakın yerleşim birimlerini de gösterir 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek-2 de verilmiştir. Proje bileşenlerinin yaklaşık alanları; Baraj ve Santral Alanı 17.7 ha, Göl Alanı ha, Kum Çakıl Ocakları Alanı (1, 2 ve 3 no lu) 62 ha, Kaya Ocakları (1 ve 2 no lu) Alanı 38 ha, Kil Ocak Alanı 25 ha, Kırma-Eleme-Yıkama ve Beton Santral Alanı 2.4 ha, Kazı Fazlası Malzeme Sahası Alanı 22 ha ve Şantiye alanı 3 ha olarak belirlenmiştir. 34

44 Tablo 21. Proje Ünitelerinin Yerleşim Yerlerine Göre Konumu ve Mesafesi PROJE ÜNİTESİ BARAJ GÖVDESİ KONUMU YERLEŞİM YERİ YÖNÜ YERLEŞİM YERİNE MESAFESİ (m) Büyüksu Çay Üzerinde Hasar Mah. güneydoğu 1700 Bayındır Köyü kuzey 1780 İLETİM TÜNELİ Büyüksu Çayı Sol Hasar Mah. doğu 2360 Sahilinde Geçitli Köyü güneybatı 1380 SANTRAL BARAJ GÖL ALANI Büyüksu Çayı Sol Sahilinde Büyüksu Çayı Geçitli Köyü güneybatı 860 Çimenözü Köyü kuzeydoğu Bayındır Köyü kuzeybatı 560 b) Doğal Kaynakların Kullanımı, Toprak Proje kapsamında yapılacak olan tesisler için hafriyat yapılması gerekmektedir. Proje kapsamındaki tesislerin yapımı sırasında kazı, dolgu, düzeltme, malzeme alımıboşaltımı, yol açma ve iyileştirme gibi işlemler nedeniyle arazinin topografik yapısında değişiklik olacaktır. Proje tesislerinden çıkacak kazı fazlası malzemeler proje ekonomisi açısından; temel ve çukur kısımların dolgusunda, tesis içi yolların yapımı işlemleri, çevre düzenlemesi çalışmalarında ve stabilize yolun asfaltlanması işlemlerinde kullanılacağından kazı fazlası malzeme söz konusu olmayacaktır. Proje sahasında kazı fazlası malzemeler olması durumunda ise tarih ve sayılı (Değişiklik; R.G ) R.G de yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Hafriyat malzemeleri arazide rastgele depolanmayacak ve atılmayacaktır. Hafriyat sırasında çıkacak bitkisel toprak üzeri örtülü olarak depolanacak, bitkisel toprak tabakası rehabilitasyon-çevre düzenleme çalışmalarında kullanılacaktır. Malzeme Alanları Baraj ve diğer proje ünitelerinin yapımında gerekli olacabilecek ve dolgu olarak kullanılacak malzemenin yeterli olmaması durumunda doğal yapı gereçlerinin (kaya, beton ve kum çakıl) sahada kurulacak 3 adet kum çakıl ocağı, 2 adet kaya ocağı, 1 adet kil ocağı ve 2 nolu kum çakıl ocağı alanı içerisinde kurulacak kırma-eleme-yıkama tesisi ve beton santralinden karşılanması düşünülmektedir. Malzeme alımı sırasında ve malzeme alımı bittikten sonra topoğrafyada değişim söz konusudur. Projede kaya malzeme alanlarında ve 35

45 tünel açma işlemlerinde gerekli görüldüğü takdirde patlatma yapılacaktır. Patlatmanın etkileri ÇED Raporunda verilecektir. Maden ocaklarında işletme sonrası yapılacak rehabilitasyon çalışmalarına hazırlanacak olan ÇED Raporunda ayrıntılı olarak değinilecek, gerekli olması halinde Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazileri Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği ve Kum Çakıl ve Benzeri Maddelerin Alınması, İşletilmesi ve Kontrolü Yönetmeliği kapsamında gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Su Kullanımı İnşaat Aşamasında Çalışacak Personelin İçme Ve Kullanma Suyu İnşaat aşamasında kullanılacak su miktarının hesaplanmasında çalışacak personel sayısı baz alınarak hesaplama yapılmıştır. Buna göre tüketilecek su miktarı; Bir kişinin su tüketimi Çalışacak kişi sayısı Gerekli su miktarı = 150 lt/ kişi-gün = 200 kişi = 150 lt/kişi-gün x 200 kişi = lt/gün = 30 m 3 /gün İşletme aşamasında 10 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. İşletme aşamasında çalışacak personel için 1,5 m 3 /gün su tüketimi olacaktır. Tesisin inşaat ve işletme aşamasında çalışacak personel için gerekli olacak içme - kullanma suyunun içme suyu olarak kullanılacak bölümü piyasada satılan damacanalar vasıtasıyla karşılanacaktır. Kullanma suyu ise gerekli izinler alındıktan sonra Büyüksu Çayı ndan karşılanması planlanmaktadır. Nakliye Aşamasında Toz Oluşumunun Engellenmesi İçin Gerekli Su İnşaat aşamasında taşıma işleminde kullanılacak yol güzergahlarında toz oluşumunu önlemek amacıyla mevsimsel koşullara bağlı olarak su ile nemlendirme çalışmaları yapılacaktır. Mevsim şartlarına göre (kuru hava-yağışlı hava) kullanılacak olan su miktarı değişiklik olacaktır. Malzeme Ocaklarında Kullanılacak Su Tesis alanında üç adet kum çakıl ocağı, bir adet kil ocağı, iki adet kaya ocağı, kırma-eleme-yıkama tesisi ve beton santrali kurulacaktır. Malzeme ocaklarında üretim aşamasında ve taşıma yollarında tozlanmayı önlemek için yapılacak spreyleme çalışmalarında kullanma suyu ihtiyacı olacaktır. 36

46 c) Kirleticilerin Miktarı, (Atmosferik Koşullar İle Kirleticilerin Etkileşimi) Çevreye Rahatsızlık Verebilecek Olası Sorunların Açıklanması ve Atıkların Minimizasyonu. Projenin çevreye olası etkileri inşaat ve işletme aşaması dikkate alınıp genel olarak verilmiştir. Çevresel etkiler ve alınacak önlemlerin detayları hazırlanacak ÇED Raporunda verilecektir. SIVI ATIK VE MİKTARI İnşaat aşamasında çalışacak personelin içme ve kullanma suyu ihtiyaçlarının giderilmesinde, kuru havalarda yollarda, malzeme ocaklarında üretim aşamasında personel kaynaklı kullanılacak su ve çalışma alanında araçların hareketlerinden kaynaklı oluşacak tozu önlemek maksadıyla spreyleme suyu kullanımı olacaktır. Toz çıkışını önlemek için arazözle yapılacak olan sulama kaynaklı su, buharlaşma ve toprak tarafından emilmesi ile bertaraf olacağından, malzeme ocaklarında ve 2 nolu kum çakıl ocağı alanı içerisinde kurulması planlanan kırma-eleme-yıkama ve beton tesisinde ise oluşacak atık suların çökeltim havuzuna iletilerek dinlendirilmesi ve çökelim sağlandıktan sonra sisteme geri devir ettirilerek tekrar kullanımı sağlanacağından herhangi bir deşarj işlemi söz konusu olmayacak ve bu kullanımlardan kaynaklı bir atıksu oluşmayacaktır. Bu kapsamda yalnızca sosyal ihtiyaçlar için personelin içme ve kullanma suyundan kaynaklı atıksu oluşumu söz konusu olacaktır. Projede çalışacak personel için gerekli içme ve kullanma suyu ihtiyacı 30 m 3 /gün dür. Kullanılacak suyun tamamı atık su olarak geri döneceği düşünülürse oluşacak atık su miktarı 30 m 3 /gün olacaktır. İşletme aşamasında çalışacak personel için 1,5 m 3 /gün su tüketimi olacaktır. Çalışacak personelden kaynaklı atık sular için inşaat aşamasında SKKY Madde-32 ye göre paket arıtma sistemi kurulacaktır. İşletme aşamasında ise şantiye alanı içerisinde fosseptik kurulacaktır. KATI ATIK VE MİKTARI Proje inşaat aşamasında oluşması beklenen katı atıklar şöyledir; İnşaat ve İşletme aşamalarında çalışanların günlük ihtiyaçlarının karşılanması sonucu oluşacak evsel nitelikli katı atıklar, Malzeme ocaklarında üretim aşamasında ve proje ünite alanlarında yapılacak kazı çalışmaları sonucu açığa çıkacak hafriyat atıkları, İnşaattan kaynaklı katı atıklar, İnşaat aşamasında 200 kişinin çalıştırılması planlanmakta olup, çalışanların günlük ihtiyaçları kurulması planlanan şantiyeden karşılanacaktır. Proje kapsamında çalışacak 37

47 personelden meydana gelecek evsel nitelikli katı atık miktarı, günlük kişi başına üretilen evsel nitelikli katı atık miktarı 1.14 kg değeri kullanılarak 2 şu şekilde hesaplanmaktadır: Çalışan Personel Sayısı Günlük kişi başı katı atık miktarı Oluşacak katı atık miktarı 200 kişi 1,14 kg/kişi-gün 200 kişi x 1,14 kg/kişi-gün= 228 kg/gün İşletme aşamasında 10 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. İşletme aşamasında çalışacak personel için prefabrik şantiye kurulacaktır. Personel barınma-konaklama gibi duş, tuvalet vb. sosyal ihtiyaçlarının şantiyeden karşılanması planlanmaktadır. İşletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklı günlük 11,4 kg/gün katı atık meydana gelecektir. İnşaat ve işletme aşamasında oluşacak katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve uzaklaştırılması sırasında Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Proje kapsamında meydana gelecek bir diğer katı atık kaynağı hafriyat atıklarıdır. Ankira Barajı ve HES ünitelerinin inşaatı sırasında kazı işlemlerinde çıkması muhtemel kazı miktarı m 3, dolgu miktarı ise m 3 olarak belirlenmiştir. Sahada dolgu için gereken malzeme miktarı ise m 3 tür. Bu kapsamda malzeme ocakları (3 adet kum çakıl ocağı ve 1 adet kil ocağı, 2 adet kaya ocağı, kırma-eleme-yıkama tesisi ve beton santrali) açılacak ve gerekli malzeme buradan temin edilecektir. Ayrıca hafriyat işlemlerinde bitkisel toprak korunumuna dikkat edilecek, yüzeyde bulunacak bitkisel toprak ayrı olarak sıyrılarak depolanacaktır. Depolanan bitkisel toprak projede depo alanı rehabilitasyonu, çevre düzenleme gibi çalışmalarda kullanılacaktır. Proje kapsamında oluşacak hafriyat atıklarının bertarafı konusunda tarih ve sayılı (Değişiklik; R.G ) R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İnşaat çalışmaları esnasında, kalıplık kereste artıkları, inşaat demiri, demir boru, beton ve enjeksiyon artığı malzemeler vb, atıkların oluşumu söz konusu olacaktır. Çıkması muhtemel bu tür atıklar da yine Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. 2 TÜİK, Belediye Katı Atık İstatistikleri,

48 TEHLİKELİ ATIKLAR VE ATIK YAĞLAR İnşaat alanında yapılacak çalışmalar sırasında kullanılacak makine ve araçların yakıt ikmali ve yağ değişimi tesis alanı içerisinde yapılacağından inşaat aşamasında tesisten kaynaklanan tehlikeli atıklar arasında atık yağlar yer almaktadır. İnşaat alanda oluşacak atık yağlar, sızdırmaz kapalı kaplar içerisinde biriktirilecek ve bu tür atıkları toplayan lisanslı firmalara verilecektir. İnşaat aşamasında tesiste kullanılacak makine ve ekipmandan kaynaklanacak atık yağlar dışında kullanılmış araç lastikleri, kullanılmış akümülatörler, yıpranmış makine parçaları vb. atıkların oluşması da söz konusudur. Bu tür atıklar bölgede faaliyet gösteren bu tür atık toplayıcılarına verilecektir. Tesisin işletme aşamasında oluşabilecek tehlikeli atıklar, tesiste yapılacak bakım onarım işlemlerinden ve değişen yağlı parçalardan kaynaklanacak atıklardır. Bu tür atıkların tamir ve bakım işlemini gerçekleştiren firma tarafından bertarafının yapılması sağlanacaktır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda bu tür atıklar yönetmelik gereği Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Lisans almış kuruluşlara verilerek bertarafı sağlanacak, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği doğrultusunda biriktirilmesi, toplanması, taşınması ve bertarafı sağlanacaktır. Tesisin inşaat ve işletilmesi sırasında tarih ve sayılı (Değişiklik tarih ve sayı) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı (Değişiklik tarih ve sayı) Resmi Gazete de yayımlanan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. TIBBİ ATIKLAR tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Kanunu nun 11. Madde c-bendi gereği Acil durumlarla mücadele için işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeler, yapılan işin niteliği, çalışan sayısı ile işyerinde bulunan diğer kişileri dikkate alarak; önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda uygun donanıma sahip ve bu konularda eğitimli yeterli sayıda kişiyi görevlendirir, araç ve gereçleri sağlayarak eğitim ve tatbikatları yaptırır ve ekiplerin her zaman hazır bulunmalarını sağlar denilmektedir. Bu kanun hükümlerine uyulacaktır. Projede yer alan tesisler ve revir ünitesinde ilkyardım çantası ve diğer acil durum ekipmanı sürekli olarak bulundurulacaktır. Proje kapsamında kurulacak olan revir ünitesinden kaynaklı tıbbi atık oluşumu söz konusu olacaktır. 39

49 Tıbbi atıkların toplanması, depolanması ve bertarafı tarih ve sayılı (Değişiklik tarih ve sayı) R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümleri doğrultusunda yapılacaktır. GAZ VE TOZ OLUŞUMU Ankira Barajı ve HES projesi kapsamında yapılacak tesislerin hafriyat işlemleri sırasında, saha içerisinde yer alacak malzeme ocakları ve kaya ocaklarının çalışacağı dönemde yapılacak çalışmalar sırasında toz ve gaz emisyonu oluşumu söz konusudur. Proje alanında hafriyattan kaynaklanacak ve malzeme ocakları ve tesislerden üretim sırasında sürekli olarak meydana gelecek ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği de belirtilen Madde 7, Ek-2 Tablo: 2.1 de verilen toz debisi 1 kg/saat'lik değerinin üstünde olması halinde toz yayılım modellemesi yapılacak ve hazırlanacak olan ÇED Raporunda toz yayılım modellemesi detaylı olarak verilecektir. GÜRÜLTÜ OLUŞUMU Projede arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında makine ve teçhizattan ve kaya delme ve tünel açma işlemlerinde yapılacak patlatmadan dolayı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında oluşacak gürültü seviyeleri ÇED Raporunda detaylı olarak verilecektir tarih ve sayılı (Değişiklik tarih ve sayı) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Tablo-5 de verilen şantiye alanı için çevresel gürültü sınır değerleri (Lgündüz değerleri) aşağıda verilmiştir: Tablo 22. Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Faaliyet türü (yapım, yıkım ve onarım) Bina 70 Yol 75 Diğer kaynaklar 70 L gündüz (dba) Yukarıda verilen değerlere bakıldığında Diğer Kaynaklar için Lgündüz gürültü düzeyleri 70 dba olarak tanımlanmıştır. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar sırasında oluşması muhtemel gürültü seviyesinin en yakın yerleşim biriminde bu sınır değerlerini aşmaması gerekmektedir. Bu nedenle inşaat esnasında işlemler adım adım gerçekleştirilecek olup, tüm iş makineleri sıra ile çalışmasına özen gösterilecektir. İnşaat aşamasında kullanılacak olan araçların bakımları düzenli olarak yaptırılarak oluşabilecek gürültü düzeyinin daha da azalması sağlanacaktır. Böylelikle çalışacak personelin sürekli 40

50 bu gürültüye maruz kalmaları da engellenecektir. Ekipmanlardan kaynaklı olarak oluşacak eşdeğer gürültü düzeyleri ÇED Raporunda ayrı ayrı hesaplanarak değerlendirilecektir. Patlatma: Proje kapsamında, kaya ocağı ve tünel açma işlemlerinde gerekli hallerde delmepatlatma söz konusu olacaktır. Proje kapsamında kullanılacak patlayıcı madde miktarı ve patlatma dizaynı ile ilgili detaylı bilgiler; hazırlanacak ÇED Raporu nda detaylı olarak verilecektir. Proje kapsamında kullanılacak dinamit, kapsül gibi patlayıcı maddeler, şantiye, sosyal tesislerden ve yerleşim birimlerinden uzak, yönetmeliklerin tarif ettiği uygun bir yerde gözetim altında içi ahşap kaplı depolarda dinamit ve kapsül ayrı ayrı yerlerde olmak üzere tel çitlerle muhafaza altına alınmış, uyarı ve ikaz levhalarıyla emniyete alınmış yerlerde saklanacaktır. Patlatma işlerinde eğitimli ve tecrübeli ateşçiler çalıştırılacaktır. Deneyimli patlatma ve emniyet mühendisleri işlere nezaret edecektir. Yanıcı ve patlayıcı maddelerin (dinamit, benzin ve mazot vb.) güvenli bir şekilde depolanması ve taşınması sağlanacaktır. Tünel açma sırasında gerçekleştirilen gevşetme patlatmaları esnasında ve kaya patlatma işlemlerinin yapıldığı yerlerde patlayıcı maddeler kesinlikle imha edilmeyecektir. Patlayıcı maddelerin kullanımı, taşınması ve depolanması ile ilgili olarak 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı (Değişiklik tarih ve sayı) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle, Av Malzemesi Ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul Ve Esaslarına İlişkin Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli Ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde Ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük ün Yürürlüğe Konulmasına Dair Kararname hükümlerine uyulacaktır. Patlatma yapılacağı zaman anons ve duyuru yöntemleriyle, yöre sakinlerinin bilgilendirilmesi sağlanacaktır. 2- Yatırımın Çevreye Olan Etkilerinin Değerlendirilmesinde Kullanılacak Tahmin Yöntemlerinin Genel Tanıtımı Yatırımın çevreye olan etkilerinin değerlendirilmesinde, ulusal ve uluslararası literatürde kabul görmüş değerler, Türk Çevre Mevzuatı nda belirtilen formülasyonlar ile yönetmelik değerleri kullanılacaktır. 41

51 Projenin çevreye olan etkileri atıksu, katı atık, gürültü, toz ve gaz emisyonları yönünden değerlendirilecektir. Yapılacak hesaplamaların sonuçları, ilgili yönetmelikte belirtilen sınır değerlerle karşılaştırılarak değerlendirilecektir. 3- Çevreye Olabilecek Olumsuz Etkilerin Azaltılması İçin Alınması Düşünülen Önlemlerin Tanıtımı. Proje kapsamında inşaat ve işletme aşamalarında çevreye olabilecek etkilerin azaltılası için düşünülen önlemler aşağıda verilmiştir. Sıvı Atıklar: Proje kapsamında çalışacak personelden kaynaklı oluşacak atıksular için, inşaat aşamasında SKKY Madde-32 ye göre paket arıtma sistemi kurulacaktır. İşletme aşamasında ise şantiye alanı içerisinde fosseptik kurulacaktır. Söz konusu atıksular tarih ve sayılı (Değişiklik; tarih ve sayılı) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 21.1 ve Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5 e uygun olarak arıtıldıktan sonra deşarj edilecektir. Konu ile ilgili olarak DSİ IX. Bölge Müdürlüğü nden görüş alınarak tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik ( tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik) hükümleri doğrultusunda Çevre Izin Belgesi alınacaktır. Ayrıca arıtma tesisi için, proje onayı 2012/9 sayılı ve Atıksu Arıtma/Derin Deniz Deşarj Tesisi Proje Onayı genelge kapsamında yapılacak olup, gerekli izinler alınacaktır. Katı Atıklar: Söz konusu projenin inşaat ve işletme aşamalarında çalışacak personelden kaynaklı katı atık oluşumu söz konusudur. Oluşacak katı atıklar; niteliklerine göre (organik, plastik, cam, kâğıt, metal, vb.) ayrı ayrı biriktirme kaplarında toplanarak görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzer faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı özel araçlarla taşınacaktır. Geri dönüşümü ve değerlendirilmesi mümkün olamayan katı atıklar, çöp konteynırlarında biriktirilecek ve düzenli olarak ilgili belediyenin çöp toplama sahasına bırakılacaktır. Evsel nitelikli atıkların içerisinde tekrar kullanımı ve geri dönüşümü mümkün olan katı atıklar (kağıt, cam, plastik, metal kutular vb.) organik kökenli atıklardan ayrı olarak biriktirilecek ve tarih ve sayılı R.G de yayımlanan Ambalaj Atıkların 42

52 Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümleri doğrultusunda geri dönüşüm tesislerine verilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. Proje kapsamında yapılacak inşaat çalışmaları sonucu oluşacak hafriyat atığı malzeme; tarih ve sayılı (Değişiklik; R.G ) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Tehlikeli Atıklar: Proje kapsamında arazinin hazırlanması sırasında kullanılacak makinelerin bakımları, yakıt ikmalleri ve yağ değişimleri; sahada kurulacak şantiyede yapılacak, mümkün olmayan durumlarda ise ruhsatlı izinli benzin istasyonlarında yapılacaktır. Araçlar ve makineler için bakım ve yakıt ikmallerinin yapılmasında tarih ve sayılı (Değişiklik tarih ve sayı) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı (Değişiklik tarih ve sayı) Resmi Gazete de yayımlanan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. Tıbbi Atıklar: tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Kanunu nun 11. Madde c-bendi gereği Acil durumlarla mücadele için işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeler, yapılan işin niteliği, çalışan sayısı ile işyerinde bulunan diğer kişileri dikkate alarak; önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda uygun donanıma sahip ve bu konularda eğitimli yeterli sayıda kişiyi görevlendirir, araç ve gereçleri sağlayarak eğitim ve tatbikatları yaptırır ve ekiplerin her zaman hazır bulunmalarını sağlar denilmektedir. Bu kanun hükümlerine uyulacaktır. Projede yer alan tesisler ve revir ünitesinde ilkyardım çantası ve diğer acil durum ekipmanı sürekli olarak bulundurulacaktır. Proje kapsamında kurulacak olan revir ünitesinden kaynaklı tıbbi atık oluşumu söz konusu olacaktır. Tıbbi atıkların toplanması, depolanması ve bertarafı tarih ve sayılı (Değişiklik; R.G ) R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümleri doğrultusunda yapılacaktır. 43

53 Emisyonlar: İş Makinelerinden Kaynaklı Egzoz Emisyonları: Projenin inşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerinden kaynaklanacak gaz emisyon değerlerinin en az seviyede kalması için araçların periyodik bakımları düzenli olarak yapılacak, gerekli bakım, yağ değişimi vb. zamanında yaptırılacaktır. Araçların bakımı sırasında çıkacak atık yağlar sızdırmasız kaplarda biriktirilerek bunları satın alan ve lisanslı kuruluşlara verilecektir. Araçların yakıt sistemleri sürekli kontrol edilecek, gerekli bakım ve onarım çalışmaları yapılarak, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan tarih ve sayılı Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği kapsamında gerekli periyodik ölçümleri yapılacak ve yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşaması boyunca kullanılacak yakıtlardan oluşabilecek kütlesel emisyon miktarları, 3 Temmuz 2009 tarih ve sayılı (Değişiklik: R.G: ve R.G: ) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde bu emisyonlar için belirlenen sınır değerlerin altında kalması sağlanacaktır. Toz Emisyonları: Söz konusu projesinin inşaatı sırasında toz emisyonu oluşacaktır. Toz emisyonunu azaltmak için nakliye güzergâhı belirli aralıklarla sulanacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında 3 Temmuz 2009 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı (Değişiklik R.G: ) R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Projede inşaat aşamasında aşağıdaki tedbirler alınması planlanmaktadır; - Savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılacaktır. - Malzeme üstü naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılacaktır. - Üst tabakalar %10 nemde muhafaza edilecektir. Gürültü: Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında kullanılacak ağır iş makineleri ve taşıma araçlarının çalışması gürültüye neden olacaktır. Projenin işletme aşamasında gürültüye neden olacak tek kaynak HES binası içerisinde yer alacak jeneratör ve 44

54 türbinlerdir. İşletme aşamasında HES binasında oluşacak gürültü etkisinin azaltılması amacıyla gerekli izolasyon çalışmaları yapılacaktır. Projenin inşaat aşamasında oluşacak gürültü lokal ve geçici olup, inşaat bitiminde sona erecektir. Bu aşama süresince, çalışanların ve gürültü etkileşim alanında bulunan kişilerin sağlığını koruyabilmek amacıyla, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ile İş Sağlığı Kanunu hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında meydana gelecek gürültünün çalışanlara ve yakın çevrede yaşayanlara etkisini en aza indirgemek amacıyla, araçların tümü aynı zamanda çalıştırılmayacak, kademeli olarak çalıştırılacaktır. Ayrıca makine ve ekipmanların düzenli bakımları yapılarak gürültü düzeyleri daha alt seviyelere çekilecektir. İnşaat ve işletme aşamasında tarih ve sayılı (Değişiklik; R.G ) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Patlatma: İletim tüneli açma işlemleri sırasında ve kaya malzeme ocaklarının işletilmesi aşamasında üretim patlatma ile yapılacağı için, patlayıcı madde kullanımı söz konusu olacaktır. 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı (Değişiklik tarih ve sayı) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle, Av Malzemesi Ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul Ve Esaslarına İlişkin Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli Ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde Ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük ün Yürürlüğe Konulmasına Dair Kararname hükümlerine uyulacaktır. Ekosistemdeki Değişimler ve Etkiler: Projenin uygulanması ile karasal ortam ile nehir yatağı, durgun su ekosistemine dönüşecektir. Projede inşaat aşamasında flora ve fauna üzerine yıkıcı bir takım etkiler olabilse de bu durum kalıcı olmayıp kısa sürede sistem kendini toparlayacaktır. Su kalitesinde olumsuz değişiklikler yaratmaması için göl alanında kalacak ağaç gibi organik maddelerin çürümesinin engellenmesi için sıyrılma yapılması gerekmektedir. Baraj yapımı, bölgedeki lotik habitat (dere, kaynak, nehir) yerine bir lentik habitatın oluşmasına neden olacaktır. 45

55 Proje alanın detaylı tür kompozisyonunu içeren flora ve fauna varlığı ve sucul ekosistem değerlendirmeleri özel format doğrultusunda hazırlanacak ÇED Raporunda ayrıntılı olarak değerlendirilecektir. Bu doğrultuda inşaat ve işletme aşamasında oluşacak etkiler ve alınacak önlemlere de detaylı olarak yer verilecektir. BÖLÜM V: HALKIN KATILIMI 1- Projeden Etkilenmesi Olası Halkın Belirlenmesi ve Halkın Görüşlerinin ÇED Çalışmasına Yansıtılması İçin Önerilen Yöntemler, Söz konusu projeden kaynaklanacak çevresel etkiler ana hatları ile rapor içerisinde belirtilmiştir. Faaliyetten kaynaklanacak çevresel etkilere maruz kalacak ve olumsuz etkilenebilecek en yakın yerleşim yerleri, Çimenözü, Geçitli, Bayındır köyleridir. Faaliyetin çevreye ve yerleşim yerlerine olabilecek etkileri hazırlanacak ÇED Raporunda detaylı olarak incelenecektir. Projeye ilişkin ÇED Yönetmeliği nin 9. maddesi gereğince; ÇED sürecine halkın katılımını sağlamak, halkı proje hakkında bilgilendirmek, görüş ve önerilerini almak amacıyla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nce düzenlenecek proje yeri hakkında bilgilenmek, görüş ve önerilerini bildirmek isteyen komisyon üyelerinin de katılım sağlayacağı Halkın Katılımı Toplantısı Bakanlığın uygun gördüğü tarih ve saatte yapılacaktır. Faaliyet alanı güzergahında ve etkilenmesi muhtemel yerleşim yerlerinden birinde uygun görülecek bir toplantı salonunda Halkın Katılımı Toplantısı nın yapılmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Ayrıca daha geniş kapsamlı bir katılım için Karlıova İlçesi nde uygun bir toplantı salonunda da Halkın Katılımı Toplantısı yapılabilir. 2- Görüşlerine Başvurulması Öngörülen Diğer Taraflar, Proje alanı çerçevesinde görüşlerine başvurulması gereken en önemli taraf Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü olarak düşünülmektedir. Bu kapsamda gerekli başvuru ve irtibatlar projenin planlama aşamasında yapılmış olup, projenin uygulanabilir kotları DSİ tarafından verilmiştir. 3- Bu Konuda Verebileceği Diğer Bilgi ve Belgeler, Bu kapsamda verilmesi gereken başka bir husus bulunmamaktadır. 46

56 BÖLÜM VI: YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ ANKİRA ENERJİ ÜRETİM LTD.ŞTİ. tarafından Erzurum ve Bingöl İlleri sınırları içerisinde Büyüksu Çayı üzerinde Ankira Barajı ve Hidroelektrik Santrali ve bu tesise malzeme temini amacıyla üç adet kum çakıl ocağı, bir adet kil ocağı, iki adet kaya ocağı, kırma-eleme-yıkama ile beton santrali tesisi yapılması ve işletilmesi planlanmaktadır. Ankira Barajı ve HES projesi; Erzurum İli nin güneybatısında ve Bingöl İli nin kuzeydoğusunda, Erzurum İli ne yaklaşık 70 km. mesafede ve Bingöl İli ne yaklaşık 90 km. mesafede bulunmaktadır. Merkezi kil çekirdekli kaya dolgu tipinde tasarlanan Ankira Barajı ile 370,6 km 2 drenaj alanındaki suların regüle edilerek 12,76 MWm/ 12,00 MWe kurulu gücündeki santralden toplam 24,34 GWh/yıl elektrik enerjisi üretimi hedeflenmektedir. Bu planlamada proje debisi 27,18 m 3 /s olarak belirlenmiştir. Üretilen elektrik enerjisi, 477 MCM kesitinde çift devre ve yaklaşık 18 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Karlıova DM ye bağlanacaktır. Söz konusu enerji nakil hattı kati proje aşamasında, ÇED Yönetmeliği kapsamında tekrar değerlendirilecektir. Tesis edilmesi ve işletilmesi planlanan proje ile ilgili olarak; Ankira Barajı ve HES Ocak 2011 tarihli Revize Fizibilite Raporu, DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığı tarafından incelenmiş ve uygun bulunmuştur. Söz konusu 04/05/2011 tarih ve sayılı yazı Ek-3 te verilmiştir. Proje kapsamında yatırımcı firma tarafından, EPDK Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığı na yapılan Üretim Lisansı Başvurusu uygun bulunmuştur. Söz konusu tarih ve sayılı yazı Ek-3 te verilmiştir. Söz konusu proje; tarih ve sayılı (değişiklik; tarih ve sayı ile) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliği nin Seçme-Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler EK-I Listesine tabi olduğundan ilgili yönetmelik gereği ÇED süreci başlatılmak üzere iş bu ÇED Başvuru Dosyası hazırlanmıştır. Proje sahası, 1/ Ölçekli ERZURUM J46-a1 ve J46-a2 paftasında yer almaktadır. Proje yerine; mevcut Erzurum Bingöl karayolundan ayrılan mevcut yollarla ulaşmak mümkündür. Ayrıca göl alanı içerisinde ulaşım yolları kaldığından yaklaşık 9 km rölekasyon yolu yapılması gerekecektir. Proje alanına en yakın yerleşim yerleri; baraj aksının yaklaşık 1700 m güneydoğusunda yer alan Hasar Mahallesi, enerji tünelinin yaklaşık 1380 m güneybatısında yer alan Geçitli Köyü ve santral yerinin yaklaşık 860 m güneybatısında 47

57 yer alan Geçitli Köyü dür. Ayrıca 1 Nolu Kum Çakıl Ocağına yakın mesafedeki Çimenözü Köyüne ait yerleşimler mevcut olup yerleşimin yaklaşık 1000 m kuzeydoğusunda sıcak su kaynağı bulunmaktadır. Ankira Barajı ve HES projesinin inşaat öncesi dönemi ve inşaat dönemi 4 yıl, ekonomik ömrü 50 yıl olarak belirlenmiş, fayda ve masraf hesapları ve ekonomik analizler buna göre yapılmıştır. Ankira Barajı ve HES Projesi, sadece enerji amaçlı olarak projelendirilmiştir. Söz konusu proje uygulama programı (İş Termin Planı) Ek-4 te verilmiştir. Proje kapsamında çalışacak personel sayısı; inşaat aşamasında 200 kişi, işletme aşamasında ise 10 kişi olarak planlanmaktadır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında personelin sosyal ihtiyaçlarının (WC, duş, mutfak, yatakhane vb.) prefabrik şantiyeden, diğer ihtiyaçlarının ise yerleşim birimlerinden karşılanması planlanmakta olup, lojman yapımı düşünülmemektedir. İnşaat aşamasında çalışacak olan personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksular için paket arıtma sistemi kurulacaktır. İşletme aşamasında çalışacak olan personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksular için şantiye alanı içerisinde fosseptik kurulacaktır. Proje kapsamında oluşması muhtemel Çevresel Etkiler aşağıda sıralanmıştır. İnşaat Aşamasında; Evsel Nitelikli Sıvı Atıklar Evsel Nitelikli Katı Atıklar İnşaat ve Hafriyat Atıkları Tehlikeli Atıklar ve Atık Yağlar Toz ve Gaz Emisyonu Flora-Fauna ve Sucul Ekosisteme Olabilecek Etkiler İşletme Aşamasında; Evsel Niteikli Sıvı Atıklar Evsel Nitelikli Katı Atıklar Tehlikeli Atıklar ve Atık Yağlar Su Kalitesi ve Sucul Ekosistemdeki Değişimler ÇED Başvuru Dosyasının ilgili bölümlerinde öngörülen çevresel etkilere değinilmiş olup, faaliyete özgü format doğrultusunda hazırlanacak ÇED Raporunda çevresel etkiler ve alınacak önlemler detaylandırılacaktır. 48

58 Projede Çevre Kanunu ve bu kanuna dayanılarak hazırlanan yönetmelikler ve diğer mevzuatlar kapsamında, faaliyet sahibi tarafından gerçekleştirilecek çalışmalar sırasında projeden kaynaklanacak çevresel etkileri minimum seviyede tutmak için gerekli tüm tedbirler alınacak ve bu tedbirlerin devamlılığı sağlanacaktır. 49

59 EKLER: Proje Tanıtım Raporunun Hazırlanmasında Kullanılan Ve Çeşitli Kuruluşlardan Sağlanan Bilgi Ve Belgeler İle Raporda Kullanılan Tekniklerden Rapor Metninde Sunulamayan Aşağıdaki Belgeler. 1- Proje İçin Belirlenen Yer ve Alternatiflerinin Varsa; Çevre Düzeni, Nazım, Uygulama İmar Planı, Vaziyet Planı veya Plan Değişikliği Teklifleri Erzurum İli ne ait Çevre Düzeni Planı bulunmamaktadır. Malatya-Elazığ-Bingöl- Tunceli Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı ve Lejandına göre ünitelerin konumunu gösterir harita Ek-5 de, 1/ Ölçekli Topografik Harita Ek-2 de, 1/ Ölçekli Alternatif Projeler Vaziyet Planı Ek-9 da verilmiştir. 2- Yatırımcı İçin Projesi İle İlgili Olarak Daha Önceden Alınmış İzin, Onay, Ruhsat veya İlgili Kurumlardan Alınmış Belgeler vb. Tesis edilmesi ve işletilmesi planlanan proje ile ilgili olarak, Ankira Barajı ve HES Ocak 2011 Tarihli Revize Fizibilite Raporu, DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığı tarafından incelenmiş ve yapılan değerlendirme sonrası raporun uygunluk tespiti için 04/05/2011 tarih ve sayılı yazı Ek-3 te verilmiştir. Proje kapsamında yatırımcı firma tarafından, EPDK Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığı na Üretim Lisansı Başvurusu yapılmış olup, söz konusu uygunluk tespiti için EPDK Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığı tarih ve sayılı yazısı ekte verilmiştir (Bkz.Ek-3). Söz konusu proje; tarih ve sayılı (değişiklik; tarih ve sayı ile) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliği nin Seçme-Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler EK-I Listesine tabi olduğundan ilgili yönetmelik gereği ÇED süreci başlatılmak üzere iş bu ÇED Başvuru Dosyası hazırlanmıştır. 3- Proje İçin Seçilen Alana İlişkin Arazi Kullanım Durumu Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı ve Lejandı Ek-5 de, Jeoloji ve Deprem Haritası Ek-6 da, Meşcere Haritası Ek-7 de, Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası Ek-8 de verilmiştir. 50

60 Proje alanının konumlandırıldığı yer, Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı na göre; proje alanı bütün olarak doğal ve ağaçlık karakteri korunacak alan olarak bir kısmı da ekolojik öneme sahip alan olarak tanımlanmıştır. Ayrıca bu alanlar içerisinde konumlandırılan baraj gövdesi tarım arazisi ile plan onama sınırında kalmakta olup, iletim tüneli tarım arazisi olarak, denge bacası ve cebri boru güzergahı ise çayır mera alanı olarak da tanımlanmaktadır (Bkz. Ek-5). Hazırlanacak ÇED Raporunda proje üniteleri yerlerine dair detaylı mülkiyet analizi yapılacaktır. 51

61 EKLER LİSTESİ Ek-1: Ek-2: Ek-3: Ek-4: Ek-5: Ek-6: Ek-7: Ek-8: Ek-9: Ek-10: Yer Bulduru Haritası Proje Kapsamındaki Tüm Üniteleri Gösterir 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita -DSİ Genel Müdürlüğü Revize Fizibilite Raporu Uygunluk Yazısı -EPDK Üretim Lisansı Başvurusu Uygunluk Yazısı Proje Uygulama Programı (İş Termin Programı) Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, Lejandı ve İlgili Plan Hükmü Jeoloji Haritası ve Deprem Haritası Meşcere Haritası Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası 1/ Ölçekli Alternatif Projeler Vaziyet Planı Proje Alanına Ait Fotoğraflar 52

62 NOTLAR VE KAYNAKLAR: Atalay, İ., 1994, Türkiye Vejetasyon Coğrafyası-Vegetation Geography of Turkey. Baytop, Prof Dr. T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu yayınları 1978 Demirsoy, Prof.Dr.A., Yaşamın Temel Kuralları-Omurgalılar/Amniyota (Sürüngenler, Amfibiler, Memeliler) Demirsoy, Prof. Dr.A, Genel ve Türkiye Zoocoğrafyası Ankara 1996 P.H.Davis, D.Sc., Edinburg, 1965, Flora of Turkey and the East Aegean Islands,Volume I-IV, İLLER BANKASI, Atıksu Arıtma Tesisleri Proses-İşletme-Bakım El Kitabı Eylül 1989 Orman Bakanlığı Milli Parklar ve Av-Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü Av Dönemi Merkez Av komisyonu Kararları RED DATA BOOK (Endemik ve endemik olmayan bitkilerin tehlike kategorileri) Türk Çevre Mevzuatı Türkiye Çevre Vakfı Yayını 1999 maps.google.com Bingöl İl Çevre Durum Raporu,2011 Erzurum İl Çevre Durum Raporu,2010 Ankira Barajı ve HES Revize Fizibilite Raporu, Ocak