ADO MADENCİLİK ELEKTRİK ÜRETİM SAN. VE TİC. A.Ş.

Transkript

1 ÜRETİM SAN. VE TİC. A.Ş. MALZEME OCAĞI, KIRMA-ELEME TESİSİ VE HAZIR BETON ÜRETİM TESİSİ PROJESİ ANTALYA İLİ, KUMLUCA İLÇESİ, BÜYÜKALAN KÖYÜ, ALAKIR ÇAYI ARÜV ÇEVRE MÜH. MÜŞ. HİZ. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ BAŞVURU DOSYASI ANTALYA-2013

2 PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ: (İLİ, İLÇESİ, BELDESİ, MEVKİİ) ADA, PARSEL ADO MADENCİLİK ELEKTRİK ÜRETİM SAN. VE TİC. A.Ş. UNCALI MAH. HÜRRİYET CAD. NO: ANTALYA TEL : D:221 FAX : MALZEME OCAĞI, KIRMA-ELEME TESİSİ VE HAZIR BETON ÜRETİM TESİSİ PROJESİ TL ANTALYA İLİ, KUMLUCA İLÇESİ, BÜYÜKALAN KÖYÜ, ALAKIR ÇAYI ALAKIR-II REGÜLATÖRÜ VE HES PROJE ALANI KOORDİNATLARI Koordinat Sırası : Nokta Adı, Sağa, Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM D.O.M. : 30 ZONE : S-36 Ölçek Fak. : 6 derecelik PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE UTM KOORDİNAT NOKTA SİSTEMİ NO Y X REGÜLATÖRÜ R R R R YÜKLEME HAVUZU Y Y Y Y Y Y Y CEBRİ BORU C C C C

3 HES H H H TAŞ OCAĞI MALZEME SAHASI KOORDİNATLARI UTM KOORDİNAT NOKTA SİSTEMİ NO Y X

4 Koordinat Sırası : Nokta Adı, Enlem, Boylam Datum : WGS-84 Türü : COĞRAFİ D.O.M. : -- Ölçek Fak. : -- COĞRAFİ KOORDİNAT NOKTA NO SİSTEMİ ENLEM: BOYLAM REGÜLATÖRÜ R : R : R : R : YÜKLEME HAVUZU Y : Y : Y : Y : Y : Y : Y : CEBRİ BORU C : C : C : C : HES H : H : H :

5 TAŞ OCAĞI MALZEME SAHASI KOORDİNATLARI COĞRAFİ KOORDİNAT NOKTA SİSTEMİ NO ENLEM: BOYLAM : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

6 PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GRUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAX NUMARALARI ÇED BAŞVURU DOSYASI SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) Proje, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, Madde.7 / b) Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projelere, ve Ek-I listesi Madde 28- (Değişik: RG-30/6/ ) Madencilik projeleri; d) Kırma-eleme-yıkama tesisleri (3213 sayılı Maden Kanunu 1. (a) ve 2. (a) grup madenler ile hafriyat malzemeleri ton/yıl). hükümleri kapsamında yer almaktadır. Bu amaçla EK-III (Çevresel Etki Değerlendirmesi Genel Formatı) formatında ÇED Başvuru Dosyası hazırlanmıştır. Sektör: Enerji Alt Sektör: Nehir Tipi Santral ARÜV ÇEVRE MÜH. MÜŞ. HİZ. SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. Çağlayan Mah Sok. No:44 Barınaklar/ANTALYA Tel : Faks:

7 İÇİNDEKİLER TABLOLAR DİZİNİ RESİMLER DİZİNİ GRAFİKLER DİZİNİ ŞEKİLLER DİZİNİ EKLER LİSTESİ İÇİNDEKİLER Sayfa No II IV V V V VI I

8 İÇİNDEKİLER BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI 1 I.a. Proje Konusu, Yatırımın Tanımı, Ömrü, Hizmet Amaçları, Önem ve Gerekliliği 1 I.a.1.Projenin Konusu 1 I.a.2.Yatırımın Tanımı 3 I.a.3.Projenin Ömrü, Hizmet Amaçları, Önem ve Gerekliliği 7 I.b. Projenin Fiziksel Özelliklerinin, İnşaat ve İşletme Safhalarında Kullanılacak Arazi Miktarı ve Arazinin Tanımlanması 9 I.c. Önerilen Projeden Kaynaklanabilecek Önemli Çevresel Etkilerin Genel Olarak Açıklanması 13 (Su, Hava, Toprak Kirliliği, Gürültü, Titreşim, Işık, Isı, Radyasyon Vb.) I.c.1. Su Kirliliği 13 I.c.2. Hava Kirliliği 13 I.c.3. Toprak Kirliliği 13 I.c.4. Gürültü Kirliliği-Titreşim 13 I.c.5. Işık 14 I.c.6. Isı 14 I.c.7. Radyasyon 14 I.d. Yatırımcı Tarafından Araştırılan Ana Alternatiflerin Bir Özeti ve Seçilen Yerin Seçiliş Nedenlerinin Belirtilmesi BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU 15 II.a. Proje Yeri ve Alternatif Alanların Mevkii, Koordinatları, Yeri Tanıtıcı Bilgiler 15 BÖLÜM III. PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ 18 III.a. Önerilen Proje Nedeniyle Kirlenmesi Muhtemel Olan Çevrenin; Nüfus, Fauna, Flora, Jeolojik ve Hidrojeolojik Özellikler, Doğal Afet Durumu, Toprak, Su, Hava, (Atmosferik Koşullar) İklimsel Faktörler, Mülkiyet Durumu, Mimari ve Arkeolojik Miras, Peyzaj Özellikleri, Arazi Kullanım Durumu, Hassasiyet Derecesi, (Ek-V deki Duyarlı Yöreler Listesi 18 De Dikkate Alınarak) ve Yukarıdaki Faktörlerin Birbiri Arasındaki İlişkileri De İçerecek Şekilde Açıklanması III.a.1. Nüfus 18 III.a.2. Fauna-Flora 23 III.a.3. Jeolojik Özellikler 46 III.a.4. Hidrojeolojik Özellikler 49 III.a.5. Doğal Afet Durumu 49 III.a.5.1. Depremsellik 49 III.a.5.2. Sel Baskını 50 III.a.5.3. Heyelan 50 III.a.6. Toprak, Su, Hava 51 III.a.6.1. Toprak 51 III.a.6.2. Su 52 III.a.6.3. Hava II

9 III.a.7. İklimsel Faktörler (Atmosferik Koşullar) 53 III.a.8. Mülkiyet Durumu 54 III.a.9. Mimari ve Arkeolojik Miras 54 III.a.10. Peyzaj Özellikleri 55 III.a.11. Arazi Kullanım Durumu 55 III.a.12. Hassasiyet Derecesi 55 BÖLÜM IV. PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER 59 IV.1. Önerilen Projenin Aşağıda Belirtilen Hususlardan Kaynaklanması Olası Etkilerin Tanıtımı 59 IV.1.a. Proje İçin Kullanılacak Alan 59 IV.1.b. Doğal Kaynakların Kullanımı 60 IV.1.c. Kirleticilerin Miktarı (Atmosferik Koşullar ;İle Kirleticilerin Etkileşimi) Çevreye Rahatsızlık Verebilecek Olası Sorunların Açıklanması ve Atıkların Minimizasyonu 61 IV.1.c.1. Katı Atıklar 62 IV.1.c.2. Sıvı Atıklar 63 IV.1.c.3. Tehlikeli Atıklar 64 IV.1.c.4. Hava Kirliliği 64 IV.1.c.5. Gürültü Kirliliği 68 IV.2. Yatırımın Çevreye Olan Etkilerinin Değerlendirilmesinde Kullanılacak Tahmin Yöntemlerinin Genel Tanımı 75 IV.3. Çevreye Olabilecek Olumsuz Etkilerin Azaltılması İçin Alınması Düşünülen Önlemlerin Tanımı 76 BÖLÜM V: HALKIN KATILIMI 78 V.l. Projeden Etkilenmesi Muhtemel Halkın Belirlenmesi ve Halkın Görüşlerinin ÇED Çalışmasına Yansıtılması İçin Önerilen Yöntemler 78 V.2. Görüşlerine Başvurulması Öngörülen Diğer Taraflar 78 V.3. Bu Konuda Verebileceği Diğer Bilgi ve Belgeler 78 BÖLÜM VI: YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ 78 KAYNAKLAR 82 III

10 TABLOLAR DİZİNİ Sayfa No Tablo 1: Alakır Çayı Alakır-II HES Projesi Sualma Yapısı Günlük Ortalama Akımları 4 (Ortalama Aylık Akımlar (m3/s) Tablo 2: Proje Sahasını İçeren Koordinatlar 16 Tablo 3: Kumluca İlçesi nde Nüfusun Sayım Yıllarına Göre Dağılımı 19 Tablo 4: Antalya İli İlçelere Göre İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu Tablo 5: Antalya İli İlçe Merkezi ve Belde/Köy 4 yıllık Nüfus Dağılımı 22 Tablo 6: Alakır Vadisinde Bitki Araştırılan Lokalitelere Ait Coğrafi Kayıtlar ve Arazi Gözlemleri 25 Tablo 7: Alakır Havzasında Tespit Edilen Endemik Bitki Taksonlarının Tehlike Kategorileri ve Coğrafi Dağılımları (Arazi gözlemlerine göre ve alfabetik takson sırasıyla). (N= Kuzey, E= 27 Doğu, R: Rakım (m) Tablo 8: Alakır Çayı nın Sucul Faunasını Oluşturan Türler 34 Tablo 9: Proje Sahasında ve Yakın Çevresindeki Memeli Türleri 36 Tablo 10: Proje Sahasında ve Yakın Çevresindeki Kuş Türleri 37 Tablo 11: Proje Sahasında ve Yakın Çevresindeki İki Yaşamlı (Amfibi) Türleri 41 Tablo 12: Proje Sahasında ve Yakın Çevresindeki Sürüngen Türleri 42 Tablo 13: Proje Alanının Genelleştirilmiş Stratigrafik Kolon Kesiti 47 Tablo 14: Malzeme alanı özellikleri 60 Tablo 15: Taş ocağı malzeme sahası koordinatları 61 Tablo 16: Hafriyat Miktarları Tablosu 63 Tablo 17: Toz Emisyon Faktörleri Tablosu 65 Tablo 18: Yapılacak Ünitelerin İnşaat Süreleri 65 Tablo 19: İnşaat Aşamasında Gürültü Kaynakları ve Ses Gücü Seviyeleri 68 Tablo 20: Lp 1 Adet Kamyon İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu 69 Tablo 21: Lp 2 adet Kamyon İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu 69 Tablo 22: Lp 1 Adet Ekskavatör İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu 70 Tablo 23: Lp 2 Adet Ekskavatör İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu 70 Tablo 24: Lp Lastik Tekerlekli Yükleyici İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu 71 Tablo 25: Lp 2 Adet Lastik Tekerlekli Yükleyici İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu 71 Tablo 26: Lp Buldozer İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu 72 Tablo 27: İnşaat Aşamasında Kullanılacak İş Makinelerinin Ses Düzeyleri 72 Tablo 28: Atmosferik Yutum 73 Tablo 29: Gürültü Mesafe Dağılımı 73 Tablo 30: Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri 74 IV

11 RESİMLER DİZİNİ Sayfa No Resim 1: Proje Regülatör Alanı 17 Resim 2: Proje Santral Binası Alanı 17 Resim 3: Alakır Çayı Vadisi Genel Görünüm 24 Resim 4: Malzeme temin edilecek alan 60 GRAFİKLER DİZİNİ Sayfa No Grafik 1: Aylık Akım Değerleri 5 Grafik 2: Alakır-I1 Regülatörü ve HES Aylık Enerji Üretim Grafiği 8 Grafik 3: Antalya İli İlçelere Göre İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu Grafik 4: Gürültü Mesafe Dağılımı Grafiği 74 ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa No Şekil 1: İş Akım Şeması 6 Şekil 2: Kumluca İlçesini Gösterir Antalya Haritası 15 Şekil 3: Proje Yerini Gösterir Deprem Haritası 49 Şekil 4: Proje sahası etrafındaki diri fayları gösterir harita 50 Şekil 5: Türkiye Toprak Grupları Haritası 52 V

12 EKLER LİSTESİ Ek.1: 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek.2: tarih ve 8142 sayılı Antalya İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ÇED Gerekli Değildir Belgesi kararı yazısı Ek.3: Antalya 1. İdare Mahkemesi 2012/706 numaralı kararı Ek.4: tarih ve sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü yazısı Ek.5: Projeye Ait Zamanlama Tablosu Ek.6: 1/ Ölçekli Vaziyet Planı Ek.7: Alakır Havzası Hidroelektrik Santraller Sistem Bağlantı Tek Hat Şeması Ek.8: Yer Bulduru Haritası Ek.9: 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı ve lejantı Ek.10: Alakır-II Regülatörü ve HES Projesi Meşçere Haritası Ek.11: 1/ ölçekli Hafriyat Depolama Alanı Haritası Ek.12: İnşaat aşaması Toz Modellemesi Sonuçları Ek.13: tarih ve 2109 sayılı Antalya Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü yazısı Ek.14: Proje Sahası Genel Jeoloji Haritası Ek.15: Proje Sahası Deprem ve Fay Hattı Haritası Ek.16: Duyarlı Yöreler Haritası Ek.17: Büro Tescil Belgesi Ek.18: Yeterlik Belgesi (Belge No:63) Ek.19: tarih ve sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı, DSİ Hidroelektrik enerji Dairesi Başkanlığı yazısı Ek.20: Raporu Hazırlayan Çalışma Grubu VI

13 BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI I.a. Proje Konusu, Yatırımın Tanımı, Ömrü, Hizmet Amaçları, Önem ve Gerekliliği I.a.1.Projenin Konusu Antalya İli, Kumluca İlçesi, Büyükalan Mevkii sınırları içerisinde, Alakır Çayı üzerinde Ado Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Proje Alakır Çayı sularından faydalanılarak enerji üretilmesini içermektedir. Proje sahası, 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde; Antalya O24-c1 paftasında yer almaktadır. (Ek 1) Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi, Kumluca ve Finike ovasına kuzeyden gelen Alakır Çayı üzerindedir. Alakır Çayı 2469 m kotlarında Gökgedik Tepe den doğmaktadır. Güneyde Büyükalan Köyü ne kadar 14 km Kuzey-Güney istikametinde akarken sağdan ve solda birçok kaynaktan beslenmektedir. Karaağaç Kaynakları, Alakır Çayı nın en önemli su kaynaklarıdır sayılı yasa hükümleri uyarınca, DSİ Genel Müdürlüğü nce uygulanmakta olan Su Kullanım Hakkı Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülen çalışma kapsamında; EİEİ Genel Müdürlüğünce geliştirilen projeler içerisinde Batı Akdeniz Havzası Küçük Akarsuları Enerji İmkânları İlk Etüt Raporu 2003 te yer alan enerji projelerinden birini oluşturmaktadır. Proje yerine göre drenaj alanı 112,10 km 2 dir. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi, 4,00 m 3 /s ortalama debi, 785 m kotundan alınarak, 3425 m iletim ve 0,0005 eğim ile 658 m kotuna düşürmek ve Santral Binasında kurulu gücü 4,389 MWm/4,18 MWe ve yıllık toplam enerjisi (üretim miktarı) 22,09 GWh enerji üretilmesinden sonra Alakır Çayına Kuyruk Suyu Kanalı ile tekrar çaya verilmesi planlanmaktadır. Alakır-II Regülatörü ve HES membasında Alakır-I Regülatörü ve HES mansabında Kürce HES, Dereköy HES, Kozdere HES, Alakır Barajı, Alakır HES ve Tocak I projesi bulunmaktadır. Proje için, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, Ek-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesinin 28- Kurulu gücü 0,5 MW ve üzeri olan nehir tipi santraller kapsamında Antalya İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından tarih ve 8142 sayılı ÇED Gerekli Değildir Belgesi düzenlenmiştir. (Ek 2) Antalya 1. İdare Mahkemesi 2012/706 numaralı kararına istinaden ÇED Başvuru Dosyası hazırlanmıştır. (Ek 3) 1

14 Kumluca ilçesi ve çevresi her geçen gün turizmde büyük gelişmeler göstermektedir. Turistik tesis kapasiteleri artmaktadır. Bölgenin diğer bir ekonomik faaliyeti ise tarım ve hayvancılıktır. Ülkemizin önemli narenciye üretim merkezidir. Turistik ve tarımsal gelişmenin, gelecekte enerji tüketimini artıracağı tahmin edilmektedir. Artan nüfusla beraber enerji tüketimi de artmaktadır. Buna bağlı olarak yerel yönetimlerin enerji açıkları çıkmaktadır. Bölgede meydana gelen enerji açıklarının kendi bölgesinden karşılanması en ekonomik yöntem olacaktır. Kendi enerjilerini üreten şirketler ve diğer üretim lisansı HES ler de devreye girdikçe enerji üretimi artacak ve arz yaratılacaktır. En Ucuz Enerji Tükeltildiği Yerde Üretilen Enerjidir. ilkesine istinaden proje ülke ekonomisine önemli katkı sağlayacaktır. Elektrik üretiminde çok çeşitli enerji kaynaklarından yararlanılmaktadır. Su gücü, kömür, petrol, doğalgaz, güneş, rüzgâr, jeotermal, biyokütle ve nükleer enerji kaynakları bunların başlıcalarıdır. Kaynak tercihinde maliyet faktörü önemli olmakla birlikte, ülkelerin genellikle kendi öz kaynaklarına yöneldikleri ve kaynak çeşitliliğini artırmaya çalıştıkları gözlenmektedir. Ayrıca fosil yakıtların yol açtığı çevre sorunları nedeniyle temiz ve yenilenebilir enerji kaynakları daha fazla tercih edilmektedir. Gelişmekte olan ülkeler arasında yer alan Türkiye, hızla artan elektrik ihtiyacını karşılayabilmek için öncelikli olarak yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmek zorundadır. Kuşkusuz bunların başında, günümüz itibariyle henüz % 25 kadarı değerlendirilmiş olan su gücü gelmektedir. Hidroelektrik üretiminde dalga, gel-git ve akarsu gibi hareket halin-deki su gücü kullanılmaktadır. Ancak bunlardan en yaygın kullanılanı, akarsulardır. Özellikle hidrografik ve morfolojik özellikleri hidrolik santrallerin kurulmasına elverişli olan ülkelerde, akarsuların gücünden yoğun bir şekilde yararlanılır. Akarsulardan elektrik üretiminde, yüksekten düşen ya da düşürülen suyun kinetik enerjisinden yararlanılır. Bu amaçla kurulan hidroelektrik santrallerini baraj tipi (depolamalı) ve nehir tipi (depolamasız) santraller olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. Depolamalı santrallerde elektrik üretimi, akarsuyun akım özellikleriyle olduğu kadar barajın su tutma kapasitesi ile de yakından ilişkilidir. Buna karşın depolamasız santrallerdeki üretim, büyük ölçüde akarsuyun doğal akım özelliklerine bağlıdır. Türkiye de hidroelektrik enerjisi üretimi söz konusu olduğunda daha çok baraj tipi santraller ön plâna çıkmakta, nehir tipi santraller ise nispeten göz ardı edilmektedir. Şüphesiz baraj tipi santraller pek çok yönden önemlidirler. Yüksek enerji üretim kapasiteleri, ulusal elektrik sisteminde frekans ayarlayıcı nitelikleri ve baraj sularının farklı alanlarda kullanımı gibi üstün özelliklere sahiptirler. Diğer yandan yakın zamana kadar fazla dikkat çekmeyen nehir tipi santrallere karşı dünyada giderek artan bir ilginin oluştuğu gözlenmektedir. Baraj tipi santral kapasitesini sonuna kadar kullanan pek çok ülke, son zamanlarda nehir tipi santrallere yönelmektedir. Doğalgaz termik santrallerinin yaygınlaşması nedeniyle elektrik üretiminde giderek dışa bağımlı hale gelen Türkiye nin, ekonomik olarak işletilebilir nitelikteki hidrolik kapasitesinin tamamını değerlendirme zorunluluğu vardır. Bu projede de, nehir tipi santraller bakımından ülkemizin olanaklarının kullanılarak elektrik enerjisi üretimi planlanmıştır. 2

15 Nehir tipi santraller, çoğunlukla orta ve küçük ölçekli santrallerdir. Nehir tipi santrallerin elektrik üretim kapasiteleri baraj tipi santrallere göre düşüktür. Ancak şunu belirtmek gerekir ki dünyada sadece küçük hidrolik santrallerden üretilebilecek elektrik enerjisinin toplam hidroelektrik üretimi içerisindeki payı % 10 u bulur. Türkiye de akarsu etütleri henüz tamamlanmamış olmasına karşın, mevcut potansiyelin dünya ortalamasına yakın olduğu tahmin edilmektedir. Nitekim EİE tarafından akım ölçümleri yapılan yüzölçümü km² den küçük 1515 havzada, 0,1-10 MW arası kurulu güçle çalışacak santrallerle GWh/yıl enerji üretilebileceği öngörülmektedir. Ülkemiz akarsularında ise 0,1-5 MW Kurulu güce sahip santrallerle GWh/yıla yakın elektrik üretilebileceği hesaplanmıştır. Büyük ölçüde nehir tipi santrallerle değerlendirilmesi gereken bu potansiyel, Türkiye nin mevcut hidroelektrik üretiminin yarısından fazladır. Hidroelektrik, öz kaynaklarımızdan olan su gücüne dayanmaktadır. Bir ülkenin ihtiyacı olan enerjiyi kendi kaynaklarından karşılayabilme gücü, stratejik bakımdan büyük önem taşır. Enerjiye olan bağımlılığın ve talebin giderek arttığı dünyada, ulusal kalkınmayı sağlıklı bir şekilde sürdürebilmenin yolu, enerjide dışa bağımlılığı azaltmaktan geçer. I.a.2.Yatırımın Tanımı Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi, kanal tipi hidroelektrik santral kurulması ve işletilmesini amaçlamaktadır. Yaklaşık 785 m kotundan bir çevirme yapısı ile alınacak su, 0,0005 eğimli açık beton / kapalı CTP boru alternatifli iletim kanalı ile 3425 m taşınarak 35.5x20 m boyutunda bir havuzda tutarak 340 m boyunda ve 1.10 m çapında bir cebri boru ile yamaçtan 658 m kotunda bulunan santrale girerek enerjisi alınmış olarak yatağa bırakılacaktır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinde işletme çalışmasında günlük doğal akımlar, doğal yaşam için bırakılan su, dolusavaktan atılan su, verimler, iletim yapısı kayıpları dikkate alınarak güç ve enerjiler hesaplanmıştır. İşletme çalışmasında kurulu güç ve cebri boru çap optimizasyonu birlikte yapılmıştır. En yüksek faydayı veren debiye karşılık gelen güç kurulu güç(4,389 MWm/4,18 MWe), debi ise proje debisi(4 m 3 /s) olarak belirlenmiştir. İşletme çalışmalarında kullanılan debiler proje yerine taşınan değerler olup, aşağıda Tablo.1 de ve Grafik.1 de verilmiştir. Çalışmalarda yılları arasında 34 yıllık günlük doğal debiler kullanılmıştır. 3

16 Tablo 1: Alakır Çayı Alakır-II HES Projesi Sualma Yapısı Günlük Ortalama Akımları (Ortalama Aylık Akımlar (m 3 /s) YIL EKİ KAS ARA OCA ŞUB MAR NİS MAY HAZ TEM AĞU EYL ,258 2,323 4,535 8,519 6,197 3,828 3,008 2,554 2,529 2,110 2,055 2, ,900 4,479 7,404 8,419 4,423 5,365 5,021 3,426 2,521 2,360 2,255 2, ,203 2,409 3,569 10,520 7,167 4,038 3,232 3,212 2,381 2,120 2,052 2, ,049 2,269 9,893 4,387 4,746 7,292 2,341 2,136 2,694 2,115 2,055 2, ,089 2,083 2,733 3,864 6,170 6,158 3,530 2,829 2,275 2,074 2,054 2, ,057 3,500 8,749 8,993 5,493 4,913 3,931 3,155 2,459 2,205 2,159 2, ,116 3,339 3,038 7,732 4,496 3,875 3,493 2,735 2,249 2,096 2,069 2, ,281 2,659 2,577 4,638 6,667 3,805 2,362 2,192 2,065 2,044 2,044 2, ,048 2,061 2,398 5,021 3,741 5,303 3,822 3,376 2,604 2,218 2,077 2, ,053 2,119 2,117 2,299 4,058 6,429 4,072 3,209 2,419 2,101 2,090 2, ,091 4,001 3,788 2,588 2,379 2,749 2,491 2,160 2,100 2,078 2,058 2, ,073 2,151 2,906 2,345 3,219 2,923 2,260 2,140 2,083 2,055 2,044 2, ,046 2,055 2,698 2,403 2,440 2,465 2,447 2,203 2,099 2,064 2,051 2, ,067 2,089 3,584 2,549 2,779 2,975 3,310 2,686 2,405 2,124 2,071 2, ,061 2,181 2,309 2,820 3,251 4,019 2,583 2,704 2,241 2,084 2,056 2, ,051 2,113 2,242 3,284 3,801 2,993 2,550 2,337 2,090 2,056 2,044 2, ,097 2,694 3,246 4,731 3,172 4,537 3,302 2,484 2,198 2,128 2,073 2, ,064 2,163 2,172 2,641 4,019 3,590 2,701 2,331 2,194 2,066 2,048 2, ,046 2,066 3,092 2,785 2,270 2,388 2,820 2,455 2,135 2,067 2,060 2, ,108 2,344 5,428 4,623 4,566 5,247 4,341 3,151 2,291 2,129 2,055 2, ,054 2,185 3,765 3,855 8,074 4,481 4,530 3,085 2,510 2,142 2,065 2, ,049 2,058 2,179 2,306 3,510 3,636 2,721 2,592 2,297 2,097 2,052 2, ,066 2,156 2,270 2,620 3,439 2,620 2,667 2,417 2,106 2,073 2,045 2, ,053 4,046 9,193 6,311 3,939 4,625 3,454 2,505 2,166 2,104 2,050 2, ,046 2,089 3,593 6,017 7,106 3,821 2,799 2,530 2,388 2,087 2,049 2, ,046 2,052 2,404 5,701 5,523 4,066 3,581 2,956 2,281 2,134 2,065 2, ,076 2,192 2,281 2,699 5,047 3,931 3,096 2,464 2,158 2,049 2,044 2, ,101 2,131 2,335 2,366 3,047 3,570 2,740 2,314 2,094 2,064 2,044 2, ,238 2,561 2,170 2,468 2,466 2,408 2,522 2,142 2,065 2,046 2,044 2, ,133 2,809 3,955 2,715 3,706 3,227 2,787 2,290 2,116 2,061 2,044 2, ,045 2,559 2,472 4,346 5,336 4,787 4,261 3,435 2,788 1,666 1,631 1, ,715 1,887 4,257 2,768 7,842 5,856 3,215 2,783 2,630 2,353 2,247 2, ,119 1,657 2,397 1,164 1,407 2,555 2,805 2,723 2,502 2,130 2,051 1, ,984 1,931 2,011 4,586 3,771 4,923 5,255 3,572 3,036 2,731 2,601 2,416 (m 3 /s) 2,954 4

17 Grafik 1: Aylık Akım Değerleri tarih ve sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü yazısına istinaden Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi için; tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer su kullanım hakları hariç olmak üzere çevresel akış miktarı Aralık, Ocak, Şubat, Mart ve Nisan ayları süresince 0,54 m 3 /s, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım aylarında 0,35 m 3 /s su bırakılması uygun görülmüştür. (Ek 4) Projeye ait işletme çalışması sonucu aylık enerjilerin ortalaması kullanılarak elde edilen aylık ortalama enerji üretimi Grafik.2 de verilmiştir. Grafik 2: Alakır-I1 Regülatörü ve HES Aylık Enerji Üretim Grafiği 5

18 Optimizasyon sonucunda Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi alternatifsiz incelenmiş ve en ekonomik çözüm seçilerek gösterilmiştir. Faaliyetin iş akım şeması; Alakır-II HES için; Alakır Çayı Regülatör ve Su Alma Yapısı İletim Kanalı L=3425 m Yükleme Havuzu Hacim=4800 m 3 Cebri Boru L=340 m Santral Binası Elektrik Enerjisi Kuyruk Suyu Kanalı Alakır Çayı Şekil 1: İş Akım Şeması 6

19 Yapılması planlanan faaliyette inşaat aşamasında istihdam edilecek personel sayısı 25 kişi olup, işletme döneminde yaklaşık 7 kişi çalışması planlanmaktadır. İşletme döneminde elektrik üretimi otomatik sistem aracılığıyla sağlanmakta olup, çalışacak personel yalnızca HES bakım-onarım ve güvenliğin sağlanması amacı ile çalışacaktır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinde yatırımın başlayabilmesi için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından ADO Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. adına 49 yıl süre ile üretim faaliyeti göstermek üzere 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca Üretim Lisansı düzenlenmesine ilişkin çalışmalar devam etmektedir. Fizibilite çalışmaları kapsamında Orman ve Su İşleri Bakanlığı, DSİ Hidroelektrik Enerji Dairesi Başkanlığının tarih ve sayılı fizibilite uygunluk yazısına istinaden, regülatör yeri, açık beton / kapalı CTP boru alternatifli iletim kanalı güzergahı ve santral yerinde yüzeysel jeolojik etütler yapılmış olup, kesin proje çalışmaları esnasında proje sahasında ve tesis yerlerinde detaylı etüt ve sondaj çalışmaları yapılarak bu çalışma neticelerine göre uygulama projeleri hazırlanacaktır. (Ek-19) Projenin gerçekleştirilmesi ile ilgili olarak, izin süreçleri devam etmekte olup, ÇED sürecinin sona ermesine müteakip kamulaştırma işlemleri tamamlanacaktır. Kamulaştırma, 4628 sayılı yasa ve yasaya amir oluşturulan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından yayımlanan yönetmelik uyarınca, EPDK tarafından alınacak Kamu yararı kararı ve bedelinin ADO Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından ödenmesi sonrası yapılacaktır. Bu süreçte; milyon TL yatırım maliyetli projenin TL lik kısmı 24 dönüm şahıs arazilerinin kamulaştırılmasında kullanılacaktır. Projenin büyük bir kısmı orman arazisinde gerçekleştirilecektir. Orman arazisinden geçecek açık beton / kapalı CTP boru alternatifli iletim kanalı ile santral binasına ilişkin izinler, ADO Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından Orman Genel Müdürlüğünden alınacak olup, ,48 m 2 lik alan için ön izin çalışmaları devam etmektedir. ADO Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından tesislerin yapım süreleri ile teçhizat imali ve montaj süreleri dikkate alınarak hazırlanmış olan iş programı Ek 5 de verilmiştir. Söz konusu iş programında da görüleceği üzere Alakır II HES projesinin 9 aylık kısmı proje hazırlık aşaması olup, 18 aylık bir sürede de inşaatın bitilerek işletmeye alınması planlanmaktadır. (Ek 5) I.a.3.Projenin Ömrü, Hizmet Amaçları, Önem ve Gerekliliği Hidrolik Enerji Santrallerinde (kurulu gücü küçük olan enerji projeleri için) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından alınacak uygun görüş, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ndan alınan Üretim Lisansı, Devlet Su İşleri Bölge Müdürlüğü ile yapılan Su Kullanım Hakkı Sözleşmesi gibi HES Projeleri için yapılan anlaşmalarla projeye ilişkin fizibilite raporu dikkate alınarak, proje ömrü belirlenir. 7

20 Proje sahası, Antalya-Kumluca İlçesi ve Büyükalan Mahallesi sınırları içerisinde bulunmaktadır. Proje, kanal tipi hidroelektrik santral kurulması ve işletilmesini amaçlamaktadır. Yalnızca elektrik enerjisi üretmek amacıyla kurulacak olan tesiste, 4,00 m 3 /s ortalama debi, 785 m kotundan alınarak, 3425 m iletim ve 0,0005 eğim ile 658 m kotuna düşürmek ve Santral Binasında kurulu gücü 4,389 MWm/4,18 MWe ve yıllık toplam enerjisi (üretim miktarı) 22,09 GWh enerji üretilmesinden sonra Alakır Çayına Kuyruk Suyu Kanalı ile tekrar çaya verilmesi planlanmaktadır. Hazırlık aşamasının 9 ayda bitmesine müteakip inşaat aşaması 18 ayda tamamlanması planlanmaktadır. Proje ömrü 50 yıldır. Bu proje için yapılacak yapılar oldukça küçük sessiz ve hiçbir atığı bulunmamaktadır tarih ve sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü yazısına istinaden Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi için; tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer su kullanım hakları hariç olmak üzere çevresel akış miktarı Aralık, Ocak, Şubat, Mart ve Nisan ayları süresince 0,54 m 3 /s, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım aylarında 0,35 m 3 /s su bırakılması uygun görülmüştür. Projede iletim kanalı Alakır Çayı na paralel olarak devam edeceğinden canlıların büyük bir kısmı sudan yararlanmayı sürdürecektir. ADO Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. olarak kendi enerji ihtiyaçlarını, yerli ve yenilenebilir enerji ile karşılayarak daha ucuza elektrik elde etmeyi amaçlamaktadırlar. Üretim alanlarında ucuz enerji ile verimliliği artacak ve ihraç ürünlerde rekabet olanağını artacaktır. Yatırımcı olarak ülke ekonomisine doğrudan katkıda bulunulmuş olacaktır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi, yalnız enerji amaçlı olduğundan maliyet taksimi yapılmamıştır. Alakır-II HES projesinin nehir tipi olması nedeniyle bu projelerde pik güç faydası dikkate alınmamıştır. Fizibilite raporu kapsamında yer alan projelere ait enerji üretim değerleri ile DSİ kriterleri ve 7,3 dolar cent/kwh enerji gelirine göre ayrı ayrı hesaplanmıştır. Projenin faydaları, DSİ Etüd ve Plan Dairesi Başkanlığı nca 2012 yılı için belirlenen ve aşağıda verilen enerji faydaları dikkate alınarak hesaplandığında; Firm enerji: kwh 6 cent / kwh $ Sekonder enerji: kwh 3.3 cent / kwh $ $ DSİ kriterlerine göre Toplam enerji geliri; ( $ x 1.80 TL) = TL olmaktadır. Projenin faydaları, YEK yasasında yer alan 7,3 dolar cent/kwh için hesaplandığında; Toplam enerji: kwh 7,3 cent / kwh $ 7,3 cent/kwh e göre Toplam enerji geliri; ( $ x 1.80 TL) = TL olmaktadır. 8

21 Projenin ülke ekonomisine katkısını ve yapılabilirliğini incelemek için iç karlılık oranı net bugünkü değeri ve fayda maliyet oranı hesaplanmıştır. Projenin; - Ekonomik analiz sonucunda; % 9,5 sosyal iskonto oranı ile Rantabilitesi 2,15 - % 9,5 sosyal iskonto oranı ile İç karlılık Oran (IRR) = % 20,76 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak; - Projenin, gelirlerin azalmasına duyarlılık gösterdiği anlaşılmaktadır. - Projenin verimli olduğu anlaşılmaktadır. - Yıllık gelir-gider oranı ile de ( / = 2.13) verimli olduğu görülmektedir. - Kısa sürede işletmeye alınması ile ülke ekonomisine büyük katkısı olacağı öngörülmektedir. Alakır II HES DM, 31,5 KV, 2 x 3/0 (1x477) MCM karakteristikli iletim hattıyla 10 km mesafede Ovacık TM ne bağlanacaktır yılından itibaren elektrik sektörünün özelleştirilmesi kapsamında, 4628 sayılı kanunun yürürlüğe girmesi ve düzenleyici kurum olarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu nun (EPDK) oluşturulması ile elektrik enerjisinin, oluşturulacak piyasada serbestçe alınıp satılması hedeflenmiştir. Bu yeni kanun ile tedarikçi ve serbest tüketici tanımları getirilmiş, mevcut otoprodüktörlere ilave olarak, tesis kurarak elektrik üretimi ve satışı ile uğraşacak üretim şirketleri ile elektrik ticareti yapan toptan satış şirketlerinin faaliyet göstermesi mümkün hale gelmiştir sayılı kanun ve ilgili mevzuat ile oluşturulan serbest tüketici tanımı ve tüketicilere serbest piyasada kendi tedarikçisini seçme hakkı sağlanmıştır. Bu sayede üretimin özelleştirilmesine paralel olarak tüketicilerin de piyasaya açılımı sağlanmıştır. Türkiye deki tüketimin artmasına paralel olarak enerji üretim tesisleri devreye sokulmadığı takdirde gelecekte enerji açığı ile karşılaşmamız kaçınılmazdır. Ülkemizde son elektrik kesintileri yıllarında yaşanmıştır de nüfusumuz 44 milyon, elektrik üretimimiz 24 milyar kwh iken, nüfusumuz 70 milyona ve elektrik üretimimiz ise 150 milyar kwh a ulaşmıştır. Nüfusumuzun 1,6 kat artmasına karşın elektrik kullanımı 6.25 kat artmıştır li yıllardan bugüne elektrik günlük hayatımızda çok daha fazla kullanılır olmuştur. Olacak bir kesintinin, sanayinin yanısıra hizmet ve turizm sektöründe çok daha yaygın ve önemli etkileri olacaktır. I.b. Projenin Fiziksel Özelliklerinin, İnşaat ve İşletme Safhalarında Kullanılacak Arazi Miktarı ve Arazinin Tanımlanması Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinde yer alması planlanan proje karakteristikleri aşağıda açıklanmıştır. Proje vaziyet planı Ek 6 de yer almaktadır. (Ek 6) 9

22 HİDROLOJİ: Drenaj alanı : 112,1 km 2 Yıllık ortalama su : hm 3 Yıllık ortalama derive edilen su : 84,614 hm 3 /yıl ALAKIR-II HES PROJESİ KARAKTERİSTİKLERİ: 1. Regülator ve Su Alma Yapısı Talveg kotu : 780 m Kret kotu : 785 m Kret boyu : 20 m Max. su seviyesi (Q100) : m Dolusavak kapasitesi: (Q100) : 160,52 m³/s Dolu gövdeli kabartma tesisi olup talvegden yüksekliği 5 m, eşik kotu 785 m dır. Q 100 = 160,52 m 3 /s taşkın debisine göre boyutlandırılmış ve taşkın su kotu 786,86 m olmaktadır. Dolusavak sağ ve sol sahilde ana kayaya oturacaktır. Ayrıca sağ sahilde çakıl geçidi bulunmaktadır. Batardolar, önce sağ sahil güvenliği sağlanarak sualma yapısının önemli bölümü inşa edilecektir ve kalan gövde inşaatı tamamlanacaktır. Batardolar, kil çekirdekli kaya dolgu olarak yapılacaktır. Batardo kret kotu 785 olmaktadır. 2. İletim Kanalı Yeri : Sağ Sahil Kanalı genişliği : 2,50 m Kanal yüksekliği : 1,50 m Boyu : 3425 m Kapasitesi : 4,00 m³/s Eğimi : 0,0005 İletim hattı açık beton / kapalı CTP boru alternatifli olarak yapılması planlanmakta olup, hattın boyu 3425 m dir. Sağ sahilde yer almaktadır. Kanal kapasitemiz Q max = 4,00 m 3 /s dir. Kanal, dik kanal olup 2,50 m genişlikte 1,50 m derinliğindedir. Kanal eğimi 0,0005 dir. 3. Yükleme havuzu Boyu : 35,5 m Eni : 20 m Su kotu : 783,29 m Taban Kotu : 777,29 m Kapasitesi : 4261 m 3 Havuz boyutları 35,5x20 m olup 6 m derinliğindedir. 30 dakikalık debiyi depolayacak ve 4261 m 3 kapasitede olacaktır. Su kotu 783,29 m olacaktır. Betonarme olarak inşa edilecektir. 10

23 4. Cebri boru Boyu : 340 m Çapı : 1,10 m Adet : 1 Et kalınlığı: : 9 mm Yükleme havuzuna vana ile bağlanacak cebri boru açıkta çelik mesnetler üzerine yerleştirilecektir. 340 m boyunda ve 1.10 m çapında ve 9 mm et kalınlığında olacaktır. Tek boru olarak yapılacak ve santral girişinde 2 ye ayrılacaktır. Yükleme havuzu ve santral girişinde tespit kütleleri ile sağlam zemine oturtulacak ve yeterli sayıda mesnetlere bindirilecektir. Mesnetler hareketli olup genleşme noktası ile cebri boru güvenliği sağlanmış olacaktır. 5. Santral Binası Brüt Düşü : 125,29 m Net Düşü : 120,58 m Kurulu gücü : 4,389 MWm/4,18 MWe Yıllık üretilen toplam enerji : Gwh/yıl Birincil enerji : Gwh/yıl İkincil enerji : 5.99 Gwh/yıl Ünite sayısı : 2 ad. Ünite Gücü : 2,09 PS/ad Kuyruk suyu kotu : 658 m Toplam bina hacmi: : 1388,07 m 3 Santralımız sağ sahilde yer almaktadır. 4,389 MWm/4,18 MWe kurulu gücünde ve 2 üniteden oluşmaktadır. Ana kayaya oturmakta ve zemin problemi yoktur. Sol sahilde, dere yatağında açılacak kanal ile çevirme yapılacak ve sedde ile santral kazısı güvenliği sağlanmış olacaktır. Kuyruk suyu kotu ise 658 m olmaktadır. Net düşü 120, 58 m dir. 6. Türbinler 1. Türbin 2.Türbin Türbin tipi Françis türbini Françis türbini Adedi 1 adet 1 adet Türbin gücü 2194,5 KW 2194,5 KW Spesifik hız 171,59 M-KW 171,59 M-KW Sekonder hız 1500 Dev/Dak Dev/Dak. Eksen kotu 661,41 m 661,41 m Proje düşü kotu 783,29 m 783,29 m Düşü 120,58 m 120,58 m Türbin-Beygir gücü 2984,52 HP 2984,52 HP Ünite debisi 2,00 m 3 /s 2,00 m 3 /s 11

24 7. Generatörler Santralde düşey eksenli çıkık kutuplu üç fazlı senkron iki adet jeneratör kullanılacaktır. Statik uyarmalı, kapalı devre soğutma sistemli jeneratörlerin güç faktörü 0.85, frekansı 50 Hz olacaktır. 1. Generatör 2. Generatör Generatör tipi Düşey eksenli Düşey eksenli 3 fazlı senkron 3 fazlı senkron Genaratör Gücü 2612,5 KV-A 2612,5 KV-A Komple Jeneratör ağırlığı ton ton Stator dış çapı m m Rotor çapı m m Genaratör Çıkış gerilimi 5 KV 5 KV Frekans 50 Hz 50 Hz NOT: Güç faktörü 0,80 alınmıştır. 8. Trafolar Santralde iki adet dâhili tip iç ihtiyaç transformatörü, iki adet harici tip yağlı, 50 Hz frekanslı, cebri yağ ve hava soğutmalı ana indirici transformatör kullanılacaktır. 1. Trafo 2. Trafo Transformatör Gücü 2090 KW 2090 KW Gerilim 31.5/5 KV 31.5/5 KV Frekans 50 Hz 50 Hz 9. Dağıtım Merkezi Santral binası yanında MVA gücünde 31,5 KV ana ve transfer baralı Dağıtım Merkezi kurulacak olup, TEDAŞ a ait olacaktır. Sistem bağlantı tek hat şeması ekte verilmiştir. (Ek 7) 10. Enerji Üretimi Alakır II HES Dağıtım Merkezinden, 31,5 KV, (3x477) MCM karakteristikli iletim hattıyla 10,250 km mesafede Ovacık TM ne bağlanacaktır. Söz konusu iletim hattı ile taşınacak maksimum enerji 4,18 MW olup bu enerjinin (3x477) MCM karekteristikli hat ile iletimi sırasında oluşacak olan gerilim düşümü %Є=1,42 <5 ve Güç kaybı %ΔP=0,73<5 olduğundan seçilen iletkenin uygun olduğu tespit edilmiştir. 11. Ulaşım Yolu Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesine ulaşım bulunmaktadır. Standardı yüksek asfalt kaplı köy yolu kalitesindedir. Proje sahasına kadar olan ulaşımda sorun bulunmamaktadır. proje sahası Kumluca ilçesine 18 km, Antalyaya 60 km mesafededir. Su alma yapısına kadar olan mevcut yolun iyileştirilmesi ile inşaatın yapılabilmesi için gerekecek diğer yollar ile sağ 12

25 sahile geçiş için tabliyeli menfez niteliğinde köprü yapılacarak HES yerine ulaşım sağlanacaktır. Bu çalışma için kamulaştırma söz konusu değildir. Dağıtım Merkezi ve HES yerine ulaşımdan sonra iletim kanalı güzergâhından yükleme havuzuna ulaşılacaktır. Takriben 1 km yeni yol yapılacaktır. I.c. Önerilen Projeden Kaynaklanabilecek Önemli Çevresel Etkilerin Genel Olarak Açıklanması (Su, Hava, Toprak Kirliliği, Gürültü, Titreşim, Işık, Isı, Radyasyon Vb.) I.c.1. Su Kirliliği Faaliyetin her aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Projede görevli personel tüm ihtiyaçlarını inşaat aşamasında bakım, kontrol, müdehale, iletim kanalı döşenmesi, regülatör yapımı gibi konularda kullanılacak şantiye alanından karşılayacak olup, projenin işletme safhasında yer alması planlanan WC-duş gibi bölmelerin bulunacağı santral binasından karşılayacaktır. I.c.2. Hava Kirliliği Faaliyetin her aşamasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine riayet edilecek olup, Ek-1 de belirtilen Sulama, Kapalı tasıma sistemlerinin kullanılması, Gerecin Nemli Tutulması, Savrulma Yapılmadan Yükleme Boşaltılması önlemleri alınacaktır. Hava kirliliğine neden olabilecek faaliyetlerin gerçekleştirilmesi esnasında tozlanmaya karşı, hafriyat sahasının ve hafriyat naklinde kullanılacak olan saha içi yolların düzenli olarak sulanması sağlanacaktır. Gerçekleştirilmesi planlanan yatırımda hava kirliliği, projenin inşası aşamasında oluşacaktır. İşletme aşamasında faaliyetten kaynaklanacak hava kirliliği beklenmemektedir. I.c.3. Toprak Kirliliği Faaliyetin her aşamasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliği Kontrolü ve Noktasal Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında görev alacak personelden kaynaklı katı atıkların, söz konusu santral alanından uzaklaştırılması için konteynırlarda depolanacak, kapalı bir şekilde muhafaza edilerek, bertaraf edilmek üzere depolama sahasına gönderilecektir. I.c.4. Gürültü Kirliliği-Titreşim Faaliyet esnasında, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde 13

26 belirtilen sınır değerlerin aşılması beklenmemektedir. Sınırların aşılması halinde, makine ve ekipmanlarda işletme koşullarına uygun ses izolasyonu ile çalışan personel için kişisel koruyucu ekipmanları temin edilecektir. Projenin inşaatı aşamasında kullanılacak olan iş makineleri ve ekipmanlar titreşime neden olmayacaktır. Titreşim ile ilgili hesaplamalar IV.1.c.5.Gürültü Kirliliği başlığı altında incelenmiştir. I.c.5. Işık Tesiste ışık kirliliği oluşturacak bir sistem mevcut değildir. Işık ihtiyacı elektrik şebekesinden sağlanacaktır. Projenin ana konusu elektrik üretmektir. I.c.6. Isı Tesiste inşaat ve işletme aşamalarında, faaliyetten kaynaklı bir ısı kirliliği beklenmemektedir. I.c.7. Radyasyon Tesiste herhangi bir radyasyon oluşumu söz konusu değildir. Söz konusu çevresel etkiler, ilgili yönetmeliklerde belirtilen sınır değerleri sağlayacak şekilde tesiste alınacak önlemlerle en aza indirilecektir. I.d. Yatırımcı Tarafından Araştırılan Ana Alternatiflerin Bir Özeti ve Seçilen Yerin Seçiliş Nedenlerinin Belirtilmesi Günümüzde, elektrik enerjisi üretim tesislerinin verimli tesisler olması ve çevreye verilen olumsuz etkiyi önemli ölçüde aza indirgemeleri dolayısıyla gelişmiş ülkelerde teşvik edilmektedir. Bununla ilgili olarak ülkemizde de uygulamaları destekleyecek nitelikte kanun tasarıları gündemde ve enerji üretim tesislerini destekleyici niteliktedir. Geçmiş ve gelecek yıllardaki tüketimler baz alınarak yapılan araştırmalar neticesinde ortaya çıkan sonuç; elektrik enerjisine olan ihtiyacın her geçen gün artması ve bu talebe karşılık kalıcı ve verimli çözümler bulunmasıdır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi sadece enerji üretimi amaçlı kurulması planlanmış olup, fizibilite çalışmaları da bu yönde yapılmıştır. Bu nedenle proje için ayrılan maliyetin tamamı enerji üretimi için kullanılacaktır. Herhangi bir maliyet taksimi yapılmayacaktır. Projenin yıllık gelir-gider maliyeti ile iç karlılık oranı göz önünde bulundurulduğunda projenin verimli olduğu görülmektedir. Kısa sürede işletmeye alınabilecek olması özelliği nedeniyle temin edilecek enerji değerlendirildiğinde ülke yararına önemli katkısı olacağı öngörülmektedir. Projenin ülke ekonomisine katkısını ve yapılabilirliğini incelemek için iç karlılık oranı net bugünkü değeri ve fayda maliyet oranı hesaplanmıştır. 14

27 Projenin; - Ekonomik analiz sonucunda; % 9,5 sosyal iskonto oranı ile Rantabilitesi 2,15 - % 9,5 sosyal iskonto oranı ile İç karlılık Oran (IRR) = % 20,76 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak; - Projenin, gelirlerin azalmasına duyarlılık gösterdiği anlaşılmaktadır. - Projenin verimli olduğu anlaşılmaktadır. - Yıllık gelir-gider oranı ile de ( / = 2.13) verimli olduğu görülmektedir. - Kısa sürede işletmeye alınması ile ülke ekonomisine büyük katkısı olacağı öngörülmektedir. Hidroelektrik santrallerinde yer ve teknoloji alternatifleri kısıtlı olup, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından akım gözlem istasyonları kurularak uzun zamanlı debi ölçümleri yapılarak planlanmaktadır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinin tek seçenekli olması nedeniyle yukarıda verilen sebepler göz önünde bulundurulduğunda alternatifi önerilmemiştir. BÖLÜM II. PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.a. Proje Yeri ve Alternatif Alanların Mevkii, Koordinatları, Yeri Tanıtıcı Bilgiler Proje sahası, Antalya İli, Kumluca İlçesi sınırları içerisinde ,00 m kotları arasında bulunmaktadır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesine ulaşımı, asfalt kaplı yolu ile ulaşılmaktadır. Proje sahası, Kumlucaya 18 km mesafede olup, proje yeri Antalyadan 60 km uzaklıktadır. (Ek 8) Şekil 2: Kumluca İlçesini Gösterir Antalya Haritası 15

28 Proje sahası, Antalya-Burdur Planlama Bölgesi, 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı O 24 paftasında Orman Alanı olarak tanımlanan alanda bulunmaktadır. (Ek 9) Proje sahasının koordinatları ve proje sahası fotoğrafları aşağıdaki verilmektedir. NOKTA ADI Tablo 2: Proje Sahasını İçeren Koordinatlar UTM Koordinat Sistemi Coğrafi Koordinat Sistemi Y X ENLEM BOYLAM REGÜLATÖRÜ R : R : R : R : YÜKLEME HAVUZU Y : Y : Y : Y : Y : Y : Y : CEBRİ BORU C : C : C : C : HES H : H : H :

29 Resim 1: Proje Regülatör Alanı Resim 2: Proje Santral Binası Alanı 17

30 Alakır Çayı proje alanında geniş vadilerden geçmektedir. Alakır Çayı vadisi havzanın denize çıkışına kadar devam etmektedir. Proje sahasında Güneye doğru vadi açılmakta ve Alakır Barajına ulaşmaktadır. Havza Kuzeyden Güneye gidildikçe en önemli yükseltiler, solda Bakırlı Dağ (2547 m), Çalbalı Dağı (2503 m) ve sağ tarafta Bey Dağı (2275 m), Pozan Dağı (2709m) yer alır. Büyükalan Köyünden sonra sağ sahilde düdenlik alanların bulunduğu kesim gelir. Buradaki en önemli yükseltiler, Kuştüneği Tepe (2492 m), Kuyu Tepe Gökkaya Tepe (2455 m) ve Çalbeli Tepe (2487 m) yer alır. Sağ sahilde ise Korunkaya Tepe (2455 m) ve Katranbaşı Tepe (1684 m) yer alır. İncirağacı Mahallesi civarında ve sol sahilde en önemli yükseltiler, Kaplan Dağı (1520 m) ve Karacadağ (1186 m) yer almaktadır. BÖLÜM III. PROJE YERİ VE ETKİ ALANININ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİ III.a. Önerilen Proje Nedeniyle Kirlenmesi Muhtemel Olan Çevrenin; Nüfus, Fauna, Flora, Jeolojik ve Hidrojeolojik Özellikler, Doğal Afet Durumu, Toprak, Su, Hava, (Atmosferik Koşullar) İklimsel Faktörler, Mülkiyet Durumu, Mimari ve Arkeolojik Miras, Peyzaj Özellikleri, Arazi Kullanım Durumu, Hassasiyet Derecesi (EK-V Deki Duyarlı Yöreler Listesi De Dikkate Alınarak) ve Yukarıdaki Faktörlerin Birbiri Arasındaki İlişkileri De İçerek Şekilde Açıklanması. III.a.1. Nüfus Alakır Havzasının bulunduğu Kumluca İlçesi 1970 yıllarına kadar sazlık ve bataklık durumunda olup; tarımın gelişmemesi nedeniyle 1971 yılına kadar nüfus yoğunluğu azdır. Zamanla toprakların ıslahı ile fiziki şartların daha iyi hale gelmesi göçebelerin yerleşik hale geçmesini ve köylerin büyümesini sağlamış ve Alakır Barajının 1971 yılında bitirilmesiyle daha sonraki yıllarda da sulama sisteminin tamamlanması, ovadaki sazlıkların açılması giderek vadide de sebzeciliğin meyvacılığın ve seracılığın hızla gelişmesine ve nüfusun hızla artmasına sebep olmuştur. Aynı yıllar içerisinde bir yandan tarımın gelişmesi nedeniyle nüfus artışı yaşanırken iç ve dış göçler nedeniyle bir yandan da azalmıştır yılından başlayarak 1970 lerin başlarına kadar devam eden yurtdışı göçlerinden tüm Türkiye yi etkilendiği gibi ilçe nüfusu da etkilenmiştir. Bu dönemde Kumluca Ilçesinden Batı Avrupa ya özellikle Almanya, Belçika, Fransa ve Hollanda ya önemli sayılabilecek miktarda göç olmuştur. Özellikle 1980 yıllarında ilçe sınırları içerisinde seracılık büyük bir gelişme göstermiş ve buna bağlı olarak çevre ilçe ve köylerden göç hareketlerine maruz kalmış, böylelikle nüfus önemli ölçüde artmıştır yılından sonra tarım ve turizm alanlarındaki büyük gelişmeler nedeniyle İlçe de nüfus artışında önemli bir artış olmuştur. 18

31 Tablo 3: Kumluca İlçesi nde Nüfusun Sayım Yıllarına Göre Dağılımı Yıl İlçe Bucak ve Merkez Altınyaka Köyler Bucağı Bucağı Top. İlçe Top Kaynak: T.C. Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Kumluca İlçesinde nüfus artışında, yaşam koşullarının, toprak, su kaynakları ve ulaşımın rolü çok fazladır. Yükselti ve eğimin azaldığı, su kaynaklarının çok olduğu, ova ve düzlüklerde, akarsu kenarlarında nüfus artmıştır. Bu sahalarda nüfusun artışında etkili olan diğer önemli bir faktör de, jeolojik yapıya bağlı olarak gelişen toprak kalitesinin iyi olmasıdır Yükselti ve eğimin arttığı, tarım yapılabilecek alanların azaldığı, yağış şeklinin (kar) değişmeye başladığı sahalar da nüfusun az olduğu sahalardır. Kumluca ilçesinin nüfusu, adrese dayalı nüfus kayıt sistemi 2012 değerlerine göre; erkek, bayan olmak üzere toplam 'dir. Bunun 'si ilçe merkezinde, 'si ise kasaba ve köylerde yaşamaktadır. 19

32 Tablo 4: Antalya İli İlçelere Göre İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu ANTALYA İLİ İLÇELERE GÖRE İLÇE MERKEZİ VE BELDE/KÖY NÜFUSU İLÇE MERKEZLERİ BELDE/KÖYLER TOPLAM ANTALYA TOPLAM ERKEK KADIN TOPLAM ERKEK KADIN TOPLAM ERKEK KADIN Akseki Aksu Alanya Demre Döşemealtı Elmalı Finike Gazipaşa Gündoğmuş İbradı Kaş Kemer Kepez Konyaaltı Korkuteli Kumluca Manavgat Muratpaşa Serik Toplam Kaynak: Türkiye istatistik kurumu adrese dayalı nüfus kayıt sistemi (ADNKS ) veri tabanı 2011 yılı sonuçları 20

33 Grafik 3: Antalya İli İlçelere Göre İlçe Merkezi ve Belde/Köy Nüfusu-2012 Kumluca İlçesinde Merkez bucak köylerinde nüfus artışı baz alındığında kendi içerlerinde iki gruba ayrılmaktadır. İlk grup içersinde yer alan köyler tarım ve turizm sektörlerindeki çok hızlı gelişmenin etkisiyle nüfus artış seviyesinin üst düzeyde olduğu köylerdir. Bu köyler; Beykonak, Mavikent, Adrasan, Sarıcasu, Hacıveliler ve Salur dur. Bunlar Kumluca ilçe merkezine çok yakın yerleşim yerleri olup, toprak, su ve iklim koşullarının uygun olduğu, çevre köy ve ilçelerden nüfusu kendilerine çekmiş alanlardır. İkinci gruptaki köyler ise; ekonomik sıkıntılar, göçler ve nüfusta gerileme en belirgin özelliktir. Bu köyler; Belen, Beşikçi, Çayiçi, Erentepe, Güzören, İncircik, Yazır, Toptaş, Yenikışla ve Yeşilköy dür. Relief, toprak, su, iklim şartlarının yeterince elverişli olmaması nüfusun göçünü sağlamıştır. İlçe merkezindeki verimli tarım sahaları ve turizm alanları köylerden nüfusu kendine çekmiştir. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinin yapılacağı alan Kumluca İlçesinin Büyükalan Köyündedir. Büyükalan köyünün nüfusu 2007 yılında 234, 2011 yılında 232 olarak ölçülmüştür. Alakır havzasında kadın erkek oranlarının birbirine yakın olması erkek nüfusunun köy dışına çalışmak için göç etmediğinin göstergesidir. 21

34 Altınyaka Kumluca Merkez İlçe Bucak Köy Toplam Erkek Toplam Erkek Kadın Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın ADO MADENCİLİK ELEKTRİK Tablo 5: Antalya İli İlçe Merkezi ve Belde/Köy 4 yıllık Nüfus Dağılımı YILLAR Belen Beşikci Beykonak Adrasan (Çavuşköy) Çayiçi Erentepe Güzören Hacıveliler Hızırkahya İncircik Kavakköy Mavikent Ortaköy Salur Sarıcasu Toptaş Yazır Yenikışla Yeşilköy Bucak toplamı Altınyaka Büyükalan Çaltı Dereköy Gölcük Karacaağaç Karacaören Kuzca Bucak toplamı Kaynak: Türkiye istatistik kurumu adrese dayalı nüfus kayıt sistemi (ADNKS ) veri tabanı yılı sonuçları 22

35 Projeye konu faaliyetin gerçekleşmesi ekonomik açıdan olumlu etki yaratacaktır. Tesisin yapım aşamasında bölge halkına iş imkânı sağlanacaktır. Proje, özellikle işgücü bakımından ele alındığında yerel ve bölgesel bazda ekonomik büyüme imkânı sağlayacaktır. Ayrıca, işletmenin tüm teknik, altyapı ve sosyal ihtiyaçları bölgeden karşılanacaktır. Bu imkân bölge halkının gelirini arttıracağı gibi göçü de önlenmesine katkıda bulunacaktır. Aynı zamanda proje gerçekleşitirilirken dereye yeteri miktarda can suyu bırakılacak olup; tarımın sulama yetersizliği nedeniyle olumsuz etkilenmesi beklenmemektedir. Böylelikle geçim kaynağı kuru tarım, meyvacılık, seracılık, hayvancılık ve arıcılık faaliyetleri olan bölge halkının iş istihdamı nedeniyle dışarıya göç etmesi gibi bir durum söz konusu olmayacaktır. III.a.2. Fauna Flora Antalya nın Kumluca İlçesine bağlı Büyükalan köyü sınırları içerisinde yer alan alakır çayında Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi planlanmaktadır. Alakır vadisi yaklaşık 60 km uzunluğunda, 15 km genişliğinde ve yaklaşık hektar üzerine yerleşmiş bir vadi olup, bu vadinin en önemli unsuru Alakır Çayı dır. Alakır Çayı; m kotlarındaki Gökgedik Tepe den doğmaktadır. Güneyde Büyük Alan Köyü ne kadar 14 km kuzey-güney istikametinde akarken sağdan ve soldan birçok kaynaktan beslenmektedir. Vadi, 26 km boyunda ve 8 km eninde olup; bir bölümünde HES ler yer almaktadır. Çalışma alanı bitki sosyolojisi bakımından Davis (1965) in kareleme sisteminde C3 te kalıp bitki coğrafyası açısından Akdeniz bölgesinde bulunmaktadır. 23

36 Resim 3: Alakır Çayı Vadisi Genel Görünüm Flora özellikleri Bu bölümde Süleyman Demirel Üniversitesinden Prof. Dr. Hasan ÖZÇELİK (Sistematik botanik uzmanı) tarafından ilgi alanları doğrultusunda çalışılıp hazırlanan, Ekolojik Değerlendirme Raporundan yararlanılmıştır. Alakır çayı vadisinin büyük çoğunluğu ormanlık olup, yüksek kotlarda dik ve yer yer de kayalıklardan oluşan alanlar bulunmaktadır. Özellikle kızılçam ormanlarında bazı yerler heyelanlıdır. Sedir ormanları alanda önemli bir vejetasyon tipidir ve bu orman 1000 m den daha yüksek rakımlarda yer almaktadır. 24

37 İlgili uzmanlar tarafından yapılan gözlem ve incelemelerle alanın başlıca vejetasyon tipleri (meşcere; çayırdere vejetasyonu) ile belli başlı jeomorfolojik tiplerinden (vadi, tepe, düzlük gibi) hangilerini ihtiva ettiğine bakılmıştır. Alanın bitki türleri ve bileşimi ile tür çeşitliği ve türlerin yayılış durumları incelenmiştir. Proje sahası ve çevresinin floral yapısına incelendiğinde; bitki sosyolojisi bakımından Davis (1965) in kareleme sisteminde C3 te kalıp bitki coğrafyası açısından Akdeniz bölgesinde bulunmaktadır. Flora elemanları oluşturan türler içerisinde endemik ve nadir bitkilerin yaşama ortamları (habitat) ve bu ortamlara HES projesinin vereceği olası zararlar üzerinde durulmuştur. Endemik bitkilerin yoğun olarak bulunduğu habitatların çevresinde tahribata yol açan bir faktör olup olmadığı göz önünde bulundurulmuş ve bunların HES projesinden etkilenme ihtimalleri üzerinde durulmuştur. Vejetasyon (bitki örtüsü) tipleri ve yaklaşık sınırları belirlenmiştir. Bitkilerin teşhisinde Flora of Turkey and the East Aegean Islands tan (Davis, ) yararlanılmıştır. Saha çalışması boyunca bitkilerin araştırıldığı lokalitelere ait coğrafi kayıtlar, Tablo 6 de verilmiştir. Tablo 6. Alakır Vadisinde Bitki Araştırılan Lokalitelere Ait Coğrafi Kayıtlar ve Arazi Gözlemleri LOKALİTE Kuzey Doğu Rakım AÇIKLAMALAR Karacaağaç (Güzle) Mah. Köprü civarı Büyükalan köyü, Karaağaç Mah. Civarı ' ' 1087(-1275) m ' ' 1107 (-1300) m Kireçtaşı kayaları yaygın, bozuk Pinus nigra ormanı. Meşeler (Pırnal meşesi) korunmuş ve yaşlı. Pinus brutia, Juniperus drupacea egemen. Dere boylarında Platanus orientalis, Salix sp., Melissa officinalis ve ruderal bitkiler yaygın. Yangına hassastır. Otlatma kısmen mevcut. Kireçtaşı ve hematit. Bozuk karaçam ormanı ve makilik. Otlatma var. Yangına hassastır. Büyükalan Köyü: Mesirelik alan ' ' 821 (-900) m Kireçtaşı kayaları yaygın. Higrofil ve kurakçıl orman var. Otlatma kısmen var. Yerel halk ticari ve mesirelik amaçlı olarak kullanmaktadır. Su değirmeni, çardaklar vb. bulunmaktadır. Büyükalan Köyü: Mesirelik alanın aşağıları Büyükalan Köyü: Mesirelik alanın aşağıları Altınyaka (Gödene) yolu civarı Alakır barajının denize döküldüğü yer İmecik, Tepedelen çeşmesi civarı ' ' 830 (-1000) m ' ' 1000 (-1300) m Serpantin kayaları yaygın. Kızılçam ormanı açıklığı. Yangına hassastır. Kireçtaşı kayalıkları: Bozuk orman. Otlatma kısmen var. Orman kesim alanları var. Yangına hassastır ' ' m Kireçtaşı. Makilik ' ' 0 (-4) m Kumul alan ' ' 1670 m Volkanik. Alpinik step. Origanum minutiflorum x O. vulgare melezi bulunuyor. Feslikan yaylası yolu, ' ' 1600 (-1900) m Serpantin yaygın. Kısmen 25

38 Bakırlıdağı güneydoğu yamaçları Büyükalan köyü aşağıları Büyükalan köyü, Mesirelik alan civarı Büyükalan köyünün altı ' ' 1197 (-1550) m ' ' 821 (-1000) m ' ' 777 (-1050) m volkanik ve kireçtaşı var. Alpinik step. Otlatma çok. Juniperus excelsa ve Pinus nigra meşcere kalıntıları var. Kireçtaşı kayalıkları. Volkanik ve serpantin de var. Pinus nigra ormanı. Yangına hassastır. Kireçtaşı yaygın. Pinus brutia ormanı ve açıkları. Otlatma kısmen var. Dere boyunca higrofil bir vejetasyon oluşmuştur. Hematit kaya yaygın. Bozuk kızılçam ormanı. Yangına hassastır. Söğütcuma köyü civarı ' ' 1390 (-1600) m Kürce HES ' ' 440 (-600) m Kumluca nın içme suyu deposu yanı Karacaören köyü/ Gözkayası Mah. Karacaören köyü, Kahvenin olduğu yer ' ' 450 m ' ' 192 m ' ' 211 m Karacaören köyü ' ' 422 m İncebel mah., Yayla yolu Alakır vadisi- Düzlübeli deresi sınır bölgesi, sırtlar. Bereket dağının solundan giden yol Dereköy ve Dereköy yol ayrımı Kozdere HES santral binası ' ' 1460(-1725) m ' ' 1636 (-1800) m ' ' 254 m m Kireç taşıyamaçları: Pinus nigra ormanı açıklarıdır. Tahribat fazla. Yazlık evler çok. Otlatma var. Dorystoechas hastata, ve Satureja tymbra yaygın. Yangına hassastır. Kireç taşıyaygın: Pinus brutia ormanıdır. Tahribat azdır. Yangına hassastır. Orman altında Helichrysum pamphylicum, Capparis spinosa görülür. Kireçtaşı yaygın. Kızılçam ormanıdır. Orman bakımı (ölü örtü temizliği) yapılmıştır. Yangına hassastır. Kireç taşı yaygın. Maki-Pinus brutia ormanı. Yangına hassastır. Kireç taşı, serpantin yaygın. Pinus brutia ormanı açıklığı. Tarım alanları çok yaygın. Özellikle ormandan çıkarılan nar bahçeleri dikkati çeker. Seracılık ve besicilik önemli bir alan işgal eder. Otlatma var. Higrofil ve mezofil bitkiler yaygın. Kültür alanları, geniş bir alan kapsar. Kireç taşı yaygın. Pinus nigra ormanı. Yangına hassastır. Volkanik ve serpantin arazi. Hematit ve kireç taşı var. Eğim batı yamaçta derece çakıllı yamaçlarda Dorystoechas hastata çok fazla var. Saf sedir ormanı, bazı sedirler kurumak üzere, sebebi anlaşılamadı, genç yaştaki sedirlerin özellikle üst kısımlarımda kuruma daha fazla. Kayalar çeşitli. Karaçam ormanı açıkları Kireçtaşı yaygın. Kızılçam ormanı. Yangına hassastır. 26

39 Kürce HES santralinin orman yolundan göründüğü nokta ' ' 648 m Kürce HES ' ' 440(-600) m Kürce HES Ağaçlandırma sahası Kozdere HES santral binası Alakır Baraj Gölü (Sulama amaçlı) Şantiye - Kürce HES Regülatörü Kuzca (Kürce) Mah. HES santral binası, nehrin görüldüğü yer(yoldan) ' ' 643(-750) m ' ' ' ' ' ' 637 m ' ' 440 m Erozyonlu yamaçlar çok. Kızılçam ormanında kesim ve gençleştirme alanları var. Yangına hassastır. Kireçtaşı: Kızılçam ormanı altı 500 m.lerde Capparis spinosa görülür. Helichrysum pamphylicum yaygın Yangına hassastır. Kireçtaşı: Kızılçam ormanı. Yangına hassastır. Kireçtaşı: Kızılçam ormanı. Yangına hassastır. Kireçtaşı: Kızılçam ormanı. Yangına hassastır. Kireçtaşı: Kızılçam ormanı. Yangına hassastır. Kireçtaşı: Kızılçam ormanı altı Helichrysum pamphylicum yaygın. Bu alanda ayçiçeği tarlaları ve bahçeler (sulu tarım) var. Yangına hassastır. Proje sahasında yapılan çalışmalar sonucunda tespit edilen flora elemanları içerisinde var olan endemik türler için tehlike durumlarını da içeren Tablo 7 deki liste hazırlanmıştır. Tablo 7. Alakır Havzasında Tespit Edilen Endemik Bitki Taksonlarının Tehlike Kategorileri ve Coğrafi Dağılımları (Arazi gözlemlerine göre ve alfabetik takson sırasıyla). (N= Kuzey, E= Doğu, R: Rakım (m) TEHLİKE COĞRAFİ FAMİLYA SINIFI ENDEMİK BİTKİ TAKSONLARI LOKALİTE BÖLGE (I U C N) M A G N O L I O P S I D A Achillea nobilis L. subsp. sipylea (O. Scwarz) Bassler Asteraceae LR (nt) Ajuga bombycina Boiss. Lamiaceae LR(nt) Alcea calvertii (Boiss.) Boiss. Malvaceae LR (Ic) Alkanna sieheana Rech. fil. Boraginaceae LR (cd) Alyssum filiforme Nyar Brassicaceae LR (Ic) A. lepidotum Boiss. Brassicaceae LR (Ic) Anchusa leptophylla Roemer & Schultes subsp. tomentosa (Boiss.) Chamb. Anthemis rosea Sm. subsp. carnea (Boiss.) Grierson Boraginaceae Asteraceae LR (Ic) LR (cd) N: E: R: 1200 m N: E: R: 1200 m N: E: R: 821(-900) m N: , E: R: 1500 m N: E: R: 1500 m N: E: , R: 1087 m N: E: R: 750 m N: E: , R: 1087 m Akdeniz Akdeniz İran-Turan Akdeniz İran-Turan Bölgesi bilinmiyor İran-Turan Akdeniz 27

40 Arenaria deflexa Dec. subsp. microsepala McNeill A. ledebouriana Fenzl. var. paucjflora McNeiIl* Caryophyllaceae Caryophyllaceae LR (nt) LR (Ic) Astragalus dipodurus Bunge Fabaceae LR (lc) A. gymnolobus Fischer* Fabaceae LR (lc) Asyneuma compactum (Boiss. & Heldr.) Campanulaceae Dumboldt A. linifolium (Boiss. & Heldr.) Bornm. subsp. linifoiium A. rigidum (Willd.) Grossh. subsp. sibthorpianum (Roemer & Schultes) Damboldt Campanulaceae Campanulaceae LR(nt) LR (Ic) LR (Ic) A. michauxioides (Boiss.) Dambold. Campanulaceae LR (Ic) Bolanthus minuartioides (Jaub. & Spach.) Hub.-Mor.* Caryophyllaceae LR (Ic) Bufonia calyculata Boiss. & Bal.* Caryophyllaceae LR (Ic) Bupleurum subuniflorum Boiss. & Heldr.* Apiaceae LR (nt) Campanula lyrata Lam. subsp. lyrata Campanulaceae LR(lc) Centaurea calolepis Boiss. Asteraceae LR (Ic) C. drabifolia Sm. subsp. austro-occidentalis Wagenitz* Asteraceae LR (Ic) C. d. subsp. detonsa(bornm.) Wagenitz Asteraceae LR (Ic) C. kotschyi(boiss.& Heldr.) Hayek var. Kotschyi C. solstitialis L. subsp. carneola.(boiss.) Wagenitz Asteraceae Asteraceae LR (Ic) LR (nt) N: , E: R: 1670 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 1800 m N: E: R: 1800 m N: E: R: 1670 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 918 m N: , E: R: 1600 m N: E: R: 1087 m N: E: R: 1378 m N: E: R: 1087 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 2000 m N: E: R: 2300 m N: E: R: 1800 m N: E: R: 2167 m N: E: R: 1950 m Akdeniz Bölgesi bilinmiyor İran-Turan İran-Turan Akdeniz Akdeniz Akdeniz Akdeniz Bölgesi bilinmiyor Bölgesi bilinmiyor Akdeniz Bölgesi bilinmeyen Akdeniz Bölgesi bilinmiyor Bölgesi bilinmiyor Bölgesi bilinmiyor Akdeniz 28

41 Colutea melanocalx Boiss. & Heldr. subsp. davisiana (Brawicz) Chamb.* Cyclamen cilicium Boiss. & Heldr. var. cilicium* Cyclamen trochopteranthum O. Schwarz Fabaceae Primulaceae Primulaceae LR(lc) LR (nt) LR (Ic) Dianthus anatolicus Boiss. Caryophyllaceae LR (Ic) Digitalis cariensis Boiss. ex Jaub. & Spach * Scrophulariaceae LR (Ic) D. davisiana Heywood Scrophulariaceae LR(cd) Dorystoechas hastata Boiss. & Heldr. ex Bentham * Lamiaceae VU Gypsophila curvifolia Fenzl.* Caryophyllaceae LR(lc) Helichrysum arenarium ( L. ) Moench Asteraceae subsp. aucheri (Boiss.) Davis & Kupicha* H. pamphylicum Davis & Kupicha Hypericum aviculariifolium Jaub. & Spach. subsp. depilatum ( Freyn& Bornm.) Robson var. bourgaei ( Boiss.) Robson* Asteraceae Hypericaceae LR (Ic) LR(lc) LR(lc) Iberis carica Bornm.* Brassicaceae LR (nt) Inula anatolica Boiss.* Asteraceae LR (Ic) Johrenia dichotoma DC. subsp. sintenisii Bornm. Laserpitium petrophilum Boiss. & Heldr. Marrubium globosum Montbret & Aucher ex Bentham subsp. globosum * Apiaceae Apiaceae Lamiaceae LR (nt) LR (nt) LR (Ic) N: E: R: 918 m N: E: R: 900 m N: E: R: 825 m N: E: R: 2300 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 821(-900) m N: E: R: m N: E: R: 1800 m N: E: R: 1700 m N: E: R: 440 m N: E: R: 1700 m N: E: R: 1087 m N: E: R: 1378 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 2000 m N: E: R: m Akdeniz Akdeniz Akdeniz Bölgesi bilinmiyor Akdeniz Akdeniz Akdeniz Bölgesi bilinmiyor İran-Turan Akdeniz Akdeniz Akdeniz Akdeniz Bölgesi bilinmiyor Akdeniz İran-Turan 29

42 Micromeria elliptica C. Koch Lamiaceae LR(lc) Minuartia erythrosepala (Boiss.) Hand.-Mazz. * M. glandulosa (Boiss. & Huet.) Bornm* Caryophyllaceae Caryophyllaceae LR (Ic) LR (Ic) M. leucocephala(boiss.) Mattf Caryophyllaceae LR (Ic) M. u. subsp. umbellulifera var. umbellulifera* Caryophyllaceae LR (Ic) Moltkia aurea Boiss. Boraginaceae LR (Ic) Nepeta cadmea Boiss. Lamiaceae LR (Ic) Origanum minutiflorum O. Schwarz & P.H. Davis* Lamiaceae LR(nt) Papaver apokrinomenon Fedde* Papaveraceae LR (Ic) Paracaryum paphlagonicum (Bornm.) R. Mill. Boraginaceae LR (cd) Paronychia carica Chaudhri Illecebraceae LR(cd) Phlomis armeniaca Willd.* Lamiaceae LR (Ic) Phlomis grandiflora H.S. Thompson var. grandiflora* Ptilostemon afer (Jacq.) Greuter subsp. eburneus Greuter* Lamiaceae Asteraceae LR(nt) LR (Ic) Ranunculus reuterianus Boiss. Ranunculaceae LR (Ic) Saponaria kotschyi Boiss.* Caryophyllaceae LR (Ic) Scorzonera eriophora DC. Asteraceae LR (Ic) N: E: R: 1087 m N: E: R: 1663 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 1700 m N: E: R: 1087 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 1800 m N: E: R: 1663 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 1107 m N: E: R: 1663 m N: , E: R: 1800 m N: , E: R: 1670 m N: E: R: 1636 m N: E: R: 1087 m N: E: R: 2100 m İran-Turan İran-Turan İran-Turan Bölgesi bilinmiyor Bölgesi bilinmiyor İran-Turan Akdeniz Akdeniz Akdeniz İran-Turan Akdeniz İran-Turan Akdeniz Bölgesi bilinmiyor Bölgesi bilinmiyor Bölgesi bilinmiyor Bölgesi bilinmiyor 30

43 Silene armena Boiss. var. armena Caryophyllaceae LR (Ic) N: E: R: 1378 m N: S. caryophyllodeies (Poiret) Otth. subsp. stentoria(fenzl) Coode& Cullen Caryophyllaceae LR (Ic) E: R: 1663 m Sideritis sipylea Boiss. Lamiaceae LR(nt) S. condensata Boiss. & Heldr. apud. Bentham Lamiaceae LR(cd) S. congesta P.H.Davis & Hub.-Mor.* Lamiaceae LR(nt) Tanacetum praeteritum (Horwood) Heywood subsp. praeteritum Asteraceae LR (cd) Tragopogon aureus Boiss. Asteraceae LR (Ic) Trigonella cretica (L.) Boiss. Fabaceae LR (cd) Thymus cilicicus Boiss. & Bal. Lamiaceae LR(lc) Verbascum cilicicum Boiss.* Scrophulariaceae VU V. spodiotrichum (Hub.-Mor.) Hub.- Mor. Veronica cuneifolia D. Don subsp. cuneifolia V. orientalis Miller subsp. nimrodi (Richter ex Stapf) M.A. Fischer Scrophulariaceae Scrophulariaceae Scrophulariaceae EN LR (Ic) LR (Ic) Vicia freyniana Bornm.* Fabaceae LR (lc) N: E: R: 1600 m N: E: R: 1107 m N: E: R: 450 m N: E: R: 1800 m N: E: R: 250 m N: E: R: 900 m N: E: R: 2000 m N: E: R: 1800 m N: E: R: 1107 m N: E: R: 1087 m N: E: R: 1107 m N: E: R: 1087 m Bölgesi bilinmiyor İran-Turan Akdeniz Akdeniz Akdeniz Akdeniz Bölgesi bilinmiyor Akdeniz Akdeniz Akdeniz Akdeniz Bölgesi bilinmiyor Bölgesi bilinmiyor Avrupa-Sibirya L I L I O P S I D A Muscari bourgaei Baker* Liliaceae LR (Ic) N: E: R: 700 m Akdeniz 31

44 Alan içerisinde bitki örtüsü bakımından 4 farklı ekosistem kendini göstermektedir. Tarla Ekosistemleri: Alakır çayı nın düşük rakımlı lokaliteleri yerleşim merkezleri ve kültür alanlarıdır. Buralarda vejetasyon çok tahribe uğradığı için ekosistem çok zarar görmüş, kozmopolit ve ruderal vejetasyon tahribe bağlı olarak alanda egemen olmuştur. Ormanları ise yer yer tarla açma, arsa elde etme vs. beşeri ihtiyaçların baskısı altındadır. Egemen taksonları: Chenopodium album subsp. album, Fumaria microcarpa, Aristolochia clematitis, Lolium rigidum var. rigidum, Papaver rhoeas, Xanthium strumarium, Hirschfeldia incana, Vicia peregrina, Anagallis arvensis var. arvensis, Convolvulus arvensis, Anthemis chia, Ranunculus arvensis, Amaranthus albus, Umbilicus erectus, Anemone coronaria ve Medicago polymorpha. Diğer türler tarla yabancı otları ve kültürü yapılan tarım bitkileridir. Sucul Ekosistemler: Alakır çayının çevresi bu vejetasyonun oluşumunda en önemli etkendir. Önemli türleri: Nerium oleander L., Myrtus communis L. subsp. communis, Vitex agnus-castus L., Ficus carica L. subsp. carica, Vitis vinifera L., Tamarix L. spp, Laurus nobilis L., Rubus sanctus Schreber, Acer hyrcanum Fisch. & Mey. Fraxinus angustifolia Vahl subsp. angustifolia, Salix L. spp. ve Platanus orientalis L. ise sucul alanların dominant ağaçlarıdır. Orman Ekosistemi: Alanda orman ekosistemi içerisinde en yaygını kızılçam meşçerelerinden oluşan ekotiplerdir. Ancak bunların kapladığı alana göre populasyonları nisbeten daha zayıftır. Tipik maki elementlerini barındırmakta olup konglomera, kalker ve kireçtaşından meydana gelen kaya açıkları, kaya gölgeleridir. Yüksek rakımlı kuzeye bakan yamaçlarda en üst kesimlerinde Pinus brutia, P. nigra subsp. pallasiana grupları ile karışık olarak bulunur. Üst kesimlerine doğru (Oromediterran) Pinus nigra ssp. pallasiana daha dominant olmak üzere, Cedrus libani den oluşan ibreli ormanlar yaygın hale gelir. Tüm tipik vejetasyon kuşakları Batı Toroslar 'ın bu kesiminde yer alan araştırma alanında karakteristiktir. Bu alanlar genel olarak termofil (sıcağı seven) çoğunluğunu kurakçıl, daimi yeşil ormanlar (karakteristik tür Pinus brutia) ve zeytin-keçiboynuzu (Oleo-Ceratonion) alyansına ait maki vejetasyonu oluşturur. Bu vejetasyonlar yer yer açılmış belli ölçüde kültür alanları haline getirilmiştir. İyi gelişmiş bir maki, çoğunluğu zeytin ağaçlarının (Olea europea) ve ardıç (Juniperus excelsa, J. oxycedrus, J. foetissima) türlerinin kısmen konglomera, ama genelde kireç taşı kayaları üzerinde bulunmaktadır. Maki vejetasyonu Orta Akdeniz vejetasyon kuşağının özelliklerini taşır. Bunlar aynı zamanda yarı yaprak dökücü ağaçlar (Quercus infectoria subsp. boissieri) ve yaprak döken ağaçlar (Quercus cerris var. cerris, Fraxinus ornus) u içine alır. Bu kuşakta Pinus brutia meşcereleri en önemli vejetasyon yapılarıdır. 32

45 Aşağı kesimlerinde Styrax officinalis L., Cotinus coggrgyria, Arbutus andrachne L., Erica manipuliflora, Ceratonia siliqua, Coronilla parviflora, Pistacia terebinthus L. subsp. Palaestina (Boiss.) Engler, Cercis siliquastrum L., Phyllaria latifolia L. Celtis glabrata Steven ex Planchon ve Crataegus monogyna Jacq. subsp. monogyna, Pteridium aqulinifolium, Polygonum amphibium, Chenopodium chenopodies, Crucianella latifolia, Euphorbia chamaesyce, Juncus maritimus, Juncus articulatus yaygındır. Ağaç katı, çalı katı ve ot katı olmak üzere genel olarak 3 tabakadan ibarettir. Çalı ve ağaç katı yukarıda anlatılan çalı türlerine ilaveten Olea europea, Quercus coccifera, Q. ilex, Paliurus spinachristi, Cotinus coggryia, Calicotome villosa, Cercis siliquastrum, Fontanesia philliraeoides, Erica manupuliflora, E. arborea türlerinden ibarettir. Ot katı ise orman açıklarında ve altında bulunan bir vejetasyon katıdır. Juncus acutus L., Adiantum capillusveneris L., Pteridium aquilinum (L.) Kuhn, Equisetum ramosissimum Desf. Gladiolus anatolicus L., Hedera helix L., Smilax excelsa L., Ruscus aculeatus L. var. acutifolius, Colchicum variegatum L., Narcissus tazetta L. subsp. tazette, Erodium cicutarium taksonları neme bağlı olarak değişmekle beraber alan genelinde dominant olarak yetişmektedir. Süksesyon pek çok yerinde klimaks safhasındadır. Bazı lokalitelerinde ise antropojenik baskılardan dolayı gerilemiştir. Klimaksı oluşturan orman ağaçları; düşük rakımlı yerlerde kızılçam (Pinus brutia), yüksek rakımlı yerlerde ise karaçam (Pinus nigra subsp. pallasiana) ve katran (Cedrus libani) dan ibarettir. Şöyle ki; Vejetasyonun en alt kuşağını sıcağı seven bitkiler (termofiller) oluşturmaktadır. Daimi yeşil kserofit ormanlar tipik makiyi oluşturmuştur. Bir maki alyansı olan Oleo-Ceratonion geniş bir alana yayılmaktadır. Alanda münferit veya küçük kümeler halinde bulunan orman ağaçları ve vejetasyon örtüsünü bu alyansa ait türler oluşturmaktadır. Özellikle konglomera ve kireçtaşı özelliğindeki kayalarda değişik ardıç (Juniperus) türleri ile Olea europea var. sylvestris ve Ceratonia siliqua toplulukları oldukça iyi gelişmiş maki toplulukları ile beraber bulunmaktadır. Bu vejetasyon şeridinde ayrıca yaprak döken ve yarı yaprak döken türler de vardır. Ancak bu bantta Pinus brutia oldukça önemli bir vejetasyon formasyonu olarak kendini göstermektedir. Alpin (Yüksekdağ) Ekosistemleri: Bu ekosistem subalpin ve sarp kayalık zonda dikkati çeker. Daha fazla çalışılması gerekir. Bitkisel çeşitliliğin en yüksek olduğu alanlar bu ekosistemin üniteleridir. Subalpin vejetasyon zonu genel olarak kseromorfik dikenli ve yastık teşkil eden alçak çalı formasyonlarından, kısmen de bodur ve seyrek iğne yapraklı orman ağaçlarından meydana gelmiştir. Daha üst kesimlere çıkıldıkça Astragalus, Bromus, Festuca, Onobrychis, Draba, Thymus, Daphne, Polygonum, Arabis vb. cinsleri kendini daha fazla gösterirler. Yumak teşkil edenler daha fazla dikkati çeker. Üst kesimlerin bitkileri büyük ölçüde kazmofitik (kayaya bağlı yaşayan) vejetasyonun üyeleridir. Sarp kayalık oluşundan dolayı şimdiye kadar antropozoogenik etkilerden en az zarar görmüştür. Formasyonun dominant türü Euphorbia kotschyana, kodominant türü ise Marrubium globosum (Türkiye ye endemik) türüdür. 33

46 Fauna Özellikleri Proje sahasında yer alan sucul fauna elemanları, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi Bölümünden Yrd. Doç. Dr. Mehmet KOCABAŞ tarafından hazırlanan Antalya, Kumluca, Alakır II HES Projesi nin Yaban Hayatı (Sucul Fauna) Bakımından Ekosistem Değerlendirme Raporu ndan yararlanılarak çıkarılmış ve aşağıdaki tabloda verilmiştir. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinin yapımı ve işletilmesi sırasında, akarsu ve civarındaki orman ekosisteminin korunması için bu yatırım projesinin çevreye uyumlu yapılması gerekmektedir. Tablo 8. Alakır Çayı nın Sucul Faunasını Oluşturan Türler Tür İsimleri Endemik IUCN BERN SUCUL OMURGASIZ TÜRLERİ Mollusca Ancylus fluviatilis Müller, 1774 Brachyura Potamon potamios hippocratis Ghigi, 1929 Endemik Amphipoda Gammarus sp. Ephemeroptera Serratella ignita (Poda, 1761) Odonata Onychogomphus forcipatus albotibialis Scmidt, 1954 Crocothemis erythraea (Brulle, 1832) Trithemis annulata (Beauvois, 1807) Platycnemis pennipes (Pallas, 1771) Ischnura pumilio (Charpentier, 1825) Heteroptera Gerris gibbifer (Schummel, 1832) Trichoptera Diplectrona atra McLachlan, 1878 Wormaldia triangulifera McLachlan, 1878 Lype reducta (Hagen, 1868) Micrasema bifoliatum Martynov, 1925 Lasiocephala olimpensis Cakin ve Malicky, 1983 Endemik Endemik SUCUL OMURGALI TÜRLERİ Pisces Oncorhynchus mykiss (Walbaum 1792) Salmo trutta magrostigma (Durmeril, 1858) Salmo platycephalus Bernke, 1968 Chondrostoma fahirae (Ladiges, 1960) Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 Scardinius elmaliensis Bogutskaya Salaria fluviatilis (Asso, 1801) Endemik Endemik Endemik DD Amphibia Pelophylax bedriagae (Camerano, 1882) LC Ek II Reptilia Mauremys rivulata (Valenciennes, 1833) LC Ek III Memeliler Lutra lutra L., 1758 NT Ek I DD CR CR 34

47 Alakır havzasında yerinde yapılan çalışmalarda 2 tür dışında diğer türlerin yerel doğal türler olduğu tespit edilmiştir. Tespit edilen türlerden, yaşam ortamı bakımından berrak, temiz, serin ve oksijen yönünden zengin suları tercih eden Gökkuşağı alabalığı (Onchorynchus mykiss) ve çok toleranslı bir balık olan ve bu özelliği sayesinde geniş bir coğrafik alanda yayılım gösteren aynalı sazan türü (Cyprinus carpio) egzotik istilacı türlerdendir. Proje sahasında gözlemlenen gökkuşağı alabalığı üretim tesislerinden doğal ortama karışmıştır. Üst havzada doğal türlerden Salmo cinsi üyesi Salmo platycephalus (Zamantı alası) ve Salmo trutta macrostigma (Anadolu Alası veya dağ alabalığı) yer almaktadır. Çayda literatürde bildirildiği gibi hızlı akan sulardan, göllere ve denizlere kadar, diğer balık türlerine göre çok farklı ve oldukça zor coğrafik koşullarda yaşayabilen, üremek için yaşadıkları ortamlara göre değişkenlik gösteren su kaynaklarına doğru kısa ya da uzun göçler yapabilen, yumurtalarını, zemini kumlu, gölgeli yerlerde oluşturdukları yuvalara bırakan türlerle karakterize olan Salmonidae familyasına ait 3 tür mevcuttur. Bu türlerden ikisi doğal biri ise egzotiktir. Salmo türleri aşağıdan su kaynaklarına alabalık zonu olarak adlandırılan alanda varlığını sürdürmekte olduğu bilinmektedir. Proje sahasında balık faunasını bahsi geçen üç Salmonidae türü (Zamantı, Anadolu ve Gökkuşağı alabalığı) oluşturmaktadır ve 2 doğal türün çayın bu kısmında stabil popülasyonları mevcuttur. Alt havzada ise Anadolu alası (Salmo trutta macrostigma) ile birlikte sazan (Cyprinus carpio), Elmalı kızılkanadı (Scardinius elmaliensis), çiçek balığı (Chondrostama fahirae), gökkuşağı alabalığı (Oncorhynchus mykiss) ve horozbina (Salaria fluviatilis) türü balıklar yer almaktadır. Sıcak su balıkları olan Elmalı kızılkanadı, sazan, çiçek balığı ve horozbina türlerinin dönemsel olarak proje sahasının olduğu kısma kadar ulaşabildikleri düşünülmektedir. Karacaören Köyü ile Çayağzı HES inşaat bölgesi arasında Sazangiller (Cyprinidae) familyasından endemik bir tür olan Elmalı kızılkanadı (Scardinius elmaliensis) ve Blenniidae familyasından zemini siltli olmayan daha çakıllı ve taşlık, 2-5 m genişlikte ve fazla derin olmayan nehirlerin az akışkanlı düz bölgelerinde lokal ve yoğun popülasyonlar oluşturan horozbina (Salaria fluviatilis) yaşamını sürdürmektedir. Bu türlerden horozbina oldukça geniş bir banttaki sıcaklık ve su kalitesi değişimlerine adapte olabilen bir türdür. Üreme kapasitesi yüksek olan bu türde yumurtadan çıkış ve besin keselerini tüketmeleri oldukça kısa zamanda (3-4 günde) tamamlanmaktadır, yavruların yaşama oranları da yüksektir. Durgun su karakterindeki suları severler ve mevcut havzada en aşağı kısımlarda bulunmaktadırlar. Bu balıklar mevcut kurulacak sistemden kesinlikle çok büyük oranda olumsuz etkilenmeyecektir. Baraj gölü ortamında yaklaşıldığında ise sadece horozbina ve Cyprinidae türlerine rastlanılmıştır. Barajdan aşağıya kalan asıl ve değiştirilmiş çay yatağında balık barındırılacak ölçüde su mevcut değildir. Antalya ilinde geniş yayılış gösteren Capoeta antalyensis ve diğer Capoeta türlerine ise Alakır havzasındaki çalışmalarda rastlanılmamıştır. 35

48 Yörede kurulu bulunan alabalık çiftliklerinden havzaya kaçan gökkuşağı alabalığı bireyleri çayda populasyon oluşturmaktadır. Balık örneklemelerde gökkuşağı alabalığı üretimi yapan tesislerin yakınlarındaki sularda doğal alabalık yer almamaktadır. Doğal alabalık türleri çay ve havzasında bulunmaktadır. Ancak genel sucul fauna çeşitliliği açısından bakıldığında Alakır Çayı ülkemizin birçok yöresindeki su varlıklarına kıyasla düşük seviyede bir doğal fauna çeşitliliği sunmaktadır. Proje sahasında yer alan yaban hayvanı fauna elemanları ve bunların koruma durumları Prof. Dr. Şağdan Başkaya nın hazırlamış olduğu Antalya, Kumluca, Alakır-2 HES Projesi nin Yaban Hayatı (Fauna) Bakımından Ekosistem Değerlendirme Raporu ndan yararlanılarak çıkarılmış ve aşağıda tablolar halinde verilmiştir. Tablo 9. Proje Sahasında ve Yakın Çevresindeki Memeli Türleri Türkçe İsim Bilimsel İsim IUCN BERN CITES OSB MAKK Kirpi Erinaceus concolor LC - - KA - Sivriburunlu bataklıkfaresi Neomys anomalus LC KA Sivriburunlu bahçefaresi Crocidura suaveolens LC KA Sivriburunlu tarlafaresi Crocidura leucadon LC KA Akdeniz Köstebeği Talpa levantis LC KKA Nalburunlu büyükyarasa Rhinolophus LC KKA - KA - ferrumequinum Nalburunlu küçükyarasa Rhinolophus LC KKA - KA - hipposideros Akdeniz nalburunluyarasası Rhinolophus euryale NT KKA - KA - Nalburunlu yarasa Rhinolophus mehelyi VU KKA - KA - Nalburunlu yarasa Rhinolophus blasii LC KKA - KA - Farekulaklı büyükyarasa Myotis myotis LC KKA - KA - Farekulaklı küçükyarasa Myotis blythii LC KKA - KA - Uzunayaklı yarasa Myotis capaccinii VU KKA - KA - Cüce yarasa Pisistrellus pipistrellus LC KA Pürtüklü yarasa Pisistrellus nathusii LC KKA - KA - Savi nin cüce yarasası Hypsugo savii LC KKA - KA - Akşamcı yarasa Nyctalus noctula LC KKA - KA - Akdeniz geniş kanatlı yarasası Eptesicus bottae LC KKA - KA - Uzun kanatlı yarasa Miniopterus NT KKA - KA - schreibersii Kuyruklu yarasa Tadarida teniotis LC KKA - KA - Yaban tavşanı Lepus europaeus LC KA - - AH Kafkas sincabı Sciurus anomalus LC - - KA - Tarla sincabı Spermophilus NT - - KA - xanthoprymnus Su sıçanı Arvicola terrestris LC Kar faresi Chionomys nivalis LC Tarla faresi Microtus guentheri LC Cüce avurtlak Cricetulus migratorius LC Çöl sıçanı Meriones tristrami LC Kayalık orman faresi Apodemus mystanicus LC Orman faresi Apodemus sylvaticus LC Sarı boyunlu orman faresi Apodemus flavicollis LC Siyah ev faresi Mus domesticus LC Ev sıçanı Rattus rattus LC

49 Göçmen sıçan Rattus norvegicus LC Kör fare Spalax leucodon DD Güney körfaresi Dryomys nitedula LC KA - KA - Hasancık Dryomys laniger DD KA - KA - Oklu kirpi Hystrix indica LC - - KA - Kurt Canis lupus LC KKA/T EK II KA - R Çakal Canis aureus LC AH Tilki Vulpes vulpes LC - EK III - AH Ayı Ursus arctos LC KKA/T EK II KA - R Gelincik Mustella nivalis LC KA - - KA Kakım Mustella erminea LC KA - - KA Porsuk Meles meles LC KA - - KA Su samuru Lutra lutra NT KKA EK I KA - Yaban kedisi Felis silvestris LC KA EK II KA - Saz kedisi Felis chaus LC - EK II KA - Vaşak Lynx lynx LC KA EK II KA - Karakulak Caracal caracal LC - EK II KA - Yaban domuzu Sus scrofa LC AH Yaban keçisi Capra aegagrus VU KKA/T R - KA AH Tablo 10. Proje Sahasında ve Yakın Çevresindeki Kuş Türleri Türkçe İsim Bilimsel İsim IUCN BERN CITES TD OSB MAKK Balaban Botaurus stellaris LC KKA - A.2 KA - Küçük balaban Ixobrychus minutus LC KKA - A.2 KA - Gece balıkçılı Nycticorax nycticorax LC KKA - A.3.1 KA - Alaca balıkçıl Ardeola ralloides LC KKA - A.3 KA - Sığır balıkçılı Bubulcus ibis LC KKA - A.2 KA - Küçük ak balıkçıl Egretta garzetta LC KKA - A.3.1 KA - Büyük ak balıkçıl Casmerodius albus (E. LC KKA - A.3 KA - alba) Gri balıkçıl Ardea cinerea LC KA - A KA Erguvani balıkçıl Ardea purpurea LC KKA - A.2 KA - Kara leylek Ciconia nigra LC KKA EK II A.3 KA - Leylek Ciconia ciconia LC KKA - A.3.1 KA - Kuğu Cygnus olor LC KA - A.3.1 KA - Ötücü kuğu Cygnus cygnus LC KKA - A.3 KA - Sakarca Anser albifrons LC KA - B.5 - AH Boz kaz Anser anser LC KA - A.4 - KA Angıt Tadorna ferruginea LC KKA/TR - A.4 KA - Suna Tadorna tadorna LC KKA/TR - A.3.1 KA - Fiyu Anas penelope LC KA - A.5 - AH Boz ördek Anas strepera LC KA - A.4 - AH Çamurcun Anas crecca LC KA - A.5 - AH Yeşilbaş Anas plantyrhynchos LC KA - A.5 - AH Kılkuyruk Anas acuta LC KA - A.5 - AH Çıkrıkçın Anas querquedula LC KA - A.4 - AH Kaşıkgaga Anas clypeata LC KA - A.4 - KA Macar ördeği Netta rufina LC KA - A.5 - AH Elmabaş patka Aythya ferina LC KA - A.5 - AH 37

50 Pasbaş patka Aythya nyroca NT KA - A.3 KA - Arı şahini Pernis apivorus LC KKA EK II A.3 KA - Kara çaylak Milvus migrans LC KKA EK II A.3 KA - Sakallı akbaba Gypaetus barbatus LC KKA EK II A.1.2 KA - Küçük akbaba Neophron percnopterus EN KKA EK II A.3 KA - Kızıl akbaba Gyps fulvus LC KKA EK II A.2 KA - Kara akbaba Aegypius monachus NT KKA EK II A.2 KA - Yılan kartalı Circaetus gallicus LC KKA EK II A.4 KA - Saz delicesi Circus aeruginosus LC KKA EK II A.3 KA - Gökçe delice Circus cyaneus LC KKA EK II A.1.2 KA - Çayır delicesi Circus pygargus LC KKA EK II A.1.2 KA - Çakır Accipiter gentilis LC KKA EK II A.1.2 KA - Atmaca Accipiter nisus LC KKA EK II A.3 KA - Şahin Buteo buteo LC KKA EK II A.3 KA - Kızıl şahin Buteo rufinus LC KKA EK II A.3 KA - Küçük orman Aquila pomarina LC KKA EK II A.3 KA - kartalı Büyük orman Aquila clanga VU KKA EK II B.1.2 KA - kartalı Şah kartal Aquila heliaca VU KKA EK II A.1.2 KA - Kaya kartalı Aquila chrysaetos LC KKA EK II A.1.2 KA - Küçük kartal Hieraaetus pennatus LC KKA EK II A.3 KA - Tavşancıl Hieraaetus faciatus LC KKA EK II A.1.2 KA - Küçük kerkenez Falco naumanni LC KKA EK II A.2 KA - Kerkenez Falco tinnunculus LC KKA EK II A.2 KA - Aladoğan Falco vespertinus NT KKA EK II B.3 KA - Boz doğan Falco columbarius LC KKA EK II B.1.2 KA - Delice doğan Falco subbuteo LC KKA EK II A.3.1 KA - Bıyıklı doğan Falco biarmicus LC KKA EK II A.2 KA - Ulu doğan Falco cherrug EN KKA EK II A.1.2 KA - Gökdoğan Falco peregrinus LC KKA EK I A.1.2 KA - Urkeklik Tetraogallus caspius LC KA EK I A.1.2 KA - Kınalı keklik Alectoris chukar LC KA - A.2 - AH Çilkeklik Perdix perdix LC KA - A.2 - KA Bıldırcın Coturnix coturnix LC KA - A.3 - AH Sukılavuzu Rallus aquaticus LC KA - A.3 - KA Benekli suyelvesi Porzana porzana LC KKA - A.2 KA - Bıldırcın kılavuzu Crex crex LC KKA - A.1.2 KA - Su tavuğu Gallinula chloropus LC KA - A KA Turna Grus grus LC KKA EK II A.3 KA - Kocagöz Burhinus oedicnemus LC KKA - A.2 KA - Bataklık kırlangıcı Glareola pratincola LC KKA - A.3 KA - Halkalı küçük Charadrius dubius LC KKA - A.3 KA - cılıbıt Halkalı cılıbıt Charadrius hiaticula LC KKA - B.3 KA - Akça cılıbıt Charadrius alexandrinus LC KKA - A.4 KA - Mahmuzlu kız Vanellus spinosus LC KKA - A.3 KA - kuşu Kız kuşu Vanellus vanellus LC KA - A.5 - KA Küçük kumkuşu Calidris minuta LC KKA - B.5 KA - Kara karınlı Calidris alpina LC KKA - B.5 KA - kumkuşu Küçük suçulluğu Lymnocryptes minimus LC KA - B KA 38

51 Suçulluğu Gallinago gallinago LC KA - B AH Çulluk Scolopax rusticola LC KA - B.3 - AH Kervanculluğu Numenicus arquata NT KA - B.3 - KA Kızılbacak Tringa totanus LC KA - A.4 - KA Yeşil düdükçün Tringa ochropus LC KKA - B.2 KA - Dere düdükçünü Actitis hypoleucos LC KKA - A.3 KA - Karabaş martı Larus ridibundus LC KA - A.5 - KA Gümüş martı Larus cachinnans LC KA - A.4 - KA Kaya güvercini Columba livia LC KA - A.5 - AH Gökçe güvercin Columba oenas LC KA - A KA Tahtalı Columba palumbus LC - - A.4 - AH Kumru Streptopelia decaocto LC KA - A.5 - KA Üveyik Streptopelia turtur LC KA - A AH Guguk Cuculus canorus LC KA - A.2 KA - Pençeli baykuş Tyto alba LC KKA EK II A.1.2 KA - İshakkuşu Otus scops LC KKA EK II A.2 KA - Puhu Bubo bubo LC KKA EK II A.1.2 KA - Kukumav Athene noctua LC KKA EK II A.2 KA - Alaca baykuş Strix aluco LC KKA EK II A.2 KA - Kulaklı orman Asio otus LC KKA EK II A.2 KA - baykuşu Kır baykuşu Asio flammeus LC KKA EK II A.1.2 KA - Çobanaldatan Caprimulgus europaeus LC KKA - A.1.2 KA - Ebabil Apus apus LC KA - A.3.1 KA - Ak karınlı ebabil Tachymarptis melba LC KKA - A.3.1 KA - Arıkuşu Merops apiaster LC KKA - A.3.1 KA - Gökkuzgun Coracias garrulus NT KKA - A.2 KA - İbibik Upupa epops LC KKA - A.2 KA - Küçük yeşil Picus canus LC KKA - A.1.2 KA - ağaçkakan Yeşil ağaçkakan Picus viridis LC KKA - A.2 KA - Kara ağaçkakan Dryocopus martius LC KKA - A.1.2 KA - Orman ağaçkakanı Dendrocopos major LC KKA - A.3 KA - Alaca ağaçkakan Dendrocopos syriacus LC KKA - A.2 KA - Ortanca Dendrocopos medius LC KKA - A.1.2 KA - ağaçkakan Küçük ağaçkakan Dendrocopos minor LC KKA - A.1.2 KA - Boğmaklı toygar Melanocorypha calandra LC KKA - A.5 KA - Bozkır toygarı Calandrella LC KKA - A.3 KA - brachydactyla Çorak toygarı Calandrella rufescens LC KKA - A.3 KA - Tepeli toygar Galerida cristata LC KA - A.3 - KA Orman toygarı Lullula arborea LC KA - A.3 - KA Tarlakuşu Alauda arvensis LC KA - A.4 - KA Kulaklı toygar Eremophila alpestris LC KKA - A.3.1 KA - Kum kırlangıcı Riparia riparia LC KKA - A.5 KA - Kaya kırlangıcı Hirundo rupestris LC KKA - A.5 KA - Kır kırlangıcı Hirundo rustica LC KKA - A.5 KA - Kızıl kırlangıç Hirundo daurica LC KKA - A.3 KA - Ev kırlangıcı Delichon urbicum LC KKA - A.3 KA - Kır incirkuşu Anthus campestris LC KKA - A.2 KA - Ağaç incirkuşu Anthus trivialis LC KKA - A.3 KA - Çayır incirkuşu Anthus paratensis LC KKA - A.3 KA - 39

52 Dağ incirkuşu Anthus spinoletta LC KKA - A.3 KA - Sarı Motacilla flava LC KKA - A.3.1 KA - kuyruksallayan Dağ Motacilla cinerea LC KKA - A.2 KA - kuyruksallayanı Ak Motacilla alba LC KKA - A.3.1 KA - kuyruksallayan Arap bülbülü Pycnonotus LC KA - A.2 KA - xanthophygos Dere kuşu Cinslus cinslus LC KKA - A.1.2 KA - Çıtkuşu Troglodytes troglodytes LC KKA - A.1.2 KA - Dağ bülbülü Prunella modularis LC KKA - A.1.2 KA - Büyük dağbülbülü Prunella collaris LC KKA - A.1.2 KA - Çalı bülbülü Erythropygia galactotes LC KKA - A.3 KA - Kızılgerdan Erithacus rubecula LC KKA - A.3 KA - Bülbül Luscinia megarhynchos LC KKA - A.2 KA - Taş bülbülü Irania gutturalis LC KA - A.1.2 KA - Kara kızılkuyruk Phoenicurus ochruros LC KKA - A.2 KA - Kızılkuyruk Phoenicurus phoenicurus LC KKA - A.3 KA - Taş kuşu Saxicola torquatus LC KKA - A.3 KA - Boz kuyrukkakan Oenanthe isabellina LC KKA - A.3 KA - Kuyrukkakan Oenanthe oenanthe LC KKA - A.3 KA - Kara kulaklı Oenanthe hispanica LC KKA - A.2 KA - kuyrukkakan Ak sırtlı Oenanthe finschii LC KA - A.1.2 KA - kuyrukkakan Taşkızılı Monticola saxatilis LC KKA - A.1.2 KA - Gökardıç Monticola solitarius LC KKA - A.1.2 KA - Boğmaklı ardıç Turdus torquatus LC KA - A.1.2 KA - Karatavuk Turdus merula LC KA - A.3 - AH Tarla ardıcı Turdus pilaris LC KA - B.2 - KA Öter ardıç Turdus philomelos LC KA - A.2 - KA Kızıl ardıç Turdus iliacus LC KA - B.2 - KA Ökse ardıcı Turdus viscivorus LC KA - A.2 - KA Kamışbülbülü Cettia cetti LC KKA - A.2 KA - Bataklık kamışçını Locustella luscinioides LC KKA - A.2 KA - Bıyıklı kamışçın Acrocephalus LC KKA - A.2 KA - melanopogon Saz kamışçını Acrocephalus scirpaceus LC KKA - A.2 KA - Büyük kamışçın Acrocephalus LC KKA - A.3 KA - arundinaceus Ak mukallit Hippolais pallida LC KKA - A.3 KA - Zeytin mukallidi Hippolais olivetorum LC KKA - A.2 KA - Maskeli ötleğen Salvia melanocephala LC KKA - A.3 KA - Ak gözlü ötleğen Salvia hortentis LC KKA - A.2 KA - Küçük akgerdan Salvia curruca LC KKA - A.2 KA - Karabaşlı ötleğen Salvia atricapilla LC KKA - A.2 KA - Boz çıvgın Phylloscopus bonelli LC KKA - A.2 KA - Çıvgın Phylloscopus collybita LC KKA - A.3.1 KA - Çalıkuşu Regulus regulus LC KKA - A.1.2 KA - Benekli Muscicapa striata LC KKA - A.3 KA - sinekkapan Alaca sinekkapan Ficedula semitorquata NT KKA - A.3 KA - 40

53 Uzun kuyruklu Aegithalos caudatus LC KA - A.2 - KA baştankara Ak yanaklı Parus lugubris LC KKA - A.2 KA - baştankara Çam baştankarası Parus ater LC KKA - A.3 KA - Mavi baştankara Parus caeruleus LC KKA - A.2 KA - Büyük baştankara Parus major LC KKA - A.3.1 KA - Anadolu sıvacısı Sitta krueperi NT KKA - A.2 KA - Sıvacı Sitta europaea LC KKA - A.3 KA - Kaya sıvacısı Sitta neumayer LC KKA - A.2 KA - Duvar Tichodroma muraria LC KKA - A.2 - KA tırmaşıkkuşu Bahçe Certhia brachydactyla LC KKA - A.1.2 KA - tırmaşıkkuşu Sarıasma Oriolus oriolus LC KKA - A.2 KA - Kızıl sırtlı Lanius callurio LC KKA - A.3 KA - örümcekkuşu Kara alınlı Lanius minor LC KKA - A.3 KA - örümcekkuşu Büyük Lanius excubitor LC KKA - A.1.2 KA - örümcekkuşu Kızıl başlı Lanius senator LC KKA - A.2 KA - örümcekkuşu Maskeli Lanius nubicus LC KKA - A.2 KA - örümcekkuşu Alakarga Garrulus glandarius LC - - A AH Saksağan Pica pica LC - - A.5 - AH Sarı gagalı dağ Pyrrhocorax graculus LC KKA - A.3 KA - kargası Kırmızı gagalı dağ Pyrrhocorax pyrrhocorax LC KKA - A.3 KA - kargası Küçük karga Corvus monedula LC - - A.5 - AH Ekin kargası Corvus frugilegus LC - - A.5 - AH Leş kargası Corvus cornix LC - - A Kuzgun Corvus corax LC KA - A.5 - KA Sığırcık Sturnus vulgaris LC - - A.5 - KA Serçe Passer domesticus LC - - A.5 - AH Söğüt serçesi Passer hispaniolensis LC KA - A.3 - KA Ağaç serçesi Passer montanus LC KA - A.3 - KA Kaya serçesi Petronia petronia LC KKA - A.3 KA - Kar serçesi Montifringilla nivalis LC KKA - A.2 KA - İspinoz Fringilla coelebs LC KA - A.4 - KA Dağ ispinozu Fringilla montifringillla LC KA - A.3 - KA Kara iskete Serinus pusillus LC KA - A.3 KA - Küçük iskete Serinus serinus LC KKA - A.3 KA - Florya Carduelis chloris LC KKA - A.3 KA - Saka Carduelis carduelis LC KKA - A.3.1 KA - Kara başlı iskete Carduelis spinus LC KKA - A.3 KA - Keten kuşu Carduelis cannabia LC KKA - A.3 KA - Sarı gagalı Carduelis flavirostris LC KKA - A.3 KA - ketenkuşu Alamecek Rhodopechys sanguineus LC KA - A.3 - KA Kocabaş Coccothraustes coccothraustes LC KKA - A.3 KA - 41

54 Sarı çinte Emberiza citrinella LC KKA - A.2 KA - Kaya çintesi Emberiza cia LC KKA - A.2 KA - Kirazkuşu Emberiza hortulana LC KA - A.3 - KA Kızıl kirazkuşu Emberiza caesia LC KKA - A.2 KA - Bataklık çintesi Emberiza schoeniclus LC KKA - A.3 KA - Kara başlı çinte Emberiza melanocephala LC KKA - A.4 KA - Tarla çintesi Miliaria calandra LC KA - A.4 - KA Tablo 11. Proje Sahasında ve Yakın Çevresindeki İki Yaşamlı (Amfibi) Türleri Türkçe İsim Bilimsel İsim IUCN BERN CITES OSB MAKK Kara semenderi Lyciasalamandra luschani VU KKA Atıf ın semenderi Lyciasalamandra atifi EN KA Toprak kurbağası Pelobates syriacus LC KA Siğilli kurbağa Bufo bufo LC KA Gece kurbağası Pseudepidalea (Bufo) LC KKA viridis Ağaç kurbağası Hyla arborea LC KKA Ova kurbağası Pelophylax ridibundus (Rana ridibunda) LC KA Tablo 12. Proje Sahasında ve Yakın Çevresindeki Sürüngen Türleri Türkçe İsim Bilimsel İsim IUCN BERN CITES OSB MAKK Yaygın tosbağa Tesudo graeca VU KKA/TR EK II KA - Benekli kaplumbağa Emys orbicularis LR/NT KKA - KA - Çizgili kaplumbağa Mauremys caspica - KKA - KA - İnce parmaklı keler Cyrtopodion kotschyi LC KKA - KA - Geniş parmaklı keler Hemidactylus turcicus LC KA - KA - Dikenli keler Agama stellio - KA - KA - Bukalemun Chamaeleo chamaeleon - KKA EK II KA - İnce kertenkele Ablepharus kitaibelli LC KKA - KA - Benekli kertenkele Chalcides ocellatus - KA - KA - Tıknaz kertenkele Trachylepis aurata LC KA - KA - Toprak kertenkelesi Ophiomorus punctatissimus LC KA - KA - Kayseri kertenkelesi Apathya cappadocica LC KA - KA - Antalya kertenkelesi Lacerta pamphylica LC KA Toros kertenkelesi Lacerta danfordi LC KA - KA - Cüce kertenkele Lacerta parva LC KKA - KA - Büyük yeşil kertenkele Lacerta trilineata LC KA - KA - Tarla kertenkelesi Ophisops elegans - KA - KA - Oluklu kertenkele Ophisaurus apodus - KA - KA - Kör kertenkele Balanus strauchi LC KA - KA - Kör yılan Typhlops vermicularis - KA - KA - Mahmuzlu yılan Eryx jaculus - KA EK II KA - Hazer yılanı Dolichophis schmihi LC KA - KA - Kara yılan Dolichophis jungularis LC KA - KA - İnce yılan Platyceps collaris LC KA - KA - Kocabaş yılan Coluber ravergieri - KA - KA - Toros yılanı Plantyceps collaris LC KA - KA - Avusturya yılanı Coronella austriaca - KKA - KA - Uysal yılan Eirenis modestus LC KA - KA - 42

55 Sarı yılan Elaphe quatuorlineata NT KA - KA - Ev yılanı Zamenis situla (Elaphe LC KA - KA - situla) Çukurbaşlı yılan Malpolon monspessulanus LC KA - KA - Yarı sucul yılan Natrix natrix LR/LC KA - KA - Su yılanı Natrix tessellata LC KA - KA - Kedi gözlü yılan Telescopus fallax LC KA - KA - Boynuzlu engerek Vipera ammodytes LC KKA - KA - Osmanlı engereği Montivipera xanthia LC KKA - KA - AÇIKLAMALAR : ÇOB Çevre ve Orman Bakanlığınca Koruma Altına Alınan Türler (KA : Koruma Altında) MAKK Merkez Av Komisyonu Kararına Göre Koruma Altına Alınan Türler (KA : Koruma Altında, AH: Av Hayvanı) IUCN'e Göre Tehlike Durumu IUCN BERN CITES TD EN : Nesli Tehlike Altında VU : Hassas Durumda, Narin, Zarar Görebilir NT : Tehlike Altına Girmeye Yakın LC : En Az Endişe Veren, En Düşük Riske Sahip Avrupanın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesine Göre Koruma Durumu KA : Koruma Altında KKA : Kesin Koruma Altında KKA/TR : Türkiye'nin İtiraz Ettiği, Kesin Koruma Altına Alınamayacak Olan Tür Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşmeye Göre Durumu Ek I : Nesli Yokolma Tehdidi Altındaki Türler, Sadece İstisnai Durumlarda Ticaretine İzin Verilebilen Türler Ek II : Nesilleri Mutlak Yok Olma Tehlikesi Altında Olmamakla Birlikte, Nesillerini Tehlikeye Sokacak Kullanımları Engellemek İçin Kontrollü Ticarete Konu Türler Türkiye'deki Tehlike Durumu (Kiziroğlu, İ., 2008) A : Türkiye'de Kuluçkaya Yatan, Yerli veya Yaz Göçmeni Türler A.1.0 : Doğal Yaşam Ortamlarında Yok Olmuş Türler (IUCN'e göre, Dünya'da Nesli Tükenmiş, EX : Extinct) A.1.1 : Doğal Populasyonları Şu Anda Tükenmiş veya En Az Son Onbeş - Yirmibeş Yıldan Beri Doğal Yaşam Ortamlarında Görülemeyen, Kafes vd Yapay Ortamlarda Yaşayan Türler (IUCN'e göre, Doğada Tükenmiş, EW : Extinct in Wild) A.1.2 : Yaşadığı Bölgede 1 Birey - 10 Çift (20 Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN'e göre, Vahim Durumda, Aşırı Tehlike Altında, CR : Critically Endangered) A.2 : Yaşadığı Bölgede Çift (22-50 Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN'e göre, Tehlike Altında, EN : Endangered) A.3 : Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN'e göre, Hassas, Narin, Zarar Görebilir, VU : Vulnerable) A.3.1 : Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen ve Populasyonları Azalan Türler (IUCN'e göre, D : Declining) A.4 : Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen ve Populasyonlarında Lokal Bir Azalma Olan Türler (IUCN'e göre, Tehlike Altına Girmeye Yakın, NT (Near Threatened) - R (Rare) A.5 : Gözlenen Populasyonlarında Henüz Azalma ve Tükenme Tehdidi Olmayan Türler (IUCN'e göre, En Az Endişe Veren, En Düşük Riske Sahip, LC : Least Concern) A.6 : Hakkında Yeterli Veri Bulunmayan, Rastlantısal Türler (IUCN'e göre, Yetersiz Veri Bulunan, DD : Data Deficient) 43

56 A.7 : Hakkında Güvenilir Veri Bulunmadığı İçin Değerlendirme Yapılamayan Türler (IUCN'e göre, Değerlendirilmemiş, NE : Not Evaluated) B : Kış Ziyaretçisi veya Transit Göçmen Türler B.1.0 : Daha Önceleri Türkiye'de Kışlayan Ancak Bugün Yok Olmuş Olan Türler (IUCN'e göre, Dünya'da Nesli Tükenmiş, EX : Extinct) B.1.1 : Doğal Populasyonları Şu Anda Tükenmiş veya En Az Son Onbeş - Yirmibeş Yıldan Beri Doğal Yaşam Ortamlarında Görülemeyen, Kafes vd Yapay Ortamlarda Yaşayan Türler (IUCN'e göre, Doğada Tükenmiş, EW : Extinct in Wild) B.1.2 : Yaşadığı Bölgede 1 Birey - 10 Çift (20 Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN'e göre, Vahim Durumda, Aşırı Tehlike Altında, CR : Critically Endangered) B.2 : Yaşadığı Bölgede Çift (22-50 Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN'e göre, Tehlike Altında, EN : Endangered) B.3 : Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN'e göre, Hassas, Narin, Zarar Görebilir, VU : Vulnerable) B.3.1 : Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen ve Populasyonları Azalan Türler (IUCN'e göre, D : Declining) B.4 : Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen ve Populasyonlarında Lokal Bir Azalma Olan Türler (IUCN'e göre, Tehlike Altına Girmeye Yakın, NT (Near Threatened) - R (Rare) B.5 : Gözlenen Populasyonlarında Henüz Azalma ve Tükenme Tehdidi Olmayan Türler (IUCN'e göre, En Az Endişe Veren, En Düşük Riske Sahip, LC : Least Concern) B.6 : Hakkında Yeterli Veri Bulunmayan, Rastlantısal Türler (IUCN'e göre, Yetersiz Veri Bulunan, DD : Data Deficient) B.7 : Hakkında Güvenilir Veri Bulunmadığı İçin Değerlendirme Yapılamayan Türler (IUCN'e göre, Değerlendirilmemiş, NE : Not Evaluated) Prof. Dr. Şağdan Başkaya nın hazırlamış olduğu Antalya, Kumluca, Alakır-2 HES Projesi nin Yaban Hayatı (Fauna) Bakımından Ekosistem Değerlendirme Raporu ndan Sonuçlar; Alakır ın kaynağından bulunan İmeçik yaylasından doğan Alakır Çayı yazın yörede yaşayan ve sayıları 1000 i geçen yazlıkçı ve göçerlerle bunların yayla alanlarında ve hemen her birisi bir su kaynağına kurulu evleri ya da çadırları ve beraberlerindeki binlerce küçük ve büyükbaş hayvandan kaynaklı kaynaktan itibaren ciddi oranda kirletilmektedir. Özellikle hayvancılık atıkları ile su kaynakları azot (N₂) ve fosfor (P) bileşiklerinin doğaya salınımıyla çok ciddi şekilde kirletilmektedir. Alakır Vadisinde 1200 metre yükseltinin üzerindeki kesimlerde ahır, mutfak ve banyo suları nedeniyle oluşan aşırı kirlilikten dolayı akarsudaki canlıların hayatı çok olumsuz etkilenmektedir. Daha aşağı yükseltilerde ise kalkerli yapıdan fışkıran sular nedeniyle akarsuya katılan temiz sulardan dolayı akarsuda canlı hayatı olumlu etkilenmekte ve balık popülasyonlarında artış gözlenmektedir. Ancak denize yakın kesimlerde özellikle seralarda kullanılan tarım ilaçlarından dolayı akarsudaki canlı hayatı çok olumsuz etkilenmekte ve esasen bütün sular tarımsal sulama amacıyla kullanıldığından dolayı Alakır Çayının denizle irtibatı kesilmektedir. Yani Alakır Çayı, denizle irtibatı kesik olduğu için tam bir akarsu ekosistemi olarak döngüsünü tamamlayamamaktadır. Denizde yaşayan türlerin akarsuyla, akarsudakilerin de denizle irtibatı kesik durumdadır. Deniz ile akarsuyun birleştiği kesimlerde yaşayan birçok türün yaşam alanı yok olmuş durumdadır. Bunun temel sebebi ise Kumluca ve civarındaki seracılık yani tarımsal kullanımlardır. Burada modern sulama tekniklerinin kullanımına ve tarımsal ilaçların sulara karışmamasının temin edilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. 44

57 Kaynaktan aşağıya yaklaşık 20 km lik alanda çok yoğun bir alg patlaması mevcuttur. Bu alanda da hiçbir balık varlığına rastlanılmamıştır. Antalya-Kumluca İlçesi sınırları içerisinde olup Kumluca ve Finike Ovasına Kuzeyden giren Alakır Çayı üzerinde Yörede mevcut alabalık, çiçek balığı (Chondrostoma fahirae), horozbina (Salaria fluviatilis) ve Elmalı kızılkanat stokları oldukça dar bir alanda yaşadığı belirlenmiştir. Bu stokların ciddi oranda etkilendiği ancak bunların kurulu HES lerden kaynaklanmadığı ve çaydaki mevcut kirlilikten kaynaklandığı net bir şekilde ortaya konulmuştur. Alakır Barajı suyu yıllardır kurulu bulunan sera alanlarında kullanılmakta ve dere yatağı tamamen kuru, akarsuyun denizle irtibatı kesilmiş durumdadır. Alakır Havzası ndaki tarım alanlarının ha lık bölümünün Kumluca Ovası nın geniş alüvyonal arazisinde yer almaktadır ve bu alanlar alakır Barajından çıkan suyla beslenmektedir. Barajdan aşağıya denize kadar su olmadığı için de balık varlığı söz konusu değildir. Alakır Çayı; Dereköy kaynaklarından doğup, Kumluca-Finike ilçe sınırlarından Akdeniz e Alakır Barajından dolayı ulaşamayan, Kumluca tarafında ise halk tarafından seralarda kullanılan ve kaybolan bir su yapısına sahiptir. Bu alan sucul fauna açısından koruma statüsünden oldukça uzaktır. Alakır Çayı kaynaktan itibaren çok fazla kirletilmektedir. Proje sahasında yayılış gösteren Alabalık ile Cyprinid (Sazangiller) türleri farklı üreme davranışı göstermektedirler. Kısa günlerin başlaması ile düşen su sıcaklıkları alabalıklarda üremeyi tetiklerken Cyprinid türlerde uzayan günler ve su sıcaklıklarının artışı üremeyi tetikler. Alabalıkların kg balık ağırlığına ortalama yumurtayı zemini kumlu çakıllı oksijence zengin ve berrak sulara bırakırlar. Halbuki Cyprinid türler göl ve gölet ortamlarında yaşarlar ve balık ağırlığına bin adet yumurta bırakırlar. Alabalık optimum 16 C suda yaşarlarken ve su sıcaklığının C olduğu sularda yumurtlarken, Cyprinid türler su sıcaklıklarının ekstrem olduğu sularda çok rahatlıkla yaşayabilmektedirler ve üremeleri için 16 C nin üzerindeki sular idealdir. Akarsudaki doğal alabalık populasyonlarında üreme göçünün yaşandığı Eylül- Aralık ayları yine hassas davranılmalı, akarsuyun ve balık geçitlerinden yeterli miktarda su bırakılması gerekmektedir tarih ve sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü yazısına istinaden Alakır II Regülatörü ve HES projesi için; tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer su kullanım hakları hariç olmak üzere çevresel akış miktarı Aralık, Ocak, Şubat, Mart ve Nisan ayları süresince 0,54 m 3 /s, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım aylarında 0,35 m 3 /s su bırakılması uygun görülmüştür. Planlanan HES su alma yapısından itibaren birçok su kaynağının akarsu yatağına karışmasından dolayı (Karaağaç kaynakları gibi) akarsu yatağının susuz kalması söz konusu değildir ve az zarar verecektir. Yörede bulunan ve suyun kaynağını oluşturan alanlardaki yerleşimciler bilinçlendirilerek kirleticilerini alıcı ortamlara atmamaları konusunda uyarılmalıdır. Balıklar (Balıklı) Deresi üreme alanı olma özelliği göstermektedir. Bu alanın korunması önemlidir. 45

58 Proje sahasındaki canlıların habitatlarının bozulmasına bağlı olarak stokların bir miktar etkilenebileceği kaçınılmazdır. Alakır havzasında rehabilitasyonlar ile türler için yapılabilecek doğru ve uygun (çalışan) balık geçitleri ve akarsu yatağında yapılacak doğal enine yapılar ile balık stoklarının varlığı daha da iyileştirilebilir. Bu enine yapılar beton ya da doğal taşlarla oluşturulabilir. Böylece su küçük göllerle akışına devam edecektir. Dolayısıyla sucul organizmalarda varlıklarını sürdürebileceklerdir. HES lerin su alım havzalarında birikecek su kaynakları (göletler) alabalıklar için iyi bir korunma alanı oluşturacaktır. Aynı zamanda bu göletler sudaki çözünür besin maddelerinin artışı sonucu orantısız şekilde alg gelişiminin gözlendiği ötrofikasyon olayı engellenecektir. Zira güneş ışığı derinlerde daha az sirayet ettiği için alg gelişimi daha düşük seviyede gözlenecektir. Vadi tabanı karstik yapı oluşturduğundan inşaat aşamasında dere yatağına malzeme dökülmemesi ve su geçişini bozmaması gerekmektedir. Bir ekosistemde, bütün önlemler alınsa ve iyileştirmeler yapılsa bile kurulacak olan herhangi bir tesisin, ekosisteme ve dolayısı ile orada yaşayan canlılara olumsuz etkilerde bulunması kaçınılmazdır. Burada esas olan, bu etkilerin kabul edilelebilir seviyelere indirgenebilmesidir. Özellikle hassas bir ekosistemde, ancak, muhtemel olumsuz etkilerin kabul edilebilir seviyelere indirgenebilmesi halinde, herhangi bir yapı ve tesisin kurulmasına onay verilebilir. Gerekli inceleme ve araştırmalar neticesinde, Alakır II HES Projesi kapsamında alanda yapılacak olan ilgili yapı ve tesislerin, sucul hayat bakımından yukarıda belirtilen önlemlerin alınması ve iyileştirme çalışmalarının yapılması halinde, balıklar başta olmak üzere bütün sucul ekosistemi kabul edilebilir bir oranda etkileyeceği, türlerin bu alandaki devamlılıklarını tehlikeye düşürmeyeceği sonuç ve kanaatine varılmıştır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi kapsamında alanda olan ilgili yapı ve tesislerin, birçok yaban hayatı (kuş, memeli, balık, sürüngen ve amfibi) türüne ev sahipliği yapan bu alanı çok fazla olumsuz etkilememesi ve yapacak olduğu muhtemel olumsuz etkilerin kabul edilebilir seviyelere indirgenebilmesi için gerekli önlemlerin alınması ve iyileştirme çalışmalarının yapılması gereklidir. III.a.3. Jeolojik özellikler İnceleme alanı Batı Toroslar da, Antalya Körfezi batısında Kumluca ilçesinin kuzeyinde Toros kuşağı içinde bulunmaktadır. Kuzeyden Beydağları, güneyden Akdeniz ile çevrilidir. Toroslar da MTA tarafından yılları arasında yapılan çalışmalar sonucunda bir jeolojik model belirlenmiştir. Bölgedeki kaya birimlerinin bir kısmı otokton, bir kısmı da allokton konumludur. Otokton konumlu olanlar; Beydağları otoktonu, allokton konumlu olanlar ise Antalya, Likya ve Yeşilbarak napları olarak bilinirler. Tüm bu birimlerin üzerine Orta Miyosen Kuvaterner aralığında çökelmiş kayaçlar, bölgenin neootokton örtü birimlerini oluşturur. 46

59 TRİYAS ORTA - ÜST ALAKIRÇAY GURUBU MESOZOYİK JURA - KRETASE ÜSTKRETASE KIRKDİREK SENOZOYİK KUVATERNER ÜST SİSTEM SİSTEM KAT FORMASYON SİMGE LİTOLOJİ ADO MADENCİLİK ELEKTRİK Stratigrafi; proje alanı ve yakın çevresinde yer alan formasyonlar yaşlıdan gence doğru gösterilmekte olup, Şenel,M (MTA) dan alınan Stratigrafi kolon kesiti Tablo 11 de verilmiştir. Tablo 13: Proje Alanının Genelleştirilmiş Stratigrafik Kolon Kesiti Qym Yamaç Molozu (Qym) : Bloklu, çakıllı, kumlu, siltli kil Qal Alüvyon (Qal) : Bloklu, kumlu, killi çakıl KEÇİLİ Küd Keçili Fm (Küd) : Ofiyolit kırıntılı kumtaşı,kiltaşı,marn, killi kireçtaşı Küdp Pillow Lav (küdp) : Yastık yapılı spilitleşmiş bazaltlar Kuds Yeşil kayaçlar (kuds) : Serpantinit,harzburgit,dunit,gabro ALT KRETASE TEKE DAĞI Jkt Kireçtaşı (Jkt) : Resifal kçt,dolomitik kçt,dolomit Tr Alakırçay Gurubu (Tr) : Ayırtlanamamış bazalt,radyolarit çört,plaket kireçtaşı karmaşığı Trp Plaket Kireçtaşı (Trp) : Plaket görünümlü kireçtaşı Trgü Radyolarit çört (Trgü) : Radyolarit,çört ve şeyl 47

60 Alakırçay Gurubu (Tra): Bitkili kumtaşı, şeyl, yastık yapılı spilit, spilitleşmiş bazalt, radyolarit, çört ve mikritlerden oluşur. Bu kaya türleri yanal ve düşey yönde birbirleri ile giriklik gösterir. Alakırçay gurubu aşırı kıvrımlanma ve faylanma nedeni ile çok fazla karışmış ve kaotik bir yapı kazanmıştır. Bu nedenle birimleri birbirinden ayırmak çok güçtür Birim içinde egemen kaya türüne göre yer yer Tesbihli, Gökdere, Karadere ve Çandır formasyonu olarak ayırtlanmıştır. Proje alanı içinde kaya türlerine göre plaket kireçtaşları (Trp) ve radyolarit, çört (Trgü) olmak üzere iki birim ayırtlanmıştır. Plaket Kireçtaşları (Trp): Plaket görünümlü, mikrit ve çörtlü mikritlerden oluşan birim Alakırçay napında yaygın olarak bulunur ve Alakırçay gurubunun tabanını oluşturur. Birim kızıl, yeşil, gri, kirli sarı, radyolarit, çört ve şeylerden oluşur. Birim içerisinde yer yer kırmızı renkli kireçtaşları bulunur. Birim yanal ve düşey yönde Tespihli, Çandır ve Karadere formasyonları ile giriklik gösterir. Kalınlığı m arasında değişir. Radyolarit ve çörtler (Trgü): Formasyon bazik volkanitlerle temsil edilir. Birim koyu kahve, koyu yeşil, yeşilimsi siyah kızıl renkli yastık yapılı alkelen özellikte bazalt split ve spilitleşmiş bazaltlardan oluşur. Yer yer tabakalı çört ve şeylleri içerir. Formasyonun yoğun kaya türünü bazaltlar oluşturur. Tekedağı Formasyonu (Jkt): Birim orta kalın tabakalı, bej, krem, kirli sarı, kirli beyaz renkli neritik kireçtaşlarından oluşur. Bazı alanlarda altta dolomitler veya mercanlı kireçtaşlarını kapsar. Üstte dolomit ve dolomitik kireçtaşları görülebilir. Birim Liyas yaşında olup kıyı ötesi platformlarda çökelmiştir. Kırkdirek formasyonu (Kk): Serpantinit bir hamur içerisinde, değişik boyutta halobialı kireçtaşı, bitkili kumtaşı, şeyl tabakalı çört,radyolarit, bazik volkanit, gabro,diyabaz vb. bloklar kapsar. Pillow lav (Küdp) ve yeşil kayaçlar (Küds) olmak üzere iki birimden oluşmaktadır. Keçili Formasyonu (Kud): Bloklu flişle temsil edilen formasyon Antalya naplarını oluşturan tüm yapısal birimlerde bulunur. Tabanında kırmızı, pembe, yeşil ve sarı renkli radyolarit çört ve şeylleri kapsar. Üstte ofiyolit kırıntılı kumtaşı, kiltaşı, silttaşı, marn kumlu killi kireçtaşları bulunur. Daha üstte ise Antalya naplarına ait olistolitler içeren olistostrom seviyesi ile sonlanır. Birim Alakırçay napını oluşturan yapısal birimler üzerinde uyumsuz olarak bulunur. Tabanında bazı alanlarda bol ofiyolit kırıntılı kumtaşı, konglomera silttaşı, bazı alanlarda ise çörtlü mikritler bulunur. Keçili formasyonu Üst Kampaniyen-Maestrihtiyen yaşlıdır. Birim yatay hareketlerin etkin olduğu havza ortamında çökelmiştir. 48

61 Alüvyon (Qal): Alakır Çayı vadisi boyunca nehir yatağı içinde çeşitli boyutta kireçtaşı, radyolarit, kuvarsit ve çört gibi kayaçlardan türemiş kum çakıl ve bloklardan oluşur. Alakır Barajı mevkiinde hidrolik eğimin az olması nedeniyle alüvyon kalındır. Proje alanının 30 km kadar akış aşağısında DSİ tarafından yapılmış olan Alakır Baraj yerinde alüvyon kalınlığı 40 m olarak saptanmıştır. Yamaç Molozu (Qym) : Yamaç molozları; birimlerin ayrışma ve mekanik parçalanması sonucunda yerinde oluşmuş, gravite veya yağış sonrası ani sellenme ile yamaç aşağıya inerek eğimin azaldığı alanlarda birikmişlerdir. Kötü boylanmış çakıllı, kumlu kil, yer yer bloklar, genellikle birbirleri ile temassız ince malzemeyle birlikte bulunur. III.a.4.Hidrojeolojik Özellikler Proje kapsamındaki yapı yerlerinde yüzeyleyen Keçili, Kırkdirek formasyonları ile Alakırçay Gurubuna ait birimler ilksel olarak geçirimsiz kayalar olup, akifer özelliği taşımamaktadır. İnceleme alanı içinde kaynak bulunmamaktadır. III. a.5. Doğal Afet Durumu III.a.5.1.Depremsellik Şekil 3: Proje Yerini Gösterir Deprem Haritası 49

62 Proje sahası, 1997 Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasına göre ikinci derece deprem bölgeleri içinde yer almaktadır. Proje sahasına en yakın fayın kuş uçumu mesafesi 68 km dir. III.a.5.2. Sel Baskını Şekil 4: Proje sahası etrafındaki diri fayları gösterir harita Kumluca İlçesinde yağışlar yağmur şeklinde olup, kış ve bahar aylarında yağış miktarı fazladır. Yağış miktarının fazla olması, dere yataklarındaki mevcut su miktarının hızla artmasına ve suyun yatağından taşarak çevredeki geniş düzlük ve çukur alanlara yayılmasına neden olmaktadır. İlçe özellikle kış aylarında sel baskınlarına sık maruz kalabilmektedir. Ayrıca proje sahasında Alakır Çayı taşkın özellikli olduğu için taşkınlar meydana gelmekte ve yağış olaylarında da ormanda ağaçların yapraklarının dökülmesi gibi organik artıklar ile oluşan ölü örtü giderek ayrışıp, humuslaşmakta ve üst toprağa karışmaktadır (Ah-Horizonu). Humus ve humusun ayrışması ile oluşan kolloid organik bileşikler toprağı kırıntılandırmakta ve gözenek çaplarının genişlemesini sağlamaktadır (> 50 μm). Yağış suları da bu iri gözeneklerden hızla sızarak anakayanın (kireç taşının) çatlak sistemine ulaşmaktadır. Ormanın tahrip edildiği yamaçlarda ise toprağın organik maddesi devam ettirilemediği için gözenekler daralmakta, yağış suları toprağa sızamamakta, yüzeyden akışa geçmekte ve sellere dönüşmektedir. Alakır Havzası nın dik yamaçlarında ormanların varlığı toprakları ve yağış/akış düzenini koruduğu gibi vadideki tarım alanlarını da sellerden ve sellerle taşınan materyallerden korumaktadır. 50

63 III.a.5.3. Heyelan Proje sahasının bulunduğu Kumluca ilçesinde, kış ve bahar aylarında aşırı yağış görülmektedir. Yağmur sularının toprağa sızması sonucunda likit hale geçen üst tabaka çekim gücüyle toprak kütlesini aşağıya doğru kaydırmaktadır. Bu nedenle ilçede heyelan olayları görülmektedir. Faaliyetin gerçekleştirilmesi planlanan proje sahası, erozyon ve heyelan tehlikesi içermektedir. III.a.6. Toprak, Su, Hava III.a.6.1.Toprak İlçe merkezinin bulunduğu zemin, Alakır Çayı ile Gavur Deresinin dağlardan sürükleyip getirdiği alivyonlu bir ovadır. Yer yer çakıl, kum ve toprak katmanlarından oluşmuş olan bu ovanın oluşumu yenidir. Dağ köylerinde ise eğimli ve hafif taşlı, fakat genellikle verimli bir toprak yapısı mevcuttur. Alakır Havzasının bulunduğu alanda ise dağlık araziyi oluşturan kireç taşlarının asitleşmiş yağmur sularında erimesi sonucunda oluşan kalsiyum bikarbonat ile kalsiyum bisülfat yıkanıp gitmiştir. Geriye kireç taşının içinde az miktarda bulunan katık maddeleri ve killer kalmıştır. Kil ve diğer katık maddeleri topraklaşmıştır. Katık maddeleri az olduğu için kireç taşlarının erimesi ile oluşan topraklar da sığdır. İklimin daha sıcak ve nemli olduğu alt ve orta kızılçam kuşaklarında Kırmızı Akdeniz Toprağı (Terra rosa) oluşmuştur. İklimin daha soğuk ve kışların karlı olduğu sedir kuşağında ise kireçli Esmer Orman Toprağı oluşmuştur. Esmer orman toprağında kil minerallerinin sızıntı suları tarafından üst topraktan, alt toprağa taşınması sonucunda da Solgun Esmer Orman Toprağı gelişmiştir. Orman kuşağındaki topraklar binlerce yıldan beri oluşmuş, gelişmiş ve orman tarafından korunmuşlardır. Bu sebeple ormanların altındaki kireç taşı toprakları derindir. Ormanların tahrip edildiği arazideki topraklar taşınmış, sığlaşmış ve çok taşlı topraklara veya arazi kayalığa dönüşmüştür Bazı yerlerde taşınan toprağın içindeki taşlar yüzeyde tabaka halinde kalmışlar ve erozyon kaldırımı oluşturmuşlardır. Orman üstü kır kuşağındaki toprakları erozyondan koruyacak bitki örtüsü tek veya çok yıllık otlardır. Geçmiş yıllardaki yoğun otlatma kır kuşağındaki otların tüketilmesine, toprağın taşınmasına sebep olmuştur. Kır kuşağındaki topraklar taşlı A/C horizonlu Rendsina toprakları ile kireç taşı ham topraklarıdır (Sierozem). Arazinin hafif eğimli kesimlerinde erozyon kaldırımı oluşmuştur. Dik yamaçlarda ise gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkları ve don olayları ile parçalanan (kağşayan) kireç taşları aşağı doğru kar ile sürüklenerek kağşakları oluşturmuştur. Derenin eski yatağı Alakır Çayı nın taraçalarında ve şimdiki vadisinde açığa çıkan peridotit ve serpantinler de taşlı, orta derin, killi topraklar vermişlerdir. Ormanın korunduğu yerlerde bu topraklar derindir. Ormanın tahrip edildiği dik yamaçlarda aşınıp, taşınmışlar, sığlaşmışlar veya anakaya yüzeye çıkmıştır. Alakır Çayının eski yatağından kalan taraçalar ile bugünkü yatağında düzce alanlarda ve dere kavşaklarında birikmiş olan çakıllı, kumlu materyaller de giderek topraklaşmışlardır. Günümüzde bu topraklarda meyvacılık ve seracılık yapılmaktadır. 51

64 Kumluca Ovasını oluşturan alüvyonlardan ham topraklar veya A/C horizonlu topraklar oluşmuştur. Kumluca Ovası nın eski sığ bataklık/sazlık alanlarındaki bitki artıkları su altı ortamında humuslaşarak çakıllı, kumlu mil materyalinin topraklaşmasını sağlamıştır A/C horizonlu topraklar). Bataklık ve sazlıkların kurutulması ile eskiden oluşmuş ıslak humus ta ayrışıp yok olmuştur. Bu topraklar da meyvalıklara dönüştürülmüş veya üstünde seralar kurulmuştur. Alüvyonların bataklık/sazlık olmayan kesimlerinde kuraklığa dayanıklı sığ köklü bitkiler ile köklerini derindeki taban suyuna ulaştırabilen çınar ağaçları gelişmiştir. Bu çakıllı, kumlu ham materyaller de giderek sulu tarım alanlarına dönüştürülmüştür. III. a.6.2. Su Şekil 5: Türkiye Toprak Grupları Haritası Proje sahası ve civarındaki en önemli su kaynakları; Alakır Çayı ve bu çayın kuzedoğusunda yer alan Ağva Çayı ile Boğaçayın kolları olan Çandır Çayı ve Doyran Çayı dır. Batıda ise Başgöz Çayı, Demre Çayı ve Eşen Çayı ile kolları bulunmaktadır. Bu projede kullanılacak olan su kaynağı Alakır Çayı dır. Projenin ana su kaynağı Alakır Çayı; Gökgedik Tepesinden doğmaktadır. Güneyde Büyükalan Köyü ne kadar 14 km kuzey-güney istikametinde akarken birçok kaynaktan beslenmektedir. Dereköy den sonra sağ şeritten Gökdelen Dere ve sol şeritten Çalıkçayır Dere ile birleştikten sonra Alakır Çayı adını alır ve daha sonra sol şeritten Kızılsınır Deresi ile birleşir. Alakır Çayı, bu bölgeden yaklaşık 5 km kuzeydoğugünetbatı istikametinde aktıktan sonra Karaağaç Kaynakları ile birleşir. Alakır Çayı na Karaağaç Kaynakları ndan sonra 7 km lik bölümde sadece Kuzca Köyü cıvarında birkaç kaynak ile ve sol şeritten Koca Dere ile birleşmektedir. Daha sonra sırasıyla; Kurban pınarı, Köprülü pınar, Gönençayı, Kuvvettaş Dere, Gödeneçay, Pazarcık Dere, Çaltı Dere ve Balıklarçayı en son olarak da Koca çayı suları ile birleşmektedir. Bu noktadan sonra dereboğazı denilen dar ve uzun vadiden ovaya ulaşır ve yatakta geniş ve derin bir alüvyon tabakası baraja kadar 52

65 devam eder. Alakır Çayı, eskiden Hasyurt'un batısından denize dökülen çay, ovaya ulaştığı yerde Romalılardan kalma Kırkgöz Kemeri'nin (köprüsü) gözlerinin dolarak bir set vazifesini görmesi sonucunda yatak değiştirerek doğuya yönelmiştir ve günümüzde barajdan 16 km sonra Kumluca ve Finike ilçeleri arasından Göksu'yun yatağından denize dökülmektedir. Çok uzun bir nehir olmayan Alakır çayı 60 km uzunluğunda havzası çok dar bir dere olmasına rağmen kaynağını yüksek dağlardan ve kuvvetli pınarlardan aldığı için güçlüdür. Kış ve ilkbahar aylarında özellikle yağmurlardan sonra epey kuvvetli bir nehir görüntüsü alır. Yaz aylarında ise beslendiği kuru dereler nedeniyle basit bir çay görüntüsü alır. Alakır çayının Dereboğazı'na girdiği noktada sulama ve taşkından koruma amacıyla bir baraj kurulmuştur. Proje alanındaki bütün yer altı suyu menşeini buraya yağan yağmurlar oluşturmakta olup başka bir havzadan geldiği tahmin edilmemektedir. Yağmur sularının meydana getirdiği yer altı suyu miktarı azdır ve yörede genellikle içmesuyu olarak değerlendirimiştir. Proje alanında büyük debide yer altı suyu bulunmamaktadır. Projedeki Sualma Yapısı ile HES arasında, projeli bir sulama olmadığından sulamadan dönen su olmayacaktır. Proje nehir tipi ve enerji amaçlı olduğundan sualma yapısından alınarak santrala götürülen su, tekrar çıkışta yatağa verilmektedir. Bu nedenle projeye olumsuz bir etkisi olmayacaktır III. a.6.3.hava Kumluca İlçesinde ortalama hava sıcaklıklarının yüksek olması ve nem miktarının fazla olması olası hava kirliliği etkisini de azalmaktadır. Akdeniz ikliminin de etkisi ile kış aylarının çok soğuk geçmemesi ısınmadan kaynaklanan emisyon miktarını da önemli derecede etkilemektedir. Proje sahasının bulunduğu bölgede sanayi kuruluşlarının azlığı nedeniyle, endüstriyel faaliyetler sonucu oluşan emisyonların düşük olması beklenmektedir. Proje sahasının, dağlık, ormanlık alan içerisinde bulunması, faaliyetin prosesi gereği emisyon kaynağının bulunmaması dolayısı ile yöre etrafında ve civardaki yerleşim yerlerinde de hava kirliliği söz konusu değildir. Gerçekleştirilmesi planlanan Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinde, proses gereği emisyon kaynağının bulunmamakta ve dolayısıyla yöre etrafında ve civardaki yerleşim yerlerinde hava kirliliği oluşturması söz konusu değildir. III. a.7. İklimsel Faktörler (Atmosferik Koşullar) Proje alanının güneyinde yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı olan Akdeniz iklimi hüküm sürmektedir. Ancak iç kesimler, karasal iklime geçiş bölgesi olduğundan proje sahası Kuzeyinde yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı kara iklimi görülmektedir. İlçe merkezin de kar yağışı görülmezken Altınyaka, Gölcük, Kuzca, Büyükalan ve Dereköy gibi yüksek yerlere kış aylarında kar yağışına rastlanmaktadır.cephesel yağışlar kış ve sonbahar aylarında etkili olmaktadır. 53

66 Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi yağış alanı içerisinde meteoroloji istasyonu bulunmamaktadır. Proje alanı civarında; DMİ tarafından işletilen Kemer, Kumluca, Finike, Elmalı, Gölova ve DSİ tarafından işletilen İmecik, Gökbük meteorolojı istasyonları bulunmaktadır. İmecik, Gökbük 1994 yılında, Gölova 1997, Kumluca 1992, Kemer 1989 ve Altınyaka 1984 yıllarında kapatılmıştır. Proje sahasında etkili yağışlar cephesel yağışlardır. Cephesel yağışlar, kış ve sonbahar aylarında etkili olmaktadır. Bölgenin orografik durumu, yağış getiren hava hareketlerinin iç kısımlara kadar girmesine müsaade etmemektedir. Genel olarak Akdeniz kıyı şeridinde oraj hadisesi ve oroğrafik sağanaklar fazla görülmektedir. Sıra dağların bulunduğu yerlerde dağ yamaçları; şiddetli sağanak yağışları alırken, vadiler ise bu etkiden nispeten uzaktır. Bu özellik, Toroslara kama gibi saplanan vadilerin çoğunda görülmektedir. Yağışların büyük bölümü sonbahar ve kış aylarında düşmektedir. Proje sahasının en yağışlı ayları Kasım, Aralık, Ocak, en kurak ayları ise Temmuz, Ağustos ve Eylül dür. Yörede deniz etkisinde kalan kısımlar, oldukça yüksek yağış almaktadır.bu kesimler Akdeniz ikliminin etkisi altındadır.ancak, Toroslara Güney-Kuzey istikametinde bir kama gibi sokulan kısımlarda ise Kara İklimi görülmekte olup, yağış değerleri oldukça düşüktür. Proje alanı ve çevresine kışın yağan karın taşkınlara etkisi yoktur. Ancak, ilkbaharda kaynakların beslenmesine katkısı vardır. Kumlucada yıllık ortalama sıcaklık yaklaşık C civarında iken en sıcak ay olan Temmuz ayı ortalaması C civarında, en soğuk ay olan Ocak ayı ortalaması ise 8-11 Ccivarındadir. Yöreye en fazla yağış Ocak ayında, en az yağış ise Ağustos ayında düşmektedir. Nem oranının fazla olduğu yörede Şubat-Mart ayları en nemli aylardır. III. a.8. Mülkiyet Durumu Faaliyet sahasının büyük bir bölümü orman alanı olup Orman Genel Müdürlüğü nün hüküm ve tasarrufu altındadır. Orman arazisinden geçecek açık beton / kapalı CTP boru alternatifli iletim kanalı ile santral binasına ilişkin izinler, ADO Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından Orman Genel Müdürlüğünden alınacak olup, ,48 m 2 lik alan için ön izin çalışmaları devam etmektedir. III. a.9. Mimari ve Arkeolojik Miras Kumluca İlçesinde Olympos, Corydella, Rhodiapolis, İdebessiois, Gagae gibi önemli antik kentler bulunmaktadır. Özellikle, Olympos çok fazla yerli ve yabancı turist tarafından ziyaret edilmektedir yılında bu antik şehirde yapılan çalışmalar ve ortaya çıkarılan tarihi eserler, yörenin tarihi ve turistik değerini daha da artırmıştır. Kumluca İlçesinin sahil şeridi 30 km dir. Bu sahil şeridinde Çavuşköy Kasabası'ndaki Adrasan koyu ile Olympos koyu; otel, motel, pansiyon ve restoranları ile yerli ve yabancı turistlere hizmet vermektedir. Mavikent Kasabası Karaöz Koyu'nda ise, tatil siteleri bulunmaktadır. Mavikent beldesi ile Finike ilçe sınırı arasındaki sahil şeridi, şu anda sadece yöre halkı tarafından inşa edilmiş ahşap evler (obalar) ile iskân edilmiştir. 54

67 Ancak, Mavikent ve Beykonak sahillerinde tatil siteleri inşaatları yapımı da devam etmektedir. Kumluca İlçesinde bulunan Rhodiapolis antik kentinin kazı çalışmaları devam etmekte olup; Amfi tiyatro bölümünün büyük kısmı ortaya çıkarılmıştır. Antalya Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından tarih ve 2109 sayılı yazı ile proje sahası için 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kanunu açısından herhangi bir sakınca bulunmadığı tespit edilmiştir. (Ek 13) III.a.10. Peyzaj Özellikleri Proje sahasının büyük bir bölümü kamu mülkiyetindeki ormanlık alan içerisinde yer alacaktır. Proje sahası özelinde detaylı peyzaj düzenlemelerine gereksinim duyulmayacağı düşünülmektedir. III.a.11. Arazi Kullanım Durumu Kumluca İlçesinin alanı ha olup, bu alanın % 13,57 si ( ha) tarım alanı olarak kullanılmaktadır. Orman, çalılaştırılmış orman ve fundalıkların alanı % 47,92 ( ha), çayır mera otlak alanı % 6,21 (7 776 ha), Tarımdışı arazi alanı % 31,90 ( ha), su yüzeyi (Alakır Barajı) 504 ha alanı kaplamaktadır. Alakır Havzası ndaki tarım alanlarının ha lık bölümünün Kumluca Ovası nın geniş alüviyal arazisinde yer aldığı, Dere vadilerinde ve vadi yamaçlarındaki taraçalarda da ha lık tarım alanı bulunduğu anlaşılmaktadır. III.a.12. Hassasiyet Derecesi Ek-V deki Duyarlı Yöreler Listesi (sulak alanlar, kıyı kesimleri, dağlık ve ormanlık alanlar, tarım alanları, milli parklar, özel koruma alanları, nüfusça yoğun alanlar, tarihsel, kültürel, arkeolojik, vb. önemi olan alanlar) dikkate alınarak doğal çevrenin değerlendirilmesi: 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları, Alakır Havzası, batı kesiminde Dibek Tabiatı Koruma Alanı(550 ha), doğu kesiminde Beydağları Milli Parkı(34452 ha) ve vadinin kuzeydoğu kesminde de Termessos Milli Parkı(6702 ha) bulunmaktadır. Proje sahası milli parklar ve özel koruma alanları içerisinde yer almamaktadır. 55

68 b) 3167 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman Bakanlığı nca belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları, Alakır Havzası, batı kesiminde Sarıkaya Yaban Hayatı Geliştirme Sahası(40398 ha) ve vadinin kuzeydoğu kesimlerinde de Sivridağ Yaban Hayatı Geliştirme Sahası(8127 ha) bulunmaktadır. Proje Sahası, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman Bakanlığı nca belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları ndan değildir. c) 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. maddesinin a - Tanımlar bendinin 1.,2.,3. ve 5. alt bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 3386 sayılı kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, Proje sahası sit ve koruma alanı olarak tanımlanan alanlar içinde kalmamaktadır. d) 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları, Proje sahası 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları içinde kalmamaktadır. e) 4/9/1988 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17.ci ve 1/7/1999 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Yönetmelikle değişik 18.,19. ve 20. maddelerinde tanımlanan alanlar, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 16. maddesi içme ve kullanma suyu temin edilen yüzey sularla ilgili kirletme yasaklarını içermekte olup 17, 18, 19 ve 20 maddelerinde koruma alanlarında uyulması gerekli kısıtlamalar ve genel ilkeler yer almakta ve her kaynak için özel hükümler belirleninceye kadar genel hükümler geçerli denilmektedir. Proje sahası Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin sınırladığı maddeler dâhilinde kalmamaktadır. f) 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri olarak tespit ve ilan edilen alanlar, Proje sahası Özel Çevre Koruma Bölgeleri olarak tespit ve ilan edilen alanlar içinde kalmamaktadır. g) 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, Proje sahası 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar dâhilinde kalmamaktadır. 56

69 h) 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince orman alanı sayılan yerler, Faaliyet sahasının büyük bir bölümü orman alanı olup kamu mülkiyetidir. Dolayısı ile faaliyet sahası 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince orman alanı sayılan yerler kapsamındadır. i) 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, Proje sahası kıyı kesiminde yer almamakta olup; 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlardan değildir. j) 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, Proje sahası zeytin alanları içinde yer almamakta olup; 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlardan değildir k) 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, Proje sahası mera alanları içinde yer almamaktadır. l) Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar, İl sınırları içerisinde tesbit edilen sulak alanlar: Karataş ilçesinde bulunan Akyatan, Ağyatan ve Tuzla Gölleri, Yumurtalık ilçesinde bulunan Yumurtalık Lagünleridir. Ancak; İlimiz sınırlarında Ramsar Sözleşmesi kapsamında sulak alan bulunmamaktadır. Proje sahası Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar tanımında kalmaktadır.. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20/2/1984 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları, Proje sahası ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar kapsamında kalmamaktadır. b) 12/6/1981 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, Proje sahası Barcelona Sözleşmesi uyarınca korumaya alınan alanlar kapsamında kalmamaktadır. 57

70 ı) 23/10/1988 tarihli ve sayılı Resmi Gazete!de yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol gereği ülkemizde Özel Koruma Alanı olarak belirlenmiş alanlar, Proje sahası 23/10/1988 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol gereği Özel Koruma Alanı olarak belirlenmiş alanlar dahilinde kalmamaktadır. ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit listesinde yer alan alanlar, Proje sahası, tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit listesinde yer alan alanlar içinde kalmamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, Proje sahası kıyı kesiminde yer almamakta olup; Cenova Deklarasyonu nun 17. maddesinde yer alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlardan değildir. c) 14/2/1983 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, Proje sahası Kültürel Miras ve Doğal Miras statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar dahilinde kalmamaktadır. d) 17/05/1994 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar. Proje sahası RAMSAR Sözleşmesi uyarınca koruma altına alınmış alanlar içinde kalmamaktadır. 3. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tesbit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar v.b.) Proje sahası Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar içinde yer almamaktadır. 58

71 b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı, Proje sahası Tarım Alanları içinde kalmamaktadır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler, Sulak alanlar, doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suları durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde altı metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan bütün sular, bataklıklar, sazlıklar olarak tanımlanmaktadır. Ancak, proje sahası sulak alanlar tanımına girmemektedir. d) Göller, akarsular, yer altı suyu işletme sahaları, Proje sahası Alakır Çayı mecrası içerisinde kalmaktadır. e) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar, Proje sahası Bilimsel araştırmalar için önem arz eden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar dâhilinde kalmamaktadır. BÖLÜM IV. PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER IV. 1. Önerilen Projenin Aşağıda Belirtilen Hususlardan Kaynaklanması Olası Etkilerin Tanıtımı IV.1.a. Proje için kullanılacak alan Proje için kullanılacak alan, çevirme yapısı için 50x50 m, İletim kanalı için 15x3 425 m,yükleme havuzu için 40x60 m,cebri boru için 340x10 m ve santral binası için 30x30 m, HES için 30x 30 m olmak üzere yaklaşık 0,062 km 2 alan kullanılacaktır. 59

72 ,58 m 2 lik proje sahasının Orman Bölge Müdürlüğü nden ön izin işlemleri devam etmekte olup, Orman Bölge Müdürlüğü nün kesimini uygun gördüğü ağaçlar kesilerek gerekli yapılar yapılacaktır. Orman Bölge Müdürlüğü nün denetiminde yapılacak olan çalışmalar neticesinde, Bölge Müdürlüğü nün amanejman ve meşçere haritalarında da belirtilen ve önceden planlama yapılarak kesim için ayrılan alanda 501 ağaç kesilerek proje çalışmaları yürütülecektir. (Ek 10) Kesin projelerin hazırlanması safhasında, teçhizatla ilgili teknik şartnameler, kamulaştırma işlemleri ile ilgili çalışmalar ve inşaat ihalesi hazırlıkları yapılacak, gerekli prosedürlerin tamamlanmasından sonra bu işlemler bitirilerek hem teçhizat siparişi verilecek hemde inşaat işlerine başlanılacaktır. IV.1.b. Doğal Kaynakların Kullanımı Doğal kaynak olarak sayılabilecek en önemli kaynak, faaliyetin gerekleşeceği sahadır. HES tesislerinin kurulacağı alanın ÇED sürecini tamamlanmasına müteakip, EPDK tarafından kamulaştırma işlemleri tamamlanacaktır. Enerji amaçlı ve nehir tipi HES olarak gerçekleştirilecek bu tesislerin su depolaması olmayacağı için enerjide kullanılacak olan sular tekrar dere yatağına bırakılacağından projenin olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi inşaasında ihtiyaç duyulacak m 3 beton için, proje sahası kuzeybatısında yer alan taş ocağından malzeme temin edilecektir. Malzeme ocağından temin edilecek malzeme, 60 m³/saat kapasiteli kırma eleme tesisinde boyutlandırıldıktan sonra 80 m³/saat kapasiteli hazır beton tesisinde, hazır beton haline getirilecektir. Bahsi geçen 3 faaliyet aynı noktada, Alakır Ive II Regülatörü ve HES projeleri için ortak kullanılacak olup, inşaat faaliyetlerinin tamamlanması sonrasında kırma eleme ve hazır beton tesisi kaldırılacaktır. 60

73 Resim 4: Malzeme temin edilecek alan Tablo 14: Malzeme alanı özellikleri ALAN ADI Taşıma Mesafesi (m) Yol Durumu Ocaktan alınacak malzeme miktarı (m 3 ) Taş ocağı 1,5 km Stabilize

74 Tablo 15: Taş ocağı malzeme sahası koordinatları MALZEME SAHASI NoktaNo Y X NoktaNo Y X Faaliyet sahasına yakın mesafede elektrik hattı bulunmakta olup, işletme aşamasında elektrik ihtiyacı bu hattan çekilerek karşılanacaktır. Bu işlemlerin tamamlanmasına kadar olan süreçte jeneratör yardımıyla gerekli ihtiyaçlar karşılanacaktır. Personel içme suyu ihtiyacı damacanalar ile kullanma suyu ise en yakın yerleşim yerinden tanker vasıtası ile temin edilecektir. Bir personelin günlük içme - kullanma suyu ihtiyacı ortalama 150 litre olması kabulu ile gerekli olacak su miktarı; İnşaat aşamasında= 25 kişi x 150 lt/gün = lt/gün = 3,75 m 3 /gün, İşletme aşamasında = 7 kişi x 150 lt/gün = 1050 lt/gün = 1,05 m 3 /gün olacaktır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi tesislerinde kullanılacak önemli başkaca bir doğal kaynak olarak, faaliyetin inşası aşamasında kullanılacak akaryakıt sayılabilir. İnşaat sırasında iş makinelerinin çalıştırılması için ihtiyaç duyulacak mazot sahada yakıt tanklarında depolanacaktır. IV.1.c. Kirleticilerin Miktarı (Atmosferik Koşullar İle Kirleticilerin Etkileşimi) Çevreye Rahatsızlık Verebilecek Olası Sorunların Açıklanması ve Atıkların Minimizasyonu Gerçekleştirilmesi planlanan HES tesisinin tipik karakteristiği gereği, inşaat döneminde yapılacak hafriyat ve inşaat işlemleri sonucunda ve bu işlemleri gerçekleştirecek personelden kaynaklı atık oluşması beklenmektedir. 62

75 IV.1.c.1.Katı Atıklar İşletme döneminde ise; bu tarz projelere has bir karakteristik olarak, projeden kaynaklı bir atık oluşmayıp, sadece projenin işletilme döneminde çalışacak personel kaynaklı atık oluşumu söz konusudur. Regülatörden hemen sonra yapılması planlanan çökeltim havuzu küçük çaplı danelerin tutulmasını ve bu havuzda çökelmesini sağlayacak şekilde planlanmıştır. Bahsedilen çökeltim havuzu çay yatağından açık beton / kapalı CTP boru alternatifli iletim kanalına aktarılabilecek dere malzemesini (kum-çakıl) tutacak, işletmenin çalışma prensibi açısından arıza oluşturması muhtemel durum ortadan kaldırılmış olacak, ayrıca; dere malzemesi doğaya tekrar kazandırılabilecektir. Bu sebeple, katı atık olarak nitelendirmeyeceğimiz dere malzemesi (kum-çakıl), doğal dere malzemesi olduğu için yatağa bırakılacaktır. Projenin inşaatı ve işletme aşamasında personel kullanımından kaynaklı evsel katı atık oluşumu söz konusudur. Projenin inşaat aşamasında 25 kişi, işletme aşamasında da 7 kişi çalışacağı öngörülmektedir. İnşaat Döneminde Oluşacak Katı Atıklar Oluşacak katı atık miktarı = Katı atık üretim miktarı x Nüfus Nüfus = 25 kişi Katı atık üretim miktarı = 1,34 kg/kişi-gün Oluşacak katı atık miktarı = 25 kişi x 1,34 kg/kişi-gün = 33,5 kg/gün katı atık oluşacaktır. Kaynak: ( İşletme Döneminde Oluşacak Katı Atıklar Oluşacak katı atık miktarı = Katı atık üretim miktarı x Nüfus Nüfus = 7 kişi Katı atık üretim miktarı = 1,34 kg/kişi-gün Oluşacak katı atık miktarı = 7 kişi x 1,34 kg/kişi-gün = 9,38 kg/gün katı atık oluşacaktır. Kaynak: ( İşletme aşamasında personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar, ağzı kapalı konteynırlarda geri dönüşümü mümkün atıklardan ayrı olarak biriktirilecek ve Kumluca Belediyesi çöp konteynırlarına bırakılarak bertarafı sağlanacaktır. Proje sahasında inşaat ve işletme döneminde oluşacak katı atıkların toplanması, biriktirilmesi, muhafaza edilmesi ve bertarafı aşamalarının tamamında, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili tüm hükümlerine riayet edilecektir. 63

76 Proje sahasında, geri kazanımı mümkün olmayan evsel ve endüstriyel nitelikli katı atıklar ise ayrı ayrı özel konteynırlarda biriktirilerek, görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde ağzı kapalı biçimde muhafaza edilerek bertarafı sağlanacaktır. Hafriyat Atıkları İnşaat faaliyeti sırasında her bir ünitede oluşacak kazı ve dolgu miktarı Tablo olarak aşağıda verilmiştir. Tablo 16 : Hafriyat Miktarları Tablosu YAPILACAK İŞ KAZI(M 3 ) DOLGU(M 3 ) Regülatör İletim kanalı Yükleme havuzu Cebri boru Santral Binası TOPLAM Proje kapsamında oluşacak yaklaşık m 3 hafriyat malzemesi projede dolguda kullanılacaktır. Kazı-dolgu farkı = = m 3 kısmı ilgili yönetmeliğe uygun olarak depolanacaktır. Kazı malzemenin fazlası ise hafriyat döküm sahasında depolanacak olup, Hafriyat depolaması için Orman Bölge Müdürlüğünden gerekli izinler alınarak depolanacaktır. (Ek 11) Faaliyetin her aşamasında, tarih ve sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine riayet edilecektir. IV.1.c.2. Sıvı Atıklar Tesiste oluşan atık suyun bertaraf aşamalarında, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanmış olan, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin ilgili maddelerine uyulacaktır. Projede inşaat aşamasında ve işletme döneminde çalışan personel, tüm ihtiyaçlarını mevcut şantiyeden karşılayacak olup, oluşabilecek atıksular personel kullanımından kaynaklanacak atıksular olacaktır. İnşaat Döneminde Oluşacak Sıvı Atıklar Sıvı Atık Miktarı Personel sayısı Birim Atıksu Miktarı Günlük oluşan atıksu miktar = Günlük Atıksu Miktarı x Nüfus = 25 kişi = 150 lt/gün = 25 x 150* = lt/gün = 3,75 m 3 /gün 64

77 İşletme Döneminde Oluşacak Sıvı Atıklar Sıvı Atık Miktarı = Günlük Atıksu Miktarı X Nüfus Personel Sayısı = 7 Kişi Birim Atıksu Miktarı = 150 lt/gün Günlük Oluşan Atıksu Miktarı = 7 x 150* = 1050 lt/gün = 1,05 m 3 /gün olarak hesaplanmaktadır. *Kişi başına kullanılan su miktarı 150 lt/gün kabul edilmiştir. İnşaat ve işletme dönemlerinde personelin kullanımı ile oluşacak evsel nitelikli atık su için proje sahasına, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sızdırmasız fosseptik yapılacak olup, fosseptiğin dolması halinde vidanjörle çekilerek en yakın arıtma tesisine bertarafa gönderilecektir. IV.1.c.3.Tehlikeli Atıklar Proje sahasında araç bakım ünitesi bulunmayacak olup, İnşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerin bakım-onarımları araç servis istasyonlarında yapılması planlanmaktadır. Faaliyet esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. Projenin inşaat aşamasında iş makinelerinin ve işletme aşamasında makine ve teçhizatın küçük çaplı onarımı sonucu oluşması muhtemel, atık filtre, kontamine üstübü, kontamine kişisel koruyucu ekipman atıkları ve kontamine ambalaj gibi tehlikeli atıklar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğin de Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Atık Üreticisinin Yükümlülükleri Madde 9 da belirtilen şartlara riayet edilecek olup, lisanslı firmalara teslim edilerek bertarafa gönderilecektir. IV.1.c.4.Hava Kirliliği Hava kirliliği, projenin inşası aşamasında oluşacaktır. İşletme aşamasında faaliyetten kaynaklanacak hava kirliliği beklenmemektedir. İnşaat aşamasında Projenin inşaat aşamasında oluşacak hafriyat esnasında gerçekleşecek toz, hafriyat çalışması, hafriyatın nakliyesi, depolanması ve dolgu işlemlerinden toz emizyonu ve iş makinelerinden kaynaklanacak egzoz emisyonu sayılabilir. 65

78 Faaliyet sahasında yapılacak kazma işlemlerinde kazılan malzemenin yoğunluğu 2,5 gr/cm 3 olarak belirlenmiştir. Çalışma sırasında alan içinde oluşacak toz emisyonu hesaplamalarında kabul edilen kriterler: Tablo 17: Toz Emisyon Faktörleri Tablosu Yükleme İşleminden Kaynaklanan TOZ EMİSYON FAKTÖRLERİ Boşaltma-Doldurma İşleminden Kaynaklanan Nakliye İşleminden Kaynaklanan Sökme-Kazıma İşleminden Kaynaklanan 0,01 Kg toz/ton 0,01 Kg toz/ton 0,7 Kg toz/km-araç 0,025 Kg toz/ton Kaynak: (Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği,2009) İnşaat aşamasından iş makinelerinin tek vardiya 8 saat olmak üzere günde 2 vardiya halinde toplam 16 saat/gün, ayda 25 gün çalışacağı düşünülmektedir. Aşağıda verilen tabloya inşaat sırasında her bir ünitenin yapım süreleri verilmiştir. Tablo 18: Yapılacak Ünitelerin İnşaat Süreleri İŞİN ADI TOZ OLUŞTURUCU FAALİYET SÜRESİ (AY) Şantiye tesisleri (prefabrik) 1 Yol inşaatı Kazma-yükleme 3 Regülatör, Su Alma Yapısı ve Derivasyon Batardoları Kazma-dolgu-yükleme 3 İletim kanalı Kazma-dolgu 11 Yükleme havuzu Kazma-dolgu 4 Cebri boru ve Santral binası Kazma-yükleme-nakliye 6 Kazma işlemi sonucunda oluşacak hafriyat faaliyet alanının ihtiyaç duyulan yerlerinde değerlendirilecek, fazlası ise uygun depolama alanlarında izin alınarak depolanacaktır. Buna göre, faaliyet esnasında 3 ayrı noktada inşaat işleri gerçekleşeceğinden 3 ayrı noktada oluşacak toz emisyon değerleri hesaplanmıştır. Regülatör, Su Alma Yapısı ve Derivasyon Batardoları Toz Hesabı: Hafriyat miktarı : m 3 x 2,5 gr/cm 3 =150 ton/gün Kazma Emisyon Faktörü : 0,025 kg toz/ton Kazma Sonrası Oluşan Top. Emisyon: 150 ton/gün x 0,025 kg toz/ton = 3,75 kg toz/gün Kazma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi: 3,75 kg toz/gün / 16 saat/gün = 0,23 kg toz/saat Doldurma Emisyon Faktörü : 0,01 kg toz/ton Doldurma Sonrası Oluşan Top. Emisyon: 150 ton/gün x 0,01 kg toz/ton = 1,5 kg toz/gün Doldurma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi:1,5 kgtoz/gün/ 16saat/gün = 0,093 kg toz/saat 66

79 Yükleme Emisyon Faktörü : 0,01 kg toz/ton Yükleme Sonrası Oluşan Top. Emisyon: 150 ton/gün x 0,01 kg toz/ton = 1,5 kg toz/gün Yükleme Sonrası Oluşan Emisyon Debisi: 1,5 kg toz/gün / 16 saat/gün = 0,093 kg toz/saat Toplam Oluşacak Toz Miktarı: Kazma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi Doldurma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi Yükleme Sonrası Oluşan Emisyon Debisi 0,23 kg toz/saat 0,093 kg toz/saat 0,093 kg toz/saat 0,416 kg toz /saat İletim Kanalı Toz Hesabı: Hafriyat miktarı : m 3 x 2,5 gr/cm 3 =1272,72 ton/gün Kazma Emisyon Faktörü : 0,025 kg toz/ton Kazma Sonrası Oluşan Top. Emisyon: 1272,72 ton/gün x 0,025 kg toz/ton = 31,818 kg toz/gün Kazma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi: 31,818 kg toz/gün / 16 saat/gün = 1,98 kg toz/saat Doldurma Emisyon Faktörü : 0,01 kg toz/ton Doldurma Sonrası Oluşan Top. Emisyon: 1272,72 ton/gün x 0,01 kg toz/ton = 12,72 kg toz/gün Doldurma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi:12,72 kgtoz/gün/ 16saat/gün = 0,79 kg toz/saat Toplam Oluşacak Toz Miktarı: Kazma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi Doldurma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi 1,98 kg toz/saat 0,79 kg toz/saat 2,77 kg toz /saat Yükleme havuzu Toz Hesabı: Hafriyat miktarı : m 3 x 2,5 gr/cm 3 = 500 ton/gün Kazma Emisyon Faktörü : 0,025 kg toz/ton Kazma Sonrası Oluşan Top. Emisyon: 500 ton/gün x 0,025 kg toz/ton = 12,5 kg toz/gün Kazma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi: 12,5 kg toz/gün / 16 saat/gün = 0,78 kg toz/saat Doldurma Emisyon Faktörü : 0,01 kg toz/ton Doldurma Sonrası Oluşan Top. Emisyon: 500 ton/gün x 0,01 kg toz/ton = 5 kg toz/gün Doldurma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi: 5 kgtoz/gün/ 16saat/gün = 0,31 kg toz/saat 67

80 Toplam Oluşacak Toz Miktarı: Kazma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi Doldurma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi 0,78 kg toz/saat 0,31 kg toz/saat 1,09 kg toz /saat Cebri Boru ve Santral Binası Toz Hesabı: Hafriyat miktarı : m 3 x 2,5 gr/cm 3 = 66,66 ton/gün Kazma Emisyon Faktörü : 0,025 kg toz/ton Kazma Sonrası Oluşan Toplam Emisyon: 66,66 ton/gün x 0,025 kg toz/ton = 1,66 kg toz/gün Kazma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi: 1,66 kg toz/gün / 16 saat/gün = 0,104 kg toz/saat Yükleme Emisyon Faktörü : 0,01 kg toz/ton Yükleme Sonrası Oluşan Top. Emisyon: 66,66 ton/gün x 0,01 kg toz/ton = 0,66 kg toz/gün Yükleme Sonrası Oluşan Emisyon Debisi: 0,66 kg toz/gün / 16 saat/gün = 0,04 kg toz/saat Doldurma Emisyon Faktörü : 0,01 kg toz/ton Doldurma Sonrası Oluşan Top. Emisyon: 66,66 ton/gün x 0,01 kg toz/ton = 0,66 kg toz/gün Doldurma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi: 0,66 kg toz/gün / 16 saat/gün = 0,04 kg toz/saat Kamyon taşıma kapasitesi : 25 ton / sefer Sefer sayısı : 66,66 ton/gün / 25 ton/sefer = 3 sefer/gün Saha içi sefer uzunluğu : 4000 m = 4 km Toplam alınacak yol : 3 sefer/gün x 4 km = 12 km sefer / gün Nakliye Emisyon Faktörü : 0,7 kg toz/km-araç Nakliye Sonrası Oluş. Top. Emisyon : 12 km sefer/gün x 0,7 kg toz/km-araç = 8,4 kg toz /gün-araç Nakliyede Oluş. Emisyon Debisi : 8,4 kg toz/gün-araç / 16 saat/gün = 0,52 kg toz/saat-araç Toplam Oluşacak Toz Miktarı: Kazma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi Yükleme Sonrası Oluşan Emisyon Debisi Doldurma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi Nakliyede Oluş. Emisyon Debisi 0,104 kg toz/saat 0,04 kg toz/saat 0,04 kg toz/saat 0,52 kg toz/saat-araç 0,704 kg toz /saat 68

81 Toplam Oluşacak Toz Miktarı: Regülatör, Su Alma Yapısı ve Derivasyon Batardoları Toz Hesabı İletim Kanalı Toz Hesabı Yükleme Havuzu Toz Hesabı Cebri Boru ve Santral Binası Toz Hesabı 0,416 kg toz /saat 2,77 kg toz/saat 1,09 kg toz/saat 0,704 kg toz /saat 4,98 kg toz/saat Yukarıda görüldüğü üzere faaliyet alanında gerçekleştirilecek üniteler için hesaplanan toplam emisyon değeri, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Ek.2 de yer alan sınır (baca dışındaki yerlerde toz emisyon sınır değeri = 1.0 kg/saat) değerini aşmaktadır. Bu sebeple yapılan toz modellemesi ekte sunulmaktadır. (Ek 12) Bununla birlikte toz emisyonlarına yönelik yapılan hesaplamalar faaliyetin tamamen kuru ortamda yapıldığı, arazinin düz ve engebesiz olduğu kabulüne dayanmaktadır. IV.1.c.5.Gürültü Kirliliği Projenin gerçekleşmesiyle oluşacak gürültüyü inşaat ve işletmesi aşamaları olarak iki grupta incelersek, en önemli gürültü kirliliğinin inşaat aşamasında oluşacağı, işletme aşamasında faaliyetin gerçekleşmesi esnasında çevre açısından önemli bir gürültü beklenmemektedir. Zira Projede planlanan yatırımın gerçekleştirilebilmesi için, teknolojinin son ürünleri olan makine ve bilgisayar destekli sistemler kullanılacaktır. Projenin inşaat aşamasında, kullanılacak iş makinelerinden kaynaklanacak gürültü aşağıda hesaplanmaktadır. Tablo 19: İnşaat Aşamasında Gürültü Kaynakları ve Ses Gücü Seviyeleri Gürültü Kaynağı Lw Ses Gücü (dba) Gürültü Kaynağı Adedi Kamyon Ekskavatör Lastik tekerlekli yükleyici Buldozer İnşaat aşamasında kullanılan her bir gürültü kaynağının ses basıncı düzeyi; Q Lp = Lw + 10 log 2 4 r formülü ile hesaplanmaktadır. Birden fazla kaynak olması durumunda; Lpt=10 log( 10^(Lpi/10)) Lw: Makinelerin Ses Basınç Düzeyi (dba) değerleri Q : Arazinin düz veya engebeli olması durumuna göre seçilen indirgeme faktörü (serbest alan olduğu için 1 olarak alınacaktır.) r : Mesafe (m) (Kaynak: Dç. Dr. Nevzat ÖZGÜVEN, Endüstriyel Gürültü Kontrol, Makine Mühendisleri Odası Yayını) 69

82 Sahada 1 adet kamyondan kaynaklanacak toplam ses basıncı düzeyi; Tablo 20: L p 1 Adet Kamyon İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu MESAFE (m) Lp = L w + 10 log (Q / 4 r 2 ) SES BASINCI DÜZEYİ(DBA) 10 Lp = log (1/ ) 84,01 20 Lp = log (1/ ) 77,99 30 Lp = log (1/ ) 74,47 50 Lp = log (1/ ) 70, Lp = log (1/ ) 64, Lp = log (1/ ) 57, Lp = log (1/ ) 54, Lp = log (1/ ) 50, Lp = log (1/ ) 44, Lp = log (1/ ) 40, Lp = log (1/ ) 37, Lp = log (1/ ) 36, Lp = log (1/ ) 34,47 Sahada 2 adet kamyondan kaynaklanacak toplam ses basıncı düzeyi; Lpt = 10 log ( 10 Lpi/10 ) Tablo 21: L p 2 adet Kamyon İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu MESAFE (m) Lw = 10 log ( 1 x 10 Lpi/10 ) SES BASINCI DÜZEYİ (DBA) 10 Lw = 10 log ( 2 x 10 84,01/10 ) 87,02 20 Lw = 10 log ( 2 x 10 77,99/10 ) 81,00 30 Lw = 10 log ( 2 x 10 74,47/10 ) 77,48 50 Lw = 10 log ( 2 x 10 70,03/10 ) 73, Lw = 10 log ( 2 x 10 64,01/10 ) 67, Lw = 10 log ( 2 x 10 57,47/10 ) 61, Lw = 10 log ( 2 x 10 54,47/10 ) 57, Lw = 10 log ( 2 x 10 50,03/10 ) 53, Lw = 10 log ( 2 x 10 44,01/10 ) 47, Lw = 10 log ( 2 x 10 40,49/10 ) 43, Lw = 10 log ( 2 x 10 37,99/10 ) 41, Lw = 10 log ( 2 x 10 36,05/10 ) 39, Lw = 10 log ( 2 x 10 34,47/10 ) 37,48 70

83 Sahada 1 adet ekskavatörden kaynaklanacak toplam ses basıncı düzeyi; Tablo 22: L p 1 Adet Ekskavatör İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu MESAFE (m) Lp = L w + 10 log (Q / 4 r 2 ) SES BASINCI DÜZEYİ 10 Lp = log (1/ ) 74,01 20 Lp = log (1/ ) 67,99 30 Lp = log (1/ ) 64,47 50 Lp = log (1/ ) 60, Lp = log (1/ ) 54, Lp = log (1/ ) 47, Lp = log (1/ ) 44, Lp = log (1/ ) 40, Lp = log (1/ ) 34, Lp = log (1/ ) 30, Lp = log (1/ ) 27, Lp = log (1/ ) 26, Lp = log (1/ ) 24,47 Tablo 23: L p 2 Adet Ekskavatör İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu MESAFE (m) Lw = 10 log ( 1 x 10 Lpi/10 ) SES BASINCI DÜZEYİ (DBA) 10 Lw = 10 log ( 2 x 10 74,01/10 ) 77,02 20 Lw = 10 log ( 2 x 10 67,99/10 ) 71,00 30 Lw = 10 log ( 2 x 10 64,47/10 ) 67,48 50 Lw = 10 log ( 2 x 10 60,03/10 ) 63, Lw = 10 log ( 2 x 10 54,01/10 ) 57, Lw = 10 log ( 2 x 10 47,47/10 ) 51, Lw = 10 log ( 2 x 10 44,47/10 ) 47, Lw = 10 log ( 2 x 10 40,03/10 ) 43, Lw = 10 log ( 2 x 10 34,01/10 ) 37, Lw = 10 log ( 2 x 10 30,49/10 ) 33, Lw = 10 log ( 2 x 10 27,99/10 ) 31, Lw = 10 log ( 2 x 10 26,05/10 ) 29, Lw = 10 log ( 2 x 10 24,47/10 ) 27,48 71

84 Sahada 1 adet yükleyiciden kaynaklanacak toplam ses basıncı düzeyi; Tablo 24: L p Lastik Tekerlekli Yükleyici İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu MESAFE (m) Lp = L w + 10 log (Q / 4 r 2 ) SES BASINCI DÜZEYİ 10 Lp = log (1/ ) 74,01 20 Lp = log (1/ ) 67,99 30 Lp = log (1/ ) 64,47 50 Lp = log (1/ ) 60, Lp = log (1/ ) 54, Lp = log (1/ ) 47, Lp = log (1/ ) 44, Lp = log (1/ ) 40, Lp = log (1/ ) 34, Lp = log (1/ ) 30, Lp = log (1/ ) 27, Lp = log (1/ ) 26, Lp = log (1/ ) 24,47 Tablo 25: L p 2 Adet Lastik Tekerlekli Yükleyici İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu MESAFE (m) Lw = 10 log ( 1 x 10 Lpi/10 ) SES BASINCI DÜZEYİ (DBA) 10 Lw = 10 log ( 2 x 10 74,01/10 ) 77,02 20 Lw = 10 log ( 2 x 10 67,99/10 ) 71,00 30 Lw = 10 log ( 2 x 10 64,47/10 ) 67,48 50 Lw = 10 log ( 2 x 10 60,03/10 ) 63, Lw = 10 log ( 2 x 10 54,01/10 ) 57, Lw = 10 log ( 2 x 10 47,47/10 ) 51, Lw = 10 log ( 2 x 10 44,47/10 ) 47, Lw = 10 log ( 2 x 10 40,03/10 ) 43, Lw = 10 log ( 2 x 10 34,01/10 ) 37, Lw = 10 log ( 2 x 10 30,49/10 ) 33, Lw = 10 log ( 2 x 10 27,99/10 ) 31, Lw = 10 log ( 2 x 10 26,05/10 ) 29, Lw = 10 log ( 2 x 10 24,47/10 ) 27,48 72

85 Sahada 1 adet buldozer kaynaklanacak toplam ses basıncı düzeyi; Toplam ses düzeyi; Tablo 26: L p Buldozer İçin Ses Basınç Düzeyleri Tablosu MESAFE (m) Lp = L w + 10 log (Q / 4 r 2 ) SES BASINCI DÜZEYİ 10 Lp = log (1/ ) 84,01 20 Lp = log (1/ ) 77,99 30 Lp = log (1/ ) 74,47 50 Lp = log (1/ ) 70, Lp = log (1/ ) 64, Lp = log (1/ ) 57, Lp = log (1/ ) 54, Lp = log (1/ ) 50, Lp = log (1/ ) 44, Lp = log (1/ ) 40, Lp = log (1/ ) 37, Lp = log (1/ ) 36, Lp = log (1/ ) 34,47 Lpt = 10 x log(10 kamyon/ eskavatör/ yükleyici/ buldozer/10 ) Tablo 27: İnşaat Aşamasında Kullanılacak İş Makinelerinin Ses Düzeyleri MESAFE KAMYON ESKAVATÖR LASTİK TEKERLEKLİ YÜKLEYİCİ BULDOZER LP TOPLAM 10 87,02 77,02 77,02 84,01 89, ,00 71,00 71,00 77,99 83, ,48 67,48 67,48 74,47 79, ,04 63,04 63,04 70,03 75, ,02 57,02 57,02 64,01 69, ,00 51,00 51,00 57,99 63, ,48 47,48 47,48 54,47 59, ,04 43,04 43,04 50,03 55, ,02 37,02 37,02 44,01 49, ,50 33,50 33,50 40,49 45, ,00 31,00 31,00 37,99 43, ,06 29,06 29,06 36,05 41, ,48 27,48 27,48 34,47 39,78 73

86 Atmosferik Yutum : 7,4 * 10-8 * ( f ² * r/q ) f : Gürültü kaynağı frekansı = 2500 devir/dak. Q : Havanın bağıl nemi = %65 r : Mesafe (m) R = mesafedeki gerçek ses basıncı : Lpg metrede : Lpg = Lpt 100<. : LpG = Lpt-Aatm Tablo 28: Atmosferik Yutum R (M) Atm. Yut. 0,71 1,42 2,13 3,56 7,12 10,67 14,23 17,79 21,35 MESAFE (m) Tablo 29: Gürültü Mesafe Dağılımı LP top (dba) ATMOSFERİK YUTUM (dba) Lpt-Aatm (dba) 10 89, , , , , , , , ,32 0,71 68, ,30 1,42 61, ,78 2,13 57, ,34 3,56 51, ,32 7,12 42, ,80 10,67 35, ,30 14,23 29, ,36 17,79 23, ,78 21,35 18,43 74

87 Yapılan hesaplamalarla görüldüğü üzere, tesiste gerçekleştirilecek projede kullanılacak iş makinesi ve ekipmandan kaynaklanan gürültü seviyelerine göre en kötü şartlarda (bütün araçların aynı anda ve çalışma saatlerinde sürekli çalışmaları) kaynaktan yaklaşık 50 metreden sonra, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, Tablo 5. Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri tablosunda Diğer Faaliyetler için belirtilen 70 dba nın altında kalınmaktadır. Tablo 30: Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Faaliyet türü (yapım, yıkım ve onarım) L gündüz (dba) Bina 70 Yol 75 Diğer kaynaklar 70 (Kaynak: Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği) Yukarıda yapılan hesaplamalar doğrultusunda, sahada gerçekleştirilecek çalışmalar sırasında oluşması muhtemel gürültü seviyesinin, kuş uçumu yaklaşık 398 m mesafedeki en yakın münferit binada en kötü koşullar altında tablo 30 daki Çevresel Gürültü Sınır Değerlerinin altında olacağı görülmektedir. İşletme Aşaması Grafik 4: Gürültü Mesafe Dağılımı Grafiği İşletme aşamasındaki çevre için gürültü kaynakları bir sorun teşkil etmeyecektir. Bilgisayar destekli söz konusu endüstriyel makine araç ve gerecin gövdelerinden yayılan seslerin yapısal özelliğine, ses kaynağının yapı içindeki konumuna ve oturduğu yere ve bağlantılarına göre gürültü seviyeleri ölçülecektir. Ölçüm sonuçlarına göre standartların üzerinde çıkabilecek tüm makineler için özel ses izolasyonları kullanılacaktır. Santral binasının yerleşim yerlerinden uzak olması ve projenin çalışma prensibi dikkate alındığında, gürültü oluşturmayacak ve çevresel etkileri için tedbiri kolay bir faaliyet olduğu görülmektedir. 75

88 Ayrıca, sistemi oluşturan ekipmanların yapısına, monte edilme şekline, operasyon tekniğine, bakımına ve adedine bağlı olarak gürültü kontrolü yapılacaktır. Tesisin inşaat ve işletme aşamalarında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşçilerin oluşacak gürültüden etkilenmemesi için gerekli olan; koruyucu araçgereçler verilecek, gerekli uyarılar yapılacak ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. Kullanılan makinelerin bakımları, düzenli olarak yapılacak ve makinelerden kaynaklanacak olan gürültü minimum seviyeye indirilmeye çalışılacaktır. IV.2. Yatırımın Çevreye Olan Etkilerinin Değerlendirilmesinde Kullanılacak Tahmin Yöntemlerinin Genel Tanımı Projenin inşaat ve işletme aşamalarında olası çevresel etkiler beklenmektedir. Bu etkiler kısa başlıklar halinde; katı atıklar, sıvı atıklar, hava emisyonları ve gürültü olarak sıralanabilir. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında meydana gelebilecek başlıca çevresel etkilerin hesaplanması ve tahmininde, yürürlükteki yönetmelik ve standartlarda yer alan hesap/tahmin modelleri kullanılmıştır. Çevresel etki değerlendirme kapsamında, gürültü ve emisyonların çevre atmosferinde dağılımının tahmini için matematiksel modeller kullanılmıştır. Bu modellerin uygulanmasında en kötü durum analizleri yapılmış ve kötü senaryolar üzerinde çalışılmıştır. Modelleme çalışmalarında, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü yönetmeliği, Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile ulusal ve uluslararası literatürde kabul görmüş değerler kullanılmıştır. Çevresel etki değerlendirme raporu kapsamında; projenin olası çevresel etkilerinin detaylı olarak incelenmesi yapılarak, olabilecek en kötü hal senaryosu çerçevesinde alınacak önlemler belirlenmiştir. Hidrolik güçle çalışan elektrik santrallerinin çevreye etkileri dikkate alındığında, gerek enerji, gerekse çok amaçlı Hidroelektrik Santrallerinin (HES) taşkın koruma, çevre ziraatını geliştirme, balıkçılığı destekleme, ağaçlandırma ile çevrenin estetik kalitesini ve mansapta su kalitesini yükseltme gibi olumlu etkileri vardır. Proje konusu olan nehir tipi Hidrolik Enerji Üretim Tesisi olmasından dolayı, suyun kullanımı ile ilgili çay akışına, yatağına, mansabına veya tarımsal amaçlı kullanılan su kaynağına olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Nehir tipinde, baraj gölü gibi su biriktirme alanı olmadığından, baraj gölünün çaya olan çevresel etkileri (geniş yüzey alanının, buharlaşmayı artırması ile tarım arazilerinde tuzlanma ve çoraklaşma olması, sudan kaynaklanan parazite hastalıkların artması, rezervuar altında kalacak bitki ve ağaçların kesilip temizlenmemesi ile denge oluşuncaya kadar başlangıçta birkaç yıl su kalitesinin 76

89 negatif yönden etkilenmesi) gibi durumlar gözlenmeyecektir. Projenin ve formülasyonunun proje yöresindeki çevre ve sosyal yapı üzerindeki etkileri ortaya konmuş ve mevcut çevresel ve sosyo-ekonomik özelliklerin proje alanındaki verileri içeren literatür çalışmaları, sahaya ait örnekleme ve analiz çalışmaları, sahada yapılan gözlemler ve sahaya ait görsel materyalle destelenerek çalışmalar yapılmıştır. IV.3. Çevreye Olabilecek Olumsuz Etkilerin Azaltılması İçin Alınması Düşünülen Önlemlerin Tanımı İşletme aşamasında personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar, ağzı kapalı konteynırlarda geri dönüşümü mümkün atıklardan ayrı olarak biriktirilecek ve Kumluca Belediyesi çöp konteynırlarına bırakılarak bertarafı sağlanacaktır. Proje sahasında inşaat ve işletme döneminde oluşacak katı atıkların toplanması, biriktirilmesi, muhafaza edilmesi ve bertarafı aşamalarının tamamında, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili tüm hükümlerine riayet edilecektir. Proje sahasında, geri kazanımı mümkün olmayan evsel ve endüstriyel nitelikli katı atıklar ise ayrı ayrı özel konteynırlarda biriktirilerek, görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde ağzı kapalı biçimde muhafaza edilerek bertarafı sağlanacaktır. İnşaat ve işletme dönemlerinde personelin kullanımı ile oluşacak evsel nitelikli atık su için proje sahasına, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sızdırmasız fosseptik yapılacak olup, fosseptiğin dolması halinde vidanjörle çekilerek en yakın arıtma tesisine bertarafa gönderilecektir. Proje sahasında araç bakım ünitesi bulunmayacak olup, İnşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerin bakım-onarımları araç servis istasyonlarında yapılması planlanmaktadır. Faaliyet esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. Projenin inşaat aşamasında iş makinelerinin ve işletme aşamasında makine ve teçhizatın küçük çaplı onarımı sonucu oluşması muhtemel, atık filtre, kontamine üstübü, kontamine kişisel koruyucu ekipman atıkları ve kontamine ambalaj gibi tehlikeli atıklar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğin de Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Atık Üreticisinin Yükümlülükleri Madde 9 da belirtilen şartlara riayet edilecek olup, lisanslı firmalara teslim edilerek bertarafa gönderilecektir. Tehlikeli atıklar, evsel ve diğer atıklarla birlikte depolanmayarak alıcı 77

90 ortama verilmeyecek ve yakılmayacak olup, yönetmelik hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Faaliyetin her aşamasında, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Projenin İnşaat aşamasında, hava kirliliğine neden olabilecek faaliyetlerin gerçekleştirilmesi esnasında tozlanmaya karşı, hafriyat sahasının ve hafriyat naklinde kullanılacak olan saha içi yolların düzenli olarak sulanması sağlanacaktır. Tesiste, işletme aşamasında herhangi bir hava kirliliği sorunu beklenmemektedir. Tesiste inşaat ve işletme aşamalarında, faaliyetten kaynaklı bir ısı kirliliği beklenmemektedir. Faaliyet esnasında, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerlerin aşılması beklenmemektedir. Sınırların aşılması halinde, makine ve ekipmanlarda işletme koşullarına uygun ses izolasyonu ile çalışan personel için kişisel koruyucu ekipmanları temin edilecektir. Projenin inşaat aşamasında sahadan çıkacak hafriyat malzemelerini taşıyacak kamyonlar için 2918 sayılı Trafik Kanunu na göre hazırlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğindeki hız ve tonaj limitlerine uyulacaktır. Kamyon trafiğinin çevreye vereceği olumsuz etkileri önlemek amacıyla, şoförlerin kamyonlarına fazla tonaj yüklenmemesi, kamyonların üstünün branda ile kapatılması ve karayolunda süratli gidilmemesi konularında kamyon sürücüleri uyarılacaktır. Kullanılacak iş ekipmanının, önleyici tedbirler ile seçilen çalışma şekli ve üretim yöntemleri dikkate alınarak, personele herhangi bir görev verirken, sağlık ve güvenlik yönünden uygunluğu göz önüne alınacaktır. Yeni teknolojinin planlanması ve uygulanmasının, seçilecek iş ekipmanının çalışma ortam ve koşullarına, işçi sağlığı ve güvenliğine etkisi konusunda işçilerle istişarede bulunulacaktır. Ciddi tehlike bulunduğu bilinen özel yerlere sadece yeterli bilgi ve talimat verilen işçilerin girebilmesi için uygun önlemler alınacaktır. İşyerinde sağlık ve güvenlikle ilgili koruyucu ve önleyici hizmetlerin yerine getirilmesi için sağlık ve güvenlik risklerini önlemek ve koruyucu hizmetleri yürütmek üzere, işyerinden bir veya birden fazla kişi görevlendirilecektir. İlkyardım, yangınla mücadele ve kişilerin tahliyesi, ciddi ve yakın tehlike ile ilgili uyulacak hususlar, işyerinin büyüklüğünü, yapılan işin özelliğini ve işyerinde bulunan işçilerin ve diğer kişilerin sayısını dikkate alarak; ilkyardım, yangınla mücadele ve kişilerin tahliyesi için gerekli tedbirler alınacaktır. Özellikle ilkyardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele konularında, işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Bu konuda eğitimli, uygun donanıma sahip yeterli sayıda kişiyi görevlendirilecektir. 78

91 Ciddi ve yakın tehlikeye maruz kalma riski olan tüm işçiler, tehlikeler ile bunlara karşı alınmış ve alınacak önlemler hakkında bilgilendirilecektir. Önlenemeyen tehlike durumunda, işçilerin işi bırakarak derhal çalışma yerlerinden ayrılıp güvenli bir yere gidebilmeleri için gerekli talimatlar verilecektir. Yatırımda kullanılacak makine ve ekipmanlardan oluşabilecek gürültünün olumsuz etkilerine maruz kalmamaları için projede çalışacak personel için yukarıda bahsedilen önlemler alınacak ve çevreye verilebilecek zararların önlenmesi için ilgili yönetmeliklerin esaslarına uyulacaktır. BÖLÜM V. HALKIN KATILIMI V.1. Projeden Etkilenmesi Olası Halkın Belirlenmesi ve Halkın Görüşlerinin ÇED Çalışmasına Yansıtılması İçin Önerilen Yöntemler Projenin gerçekleştirileceği alana en yakın yerleşim birimi, proje sahasının bağlı bulunduğu Kumluca İlçesi dir. Halkın bilgilendirilmesi ve görüşlerinin alınması amacıyla toplantının proje sahasına en yakınında bulununa Büyükalan mahallesinde yapılması uygun görülmektedir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği nin 9. maddesinde yer alan Halkın Katılımı Toplantısı bölümünde açıklanan ulusal ve/veya yerel gazete yoluyla toplantı yerini, tarihini ve projenin özet konusunu halka duyurmak için ilan verilmesi gerekliliği açıklanmıştır. Halkın bilgilendirilmesi süreci öncesinde, bölgesel yayınlanan bir gazeteye ilan verilerek halka toplantının duyurulması önerilmektedir. Toplantı esnasında halkın görüşlerinin tutanağa geçirilmesi, bu tutanakların T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nda oluşturulan ÇED komisyonuna sunularak değerlendirilmesi ve komisyonun önerileri doğrultusunda halkın görüşlerinin rapora yansıtılmasının uygun olacağı düşünülmektedir. V.2. Görüşlerine Başvurulması Öngörülen Diğer Taraflar Proje alanının bulunduğu yer ile ilgili gerekli görüşler, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından oluşturulan komisyon tarafından talep edilmesi halinde, yürürlükte olan mevzuat uyarınca ilgili kurumlardan alınacaktır. V.3. Bu Konuda Verilebilecek Diğer Bilgi ve Belgeler Bu konuda verilebilecek başka bilgi bulunmamaktadır. BÖLÜM VI: YUKARIDA VERİLEN BAŞLIKLARA GÖRE TEMİN EDİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ Ado Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından gerçekleştirilmesi ve işletilmesi planlanan Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi, Antalya İli, Kumluca İlçesi sınırları içerisinde Alakır Çayı sularından faydalanılarak enerji üretilmesini içermektedir. 79

92 4628 sayılı yasa hükümleri uyarınca, DSİ Genel Müdürlüğü nce uygulanmakta olan Su Kullanım Hakkı Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülen çalışma kapsamında; EİEİ Genel Müdürlüğünce geliştirilen projeler içerisinde Batı Akdeniz Havzası Küçük Akarsuları Enerji İmkanları İlk Etüt Raporu 2003 te yer alan enerji projelerinden birini oluşturmaktadır. ADO Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından gerçekleştirilmesi planlanan yatırımın amacı; yalnızca elektrik enerjisi üretmektir. 4,389 MWm/4,18 MWe Kurulu güçle ortalama 22,09 Gwh/yıl ile memba kısmında Alakır-II Regülatörü kurularak enerji üretilmesi planlanmaktadır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi, 4,00 m 3 /s ortalama debi, 785 m kotundan alınarak, 3425 m iletim ve 0,0005 eğim ile 658 m kotuna düşürmek ve Santral Binasında kurulu gücü 4,389 MWm/4,18 MWe ve yıllık toplam enerjisi (üretim miktarı) 22,09 GWh enerji üretilmesinden sonra Alakır Çayına Kuyruk Suyu Kanalı ile tekrar çaya verilmesi planlanmaktadır. Alakır-II Regülatörü ve HES membasında Alakır-I Regülatörü ve HES; mansabında da Kürce HES, Dereköy HES, Kozdere HES, Alakır Barajı, Alakır HES ve Tocak I projesi bulunmaktadır. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinde yatırımın başlayabilmesi için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından ADO Madencilik Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. adına 49 yıl süre ile üretim faaliyeti göstermek üzere 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca Üretim Lisansı düzenlenmesine ilişkin çalışmalar devam etmektedir. Proje için, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, Ek-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesinin 28- Kurulu gücü 0,5 MW ve üzeri olan nehir tipi santraller kapsamında Antalya İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından tarih ve 8142 sayılı ÇED Gerekli Değildir Belgesi düzenlenmiştir. Antalya 1. İdare Mahkemesi 2012/487 numaralı kararına istinaden ÇED Başvuru Dosyası hazırlanmıştır tarih ve sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü yazısına istinaden Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi için; tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer su kullanım hakları hariç olmak üzere çevresel akış miktarı Aralık, Ocak, Şubat, Mart ve Nisan ayları süresince 0,54 m 3 /s, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım aylarında 0,35 m 3 /s su bırakılması uygun görülmüştür. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi sadece enerji üretimi amaçlı kurulması planlanmış olup, fizibilite çalışmaları kapsamında Orman ve Su İşleri Bakanlığı, DSİ Hidroelektrik Enerji Dairesi Başkanlığının tarih ve sayılı fizibilite uygunluk yazısına istinaden, regülatör yeri, açık beton / kapalı CTP boru alternatifli iletim kanalı güzergahı ve santral yerinde yüzeysel jeolojik etütler yapılmış olup, kesin proje çalışmaları esnasında proje sahasında ve tesis yerlerinde detaylı etüt ve sondaj çalışmaları yapılarak bu çalışma neticelerine göre uygulama projeleri hazırlanacaktır. 80

93 Proje için ayrılan maliyetin tamamı enerji üretimi için kullanılacaktır. Herhangi bir maliyet taksimi yapılmayacaktır. Projenin yıllık gelir-gider maliyeti ile iç karlılık oranı göz önünde bulundurulduğunda projenin verimli olduğu görülmektedir. Kısa sürede işletmeye alınabilecek olması özelliği nedeniyle temin edilecek enerji değerlendirildiğinde ülke yararına önemli katkısı olacağı öngörülmektedir. Projenin ülke ekonomisine katkısını ve yapılabilirliğini incelemek için iç karlılık oranı net bugünkü değeri ve fayda maliyet oranı hesaplanmıştır. Sonuç olarak; - Projenin, gelirlerin azalmasına duyarlılık gösterdiği anlaşılmaktadır. - Projenin verimli olduğu anlaşılmaktadır. - Yıllık gelir-gider oranı ile de ( / = 2.13) verimli olduğu görülmektedir. - Kısa sürede işletmeye alınması ile ülke ekonomisine büyük katkısı olacağı öngörülmektedir. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinin tek seçenekli olması nedeniyle yukarıda verilen sebepler göz önünde bulundurulduğunda alternatifi önerilmemiştir. Gerçekleştirilmesi planlanan Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesinin kurulu gücü 4,389 MWm/4,18 MWe olup nehir tipi santral olarak çalışacaktır. İşletme aşamasında HES santral bünyesinde kullanılacak su, sadece türbinlerin çalışması amacı ile kullanılacak olup herhangi bir işleme tabi tutulmaksızın dere yatağına geri verilecektir. Bu nedenle suyun kullanımı ile ilgili çay akışına, yatağına, mansabına veya tarımsal amaçlı kullanılan su kaynağına olumsuz bir etkisi olmayacağı görülmektedir. Alakır-II Regülatörü ve HES, Malzeme Ocağı, Kırma Eleme Tesisi ve Hazır Beton Üretim Tesisi Projesi inşaasında ihtiyaç duyulacak m 3 beton için, proje sahası kuzeybatısında yer alan taş ocağından malzeme temin edilecektir. Malzeme ocağından temin edilecek malzeme, 60 m³/saat kapasiteli kırma eleme tesisinde boyutlandırıldıktan sonra 80 m³/saat kapasiteli hazır beton tesisinde, hazır beton haline getirilecektir. Bahsi geçen 3 faaliyet aynı noktada, Alakır Ive II Regülatörü ve HES projeleri için ortak kullanılacak olup, inşaat faaliyetlerinin tamamlanması sonrasında kırma eleme ve hazır beton tesisi kaldırılacaktır. Proje sahası, Antalya-Burdur Planlama Bölgesi, 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı O 24 paftasında Orman Alanı olarak tanımlanan alanda bulunmaktadır. Antalya- Burdur planlama bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı ve plan notları hükümlerine uyulacaktır. İşletme aşamasında personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar, ağzı kapalı konteynırlarda geri dönüşümü mümkün atıklardan ayrı olarak biriktirilecek ve Kumluca Belediyesi çöp konteynırlarına bırakılarak bertarafı sağlanacaktır. 81

94 Proje sahasında inşaat ve işletme döneminde oluşacak katı atıkların toplanması, biriktirilmesi, muhafaza edilmesi ve bertarafı aşamalarının tamamında, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili tüm hükümlerine riayet edilecektir. Proje sahasında, geri kazanımı mümkün olmayan evsel ve endüstriyel nitelikli katı atıklar ise ayrı ayrı özel konteynırlarda biriktirilerek, görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde ağzı kapalı biçimde muhafaza edilerek bertarafı sağlanacaktır. İnşaat ve işletme dönemlerinde personelin kullanımı ile oluşacak evsel nitelikli atık su için proje sahasına, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sızdırmasız fosseptik yapılacak olup, fosseptiğin dolması halinde vidanjörle çekilerek en yakın arıtma tesisine bertarafa gönderilecektir. Proje sahasında araç bakım ünitesi bulunmayacak olup, İnşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerin bakım-onarımları araç servis istasyonlarında yapılması planlanmaktadır. Faaliyet esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. Projenin inşaat aşamasında iş makinelerinin ve işletme aşamasında makine ve teçhizatın küçük çaplı onarımı sonucu oluşması muhtemel, atık filtre, kontamine üstübü, kontamine kişisel koruyucu ekipman atıkları ve kontamine ambalaj gibi tehlikeli atıklar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğin de Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Atık Üreticisinin Yükümlülükleri Madde 9 da belirtilen şartlara riayet edilecek olup, lisanslı firmalara teslim edilerek bertarafa gönderilecektir. Tehlikeli atıklar, evsel ve diğer atıklarla birlikte depolanmayarak alıcı ortama verilmeyecek ve yakılmayacak olup, yönetmelik hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Faaliyetin her aşamasında, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Projenin İnşaat aşamasında, hava kirliliğine neden olabilecek faaliyetlerin gerçekleştirilmesi esnasında tozlanmaya karşı, hafriyat sahasının ve hafriyat naklinde kullanılacak olan saha içi yolların düzenli olarak sulanması sağlanacaktır. Tesiste, işletme aşamasında herhangi bir hava kirliliği sorunu beklenmemektedir. Tesiste inşaat ve işletme aşamalarında, faaliyetten kaynaklı bir ısı kirliliği beklenmemektedir. 82

95 Faaliyet esnasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerlerin aşılması beklenmemektedir. Sınırların aşılması halinde, makine ve ekipmanlarda işletme koşullarına uygun ses izolasyonu ile çalışan personel için kişisel koruyucu ekipmanları temin edilecektir. Projenin inşaat aşamasında sahadan çıkacak hafriyat malzemelerini taşıyacak kamyonlar için 2918 sayılı Trafik Kanunu na göre hazırlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğindeki hız ve tonaj limitlerine uyulacaktır. Kamyon trafiğinin çevreye vereceği olumsuz etkileri önlemek amacıyla, şoförlerin kamyonlarına fazla tonaj yüklenmemesi, kamyonların üstünün branda ile kapatılması ve karayolunda süratli gidilmemesi konularında kamyon sürücüleri uyarılacaktır. Yatırımın Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, 18.Maddesi kapsamında (Madde.18 (3) Proje sahibi veya yetkili temsilcisi "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararını aldıktan sonra yatırımın başlangıç, inşaat dönemine ilişkin izleme raporlarını Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Proje sahibi veya yetkili temsilcisi,"çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararını aldıktan sonra projede yapılacak Yönetmeliğe tabii değişiklikleri Valiliğe iletmekle yükümlüdür. ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yeterlik Belgesi Tebliği nin 9.Maddesi, 4.bendi uyarınca ÇED Raporunda verilen taahhütlere ilişkin ÇED İzleme ve Kontrolü, Tebliğ kapsamında yeterlik sahibi bir firma tarafından yapılacaktır. Faaliyetin her aşamasında, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 2872 sayılı Çevre Kanunu ve tarih ve 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun nun ilgili maddeleri uyarınca hazırlanarak yürürlüğe girmiş ve girecek olan tüm yönetmelikler ile diğer mevzuat kapsamında çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi için gerekli her türlü izinlerin alınacağı ve ilgili Yönetmeliklere uyulacak olup, faaliyete ilişkin tüm izin işlemleri bittikten sonra faaliyete başlanacağı taahhüt edilmektedir. Raporda; çevresel olarak proje alanının fiziksel ve biyolojik, meteorolojik, jeolojik, hidrojeolojik, jeomorfolojik, tarım alanları, ormancılık, tarihi ve turistik özellikleri nedeniyle projenin gerçekleştirilmesindeki faaliyetler içerisinde, çevreyi etkileyici önemli bir hususun bulunmadığı tespit edilmiştir. Proje sahasındaki canlıların habitatlarının bozulmasına bağlı olarak stokların bir miktar etkilenebileceği kaçınılmazdır. Alakır havzasında rehabilitasyonlar ile türler için yapılabilecek doğru ve uygun (çalışan) balık geçitleri ve akarsu yatağında yapılacak doğal enine yapılar ile balık stoklarının varlığı iyileştirilecektir. 83

96 KAYNAKLAR Adrese Dayalı Nufus Sistemi ( Antalya İl Çevre ve Durum Raporu, 2011 Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih, sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2872 sayılı Çevre Kanunu ve tarih ve 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Egzoz Gazı Emisyon Kontrolü Yönetmeliği. Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih, sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik. Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği. Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği. Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih, sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Çevre ve Orman Bakanlığı tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. 84