KARTALTAŞI REGÜLATÖRÜ VE HES PROJESİ

Transkript

1 LASKAR ENERJİ ÜRETİM PAZARLAMA A.Ş. KARTALTAŞI REGÜLATÖRÜ VE HES PROJESİ MALATYA İLİ, PÜTÜRGE İLÇESİ RESİF ÇEVRE MÜH. İNŞ. MAK. TUR. GIDA TEKS. SAN VE TİC. LTD. ŞTİ. PROJE TANITIM DOSYASI İZMİR-AĞUSTOS/2010

2 PROJE SAHİBİNİN ADI LASKAR ENERJİ ÜRETİM PAZARLAMA A.Ş. ADRESİ Çetin Emeç Bulvarı 60/7 Balgat/ANKARA TELEON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI Kartaltaşı Regülatörü ve HES Proje Tanıtım Dosyası PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE ,00 TL Malatya İli, Pütürge İlçesi, Yamaçköy Mevkii Koord. Sırası: Sağa Yukarı Datum: ED-50 Türü: UTM ZON: 37 DOM: 39 Ölçek Faktörü: 6 Derece Koord. Sırası: Enlem Boylam Datum: WGS-84 Türü: Coğrafik ZON: - DOM: - Ölçek Faktörü: - Nokta Sağa:Yukarı Enlem:Boylam Regülatör Kurulması Planlanan Alan R : : R : : R : : R : : İletim Tüneli Geçirilmesi Planlanan Güzergah T1 (R4) : : T : : T : : T : : İletim Kanalı ve Servis Yolu Geçirilmesi Planlanan Güzergah K1 (T4) : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : Yükleme Havuzu Kurulması Planlanan Alan YH : : YH : : YH : : YH : :

3 PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ Koord. Sırası: Sağa Yukarı Datum: ED-50 Türü: UTM ZON: 37 DOM: 39 Ölçek Faktörü: 6 Derece Koord. Sırası: Enlem Boylam Datum: WGS-84 Türü: Coğrafik ZON: - DOM: - Ölçek Faktörü: - Nokta Sağa:Yukarı Enlem:Boylam Santral Binası Kurulması Planlanan Alan S : : S : : S : : S : : Hafriyat Depolanması Planlanan Alan HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : Agrega Malzeme Temin Edilmesi Planlanan Alan AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği EK-II LİSTESİ Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi Madde Kurulu gücü 0,5 MW ve üzeri olan nehir tipi santraller Resif Çevre Mühendisliği San. Ve Tic. Ltd. Şti Sok. No:77 D:2 Alsancak / İZMİR Tel : (0232) Faks : (0232) İrtibat bürosu: Yeşilyurt Sok. 3/4 Çankaya/ANKARA Tel:

4 ÇALIŞMA GRUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORU SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) Faks: /08/2010

5 İÇİNDEKİLER Sayfa İçindekiler I Tablolar Listesi II Şekiller Listesi III 1. PROJENİN ÖZELLİKLERİ 1 a. Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, 1 Çalışacak Personel Sayısı b. Doğal Kaynakların Kullanımı (Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan 9 Enerji Türü vb.) c. Atık Üretim Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz vb.) ve Atıkların Kimyasal, Fiziksel 11 ve Biyolojik Özellikleri ç. Kullanılan Teknoloji ve Malzemelerden Kaynaklanabilecek Kaza Riski 51 d Projenin Olası Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Önlemler PROJENİN YERİ 62 a. Mevcut Arazi Kullanımı ve Kalitesi (Tarım Alanı, Orman Alanı, Planlı 62 Alan, Su Yüzeyi vb.) b. Ek-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate Alınarak; Sulak Alanlar, Kıyı 63 Kesimleri, Dağlık ve Ormanlık Alanlar, Tarım Alanları, Milli Parklar, Özel Koruma Alanları Nüfusça Yoğun Alanlar, Tarihsel, Kültürel, Arkeolojik ve Benzeri Önemi Olan Alanlar, Erozyon ve Ağaçlandırma Alanları ile 167 Sayılı Yer altı Suları Hakkında Kanun Gereğince Korunması Gereken Akiferler 3 PROJENİN VE YERİN ALTERNATİFLERİ 75 SONUÇLAR 76 NOTLAR VE KAYNAKLAR 85 EKLER 86 PROJE TANITIM DOSYASINI HAZIRLAYANLARIN TANITIMI I

6 TABLOLAR Sayfa Tablo I.1 Tablo I.2 Tablo I.3 Tablo I.4 Tablo I.5 Tablo I.6 Tablo I.7 Tablo I.8 Tablo I.9 Tablo I.10 Tablo I.11 Tablo I.12 Tablo I.13 Tablo I.14 Tablo I.15 Tablo I.16 Tablo I.17 Tablo I.18 Tablo I.19 Tablo I.20 Tablo I.21 Tablo I.22 Tablo I.23 Tablo I.24 Tablo II.1 Tablo II.2 Tablo II.3 Tablo II.4 Proje Koordinatları En Yakın Yerleşim Birimleri Toz emisyon faktörleri Temsili rüzgar hızı UR değerinin belirlenmesi M değerinin belirlenmesi Rüzgar Verilerinin Sınıflandırılması Madencilik Faaliyetleri ve Etkin Baca Yüksekliği 50 m'nin Altında Olan İşletmeler İçin Kullanılan Yayılma Katsayıları İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaat Alanı Kaynaklı Havada Asılı Partiküller İçin Emisyon Değerleri (mg/m3) İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaat Alanı Kaynaklı Çöken Tozlar İçin Emisyon Değerleri (mg/m2.gün) İletim Kanalı ve Servis Yolu Hafriyat Nakliyesi Kaynaklı Havada Asılı Partiküller İçin Emisyon Değerleri (mg/m3) İletim Kanalı ve Servis Yolu Hafriyat Nakliyesi Çöken Tozlar İçin Emisyon Değerleri (mg/m 2.gün) Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı Nakliye ve Boşaltma Havada Asılı Partiküller İçin Emisyon Değerleri (mg/m3) Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı Nakliye ve Boşaltma Çöken Tozlar İçin Emisyon Değerleri (mg/m2.gün) İnşaat Aşamasından Kaynaklanacak Toz Emisyonları Teçhizat Tipi ve Bunların Net Güç Seviyesine Uygun Olarak Tanımlanan Ses Gücü Seviyeleri Teçhizat Tipi ve Bunların Net Güç Seviyesine Uygun Olarak Tanımlanan Sahada Kullanılan Gürültü Oluşumuna Sebep Olabilecek İş Makineleri ve Gürültü Seviyeleri (50m 1500m)Sahada Kullanılan Gürültü Oluşumuna Net Gürültü Değerleri Endüstri tesisleri için çevresel gürültü sınır değerleriendüstri tesisleri için Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri Maksimum Titreşim Hızı Yapı Hasarı İlişkisi Parçacık Hızlarının Yerleşim Bölgesindeki Yapılara Etkisinin Yapıların Temeline Göre Sınıflandırılması Titreşim Genliği Bina Hasarı İlişkisi K Katsayısı Azami Değerleri Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Bitki Taksonları Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Sürüngen (Reptilia) Türleri ve Koruma Statüleri Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen İki Yaşamlı (Amphibia) Türleri ve Koruma Statüleri Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Memeli (Mamalia) Türleri ve Koruma Statüleri II

7 ŞEKİLLER Şekil I.1 Şekil I.2 Şekil I.3 Şekil I.4 Şekil I.5 Şekil I.6 Şekil I.7 Şekil I.8 Şekil II.1 Proje İş Akım Şeması İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaat Alanı Kaynaklı Havada Asılı Partiküllerin Dağılım İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaat Alanı Kaynaklı Çöken Tozların Dağılımı İletim Kanalı ve Servis Yolu Hafriyat Nakliyesi Havada Asılı Partiküllerin Dağılım İletim Kanalı ve Servis Yolu Hafriyat Nakliyesi Çöken Tozların Dağılımı Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı Nakliye ve Boşaltma Havada Asılı Partiküllerin Dağılım Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı Nakliye ve Boşaltma Çöken Tozların Dağılımı Gürültü Dağılım Grafiği Türkiye nin Floristik Durumunu Gösterir Harita III

8 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. 1. PROJENİN ÖZELLİKLERİ Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi a) Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı Proje tanıtım dosyasına konu olan faaliyet, LASKAR ENERJİ ÜRETİM VE PAZARLAMA A.Ş. tarafından Malatya İli, Pütürge İlçesi nde Kaman Deresi üzerinde gerçekleştirilmesi planlanan MW kurulu güce sahip, Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesidir. Faaliyet alanı yer bulduru haritası Ek-1'de, 1/ ölçekli genel yerleşim topografik harita Ek-2'de verilmektedir. Proje alanı Malatya İli Pütürge İlçesi sınırları içerisinde MALATYA L42 d1 No lu 1/25000 Ölçekli haritada yer almaktadır. Proje koordinatları Tablo I.1 de verilmiştir. Projenin amacı elektrik enerjisi üretmektir. Enerji ve özellikle elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik gelişmenin ve sosyal refahın önemli bir göstergesidir. Kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketimi bir ülkenin en önemli gelişmişlik göstergelerinden biridir. Ülkemizde gelişmeye bağlı olarak enerji ihtiyacı sürekli artmaktadır, dolayısıyla bu ihtiyacı karşılamak bir zorunluluktur. Bu zorunlu ihtiyacı karşılamakta temiz, doğal, çevreye en az zarar veren enerji kaynağı olarak yenilenebilir enerji kaynaklarımızın en üst düzeyde değerlendirilmesi açısından hidroelektrik enerji üretimi önem arz etmektedir yılı sonu itibariyle Türkiye nin toplam kurulu gücü 40564,8 MW olup bunun ,2 MW ı termik, ,7 MW ı hidrolik, 81,9 MW ı jeotermal ve rüzgar santrallerine aittir yılı sonundaki toplam elektrik enerjisi üretimi ise ,8 GWh olup bunun ,1 GWh ı (%75) termik, 44244,2 GWh ı (%25) hidrolik santrallerden sağlanmıştır. Ülkemizde hidroelektrik enerji potansiyeli oldukça yüksektir. DSİ ve EİE tarafından, Türkiye'nin mevcut 25 havzasında yapılan çalışmalar neticesinde Türkiye'nin teorik Elektrik Enerjisi Üretim Potansiyeli brüt 433 milyar kwh/yıl, teknik hidroelektrik enerji potansiyeli 250 milyar kwh/yıl, ekonomik elektrik enerji üretim potansiyeli ise 126 milyar kwh/yıl olarak belirlenmektedir. Bu rakamlarla, Türkiye, Dünya hidroelektrik potansiyeli içinde %1 payı ile sekizinci sırada gelmektedir. Teknik yapılabilir potansiyel olan 250 milyar kwh/yıl ile Avrupa potansiyelinin yaklaşık %20 si mertebesinde hidroelektrik potansiyele sahip bulunmaktadır. Ancak mevcut hidroelektrik tesislerle bu potansiyelin halen %36 sı üretilmektedir. Hidroelektrik enerji üretimi, elektro mekanik teçhizat haricinde dışarıya bağımlı olmadan öz kaynaklarımızı kullanması ve yenilenebilir olması nedeniyle kömür ve doğalgazla çalışan termik santrallerle mukayese edildiğinde daha avantajlı görünmektedir. Ülkemizin yıllara göre artan elektrik enerjisi ihtiyacının karşılanabilmesi için yeterli yatırımların yapılması zorunludur. Aksi halde kısa sürede enerji yetersizliğinden bir darboğaza girilmesi ihtimali yüksektir. Bu nedenle konuyla ilgili yatırımların hızlandırılması ve yeni hidroelektrik santrallerin işletmeye açılması gerekli görülmektedir. Bu bilgiler ışığında, Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesinin gerçekleştirilmesi ile mevcut hidroelektrik enerji potansiyelinin değerlendirilerek, elektrik üretilip artan elektrik ihtiyacının karşılanması hedeflendirmektedir. 1

9 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Projenin Teknolojisi, Kapasitesi ve İş Akım Şeması Proje; Kartaltaşı Regülatörü ile alınan suyun cazibe ile Hidroelektrik Santrale iletilerek suyun potansiyel enerjisinin kinetik enerjiye dönüştürülmesini ve bu enerjinin santraldeki türbinler aracılığıyla dönüştürülerek elektrik enerjisi üretilmesini amaçlamaktadır. Regülatör ile alınan su, uygun eğimdeki iletim hattı aracılığıyla cazibe ile yükleme havuzuna iletilmekte, yükleme havuzundanda daha aşağı kotlarda kalan hidroelektrik santrale düşürülmektedir. Kartaltaşı Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali Projesi Malatya İli, Pötürge İlçesi sınırları içerisinde yer almaktadır ve Fırat Nehri - Kaman Çayı üzerindedir. Proje kapsamındaki ana tesisler regülatör yapısı, yükleme havuzu ve hidroelektrik santraldir. Regülatör ile yükleme havuzu arası bağlantı sırasıyla düzeltilmiş at nalı kesitli tünel ve dikdörtgen kesitli kanaldan oluşan iletim hattıyla sağlanmaktadır. Yükleme havuzuyla santral arası bağlantı ise cebri boru aracılığıyla olmaktadır. Kartaltaşı Regülatörü nün bulunduğu noktada Kaman Çayı talveg kotu m, Yükleme Havuzu yaklaşık su kotu m, Santral kuyruksuyu kotu ise yaklaşık 640 m dir. Proje brüt ve net düşü değerleri sırasıyla yaklaşık m ve m dir. Proje debisi ise 5.0 m 3 /s alınmıştır. Regülatörün drenaj alanı 72.0 km 2, yıllık ortalama doğal akım hm 3, yıllık ortalama doğal debi 1.94 m 3 /sn dir. Regülatörün mansabına cansuyu olarak, AGİ değerlerine dayanan Kaman Çayı son 10 yıllık akımlarının ortalamasının %10 u değerindeki 0.19 m 3 /sn debi bırakılacaktır. Cansuyu debisi düşüldükten sonra proje için yıllık ortalama akım hm 3, yıllık ortalama debi ise 1.75 m 3 /sn değerlerini bulmaktadır. Kartaltaşı Regülatörü üstten alışlı dolu gövdeli (tirol) tiptedir. Su alma yapısı regülatörün sol tarafında yer almaktadır. Regülatör tasarımında çakıl geçidi, balık geçidi ve çökeltme havuzu bulunmaktadır. Su biriktirme yapısı ise mevcut değildir. Sol sahildeki iletim hattının toplam uzunluğu yaklaşık m olup bunun m si düzeltilmiş at nalı kesitli tünel, geri kalan yaklaşık m lik bölümü ise dikdörtgen kesitli iletim kanalıdır. İletim hattı sonunda yer alan yükleme havuzu yaklaşık 300 m 3 hacimlidir. Yükleme havuzu Santral arası cebri boru çapı 115 cm olup uzunluğu ise yaklaşık 430 m dir. Santralin kurulu gücü yaklaşık MW olup santralin iki üniteli yapılması planlanmaktadır. Kinetik enerji elektrik enerjisi çevrimini sağlayan türbinler pelton tipindedir. Fırat Nehri Kaman Çayı üzerinde, Kartaltaşı regülatör yerinin membaında depolamalı veya depolamasız mevcut herhangi bir tesis bulunmamaktadır. Nehir membaında ileride de depolamalı bir tesis yapılabileceği tahmin edilmemektedir. Nehir santralleri gelen suyun doğrudan türbinlenmesi şeklinde işletilmektedir. 2 adet türbinden biri devamlı çalışacak, diğeri ise zaman zaman çalışacaktır. Su temini değerleri değişkenlik göstermektedir. Seçilen türbinler pelton tipi olup bu tip türbinler debinin değişimlerine kolaylıkla adapte olabilmektedir. Pelton türbinleri dizayn debilerinin %10 u seviyelerindeki debilere kadar çalışabilmektedir. Netice olarak 2 adet türbin sayesinde gelen suların tamamına yakın bölümü türbinlenebilecektir. Proje debisi 5.00 m 3 /s alınmıştır ve kurulu güç yaklaşık MW olarak belirlenmiştir. Yükleme havuzu Santral Binası arası bağlantıyı sağlayan cebri boru için optimizasyonu çalışmaları yapılarak cebri boru çapı 115 cm olarak belirlenmiştir. Optimizasyon sonunda bulunan HES için enerji üretimleri aşağıda verilmiştir. Ancak, projenin ilerleyen safhalarında yükleme havuzu yeri, su kotu ve dolayısıyla net düşü miktarında azda 2

10 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi olsa değişiklik olması ihtimali bulunmaktadır. Bu durum, santral kurulu gücü ve üretilen enerji miktarını düşük miktarlarda etkileyebilecektir. Mevcut durum için enerji üretim değerleri aşağıdaki gibidir; Firm Enerji = GWh/yıl Sekonder Enerji = GWh/yıl Toplam Enerji = GWh/yıl Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesi kapsamında yer alan ünitelerin inşasının yapılmasının ardından tesis devreye alınacaktır. Bu kapsamda gerçekleştirilecek işlemleri gösterir akım şeması Şekil I.1 de verilmiştir. İnşaat Öncesi Hazırlık Dönemi Şantiye Tesislerinin Kurulması Ulaşım Yollarının Yapılması Regülatör+Çökeltim Havuzu İletim Hattı Yükleme Havuzu HES Şekil I.1:Proje İş Akım Şeması Projede Kapsamında Kurulması Planlanan Tesisler: Kartaltaşı Regülatörü: Kartaltaşı Regülatörü Fırat Nehri Kaman Çayı üzerinde yaklaşık m talveg kotundadır. Yaklaşık m kotları arasındaki düşüden yararlanılması üzerine düşünülmüştür. Regülatör üstten alışlı dolu gövdeli tip olarak seçilmiştir ve jeolojik ve topografik açıdan en uygun görülen yere yerleştirilmiştir. Regülatör yerinin hemen membaında Kaman Çayı nın küçük bir kolu Çay la birleşmektedir. Regülatör ile su depolayarak pik güç üretmek pek mümkün değildir. Bu nedenle Kartaltaşı Regülatörü sadece suyun iletim sistemine çevrilmesi için düşünülmüştür. Regülatörün kret kotu m olup kret uzunluğu 15.0 m dir. 100 yıllık taşkın debisinde oluşacak en yüksek su kotu m dir. Su alma yapısı regülatörün sol tarafındadır. Çakıl geçidi regülatörün sol tarafında ve su alma 3

11 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. 4 Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi yapısı ile regülatörün gövdesi arasındadır. Yüksek debide su geldiğinde enerjinin kırılması için enerji kırıcı havuz mevcuttur. Suyun taşıdığı tortu malzemesinin ayrılması içinde çökeltme havuzu boyutlandırılmıştır. Havuz uzunluğu m ve genişlik ile derinliği sırasıyla 5.0 ve 4.0 m dir. Çökeltme havuzunda 0.50 mm ve üzeri çaptaki danelerin çökeltilmesi hedeflenmektedir. Regülatörün yeri yeterli su alacak şekilde seçilmiş, regülatörün rezervuar alanında su altında kalarak kamulaştırılacak alanın fazla olmamasına dikkat edilmiştir. Esasen regülatör ve çevresinde tarım yapılacak önemli bir alan bulunmamaktadır. Derivasyon: Proje yaklaşık olarak 2 yıl gibi bir inşaat süresine sahiptir. İnşa süresince yapılacak olan derivasyon 10 yıllık taşkın debisine göre planlanmalıdır. Kartaltaşı Regülatörü için bu debi m 3 /s dir. Derivasyon yapısının kapasitesi bu debiyi geçirecek kadar olmalıdır. İletim Tüneli: Kartaltaşı Regülatörü nde su alma yapısı ve çökeltme havuzunu geçen sular iletim tüneline ulaşacaktır. Tünel giriş kotu m dir. İletim tüneli m uzunluğundadır ve düzeltilmiş at nalı kesitlidir. Tünelin eğimi olarak belirlenmiştir. Tünelin Boyutları 3.40 m x 3.40 m olup üst yarıçapı 1.70 m dir. Tünelle iletilen su, Narcak Mahallesi nin yaklaşık 200 m kuzeyinde dikdörtgen kesitli iletim kanalına aktarılmaktadır. İletim Kanalı: İletim kanalının 3.00 m (b) x 2.20 m (h) boyutlarında dikdörtgen kesitli yapılması planlanmaktadır. Ancak, projenin ilerleyen aşamalarında dikdörtgen kesit yerine çelik boru kullanılması ihtimali de mevcuttur. Kanalın toplam uzunluğu m dir. Kanalın eğimi olarak belirlenmiştir. İletim kanalı suyu Yükleme Havuzuna iletmektedir. Yükleme Havuzu İletim sisteminin sununda yer alan yükleme havuzunun hacmi yaklaşık 300 m 3 tür. Havuz en yüksek su kotu m olarak belirlenmiştir. Ancak, iletim hattında bulunan dikdörtgen kesitli kanal yerine çelik boru kullanılması halinde bu kot değişebilecektir. Yükleme havuzunun sağ tarafında dolusavak yapısı yer almakta olup savaklanan suların kaskatlı bir kanal ile yan dereye verilmesi ve Kaman Çayı na kadar deşarjı sağlanacaktır. Cebri Boru: Cebri boru yükleme havuzu ile santral arasında yer almaktadır. Cebri boru 115 cm çapında ve yaklaşık 430 m uzunluğundadır. Santral Binası ve Kuyruksuyu Kanalı: Proje brüt ve net düşü değerleri sırasıyla yaklaşık m ve m dir. Proje debisi ise 5.0 m 3 /s dir. Cebri boru sonunda yer alan santralin kurulu gücü yaklaşık MW tır. Santral iki ünitelidir ve enerji çevrim türbinleri pelton tipindedir. Üniteler yaklaşık 2 x 4.95 MW

12 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi gücündedir. Santral kuyruk suyu kanalı Kaman Çayı na bağlanmaktadır. Kuyruksuyu kotu yaklaşık m alınmış olup projenin ilerleyen aşamalarında değeri netleştirilecektir. Şalt Sahası 34.5 kv luk şalt sahası santralin içinde yer almaktadır. Şalt sahası içinde trafolar, kesiciler, ayırıcılar, parafudrlar vb. elektrik teçhizatları yer almaktadır. Enerji İletim Hatları: Kartaltaşı HES yaklaşık MW gücünde olup bu santralde üretilen enerji proje sahasına yakın konumda olan Karakaya HES trafo merkezine bağlanacak, buradanda ulusal şebekeye verilecektir. Ulaşım Yolları: Kartaltaşı Regülatör ve HES yerine ulaşmak için önce Pütürge ye ulaşılacaktır. Pütürge ye kadar yol asfalt kaplı olup her mevsim ulaşıma imkan vermektedir. Regülatör yerine ise Pütürge Örnekköy Örencik Köklükaya yolundan ulaşılmaktadır. Bu yollar stabilize kaplı olup her mevsim ulaşıma açıktır. Regülatör ile iletim kanalı başlangıcına kadar olan güzergahta köy yolları mevcut olup kullanıma elverişlidirler. Bu nedenle bu kısıma yol yapılmayacaktır. İletim kanalından yükleme havuzuna kadar olan kısımda ise kanal güzergahı boyunca servis yolu yapılacaktır. Yükleme havuzu ve hidroelektrik santral arasına ise yaklaşık m uzunluğunda servis yolu yapılacak ve Santral e ulaşım bu yolla sağlanacaktır. Projenin Kapladığı Alan: Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesi Malatya İli, Pütürge İlçesi nde Kaman Çayı üzerinde yer alacaktır. Koord. Sırası: Sağa Yukarı Datum: ED-50 Türü: UTM ZON: 37 DOM: 39 Ölçek Faktörü: 6 Derece Tablo I.1: Proje Koordinatları Koord. Sırası: Enlem Boylam Datum: WGS-84 Türü: Coğrafik ZON: - DOM: - Ölçek Faktörü: - Nokta Sağa:Yukarı Enlem:Boylam Regülatör Kurulması Planlanan Alan R : : R : : R : : R : : İletim Tüneli Geçirilmesi Planlanan Güzergah T1 (R4) : : T : : T : : T : :

13 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tablo I.1 in devamı: Koord. Sırası: Sağa Yukarı Datum: ED-50 Türü: UTM ZON: 37 DOM: 39 Ölçek Faktörü: 6 Derece Koord. Sırası: Enlem Boylam Datum: WGS-84 Türü: Coğrafik ZON: - DOM: - Ölçek Faktörü: - Nokta Sağa:Yukarı Enlem:Boylam İletim Kanalı ve Servis Yolu Geçirilmesi Planlanan Güzergah K1 (T4) : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : K : : Yükleme Havuzu Kurulması Planlanan Alan YH : : YH : : YH : : YH : : Santral Binası Kurulması Planlanan Alan S : : S : : S : : S : : Hafriyat Depolanması Planlanan Alan HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD : : HD :

14 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Tablo I.1 in devamı: Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Koord. Sırası: Sağa Yukarı Datum: ED-50 Türü: UTM ZON: 37 DOM: 39 Ölçek Faktörü: 6 Derece Koord. Sırası: Enlem Boylam Datum: WGS-84 Türü: Coğrafik ZON: - DOM: - Ölçek Faktörü: - Nokta Sağa:Yukarı Enlem:Boylam Agrega Malzeme Temin Edilmesi Planlanan Alan AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : AG : : Proje kapsamında gerekli olacak agrega malzemesi, Santral yerinin yaklaşık m kuzey doğusunda Kaman Çayı nın Atatürk Baraj Gölü ne döküldüğü Suçatıkomları Mevkii ndeki yaklaşık 9.6 ha lık alandan karşılanacaktır. İnşaat sırasında oluşacak hafriyat malzemesi ise, İletim Tüneli nin güneyinde Kaman Çayı akış güzergahı üzerinde Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında kalan yaklaşık 23.7 ha lık alanda depolanacaktır. Hafriyat malzemesi Çay ın kenarlarında depolanarak dere ıslahı amacıyla kullanılacaktır. Proje dahilinde hazır beton tesisi, kırma eleme tesisi gibi tesislerin kurulmasının planlanması durumunda ÇED Yönetmeliği kapsamında gerekli başvurular yapılarak izinler alınacaktır. Proje kapsamındaki tesislere en yakın yerleşimler Regülatör yakınlarındaki Ballı ve Karakoyun Mahalleleri ile Yamaçköy, İletim Tüneli yakınlarındaki Aşağıyamaç ve Çayıriçi Mahalleleri, Tünel sonu ve İletim Kanalı başlangıcı yakınlarındaki Narcak Mahallesi ve Yükleme Havuzu ile Santral yakınlarındaki Selik ile Devrent Mahalleleri dir. Aşağıda Tablo I.2 de bu yerleşimler ve proje kapsamındaki tesislere yaklaşık mesafeleri gösterilmiştir. 7

15 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Regülatör İletim Tüneli Tablo I.2: En Yakın Yerleşim Birimleri Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi YÖN UZAKLIK (m) YERLEŞİM YERİ Kuzey Doğu 220 Yamaçköy Kuzey 650 Ballı Mahallesi Kuzey Batı Karakoyun Mahallesi Güney Doğu 565 Çayıriçi Mahallesi Kuzey 60 Aşağıyamaç Mahallesi İletim Kanalı Güney 200 Narcak Mahallesi Yükleme Havuzu Kuzey Batı 750 Selik Mahallesi Kuzey Doğu Devrent Mahallesi Hidroelektrik Santral Kuzey Batı Selik Mahallesi Güney Doğu Devrent Mahallesi Proje alanını gösterir yer bulduru haritası Ek-1 de, 1/ ölçekli genel yerleşim topografik harita Ek-2 de verilmiştir. Çalışacak Personel Sayısı: Projenin, 18 ay süreceği öngörülen inşaat aşamasında yaklaşık 70 kişinin ayda 25 gün ve günde 12 saat çalışması planlanmıştır. İnşaat aşamasında çalışacak personelin ihtiyaçları şantiye alanından sağlanacaktır. Şantiye binaları prefabrik konteynırlar kullanılacak olup inşaat aşamasının tamamlanmasının ardından binalar kaldırılarak şantiye sahası boşaltılacaktır. Tesisin işletme aşamasında ise 20 kişi çalışacaktır. 8

16 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi b) Doğal Kaynakların Kullanımı (Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.) LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. tarafından elektrik üretilmesi amacıyla Malatya İli, Pütürge İlçesi sınırları içerisinde Kaman Deresi üzerinde Kartaltaşı Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali projesinin gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Arazi Kullanımı: Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesi, Malatya İli Pütürge İlçesi sınırları içerisinde, Kaman Çayı üzerinde yer almaktadır. MALATYA L42 d1 no lu 1/ lik haritada, Tablo I.1 de verilen koordinatlarda yer alması planlanmaktadır. Projenin amacı sadece elektrik enerjisi üretmek olup, sulama ve taşkın kontrolü gibi amaçları bulunmamaktadır. Proje kapsamında gerekli olacak agrega malzemesi, Santral yerinin yaklaşık m kuzey doğusunda Kaman Çayı nın Atatürk Baraj Gölü ne döküldüğü Suçatıkomları Mevkii ndeki yaklaşık 9.6 ha lık alandan karşılanacaktır. İnşaat sırasında oluşacak hafriyat malzemesi ise, İletim Tüneli nin güneyinde Kaman Çayı akış güzergahı üzerinde Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında kalan yaklaşık 23.7 ha lık alanda depolanacaktır. Hafriyat malzemesinin Kaman Çay nın kenarlarında depolanarak dere ıslahı amacıyla kullanılması planlanmaktadır. Proje dahilinde hazır beton tesisi, kırma eleme tesisi gibi tesislerin kurulmasının planlanması durumunda ÇED Yönetmeliği kapsamında gerekli başvurular yapılarak izinler alınacaktır. Proje alanı ve çevresinde tarıma elverişli arazi miktarı oldukça sınırlıdır. Tarım yapılan alanlar çok engebeli dağların yamaçları ile dere yataklarında küçük cepler halinde rastlanan düzlüklerdir. Proje kapsamındaki tesislerin yapımı sırasında kazı, dolgu, düzeltme, malzeme alımıboşaltımı, yol açma ve iyileştirme gibi işlemler nedeniyle arazinin topoğrafik yapısında değişiklikler olacaktır. Tesislerin kurulması sırasında oluşacak yaklaşık hafriyat miktarları raporun 1.c) Atık Üretimi Miktarı, 2.Hafriyat Artıkları kısmında incelenmiştir (Sayfa 12). Su Kullanımı : İnşaat Aşamasında; Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesinin inşaat aşamasında 70 kişi çalışacaktır. Projenin inşaatı aşamasında personelden kaynaklı su kullanımı olacaktır. Ayrıca taşıtlardan kaynaklanan tozumanın önlenmesi için yolların sulanması esnasında da su kullanımı söz konusu olacaktır. a. Personelin kişi başına kullanacağı su miktarı 150 l/gün ( Atıksu Arıtma Sistemlerinin Tasarım Esasları (Cilt-1) D.E.Ü. Müh. Fak. Doç. Dr. Hikmet TOPRAK Çevre Müh. Böl. İzmir, 1996) kabul edilerek, tesiste çalışacak personelin içme ve kullanma suyu ihtiyaçları için gerekli su miktarı şöyle hesaplanmıştır; Günlük gerekli su miktarı = 70 kişi x 150 l/kişi-gün = l/gün = 10.5 m3/gün dür. 9

17 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi b. Faaliyet alanında inşaat aşamasında oluşacak tozumayı engellemek için yapılacak yolların sulanması işlemi için kullanılacak su miktarı yaklaşık 10 m 3 /gün dür. İnşaat aşamasında toplam kullanılacak su miktarı; 10.5 m 3 /gün + 10 m 3 /gün = 20.5 m 3 /gün İşletme Aşamasında; Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesinin işletme aşamasında 20 kişinin çalışması planlanmaktadır. İşletme aşamasından çalışacak 20 işçinin kullanacağı su miktarı; Günlük gerekli su miktarı = 20 kişi x 150 l/kişi-gün = l/gün = 3 m 3 /gün dür. Tesisin inşaat ve işletme aşamalarında gerekli olacak su ihtiyacı tankerler ile satın alma yoluyla temin edilecektir. Proje kapsamında yer altı suyu kullanılması planlanmamaktadır. Ayrıca gerek duyulması halinde personelin içme suyu damacanalarla piyasadan da temin edilebilecektir. Kullanılan Enerji Türü Projenin inşaat aşamasında, alanda çalışacak iş makineleri ve kullanılacak araçlar için motorin ve madeni yağ ihtiyacı söz konusu olacaktır. İhtiyaç duyulan akaryakıt ve madeni yağlar yakın çevredeki GSM Ruhsatlı akaryakıt istasyonlarından temin edilecektir. Tesisinin işletme aşamasında tesiste çalışacak personel için ısınma amaçlı elektrik enerjisi kullanımı söz konusu olacaktır. 10

18 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi c) Atık Üretimi Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz Vb.) Ve Atıkların Kimyasal, Fiziksel Ve Biyolojik Özellikleri 1. Katı Atıklar İnşaat Aşaması: Faaliyet kapsamında çalışacak personelden, alanda yapılacak hafriyat ve inşaat işlemleri ile tesis ekipmanları ve makinelerinin bakım-onarım işlemlerinden kaynaklanan katı atıkların açığa çıkması muhtemeldir. Bu kısımda evsel nitelikteki katı atıklar incelenecek, hafriyat ve makine kökenli atıklar ayrı başlıkta değerlendirilecektir. Faaliyetin inşaat aşamasında 70 kişinin çalışması planlanmaktadır. Kişi başına üretilecek evsel katı atık miktarı 1.34 kg kabul edilirse (D.İ.E) çalışacak personelin oluşturacağı katı atık miktarı; 1.34 kg/gün-kişi x 70 kişi = 93.8 kg/gün olacaktır. Personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar tarihli Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği 18. madde ( Tarihli Sayılı Değişiklik Yönetmeliği) gereğince çevre sağlığını bozmayacak, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve belirli aralıklarla Pütürge Belediyesi nin çöp sahasına götürülerek bertaraf edilecektir. Katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( Tarihli Sayılı Değişiklik Yönetmeliği) hükümlerine uyulacaktır. Evsel nitelikli katı atıkların değerlendirilebilir sınıfa girenleri (plastik, cam, kağıt, metal kutular v.b.) tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve kazanımı sağlamak için lisanslı geri kazanım firmalarına satılarak bertaraf edilecektir. Ayrıca inşaatta kullanılacak malzemelerin değerlendirilebilir sınıfına giren çimento torbaları, saç ve metal parçaları, ambalaj ve kutular kereste vb. atıkları, kağıt ve kağıt ürünleri, plastik atıklar olarak ayrı özel konteynerlerde depolanarak toplanacak, biriktirilecek ve geri kazanımı sağlanacaktır. Ambalaj atıklarının toplanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında alanda çalışacak çeşitli iş makinelerinin bakım-onarım ve yağlama işlemleri sırasında çıkabilecek yağlı üstübü, boş yağlama yağı tenekeleri, yağlı eldiven vb. atıkların olması durumunda bu atıklar tehlikeli atıklar sınıfına girdiğinden, diğer atıklardan ayrı olarak şantiye alanında geçici olarak depolanacaktır. Depolanan bu atıklar lisanslı firma ve taşıma lisanslı araçlarla lisanslı geri kazanım veya bertaraf tesisilerine gönderilerek bertaraf edileceklerdir. Bu kapsamda; 14 Mart 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. 11

19 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi İşletme aşaması; Faaliyetin işletme aşamasında 20 kişinin çalışması planlanmaktadır. Kişi başına üretilecek evsel katı atık miktarı 1.34 kg kabul edilirse (D.İ.E) çalışacak personelin oluşturacağı katı atık miktarı; 1.34 kg/gün-kişi x 20 kişi = 26.8 kg/gün olacaktır. Personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar tarihli Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği 18. madde gereğince çevre sağlığını bozmayacak, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve belirli aralıklarla Pütürge Belediyesi nin çöp sahasına götürülerek bertaraf edilecektir. Katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( Tarihli Sayılı Değişiklik Yönetmeliği) hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca işletme aşamasında oluşacak plastik, metal, cam vb. geri kazanılabilir nitelikteki katı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı değişikliği ile yayımlanmış olan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uygun olarak ayrı biriktirme kaplarında biriktirilerek lisanslı geri kazanım firmalarına satılarak bertaraf edilecektir. İşletme aşamasında ayrıca bakım-onarım işlemleri sırasında yağlı üstübü, boş yağlama yağı tenekeleri, yağlı eldiven vb. gibi atıkların oluşması durumunda bu atıklar tehlikeli atıklar sınıfına girdiğinden, diğer atıklardan ayrı olarak sızdırmasız zeminli depolama alanında geçici olarak depolanacaktır. Depolanan bu atıklar lisanslı firma ve taşıma lisanslı araçlarla lisanslı geri kazanım veya bertaraf tesislerine gönderilerek bertaraf edileceklerdir. Tesiste oluşacak atık yağlar da sızdırmasız zeminli betonarme alanda, metal bidonlar içerisinde geçici olarak depolamanın ardından taşıma lisanslı araçlar vasıtasıyla lisanslı atık yağ geri kazanım tesislerine gönderilerek bertaraf edilecektir. Tehlikeli atık ve atık yağ depolama alanı geçirimsiz zemin üzerinde, yağmur güneş gibi iklimsel faktörlerden etkilenmemesi amacıyla üzeri kapalı olarak inşa edilecek ve etrafı güvenlik havuzu ile çevrilecektir. Depolama alanında atıklar özelliklerine göre ayrı bölümlerde depolanacak, atık depolanan konteynırlara içeriklerine uygun olarak etiketleneceklerdir. Tehlikeli atıkların depolanması, taşınması, geri kazanımı ve bertarafı konularında; 14 Mart 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. 2. Hafriyat Artıkları Proje kapsamındaki tesislerin yapımı sırasında kazı, dolgu, düzeltme, malzeme alımıboşaltımı, yol açma ve iyileştirme gibi işlemler nedeniyle arazinin topoğrafik yapısında değişiklikler olacaktır. Tesislerin kurulması sırasında oluşacak yaklaşık hafriyat miktarları aşağıda verilmiştir; Regülatör : m 3 İletim Tüneli : m 3 12

20 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi İletim Kanalı ve Servis Yolu : m 3 Yükleme Havuzu : m 3 Cebri Boru : 500 m 3 Santral Binası : m 3 Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu : m 3 Buna göre kazı işlemleri sırasında oluşacak toplam planlanan hafriyat miktarı yaklaşık m 3 olacaktır. Hafriyat Miktarı = m 3 x 1.6 ton/m 3 = ton olacaktır. (Malzeme Yoğunluğu: 1.6 ton/m 3 ) PATLATMA HESABI: Kazı yapılırken arazi yapısına bağlı olarak %20 patlatma %80 normal kazı uygulanacaktır. Patlatmalı kazıda 1 m 3 malzeme için 2.60 kg dinamit, 1 m fitil ve 2 m 3 kazıda 1 adet kapsül kullanılacağı öngörülmüştür. Buna göre, yukarıda hesaplanan toplam hafriyat miktarına göre, patlatmayla çıkartılacak hafriyat, kullanılan toplam dinamit, fitil ve kapsül miktarları aşağıdaki gibidir; Patlatmayla çıkarılacak hafriyat : %20 x m 3 = m 3 ( ton) Kullanılacak toplam dinamit miktarı: 2.60 kg x m 3 = kg dinamit Kullanılacak toplam fitil miktarı: 1.0 m/m 3 x m 3 = m fitil Kullanılacak toplam kapsül miktarı: 1 kapsül /2 m 3 x m 3 = kapsül Proje kapsamındaki Regülatör, İletim Tüneli ve Kanalı, Yükleme Havuzu ve Santral için yukarıda hesaplanan değerler, raporun Bölüm 1.c.4 Toz ve Gaz Atıklar (Sayfa 15) kısmında ayrı ayrı hesaplanmıştır. Hafriyat malzemelerinden uygun olanlar, inşaat aşamasında kullanılacak beton agrega üretiminde, servis yolları alt yapısında ve alanda dolgu işleminde kullanılacaktır. Hafriyat kazılarından arta kalan malzemelerin ise Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında kalan yaklaşık 23.7 ha lık alanda depolanarak Kaman Çayı ıslahı için kullanılması planlanmaktadır. Bu işlemdende arta kalan malzeme olması halinde Pütürge Belediyesi nin görüşü alınarak Belediye nin gösterdiği hafriyat döküm alanına götürülerek bertaraf edilecektir. Proje alanındaki tüm işlemler sırasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 3. Sıvı Atıklar İnşaat Aşaması: İnşaat aşamasında çalışacak 70 kişilik personelin kullanacağı suların % 100 ünün atık su olarak geri döneceği kabulüyle, oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı yaklaşık 10.5 m3/gün 13

21 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi olacaktır. Tozlanmanın engellenmesi için yolların sulanması işleminde kullanılacak 10 m 3 /gün miktarındaki suyun buharlaşacağı ve atıksu oluşturmayacağı kabul edilecektir. Tesiste personelden dolayı oluşan atıksuyu bertaraf etmek amacıyla tarih ve sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Lağım Mecrası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik te belirtilen esaslara uygun 3 adet 6m x 5m x 3m ebatlarında sızdırmasız fosseptik çukurlar inşa edilecek ve çukurların %80 doluluk oranına erişmesi durumunda içindeki atık su Pütürge Belediyesi ne ait vidanjörler ile alınarak bertaraf edilmesi sağlanacaktır. (Ek- 4 : Fosseptik Tip Planı) Boyutları belirtilen 3 adet fosseptik çukuru biri Regülatör ve İletim Tüneli inşaat bölgesinde, biri İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat bölgesinde ve biride Yükleme Havuzu ile Santral Binası inşaat bölgesinde olmak üzere arazide uygun noktalara inşa edileceklerdir. Her bir fosseptik çukurun toplamda oluşan atıksu debisi olan 10.5 m 3 /gün değerindeki debinin 1/3 üne (3.5 m 3 /gün) hizmet edeceği düşünülecektir. Verilen foseptik çukur boyutlarına ve oluşacak günlük atık su miktarına göre vidanjörün sahaya ortalama uğrama süresi; t = V foseptik * %80 / Q atık su t = (6m * 5m * 3m * 0.80) / (10.5 m 3 /gün /3) = 21 gün olmaktadır. Tesiste malzemenin taşınması sırasında, tozumayı engellemek amacıyla yaz aylarında yapılacak sulama işlemleri için yaklaşık 10 m 3 /gün su kullanımı olacaktır ancak bu sular buharlaşacağından dolayı atıksu oluşumu söz konusu değildir. İnşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksular için tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik uyarınca sızdırmasız fosseptik yapılacaktır. Fosseptik %80 doluluğa ulaştığında atıkların Pütürge Belediyesi ne ait vidanjör ile boşaltılarak bertaraf edilmesi sağlanacaktır. (Ek- 4 : Fosseptik Tip Planı). Projenin inşaat aşamasında oluşacak atıksuların bertarafın ile ilgili olarak tarih ve sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.-13/2/ ) hükümlerine ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşletme Aşaması: Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesinin işletme aşamasında çalışacak 20 kişinin kullanacağı suların tamamının atıksuya dönüştüğü kabulüyle oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı yaklaşık 3 m 3 /gün olacaktır. İnşaat aşamasında tesis edilen 6m x 5m x 3m ebatlarındaki fosseptik çukurlardan ikisi kaldırılarak bir tanesi kullanılmaya devam edilecektir. İşletme aşamasındaki atıksu debisi için vidanjörün sahaya ortalama uğrama süresi; t = V foseptik * %80 / Q atık su 14

22 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. t = (6m * 5m * 3m * 0.80) / (3 m 3 /gün) = 24 gün Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi olmaktadır. Projenin inşaat aşamasında oluşacak atıksuların bertarafın ile ilgili olarak tarih ve sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.-13/2/ ) hükümlerine ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 4. Toz ve Gaz Atıklar: İnşaat Aşaması: Tesisin inşaat aşamasında gerçekleştirilecek hafriyat işlemi sırasında kazı, patlatma, malzeme yüklenmesi ve boşaltılması ile hafriyat alanına nakliye işlemleri sırasında toz oluşumu söz konusu olacaktır. Tesisin inşaat aşamasının yaklaşık 18 ay sürmesi planlanmaktadır. 1 adet kamyonun 10 m 3 (16 ton) malzeme taşıyacağı kabul edilecektir. Hafriyat çıkarma işleminin %20 si patlatmayla %80 i normal kazıyla yapılacaktır. Yukarıda (Sayfa 11) toplam hafriyat için hesaplanan patlatma değerleri raporun bu kısmında proje kapsamındaki her bir tesis için ayrı ayrı incelenecektir. Faaliyetteki en önemli toz emisyonu kaynağı patlatma işlemi olmakla birlikte, patlatma anında diğer tüm faaliyetlere ara verildiğinden ve işlem yaklaşık 30 saniye içerisinde tamamlandığından, patlatma kısa süreli bir toz emisyonu meydana getirir. Bu nedenle patlatma işleminden kaynaklanacak tozuma miktarı hesabı, faaliyet sırasında gerçekleştirilecek diğer işlemlerden ayrı değerlendirilmiştir. Ancak, toz dağılım hesabı sürekli emisyonlar için yapılmakta olduğundan patlatmadan kaynaklanacak toz emisyonu için anlık toz dağılımı modellemesi yapılamamaktadır. Güvenli tarafta kalmak adına normal kazı ile çıkarılan hafriyattan kaynaklanan toz emisyonu hesaplanırken %80 değil %100 değeri kullanılacaktır. İnşaat aşamasında hafriyat işlemleri sırasında oluşacak toz emisyonu miktarları Tablo I.2 de verilen emisyon faktörleri kullanılarak hesaplanmıştır. Tablo I.3 : Toz Emisyon Faktörleri Faaliyet Sökme Yükleme Nakliye Boşaltma Patlatma Emisyon Faktörleri kg/ton 0.01 kg/ton 0.7 kg/km-araç 0.01 kg/ton 0.08 kg/ton Proje kapsamında inşası yapılacak Kartaltaşı Regülatörü, İletim Tüneli ve Kanalı, Yükleme Havuzu, Hidroelektrik Santral ve Servis Yolları sonucu çıkacak hafriyat miktarları ile buna bağlı toz emisyonları aşağıda hesaplanmıştır; 15

23 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Regülatör İnşaatı KaynakIı Toz Emisyonu: Regülatör yapımı sırasında oluşacak hafriyat miktarı yaklaşık m 3 öngörülmektedir. İnşaat aşamasının yaklaşık 12 ay sürmesi beklenmektedir. Hafriyatın çıkarılması, kamyonlara yüklenmesi, depo alanına nakliyesi ve boşaltılması aşamalarında toz emisyonu oluşacaktır. Oluşacak hafriyat miktar ve süre ilişkisi aşağıda hesaplanmıştır; Toplam hafriyat miktarı = m 3 Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1.6 ton/m 3 Toplam hafriyat miktarı = m 3 x 1.6 ton/m 3 = ton Toplam inşaat süresi = (12 saat/gün x 25gün/ay x 12 ay)=3600 saat Bir saatte yapılacak hafriyat miktarı = / saat = 1.0 ton/saat (0.625 m 3 /sa) olacaktır. Regülatör inşaatı için patlatma hesabı: Patlatmayla çıkarılacak hafriyat : %20 x m 3 = 440 m 3 (704 ton) Kullanılacak toplam dinamit miktarı: 2.60 kg x 440 m 3 = kg dinamit Kullanılacak toplam fitil miktarı: 1.0 m/m 3 x 440 m 3 = 440 m fitil Kullanılacak toplam kapsül miktarı: 1 kapsül /2 m 3 x 440 m 3 = 220 adet kapsül Günlük kullanılacak dinamit miktarı: m 3 /sa x 12 sa/gün x %20 x 2.6 kg/m 3 =3.9 kg dinamit/gün Patlatma Kaynaklı Tozuma Miktarı = Üretim Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 704 ton x 0.08 kg/ton = kg Hafriyat malzemesi proje kapsamında yer alacak depolama alanında depolanacak ve gerekli olduğu zamanlarda buradan alınarak arazide dolgu işlemlerinde kullanılacaktır. Hafriyat çıkarılması nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 1.0 ton/saat x kg/ton = 0.03 kg/saat Yükleme nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 1.0 ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.01 kg/saat Hafriyat çıkarılması ve nakliye kamyonlarına yükleme nedeniyle oluşacak toz emisyonu Regülatör inşa sahası kapsamındadır. Sahada oluşacak toplam toz emisyonu; Kazı + Yükleme = 0.03 kg/sa kg/sa = 0.04 kg/sa 16

24 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz dağılımı modellemesi yapılmayacaktır. Depo alanına nakliye ve boşaltma işlemleri ise çizgisel yayılı kaynak olarak değerlendirileceklerdir. Aşağıda bu değerler hesaplanmıştır; Depo alanına nakliye nedeniyle oluşacak toz miktarı: Regülatör inşası sırasında oluşacak hafriyat, proje hafriyatı depolanması için belirlenmiş alanın, Regülatör inşa yerine en yakın olması sebebiyle Çayıriçi Mahallesi civarlarındaki kısmına taşınacaktır. Kamyonlar 16 ton kapasiteli olarak değerlendirileceklerdir. Bir günde oluşacak yaklaşık 12 ton hafriyat (1.0 ton/saat x 12 saat) 1 adet kamyon ile ortalama 1 seferde nakledilecektir. Nakliye sahasına mesafe yaklaşık 600 m dir (gidiş-geliş toplam 1.2 km). Nakliye işleminin 1 saate yayılacağı kabul edilecektir. Tozuma Miktarı = Sefer Sayısı x Mesafe x Kamyon Adedi x Toz Emisyon Faktörü = 1 x 1.2 km x 1 araç x 0.7 kg/km.araç = 0.84 kg/gün = 0.84 kg/saat Boşaltma nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 1.0 ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.01 kg/saat Nakliye ve boşaltma nedeniyle oluşacak toplam toz miktarı; 0.84 kg/sa kg/sa = 0.85 kg/sa Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz dağılımı modellemesi yapılmayacaktır. İletim Tüneli İnşaatı Kaynaklı Toz Emisyonu: İnşaat çalışmalarının 18 ay sürmesi beklenmektedir. Toplam m 3 kazı yapılması öngörülmektedir. Toplam hafriyat miktarı = m 3 Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1.6 ton/m 3 Toplam hafriyat miktarı = m 3 x 1.6 ton/m 3 = ton Toplam inşaat süresi = (12 saat/gün x 25gün/ay x 18 ay/yıl) = saat Bir saatte yapılacak hafriyat miktarı=34400 ton/5400 saat = 6.37 ton/saat (3.98 m 3 /sa) olacaktır. İletim Tüneli inşaatı için patlatma hesabı: Patlatmayla çıkarılacak hafriyat : %20 x m 3 = m 3 (6 880 ton) Kullanılacak toplam dinamit miktarı: 2.60 kg x m 3 = kg dinamit 17

25 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Kullanılacak toplam fitil miktarı: 1.0 m/m 3 x m 3 = m fitil Kullanılacak toplam kapsül miktarı: 1 kapsül /2 m 3 x m 3 = adet kapsül Günlük kullanılacak dinamit miktarı: 3.98 m 3 /sa x 12 sa/gün x %20 x 2.6 kg/m 3 =24.85 kg dinamit/gün Patlatma Kaynaklı Tozuma Miktarı = Üretim Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = ton x 0.08 kg/ton = kg Hafriyat malzemesi proje kapsamında yer alacak depolama alanında depolanacak ve gerekli olduğu zamanlarda buradan alınarak arazide dolgu işlemlerinde kullanılacaktır. Hafriyat çıkarılması nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 6.37 ton/saat x kg/ton = 0.16 kg/saat Yükleme nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 6.37 ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.06 kg/saat Hafriyat çıkarılması ve nakliye kamyonlarına yükleme nedeniyle oluşacak toz emisyonu İletim Tüneli inşa sahası kapsamındadır. Sahada oluşacak toplam toz emisyonu; Kazı + Yükleme = 0.16 kg/sa kg/sa = 0.24 kg/sa Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz dağılımı modellemesi yapılmayacaktır. Depo alanına nakliye ve boşaltma işlemleri ise çizgisel yayılı kaynak olarak değerlendirileceklerdir. Aşağıda bu değerler hesaplanmıştır; Depo alanına nakliye nedeniyle oluşacak toz miktarı: İletim Tüneli inşası sırasında oluşacak hafriyat, proje hafriyatı depolanması için belirlenmiş alanın, İletim Tüneli inşa yerine en yakın olması sebebiyle Çayıriçi Mahallesi civarlarındaki kısmına taşınacaktır. Kamyonlar 16 ton kapasiteli olarak değerlendirileceklerdir. Bir günde oluşacak yaklaşık 77 ton (6.37 ton/saat x 12 saat) hafriyat 1 adet kamyon ile ortalama 5 seferde nakledilecektir. Nakliye sahasına mesafe yaklaşık 500 m dir (gidiş-dönüş toplam 1.0 km). Nakliye işleminin 4 saate yayılacağı kabul edilecektir. Tozuma Miktarı = Sefer Sayısı x Mesafe x Kamyon Adedi x Toz Emisyon Faktörü = 5 x 1.0 km x 1 araç x 0.7 kg/km.araç = 3.5 kg/gün = 0.88 kg/saat Boşaltma nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 6.37 ton/saat x 0.01 kg/ton 18

26 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. = 0.06 kg/saat Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Nakliye ve boşaltma nedeniyle oluşacak toplam toz miktarı; 0.88 kg/sa kg/sa = 0.94 kg/sa Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz dağılımı modellemesi yapılmayacaktır. İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaatı Kaynaklı Toz Emisyonu: İnşaat çalışmalarının 18 ay sürmesi beklenmektedir. Toplam m 3 kazı yapılması öngörülmektedir. Dikdörtgen kesitli iletim kanalı yerine toprak altına çelik boru döşenmesi halinde kazı platform genişliği daralacak ve yaklaşık aynı miktarlarda hafriyat çıkması beklenecektir. Bu şekilde çıkan hafriyatın büyük kısmı ise boru hendeğinin geri doldurulmasında kullanılacaktır. Toplam hafriyat miktarı = m 3 Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1.6 ton/m 3 Toplam hafriyat miktarı = m 3 x 1.6 ton/m 3 = ton Toplam inşaat süresi = (12 saat/gün x 25gün/ay x 18 ay/yıl) = saat Bir saatte yapılacak hafriyat miktarı = ton/ 5400 saat = ton/saat (22.41 m 3 /saat) olacaktır. İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatı için patlatma hesabı: Patlatmayla çıkarılacak hafriyat : %20 x m 3 = m 3 ( ton) Kullanılacak toplam dinamit miktarı: 2.60 kg x m 3 = kg dinamit Kullanılacak toplam fitil miktarı: 1.0 m/m 3 x m 3 = m fitil Kullanılacak toplam kapsül miktarı: 1 kapsül /2 m 3 x m 3 =12100 adet kapsül Günlük kullanılacak dinamit miktarı: m 3 /sa x 12 sa/gün x %20 x 2.6 kg/m 3 =140 kg dinamit/gün Patlatma Kaynaklı Tozuma Miktarı = Üretim Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = ton x 0.08 kg/ton = kg Hafriyat malzemesi proje kapsamında yer alacak depolama alanında depolanacak ve gerekli olduğu zamanlarda buradan alınarak arazide dolgu işlemlerinde kullanılacaktır. Hafriyat çıkarılması nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = ton/saat x kg/ton = 0.90 kg/saat Yükleme nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü 19

27 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. = ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.36 kg/saat Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Hafriyat çıkarılması ve nakliye kamyonlarına yükleme nedeniyle oluşacak toz emisyonu İletim Tüneli inşa sahası kapsamındadır. Sahada oluşacak toplam toz emisyonu; Kazı + Yükleme = 0.90 kg/sa kg/sa = 1.26 kg/sa Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden büyük olduğundan Yönetmelik uyarınca oluşacak toz emisyonu için Gaussian Dispersiyon modeli kullanılarak Hava Kirlenmesine Katkı Değeri (HKKD) hesaplanması yapılacaktır. Toz emisyonları için yayılma hesabı, partikül maddeler ve çöken tozlar için hava kirlenmesine katkı değerlerinin tespit edilmesidir. Bu hesaplama için öncelikle partikül büyüklükleri sınıflandırılır. Emisyon kütlesel debisi, her tane büyüklüğü için verilir. Dağınık kaynaklardan hava kirlenmesine katkı değerleri (HKKD) hesaplanırken bunlar nokta kaynak gibi kabul edilir. Havada asılı tanecikler için Hava Kalitesi Değerleri (HKD), (i=1) sınıfından (i=4) sınıfına kadar her tepe noktası için Gauss Modelinde ve Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliğinin Ek-2, (Hava Kirliliği Seviyesinin Ölçümü ve Tespiti) maddesinde "Formül II" olarak verilen eşitlik ile hesaplanmaktadır. Her sınıfta bulunan katkılar toplanarak hava kirlenmesine katkı değeri bulunur. Tane büyüklüğü, 50 μ ' dan küçük olan ancak dağılımı belli olmayan tozlar için, alçalma hızı (Vdi) 0,07 m/sn alınarak hesaplama yapılır. Bu durumda tozların toplam yayılımı, 50 μ 'dan küçük tane büyüklüğünde tozlar için geçerli kütlesel debi değerine sahiptir. Çöken tozların hava kirlenmesine katkı değerleri ise "Formül III" olarak verilen eşitlik kullanılarak hesaplanır. (Anon (c), 1986) Formüller (Gaussian Dispersiyon) Formül II : C(x,y,z) = Q 10= 6 Kaynaktan x Q x yayınlanan exp [ -y 2 kirleticinin ] x [ exp (z-h) kütlesel 2 + debisi exp (z+h) (kg/saat) 2 ] x exp [- 2Vdt 1 x exp[ - h 2 ] dξ] x,y,z л 3600 = Tepe Uh σnoktasında y σ z kartezyen 2 σ y koordinatlar 2 σ z 2 σ z лuh 0 σ z (ξ) 2 σ 2 z (ξ) (ξ) = x yönünde integrasyon değişkeni z = Tepe noktasının zeminden yüksekliği C(x,y,z) = koordinatları, x,y,z olan noktada belirlenen kirletici derişimi (mg/m³), Ua = Anemometre ile ölçülen rüzgar hızı (m/sn), U R =Yer seviyesindeki (Ua) rüzgar hızının havanın kararlılık sınıfına göre belirlenmiş olan temsili rüzgar hızı (m/sn), U h =Tozun, zeminden yükseldikten itibaren dağılmaya başladığı mesafedeki rüzgar hızı (m/sn), h =Tozun zeminden itibaren dağılmaya başladığı yükseklik (m), 20

28 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Formül III : V da = Çöken tozların alçalma hızı (m/sn) Formül IV : U h = U R (h/z a ) M h : 10 m (Tozun dağılmaya başladığı yükseklik) za : 10 m (Anemometrenin yüksekliği) Tablo I.4 :Temsili rüzgar hızı U R değerinin belirlenmesi U a(m/sn) U R(m/sn) 1,4 den küçük 1 1,4-1,8 1,5 1,9-2,3 2 2,4-3,8 3 3,9-5,4 4,5 5,5-6,9 6 7,0-8,4 7,5 8,5-10,0 9 10,0 dan büyük 12 Tablo I.5 : M değerinin belirlenmesi Yayılma Sınıfı M A (Çok Kararsız) 0,09 B (Kararsrz) 0,20 CVI (Nötral) 0,22 C/II (Nötral) 0,28 D (Kararlı) 0,37 E (Çok Kararlı) 0,42 Malatya İl i için yönlere göre ortalama rüzgar hızları aşağıda Tablo I.6 da gösterilmiştir; 21

29 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tablo I.6 :Rüzgar Verilerinin Sınıflandırılması Yayılma Sınıfı Yön Uh (m/sn) B N 2 B NNE 3 B NE 1 B ENE 2 B E 1 B ESE 2 B SE 1 B SSE 2 B S 1 B SSW 2.5 B SW 1 B WSW 2.5 B W 2 B WNW 2.5 B NW 2 B NNW 2.5 Tablo I.7: Madencilik Faaliyetleri ve Etkin Baca Yüksekliği 50 m'nin Altında Olan İşletmeler İçin Kullanılan Yayılma Katsayıları Yayılma Sınıfı F F G g A (Çok Kararsız) 1,503 0,833 0,151 1,219 *B (Kararsız) 0,876 0,823 0,127 1,108 C/I (Nötral) 0,659 0,807 0,165 0,996 C/II (Nötral) 0,640 0,784 0,215 0,885 D (Kararlı) 0,801 0,754 0,264 0,774 E (Çok Kararlı) 1,294 0,718 0,241 0,662 Yapılan modelleme çalışmasında rüzgar kararlılık sınıfı B olarak alınacaktır. Toz emisyon değeri 1.26 kg/sa dır. Faaliyet sırasında oluşacak toplam toz emisyonunun %80 ini 10 μ.dan büyük partiküller, %20 sini ise 10 μ.dan küçük partiküllerin oluşturduğu kabulü ile modelleme yapılmıştır. (Kaynak: Müezzinoğlu A., D.E.Ü., 1997) Havada Asılı Partiküller : Q= 1.26 * 0.20 = 0.26 kg/sa (10 μ.dan küçük partiküller) h = 10 m z = 2 m Vdi = 0.01 m/sn 22

30 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tablo I.8 : İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaat Alanı Kaynaklı Havada Asılı Partiküller İçin Emisyon Değerleri (mg/m 3 ) Yayılma Yön Uh 100 m 200 m 300 m 400 m 500 m 600 m 700 m 800 m 900 m 1000 m B N 2 0, , , , , , , , , ,00016 B NNE 3 0, , , , , , , , , ,00011 B NE 1 0, , , , , , , , , ,00032 B ENE 2 0, , , , , , , , , ,00016 B E 1 0, , , , , , , , , ,00032 B ESE 2 0, , , , , , , , , ,00016 B SE 1 0, , , , , , , , , ,00032 B SSE 2 0, , , , , , , , , ,00016 B S 1 0, , , , , , , , , ,00032 B SSW 2,5 0, , , , , , , , , ,00013 B SW 1 0, , , , , , , , , ,00032 B WSW 2,5 0, , , , , , , , , ,00013 B W 2 0, , , , , , , , , ,00016 B WNW 2,5 0, , , , , , , , , ,00013 B NW 2 0, , , , , , , , , ,00016 B NNW 2,5 0, , , , , , , , , ,00013 Şekil I.2: İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaat Alanı Kaynaklı Havada Asılı Partiküllerin Dağılım 23

31 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Çöken Tozlar : Q= 1.26 * 0.80 = 1.0 kg/sa (10 μ.dan büyük partiküller) h = 10 m z = 2 m Vdi = 0.01 m/sn Tablo I.9 : İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaat Alanı Kaynaklı Çöken Tozlar İçin Emisyon Değerleri (mg/m 2.gün) Yayılma Yön Uh 100 m 200 m 300 m 400 m 500 m 600 m 700 m 800 m 900 m 1000 m B N 2 42,33 12,16 5,64 3,25 2,12 1,49 1,11 0,86 0,68 0,55 B NNE 3 28,22 8,11 3,76 2,17 1,41 0,99 0,74 0,57 0,45 0,37 B NE 1 84,66 24,32 11,29 6,51 4,24 2,98 2,22 1,71 1,36 1,10 B ENE 2 42,33 12,16 5,64 3,25 2,12 1,49 1,11 0,86 0,68 0,55 B E 1 84,66 24,32 11,29 6,51 4,24 2,98 2,22 1,71 1,36 1,10 B ESE 2 42,33 12,16 5,64 3,25 2,12 1,49 1,11 0,86 0,68 0,55 B SE 1 84,66 24,32 11,29 6,51 4,24 2,98 2,22 1,71 1,36 1,10 B SSE 2 42,33 12,16 5,64 3,25 2,12 1,49 1,11 0,86 0,68 0,55 B S 1 84,66 24,32 11,29 6,51 4,24 2,98 2,22 1,71 1,36 1,10 B SSW 2,5 33,86 9,73 4,51 2,60 1,69 1,19 0,89 0,69 0,55 0,44 B SW 1 84,66 24,32 11,29 6,51 4,24 2,98 2,22 1,71 1,36 1,10 B WSW 2,5 33,86 9,73 4,51 2,60 1,69 1,19 0,89 0,69 0,55 0,44 B W 2 42,33 12,16 5,64 3,25 2,12 1,49 1,11 0,86 0,68 0,55 B WNW 2,5 33,86 9,73 4,51 2,60 1,69 1,19 0,89 0,69 0,55 0,44 B NW 2 42,33 12,16 5,64 3,25 2,12 1,49 1,11 0,86 0,68 0,55 B NNW 2,5 33,86 9,73 4,51 2,60 1,69 1,19 0,89 0,69 0,55 0,44 24

32 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Şekil I.3 : İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaat Alanı Kaynaklı Çöken Tozların Dağılımı tarih ve sayı ile Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği EK 1 in b bendi 2. maddesinde, açık alanlarda üretim işlemleri için, hakim rüzgar yönü dikkate alınarak ölçülen Havada Asılı Partikül Maddeler ve Çöken Tozlar için UVS (uzun vadeli sınır) ve KVS (kısa vadeli sınır) değerleri endüstri bölgeleri ve genel yerleşimler için belirtilmiştir. Bu değerler aşağıda gösterildiği gibidir; İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatı sonucu oluşacak 1.26 kg/sa toz emisyonu değeri; havada asılı partiküller için 100 mt de en fazla yaklaşık 25 μg/m 3, çöken tozlar için ise 100 mt de en fazla yaklaşık 85 mg/m 2.gün değerlerindeki konsantrasyonlara sebep olmaktadır. Bu konsantrasyonlar, SKHKKY Ek-1 inde verilen Genel Yerleşimler için belirlenen sınır değerlerin altında kalmaktadır. İletim Kanalı na en yakın yerleşim ise Kanal başlangıcının güneyinde yaklaşık 200 m mesafede bulunan Narcak Mahallesi olduğundan, İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatı kaynaklı toz emisyonlarının burada olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Hesaplanan 1.26 kg/sa toz emisyonu değeri inşaatın L = m uzunluğunun tamamı hesaba katılarak bulunmuştur. Gerçekte ise bu değer İletim Kanalı nın çizgisel yayılımı boyunca dağılacaktır. Ancak, güvenli tarafta kalmak için bu değerin inşaatın her noktasında oluştuğu kabul edilmiştir. 25

33 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Depo alanına nakliye ve boşaltma işlemleri çizgisel yayılı kaynak olarak değerlendirileceklerdir. Aşağıda toz emisyonu değerleri hesaplanmıştır; Depo alanına nakliye nedeniyle oluşacak toz miktarı: İletim Kanalı ve Servis Yolu inşası sırasında oluşacak hafriyat, proje hafriyatı depolanması için belirlenmiş alanın, inşa yerine en yakın olması sebebiyle Narcak Mahallesi civarlarındaki kısmına taşınacaktır. Nakliye kamyonları 16 ton kapasiteli kabul edilecektir. Bir günde oluşacak yaklaşık ton (35.85 ton/saat x 12 saat) hafriyat 4 adet kamyon ile ortalama 7 seferde nakledilecektir. Nakliye sahasına mesafe yaklaşık 4.0 (gidişgeliş toplam 8.0 km) km dir. Nakliye işleminin 7 saate yayılacağı kabul edilecektir. Tozuma Miktarı = Sefer Sayısı x Mesafe x Kamyon Adedi x Toz Emisyon Faktörü = 7 x 8.0 km x 4 araç x 0.7 kg/km.araç = kg/gün = 22.4 kg/saat Boşaltma nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.04 kg/saat Nakliye ve boşaltma nedeniyle oluşacak toplam toz miktarı; 22.4 kg/sa kg/sa = kg/sa Nakliye güzergahı çizgisel bir yayılı kaynak olarak düşünülecektir. Bulunan kg/sa toz emisyon değeri 8.0 km lik bir gidiş-dönüş güzergahını kapsamaktadır. Güzergah 2.0 km lik parçalara ayrılarak emisyon etki değeri yeniden hesaplanırsa; kg/sa / 4.0 km = 5.62 kg/sa.2 km Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden büyük olduğundan Yönetmelik uyarınca oluşacak toz emisyonu için Gaussian Dispersiyon modeli kullanılarak Hava Kirlenmesine Katkı Değeri (HKKD) hesaplanması yapılacaktır. İletim Kanalı ve Servis Yolu emisyon modellemesinde kullanılan formüller, kabüller ve Malatya İl i için ortalama rüzgar hızı değerleri burada da aynen kullanılacaktır. Yapılan modelleme çalışmasında rüzgar kararlılık sınıfı B olarak alınacaktır. Toz emisyon değeri 5.62 kg/sa.2 km dir. Faaliyet sırasında oluşacak toplam toz emisyonunun %80 ini 10 μ.dan büyük partiküller, %20 sini ise 10 μ.dan küçük partiküllerin oluşturduğu kabulü ile modelleme yapılmıştır. (Kaynak: Müezzinoğlu A., D.E.Ü., 1997) Havada Asılı Partiküller : Q= 5.62 * 0.20 = 1.12 kg/sa.2 km (10 μ.dan küçük partiküller) h = 10 m z = 2 m Vdi = 0.01 m/sn 26

34 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tablo I.10 : İletim Kanalı ve Servis Yolu Hafriyat Nakliyesi Kaynaklı Havada Asılı Partiküller İçin Emisyon Değerleri (mg/m 3 ) Yayılma Yön Uh 100 m 200 m 300 m 400 m 500 m 600 m 700 m 800 m 900 m 1000 m B N 2 0, , , , , , , , , ,00071 B NNE 3 0, , , , , , , , , ,00047 B NE 1 0, , , , , , , , , ,00142 B ENE 2 0, , , , , , , , , ,00071 B E 1 0, , , , , , , , , ,00142 B ESE 2 0, , , , , , , , , ,00071 B SE 1 0, , , , , , , , , ,00142 B SSE 2 0, , , , , , , , , ,00071 B S 1 0, , , , , , , , , ,00142 B SSW 2,5 0, , , , , , , , , ,00057 B SW 1 0, , , , , , , , , ,00142 B WSW 2,5 0, , , , , , , , , ,00057 B W 2 0, , , , , , , , , ,00071 B WNW 2,5 0, , , , , , , , , ,00057 B NW 2 0, , , , , , , , , ,00071 B NNW 2,5 0, , , , , , , , , ,00057 Şekil I.4: İletim Kanalı ve Servis Yolu Hafriyat Nakliyesi Havada Asılı Partiküllerin Dağılım 27

35 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Çöken Tozlar : Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Q= 5.62 * 0.80 = 4.50 kg/sa.2 km (10 μ.dan büyük partiküller) h = 10 m z = 2 m Vdi = 0.01 m/sn Tablo I.11 : İletim Kanalı ve Servis Yolu Hafriyat Nakliyesi Çöken Tozlar İçin Emisyon Değerleri (mg/m 2.gün) Yayılma Yön Uh 100 m 200 m 300 m 400 m 500 m 600 m 700 m 800 m 900 m 1000 m B N 2 188,81 54,24 25,17 14,51 9,45 6,65 4,94 3,82 3,04 2,46 B NNE 3 125,87 36,16 16,78 9,68 6,30 4,44 3,30 2,55 2,03 1,64 B NE 1 377,62 108,47 50,34 29,03 18,89 13,31 9,89 7,64 6,09 4,92 B ENE 2 188,81 54,24 25,17 14,51 9,45 6,65 4,94 3,82 3,04 2,46 B E 1 377,62 108,47 50,34 29,03 18,89 13,31 9,89 7,64 6,09 4,92 B ESE 2 188,81 54,24 25,17 14,51 9,45 6,65 4,94 3,82 3,04 2,46 B SE 1 377,62 108,47 50,34 29,03 18,89 13,31 9,89 7,64 6,09 4,92 B SSE 2 188,81 54,24 25,17 14,51 9,45 6,65 4,94 3,82 3,04 2,46 B S 1 377,62 108,47 50,34 29,03 18,89 13,31 9,89 7,64 6,09 4,92 B SSW 2,5 151,05 43,39 20,14 11,61 7,56 5,32 3,95 3,06 2,44 1,97 B SW 1 377,62 108,47 50,34 29,03 18,89 13,31 9,89 7,64 6,09 4,92 B WSW 2,5 151,05 43,39 20,14 11,61 7,56 5,32 3,95 3,06 2,44 1,97 B W 2 188,81 54,24 25,17 14,51 9,45 6,65 4,94 3,82 3,04 2,46 B WNW 2,5 151,05 43,39 20,14 11,61 7,56 5,32 3,95 3,06 2,44 1,97 B NW 2 188,81 54,24 25,17 14,51 9,45 6,65 4,94 3,82 3,04 2,46 B NNW 2,5 151,05 43,39 20,14 11,61 7,56 5,32 3,95 3,06 2,44 1,97 28

36 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Şekil I.5 : İletim Kanalı ve Servis Yolu Hafriyat Nakliyesi Çöken Tozların Dağılımı İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat hafriyatının nakledilmesi sonucu oluşacak 5.62 kg/sa.2 km toz emisyonu değeri; havada asılı partiküller için 100 mt mesafede en fazla yaklaşık 110 μg/m 3, çöken tozlar için ise 100 mt de en fazla yaklaşık 380 mg/m 2.gün ve 200 mt de en fazla yaklaşık 110 mg/m 2.gün değerlerindeki konsantrasyonlara sebep olmaktadır. Bu konsantrasyonlar, 380 mg/m 2.gün hariç, SKHKKY Ek-1 inde verilen Genel Yerleşimler için belirlenen sınır değerlerin altında kalmaktadır. Nakliye yolunun özellikle yaz aylarında tozlanmaya karşı sürekli sulanması ve Narcak Mahallesi ndeki yerleşimlerden en az 100 mt mesafeden geçmesi suretiyle, İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat hafriyatının nakledilmesi kaynaklı toz emisyonlarının çevreye ciddi bir etkisi olması beklenmemektedir. Yükleme Havuzu İnşaatı Kaynaklı Toz Emisyonu: İnşaat çalışmalarının 12 ay sürmesi ve toplam 1100 m 3 kazı yapılması öngörülmektedir. Toplam hafriyat miktarı = m 3 Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1.6 ton/m 3 Toplam hafriyat miktarı = m 3 x 1.6 ton/m 3 = ton Toplam inşaat süresi = (12 saat/gün x 25gün/ay x 12 ay/yıl) = saat Bir saatte yapılacak hafriyat miktarı = 1100ton/ 3600 saat = 0.31 ton/saat (0.19 m 3 /saat) olacaktır. Yükleme Havuzu inşaatı için patlatma hesabı: Patlatmayla çıkarılacak hafriyat : %20 x m 3 = 220 m 3 (352 ton) Kullanılacak toplam dinamit miktarı: 2.60 kg x 220 m 3 = 572 kg dinamit 29

37 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Kullanılacak toplam fitil miktarı: 1.0 m/m 3 x 220 m 3 = 220 m fitil Kullanılacak toplam kapsül miktarı: 1 kapsül /2 m 3 x 220 m 3 =110 adet kapsül Günlük kullanılacak dinamit miktarı: 0.19 m 3 /sa x 12 sa/gün x %20 x 2.6 kg/m 3 =1.19 kg dinamit/gün Patlatma Kaynaklı Tozuma Miktarı = Üretim Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 352 ton x 0.08 kg/ton = kg Hafriyat malzemesi proje kapsamında yer alacak depolama alanında depolanacak ve gerekli olduğu zamanlarda buradan alınarak arazide dolgu işlemlerinde kullanılacaktır. Hafriyat çıkarılması nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 0.31 ton/saat x kg/ton = 0.01 kg/saat Yükleme nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 0.31 ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.01 kg/saat Hafriyat çıkarılması ve nakliye kamyonlarına yükleme nedeniyle oluşacak toz emisyonu Yükleme Havuzu inşa sahası kapsamındadır. Sahada oluşacak toplam toz emisyonu; Kazı + Yükleme = 0.01 kg/sa kg/sa = 0.02 kg/sa Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz dağılımı modellemesi yapılmayacaktır. Depo alanına nakliye ve boşaltma işlemleri ise çizgisel yayılı kaynak olarak değerlendirileceklerdir. Aşağıda bu değerler hesaplanmıştır; Depo alanına nakliye nedeniyle oluşacak toz miktarı: Yükleme Havuzu inşası sırasında oluşacak hafriyat, proje hafriyatı depolanması için belirlenmiş alanın, inşa yerine en yakın olması sebebiyle Narcak Mahallesi civarlarındaki kısmına taşınacaktır. Bir günde oluşacak yaklaşık 3.72 ton (0.31 ton/saat x 12 saat) hafriyat 1 adet kamyon ile ortalama 1 seferde nakledilecektir. Nakliye sahasına mesafe yaklaşık 4.0 (gidiş-geliş toplam 8.0 km) km dir. Nakliye işleminin 1 saate yayılacağı kabul edilecektir. Tozuma Miktarı = Sefer Sayısı x Mesafe x Kamyon Adedi x Toz Emisyon Faktörü = 1 x 8.0 km x 1 araç x 0.7 kg/km.araç = 0.56 kg/gün = 0.28 kg/saat 30

38 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Boşaltma nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 0.31 ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.01 kg/saat Nakliye ve boşaltma nedeniyle oluşacak toplam toz miktarı; 0.28 kg/sa kg/sa = 0.29 kg/sa Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu modellemesi yapılmayacaktır. Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı Kaynaklı Toz Emisyonu: İnşaat çalışmalarının 12 ay sürmesi beklenmektedir. Servis Yolu için m 3 ve Cebri Boru için 500 m 3 olmak üzere toplam m 3 kazı yapılması öngörülmektedir. Toplam hafriyat miktarı = m 3 Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1.6 ton/m 3 Toplam hafriyat miktarı = m 3 x 1.6 ton/m 3 = ton Toplam inşaat süresi = (12 saat/gün x 25 gün/ay x 12 ay/yıl) = saat Bir saatte yapılacak hafriyat miktarı = ton/ 3600 saat = (8.48 m 3 /saat) ton/saat olacaktır. Servis Yolu ve Cebri Boru inşaatı için patlatma hesabı: Patlatmayla çıkarılacak hafriyat : %20 x m 3 = m 3 (9 760 ton) Kullanılacak toplam dinamit miktarı: 2.60 kg x m 3 = kg dinamit Kullanılacak toplam fitil miktarı: 1.0 m/m 3 x m 3 = m fitil Kullanılacak toplam kapsül miktarı: 1 kapsül /2 m 3 x m 3 =3 050 adet kapsül Günlük kullanılacak dinamit miktarı: 8.48 m 3 /sa x 12 sa/gün x %20 x 2.6 kg/m 3 =53 kg dinamit/gün Patlatma Kaynaklı Tozuma Miktarı = Üretim Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = ton x 0.08 kg/ton = 488 kg Hafriyat malzemesi proje kapsamında yer alacak depolama alanında depolanacak ve gerekli olduğu zamanlarda buradan alınarak arazide dolgu işlemlerinde kullanılacaktır. Hafriyat çıkarılması nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = ton/saat x kg/ton = 0.34 kg/saat 31

39 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Yükleme nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.14 kg/saat Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Hafriyat çıkarılması ve nakliye kamyonlarına yükleme nedeniyle oluşacak toz emisyonu Servis Yolu ve Cebri Boru inşa sahası kapsamındadır. Sahada oluşacak toplam toz emisyonu; Kazı + Yükleme = 0.34 kg/sa kg/sa = 0.48 kg/sa Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz dağılımı modellemesi yapılmayacaktır. Depo alanına nakliye ve boşaltma işlemleri ise çizgisel yayılı kaynak olarak değerlendirileceklerdir. Aşağıda bu değerler hesaplanmıştır; Depo alanına nakliye nedeniyle oluşacak toz miktarı: Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşası sırasında oluşacak hafriyat, proje hafriyatı depolanması için belirlenmiş alanın, inşa yerine en yakın olması sebebiyle Narcak Mahallesi civarlarındaki kısmına taşınacaktır. Bir günde oluşacak yaklaşık ton (13.56 ton/saat x 12 saat) hafriyat 2 adet kamyon ile ortalama 5 seferde nakledilecektir. Nakliye sahasına mesafe yaklaşık 4.0 (gidişgeliş toplam 8.0 km) km dir. Nakliye işleminin 6 saate yayılacağı kabul edilecektir. Tozuma Miktarı = Sefer Sayısı x Mesafe x Kamyon Adedi x Toz Emisyon Faktörü = 5 x 8.0 km x 2 araç x 0.7 kg/km.araç = 56 kg/gün = 9.34 kg/saat Boşaltma nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.14 kg/saat Nakliye ve boşaltma nedeniyle oluşacak toplam toz miktarı; 9.34 kg/sa kg/sa = 9.48 kg/sa Nakliye güzergahı çizgisel bir yayılı kaynak olarak düşünülecektir. Bulunan 9.48 kg/sa toz emisyon değeri 8.0 km lik bir gidiş-dönüş güzergahını kapsamaktadır. Güzergah 2.0 km lik parçalara ayrılarak emisyon etki değeri yeniden hesaplanırsa; 9.48 kg/sa / 4.0 km = 2.37 kg/sa.2 km Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu 32

40 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden büyük olduğundan Yönetmelik uyarınca oluşacak toz emisyonu için Gaussian Dispersiyon modeli kullanılarak Hava Kirlenmesine Katkı Değeri (HKKD) hesaplanması yapılacaktır. İletim Kanalı ve Servis Yolu emisyon modellemesinde kullanılan formüller, kabüller ve Malatya İl i için ortalama rüzgar hızı değerleri burada da aynen kullanılacaktır. Yapılan modelleme çalışmasında rüzgar kararlılık sınıfı B olarak alınacaktır. Toz emisyon değeri 2.37 kg/sa.2 km dir. Faaliyet sırasında oluşacak toplam toz emisyonunun %80 ini 10 μ.dan büyük partiküller, %20 sini ise 10 μ.dan küçük partiküllerin oluşturduğu kabulü ile modelleme yapılmıştır. (Kaynak: Müezzinoğlu A., D.E.Ü., 1997) Havada Asılı Partiküller : Q= 2.37 * 0.20 = 0.47 kg/sa.2 km (10 μ.dan küçük partiküller) h = 10 m z = 2 m Vdi = 0.01 m/sn Tablo I.12 : Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı Nakliye ve Boşaltma Havada Asılı Partiküller İçin Emisyon Değerleri (mg/m 3 ) Yayılma Yön Uh 100 m 200 m 300 m 400 m 500 m 600 m 700 m 800 m 900 m 1000 m B N 2 0, , , , , , , , , ,00030 B NNE 3 0, , , , , , , , , ,00020 B NE 1 0, , , , , , , , , ,00060 B ENE 2 0, , , , , , , , , ,00030 B E 1 0, , , , , , , , , ,00060 B ESE 2 0, , , , , , , , , ,00030 B SE 1 0, , , , , , , , , ,00060 B SSE 2 0, , , , , , , , , ,00030 B S 1 0, , , , , , , , , ,00060 B SSW 2,5 0, , , , , , , , , ,00024 B SW 1 0, , , , , , , , , ,00060 B WSW 2,5 0, , , , , , , , , ,00024 B W 2 0, , , , , , , , , ,00030 B WNW 2,5 0, , , , , , , , , ,00024 B NW 2 0, , , , , , , , , ,00030 B NNW 2,5 0, , , , , , , , , ,

41 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Şekil I.6: Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı Nakliye ve Boşaltma Havada Asılı Partiküllerin Dağılım 34

42 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Çöken Tozlar : Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Q= 2.37 * 0.80 = 1.90 kg/sa.2 km (10 μ.dan büyük partiküller) h = 10 m z = 2 m Vdi = 0.01 m/sn Tablo I.13 : Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı Nakliye ve Boşaltma Çöken Tozlar İçin Emisyon Değerleri (mg/m 2.gün) Yayılma Yön Uh 100 m 200 m 300 m 400 m 500 m 600 m 700 m 800 m 900 m 1000 m B N 2 79,62 22,87 10,61 6,12 3,98 2,81 2,08 1,61 1,28 1,04 B NNE 3 53,08 15,25 7,08 4,08 2,66 1,87 1,39 1,07 0,86 0,69 B NE 1 159,24 45,74 21,23 12,24 7,97 5,61 4,17 3,22 2,57 2,08 B ENE 2 79,62 22,87 10,61 6,12 3,98 2,81 2,08 1,61 1,28 1,04 B E 1 159,24 45,74 21,23 12,24 7,97 5,61 4,17 3,22 2,57 2,08 B ESE 2 79,62 22,87 10,61 6,12 3,98 2,81 2,08 1,61 1,28 1,04 B SE 1 159,24 45,74 21,23 12,24 7,97 5,61 4,17 3,22 2,57 2,08 B SSE 2 79,62 22,87 10,61 6,12 3,98 2,81 2,08 1,61 1,28 1,04 B S 1 159,24 45,74 21,23 12,24 7,97 5,61 4,17 3,22 2,57 2,08 B SSW 2,5 63,70 18,30 8,49 4,90 3,19 2,24 1,67 1,29 1,03 0,83 B SW 1 159,24 45,74 21,23 12,24 7,97 5,61 4,17 3,22 2,57 2,08 B WSW 2,5 63,70 18,30 8,49 4,90 3,19 2,24 1,67 1,29 1,03 0,83 B W 2 79,62 22,87 10,61 6,12 3,98 2,81 2,08 1,61 1,28 1,04 B WNW 2,5 63,70 18,30 8,49 4,90 3,19 2,24 1,67 1,29 1,03 0,83 B NW 2 79,62 22,87 10,61 6,12 3,98 2,81 2,08 1,61 1,28 1,04 B NNW 2,5 63,70 18,30 8,49 4,90 3,19 2,24 1,67 1,29 1,03 0,83 35

43 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Şekil I.7 : Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı Nakliye ve Boşaltma Çöken Tozların Dağılımı Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşaat hafriyatının nakledilmesi sonucu oluşacak 2.37 kg/sa.2 km toz emisyonu değeri; havada asılı partiküller için 100 mt mesafede en fazla yaklaşık 50 μg/m 3, çöken tozlar için ise 100 mt de en fazla yaklaşık 160 mg/m 2.gün değerlerindeki konsantrasyonlara sebep olmaktadır. Bu konsantrasyonlar, SKHKKY Ek-1 inde verilen Genel Yerleşimler için belirlenen sınır değerlerin altında kalmaktadır. Böylelikle, Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşaat hafriyatının nakledilmesi kaynaklı toz emisyonlarının çevreye ciddi bir etkisi olması beklenmemektedir. Santral Binası İnşaatı Kaynaklı Toz Emisyonu: İnşaat çalışmalarının 18 ay süreceği öngörülmektedir. Toplam m 3 yapılacaktır. kazı Toplam hafriyat miktarı = m 3 Hafriyat malzemesinin yoğunluğu = 1.6 ton/m 3 Toplam hafriyat miktarı = m 3 x 1.6 ton/m 3 = ton Toplam inşaat süresi = (12 saat/gün x 25 gün/ay x 18 ay/yıl) = saat Bir saatte yapılacak hafriyat miktarı = 8000 ton/ 5400 saat =1.48 (0.925 m 3 /saat) ton/saat olacaktır. Servis Yolu ve Cebri Boru inşaatı için patlatma hesabı: Patlatmayla çıkarılacak hafriyat : %20 x m 3 = m 3 (1 600 ton) Kullanılacak toplam dinamit miktarı: 2.60 kg x m 3 = kg dinamit Kullanılacak toplam fitil miktarı: 1.0 m/m 3 x m 3 = m fitil 36

44 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Kullanılacak toplam kapsül miktarı: 1 kapsül /2 m 3 x m 3 =2 500 adet kapsül Günlük kullanılacak dinamit miktarı: m 3 /sa x 12 sa/gün x %20 x 2.6 kg/m 3 =5.77 kg dinamit/gün Patlatma Kaynaklı Tozuma Miktarı = Üretim Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = ton x 0.08 kg/ton = 128 kg Hafriyat malzemesi proje kapsamında yer alacak depolama alanında depolanacak ve gerekli olduğu zamanlarda buradan alınarak arazide dolgu işlemlerinde kullanılacaktır. Hafriyat çıkarılması nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 1.48 ton/saat x kg/ton = 0.04 kg/saat Yükleme nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 1.48 ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.02 kg/saat Hafriyat çıkarılması ve nakliye kamyonlarına yükleme nedeniyle oluşacak toz emisyonu Santral Binası inşa sahası kapsamındadır. Sahada oluşacak toplam toz emisyonu; Kazı + Yükleme = 0.04 kg/sa kg/sa = 0.06 kg/sa Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz dağılımı modellemesi yapılmayacaktır. Depo alanına nakliye ve boşaltma işlemleri ise çizgisel yayılı kaynak olarak değerlendirileceklerdir. Aşağıda bu değerler hesaplanmıştır; Depo alanına nakliye nedeniyle oluşacak toz miktarı: Santral Binası inşası sırasında oluşacak hafriyat, proje hafriyatı depolanması için belirlenmiş alanın, inşa yerine en yakın olması sebebiyle Narcak Mahallesi civarlarındaki kısmına taşınacaktır. Bir günde oluşacak yaklaşık ton (1.48 ton/saat x 12 saat) hafriyat 1 adet kamyon ile ortalama 1 seferde nakledilecektir. Nakliye sahasına mesafe yaklaşık 4.0 (gidişgeliş toplam 8.0 km) km dir. Nakliye işleminin 2 saate yayılacağı kabul edilecektir. Tozuma Miktarı = Sefer Sayısı x Mesafe x Kamyon Adedi x Toz Emisyon Faktörü = 1 x 8.0 km x 1 araç x 0.7 kg/km.araç = 5.6 kg/gün = 2.8 kg/saat 37

45 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Boşaltma nedeniyle oluşacak toz miktarı: Tozuma Miktarı = Hafriyat Miktarı x Toz Emisyonu Faktörü = 1.48 ton/saat x 0.01 kg/ton = 0.02 kg/saat Nakliye ve boşaltma nedeniyle oluşacak toplam toz miktarı; 2.80 kg/sa kg/sa = 2.82 kg/sa Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Nakliye güzergahı çizgisel bir yayılı kaynak olarak düşünülecektir. Bulunan 2.82 kg/sa toz emisyon değeri 8.0 km lik bir gidiş-dönüş güzergahını kapsamaktadır. Güzergah 2.0 km lik parçalara ayrılarak emisyon etki değeri yeniden hesaplanırsa; 2.82 kg/sa / 4.0 km = 0.71 kg/sa.2 km Bulunan değer tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu modellemesi yapılmayacaktır. Aşağıda Tablo I.14 te proje kapsamındaki tesislerin inşaat hafriyatı sonucu oluşacak toz emisyonları toplu şekilde görülmektedir; 38

46 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tablo I.14: İnşaat Aşamasından Kaynaklanacak Toz Emisyonları ÜNİTE İŞLEM TOZ EMİSYONU (Kg/saat) Sökme 0.03 Regülatör İnşası Yükleme 0.01 Depo Alanına Nakliye 0.84 Boşaltma 0.01 TOPLAM 0.89 Sökme 0.16 İletim Tüneli İnşası Yükleme 0.06 Stok Alanına Nakliye 0.88 Boşaltma 0.06 TOPLAM 1.16 Sökme 0.90 İletim Kanalı ve Servis Yükleme 0.36 Yolu İnşası Depo Alanına Nakliye Boşaltma 0.04 TOPLAM Sökme 0.01 Yükleme 0.01 Yükleme Havuzu İnşası Depo Alanına Nakliye 0.28 Boşaltma 0.01 TOPLAM 0.31 Santral Binası -Yükleme Havuzu Arası Servis Yolu ve Cebri Boru Santral Binası Sökme 0.34 Yükleme 0.14 Depo Alanına Nakliye 9.34 Boşaltma 0.14 TOPLAM 9.96 Sökme 0.04 Yükleme 0.02 Depo Alanına Nakliye 2.80 Boşaltma 0.02 TOPLAM 2.88 TOPLAM TOZ EMİSYONU Bununla birlikte tozlanmaya karşı tarih ve sayı ile Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak alınacak tedbirlerle oluşacak toz emisyonu değerinin çok daha az olacağı teknik ve pratik bakımdan kesindir. Bu amaçla faaliyet sırasında oluşacak tozun azaltılması için aşağıdaki önlemler alınacaktır; Faaliyet alanı içerisinde çalışacak araçlar nedeniyle oluşacak tozlanmanın engellenebilmesi amacıyla tozlanmaya müsait yollarda sulama yapılacaktır. Yükleme ve boşaltma yapılırken savurma yapılmadan ve yavaş bir şekilde yükleme ve boşaltma yapılması sağlanacaktır. Kamyonlar aşırı yüklenmeyecek, üzeri branda ile örtülecek ve karayolları hız sınırına uyulacaktır. Açıkta depolanan yığma malzemelerden kaynaklanacak toz emisyonunu engellemek amacıyla aynı yönetmeliğin Ek-1, d maddesi uyarınca; 39

47 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Konveyörler ve diğer taşıyıcıların ve bunların birbiri üzerine malzeme boşalttığı bağlantı kısımlarının üstü kapatılacak, Savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılacak, Malzeme üstü naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılacak, Üst tabakalar %10 nemde muhafaza edilmesi için gerekli donanım kurulacaktır. Projenin inşaat çalışmaları sırasında ayrıca iş makinelerinden kaynaklanan yakıt kullanımı nedeniyle emisyon oluşumu söz konusu olacaktır. Bunlardan başlıcaları CO, NOx, SOx ve tozdur. Arazinin hazırlanması aşamasında kullanılacak yakıt sadece alanda kullanılacak iş makineleri için gerekli olup, ısınma vb. amaçlı yakıt tüketimi olmayacaktır. Tesis alanında kullanılacak araçlar için düzenli olarak emisyon ölçümü yapılarak emisyon pulu alınmış olmasına dikkat edilecek ve Tarih ve Sayılı Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşletme Aşaması : Proje kapsamında ünitelerin faaliyete geçmesiyle birlikte çalışacak işçilerin ısınması için katalitik soba ve elektrik enerjisinden faydalanılacağından ısınma amaçlı yakıt kullanımı olmayacaktır. Projenin işletme aşamasında santralden kaynaklı emisyon oluşumu söz konusu değildir. 4. Gürültü: İnşaat Aşaması: Faaliyet sırasında kullanılacak iş makineleri ve nakliye araçlarından kaynaklanan gürültü oluşumu söz konusudur. Sahada malzemenin çıkarılması, yüklenmesi ve taşınmasında kullanılacak olan iş makineleri ile, gürültü seviyeleri Tablo 1.19 da gösterilmiştir. Ekipmanların ses gücü düzeyleri, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de ( tarih ve sayılı değişiklik) yayımlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik in 5. Maddesi nde verilen tabloda tanımlanan müsaade edilen ses gücü seviyelerine göre Tablo 1.15 te verilen formüllere göre hesaplanmış olup benzer faaliyetlerin verileri de göz önünde bulundurulmuştur. 40

48 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tablo 1.15: Teçhizat Tipi ve Bunların Net Güç Seviyesine Uygun Olarak Tanımlanan Ses Gücü Seviyeleri Teçhizatın tipi Net kurulu güç P (kw) Elektrik gücü Müsaade edilen ses gücü seviyesi db/1 pw P el (kw) 3 Ocak 3 Ocak Uygulama kütlesi, 2004 den 2006 dan m (kg) itibaren itibaren Kesme genişliği L (cm) Paletli dozerler, paletli yükleyiciler, paletli kazıcı yükleyiciler Tekerlekli dozerler, tekerlekli yükleyiciler, tekerlekli kazıcı-yükleyiciler, damperli kamyonlar, greyderler, yükleyici tipli toprak doldurmalı sıkıştırıcılar, içten yanmalı motor tahrikli karşı ağırlıklı hidrolik kaldırmalı kamyonlar, hareketli vinçler, sıkıştırma makineleri (titreşimsiz silindirler), kaldırım perdah makineleri, hidrolik güç oluşturma makineleri P < P > log P log P P < P > log P log P Kazıcılar, eşya taşımak için yük asansörleri, yapı (konstrüksiyon) vinçleri, motorlu çapalama makineleri P < P > log P log P Kompresörler P < P > log P log P P el < log P el 95 + log P el Kaynak ve güç jeneratörleri 2< P el < log P el 96 + log P el P el > log P el 95 + log P el Tablo I.16. Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Düzeyleri Gürültü kaynağı Adet Ses Gücü Düzeyi (db) Kamyon Ekskavatör Yükleyici Gürültünün Mesafeye Bağlı Olarak Hesaplanması: Her bir kaynakta oluşan gürültü seviyesinde uzaklığa göre oluşacak azalma miktarı aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır. L pi = L w +10 Log (Q/ 4 π r 2 ) L pi = Kaynakların r mesafedeki serbest alanda ses basınç düzeyleri (dba) L w = Kaynağın ses gücü düzeyi (db) Q = Yönelme katsayısı (1 alınmıştır) r = Kaynaktan olan uzaklık (metre) 41

49 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tüm tesislerin inşasında 1 er adet ekskavatör ve yükleyici çalışacaktır. Bunun dışında Regülatör, İletim Tüneli, Yükleme Havuzu ve Santral Binası inşaatlarında 1 er kamyon, İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatında 4 kamyon ve Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ile Cebri Boru inşaatında 2 kamyon çalışacaktır. En fazla inşaat makinası İletim Kanalı ve Servis Yolu inşasında kullanılacağından bu ekipmanların gürültü seviyeleri belirlenecek ve diğer tesis inşaatlarının yerleşim yerlerine mesafeleriyle kıyaslanacaktır. Gürültü kaynaktan çıktıktan sonra, maruz kaldığı canlı arasındaki mesafe ile ters orantılı olarak düşer. Gürültü kaynağı noktasal kaynak veya çizgisel kaynak belirlendikten sonra, hava içerisinde dalga boyu ve frekansına göre yayılır. İletim Kanalı ve Servis Yolu inşasında kullanılan her bir gürültü kaynağının daire şeklindeki alanda 50 m den 1500 m ye kadar oluşturacağı gürültü seviyeleri aşağıda verilmiştir. Tablo I.17 Sahada Kullanılan Gürültü Oluşumuna Sebep Olabilecek İş Makineleri ve Gürültü Seviyeleri (50m 1500m) Mesafe (m) Kamyon Ekskavatör Yükleyici Gürültü Kaynaklarının Oluşturacakları Ortalama Gürültü Seviyeleri : Tesisteki 4 kamyon, 1 ekskavatör ve 1 yükleyicinin farklı mesafelerde oluşturacakları bileşik ortalama gürültü seviyeleri asağıdaki formülle hesaplanmıştır. Lp T = 10 log ( n i= 1 10 lpi/10 ) r(mesafe) Lp T Atmosferik Yutuş : Gürültü kaynaktan uzaklaştıkça atmosferde belirli bir yutuş olayı gerçekleşir. Farklı mesafelerde oluşan gürültü seviyesi, mesafeye ve atmosferin yapısına bağlı olarak değişiklik gösterir. Atmosferik yutuş, aşağıdaki formül ile hesaplanmıştır: 42

50 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. 2-8 f x r atm = x A Q Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Aatm : Atmosferik Yutuş (dba) f : İletilen sesin frekansı ( Hz) (Hesaplamalarda frekans Hz olarak alınmıştır.) r : Kaynaktan olan uzaklık (m) Q : Havanın bağıl nemi (%) ( %53 olarak alınmıştır.)(kaynak: Malatya il Çevre Durum Raporu) r(mesafe) Aatm Net Ortalama Gürültü Seviyesi : Alandaki net ortalama gürültü seviyesi aşağıdaki bağıntı ile hesaplanır; L net = L PT A atm Araçlardan kaynaklanan gürültü seviyesi, atmosferik yutuş miktarı ve geriye kalan net gürültü değerleri aşağıda Tablo I.18 de gösterilmiştir; Tablo I.18 Net Gürültü Değerleri r(mesafe) Lp Aatm Lnet Şekil I.8 : Gürültü Dağılım Grafiği 43

51 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Gündüz-Akşam-Gece Gürültü Seviyesi : Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Gündüz-akşam-gece gürültü seviyesi; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişik:R.G.-04/06/ ) Ek-1 de verilen formül ile aşağıdaki formül ile hesaplanır; Lgag=10log[ 1/24((12 10 Lgündüz/10 ) + (4 10 (Laksam+5) /10 ) + (8 10 (Lgece+10)/10 ))] Gündüz: den a kadar olmak üzere 12 saat Akşam: 9.00 dan e kadar olmak üzere 4 saat Gece: den ye kadar olmak üzere 8 saat alınmıştır. Faaliyet sırasında toplam 12 saat çalışılacak olup çalışmalar sadece gündüz saatlerinde gerçekleştirilecektir. Bu nedenle akşam ve gece gürültü seviyelerine faaliyetten kaynaklanacak bir katkı olmayacaktır. İnşaat alanının 50 m ve 100 m mesafesindeki yerleşimlerde oluşacak L gündüz değeri ile ilgili hesaplamalar aşağıdaki gibi yapılmıştır; Lgündüz = 10 * log [ 1/24 (8 10 Lnet/10 )] 50 m mesafe için L net = 67.5 dba ve 100 mt mesafe için L net = 61.2 dba değerlerindedir. Buna göre; L gündüz, 50 mt = 10 * log [ 1/24 ( /10 )] = dba L gündüz, 100 mt = 10 * log [ 1/24 ( /10 )] = dba Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişik:R.G.- 04/06/ ), Ek-VIII, Tablo-4 te verilen endüstriyel tesisler için çevresel gürültü sınır değerleri Tablo I.19 de verilmiştir. Tesiste üretim yalnızca gündüz saatlerinde yapılacak olduğundan L gündüz değeri göz önüne alınmıştır. Tablo 1.19 : Endüstri tesisleri için çevresel gürültü sınır değerleri Alanlar L gündüz (dba) L akşam (dba) L gece (dba) Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan işyerlerinin yoğun olarak bulunduğu alanlar Organize Sanayi Bölgesi veya İhtisas Sanayi Bölgesi içindeki her bir tesis için Yapılan hesaplamalar sonucunda oluşacak gürültü düzeyi, İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat alanına 50 m mesafe için dba ve 100 mt mesafe için dba bulunmuştur. Yukarıdaki tabloda, Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar için gündüz saatleri gürültü 44

52 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi sınır değeri 60 dba olarak verilmiştir. Proje alanı için bulunan değerler ise 100 mt için sınırın altında kalmakta ancak 50 mt için sınırı bir miktar aşmaktadır. İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatına en yakın yerleşim birimi, Kanalın başlangıç noktasına 200 m mesafede güney yönünde bulunan Narcak Mahallesi dir. Gürültü etki alanı ise 100 mt de sınır değerlerin altına düşmektedir. Bu nedenle İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatı nedeniyle oluşacak gürültünün çevreye olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. İletim Tüneli hariç, proje kapsamındaki Regülatör, Yükleme Havuzu vb. diğer bütün tesislerin civar yerleşimlere mesafeleri 200 mt den fazladır. İnşaları esnasında ise İletim Kanalı ve Servis Yolu inşasına kıyasla daha az sayıda iş makinası çalışacaktır. Bu nedenle diğer tesislerin inşası kaynaklı oluşacak gürültünün de çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. İletim Tüneli inşaat alanı ise kuzey yönündeki Aşağıyamaç Mahallesi ne en kısa 60 m mesafede bulunmaktadır. Ancak, inşası esnasında yine İletim Kanalı ve Servis Yolu inşasına kıyasla daha az sayıda iş makinası çalışacak olması (1 er adet kamyon, ekskavatör ve yükleyici) ve gürültü kaynaklarından biri olan kamyonunun kuzey değil güney yönünde (hafriyat depo alanının güneyde kalması sebebiyle) çalışacak olması sebepleriyle, Tünel İnşaatı esnasında oluşacak gürültünün de çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Bunun yanı sıra hesaplamalar bütün iş makinelerinin aynı anda çalıştığı düşünülerek yapılmıştır, ancak söz konusu proje kapsamında kullanılacak iş makineleri aynı anda çalıştırılmayacağından gürültü seviyesinin gerçekte, hesaplanan değerin altında olacağı öngörülebilir. Dolayısıyla faaliyet sırasında oluşacak gürültünün yerleşim birimleri üzerinde olumsuz bir etkisi olması beklenmemektedir. Bununla birlikte, oluşacak gürültü miktarını minimumda tutmak ve çalışacak personelin gürültüden etkilenmemesi için makineler devamlı bakımlı tutulacak ve personel için "İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü" ile, İş Kanununda belirlenen hükümler doğrultusunda her türlü önlem alınacaktır. Faaliyet, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişik: R.G.- 04/06/ ) uyarınca yetkili kurumlar tarafından talep edilmesi halinde, yönetmelik hükümlerine uygun şekilde çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu hazırlayacaktır. Vibrasyon Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesi kapsamında hafriyat çıkarma işleminin %20 sinin patlatma ile yapılacağı öngörülmektedir. Bu nedenle patlatma işlemi sonucu oluşacak titreşimin çevreye etkisi incelenecektir. İnşaat esnasında sık karşılaşılan problemlerden biri patlayıcı kullanımdan dolayı meydana gelen sarsıntı ve hava şoklarıdır. Patlatma işleminin boyutu büyüdükçe; nüfus artışı ve şehirleşmenin yayılımının artması ile sarsıntı nedeniyle karşılaşılan problemler de artmaktadır. Patlatma sırasında gecikmeli kapsüllerin etkili bir şekilde kullanıldığı bilinçli bir patlatma düzeneği ile patlatma etkileri en aza indirilebilir. 45

53 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Titreşim Dalgalarının Genel Özellikleri : Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Patlatma işleminin yarattığı elastik dalgalar, kayacın içinde bir noktadan diğer bir noktaya enerji transferini temsil ederler. İlk başta ortama yeni gelen enerji ortamdaki denge konumunu bozarak yer değiştirmeye sebep olur. Eğer ortam yeni gelen enerjiye elastik özellik göstermezse enerji sönümlenir ve sadece titreşimi azalmış dalgalar patlama bölgesinde yansır. Eğer elastik özellik gösterirse, bozulan ortamın sonucu olarak komşu ortamlar denge konumundan ayrılarak yay-ağırlık mekanizmasına benzer bir şekilde salımın meydana getirirler. Böylece salınımın şartlarının meydana geldiği ortamda bozulan ortamın her elementi salınımın özelliklerini diğer elementlere de geçirerek ortamda dalga hareketini meydana getirirler. Dalga hareketi sırasında toplu bir hareket veya madde taşınması söz konusu değildir. Ortamı oluşturan parçacıklar denge pozisyonlarında salınım veya dönme hareketini yaparlar ve ortam boyunca herhangi bir yer değiştirme söz konusu değildir. Patlatma yapıldığı zaman meydana gelebilecek iki çeşit hız vardır; birincisi bozulan ortamın yoğunluğuna bağlı olarak dalga veya faz hızı, ikinci olarak ise dalga hızını etkileyip, denge pozisyonunun bozulması ile salınım hareketi meydana getiren parçacık hızıdır. Sismik dalgaların taşınması: kat ettiği mesafe, zemin incelenmesi, jeoloji, dalga tipi, süreksizlikler, frekans, kırılma açısı, kaynağın yapısı, küresel yayılma ortamın elastik özellikleri gibi çeşitli etkenlere bağlıdır. Faaliyet alanında üretim sırasında oluşabilecek vibrasyon tasarımında esas alınan veriler ve formülü şöyledir; V= K x (R / W 1/2 )) -1,6 V: Tanecik (titreşim) hızı, mm/s R: Patlatmadan uzaklık, m (en yakın meskun mahal uzaklığı) W: Bir seferde kullanılan patlayıcı miktarı, kg K= Arazi iletim katsayısı (26-260) (160 olarak kabul edilmiştir) (Kaynak: Birleşik Devletler Madencilik Bürosunun parçacık hızı, frekans, yapı ve bina türünü esas alan hasar kriteri tahmini (1980)) Aşağıda, bu formüle göre Kartaltaşı Regülatörü ve HES kapsamında inşaatı yapılacak tesislerde uygulanacak patlatma işlemi sonucu oluşacak titreşim ve en yakın yerleşim alanına etkisi incelenecektir; Regülatör İnşaatı: Regülatör inşa kazısı için günlük kullanılacak dinamit miktarı (formüldeki W değeri) 3.9 kg/gün ve inşa alanına en yakın yerleşim yeri kuzey doğu yönünde 220 m mesafedeki (formüldeki R değeri) Yamaçköy dür. Buna göre Yamaçköy mevkiinde oluşabilecek titreşim hızı; 46

54 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. V = 160 x (220/(3.9) 1/2 ) -1.6 V = mm/s olarak hesaplanmıştır. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi İletim Tüneli İnşaatı: İletim tüneli inşa kazısı için günlük kullanılacak dinamit miktarı (formüldeki W değeri) kg/gün ve inşa alanına en yakın yerleşim yeri kuzey yönünde 60 m mesafedeki (formüldeki R değeri) Aşağıyamaç Mahallesi dir. Buna göre Aşağıyamaç Mahallesi mevkiinde oluşabilecek titreşim hızı; V = 160 x (60/(24.85) 1/2 ) -1.6 V = 2.98 mm/s olarak hesaplanmıştır. İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaatı: İletim Kanalı ve Servis Yolu inşa kazısı için günlük kullanılacak dinamit miktarı (formüldeki W değeri) 140 kg/gün ve inşa alanına en yakın yerleşim yeri güney yönünde 200 m mesafedeki (formüldeki R değeri) Narcak Mahallesi dir. Buna göre Narcak Mahallesi mevkiinde oluşabilecek titreşim hızı; V = 160 x (200/(140) 1/2 ) -1.6 V = 1.73 mm/s olarak hesaplanmıştır. Yükleme Havuzu İnşaatı: Yükleme Havuzu inşa kazısı için günlük kullanılacak dinamit miktarı (formüldeki W değeri) 1.19 kg/gün ve inşa alanına en yakın yerleşim yeri kuzey batı yönünde 750 m mesafedeki (formüldeki R değeri) Selik Mahallesi dir Buna göre Selik Mahallesi mevkiinde oluşabilecek titreşim hızı; V = 160 x (750/(1.19) 1/2 ) -1.6 V = mm/s olarak hesaplanmıştır. Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru İnşaatı: Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşa kazısı için günlük kullanılacak dinamit miktarı (formüldeki W değeri) 53 kg/gün ve inşa alanına en yakın yerleşim yeri kuzey batı yönünde 750 m mesafedeki (formüldeki R değeri) Selik Mahallesi dir Buna göre Selik Mahallesi mevkiinde oluşabilecek titreşim hızı; V = 160 x (750/(53) 1/2 ) -1.6 V = mm/s olarak hesaplanmıştır. Santral Binası İnşaatı: Santral Binası inşa kazısı için günlük kullanılacak dinamit miktarı (formüldeki W değeri) 5.77 kg/gün ve inşa alanına en yakın yerleşim yerleri kuzey batı yönünde 1000 m 47

55 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi mesafedeki (formüldeki R değeri) Selik Mahallesi ve güney doğu yönünde yine 1000 m mesafedeki Devrent Mahallesi dir. Buna göre her iki yerleşim mevkiinde oluşabilecek titreşim hızı; V = 160 x (1 000/(5.77) 1/2 ) -1.6 V = 0.01 mm/s olarak hesaplanmıştır. 7 Mart 2008 tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişik:R.G.-04/06/ ), Ek VII, Tablo-6 da verilen Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri ile karşılaştırıldığında, bulunan titreşim hızlarının belirtilen sınır değerlerin altında olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, çalışma alanına yukarıda belirtilen mesafelerde bulunan yerleşimlerin faaliyet alanında yapılacak patlatmadan oluşacak titreşimlerden etkilenmesi beklenmemektedir. Tablo I.20: Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri Titreşim Frekansı (Hz) İzin Verilen En Yüksek Titreşim Hızı (Tepe Değeri-mm/s) Çeşitli akademik çalışmalar sonucu belirlenmiş titreşim hızlarına bağlı olarak yapılarda oluşabilecek zararlara ilişkin bilgiler Tablo I.21 ve Tablo I.22 te verilmiştir. Söz konusu tablolarda da görülebileceği üzere, proje alanında yapılacak patlatma işlemi nedeniyle oluşacak olan titreşimin proje alanı çevresinde bulunan yerleşimlere herhangi bir olumsuz etkisi beklenmemektedir. Tablo I.21 : Maksimum Titreşim Hızı Yapı Hasarı İlişkisi Sarsıntı Hızı Hasar (mm/s) 51 Hasar alt sınırı, görünür hasar yok, eski binalardaki hasar bile %5 ten az 127 Hafif hasar sıva çatlağı, ciddi şikayetlerin başlangıcı 305 Tahkimatsız galerilerde çökük 635 Kayada kırılma başlangıcı 2540 Kayanın kırılması Kaynak : Erkoç, Ö., Y., 1998; Patlatma ile Çevreye Verilen Sarsıntılar ve Hasar Kriterleri Üzerine Bir Tartışma, 3. Delme Patlatma Sempozyumu, Ankara 48

56 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tablo I.22 : Parçacık Hızlarının Yerleşim Bölgesindeki Yapılara Etkisinin Yapıların Temeline Göre Sınıflandırılması Sarsıntı Hızı (mm/s) Yerleşim Yerlerindeki Sonuçlar Kum, Killi Yumuşak Sert Taşlar Çakıltaşı Çakıl Görülebilir bir çatlak yok Görülebilir bir çatlak yok Görülebilir bir çatlak yok İnce çatlaklar, plastik boya dökülmesi Fark edilir çatlaklar Ciddi çatlaklar Kaynak : Yağanoğlu, A., Altan,A., 1996; Patlatmada Oluşan Titreşimlerin Analizi, 1. Delme Patlatma Sempozyumu, Ankara Binalardaki Hasarların Titreşim Genliği Yönünden İncelenmesi : Patlatma işlemi nedeniyle oluşacak titreşim genliğinin seviyelerinin farklı özellikteki yapılar üzerinde oluşturabileceği zararlar ile ilgili bilgiler tabloda verilmektedir. Tablo I.23 : Titreşim Genliği Bina Hasarı İlişkisi Yapı Türü Aşılmaması Gereken Titreşim Genliği (mm) Değerli yapılar, maden kuyuları, kötü durumdaki evler, eski 0.1 uygarlıklara ait anıtlar vb. Toplu halde bulunan binalar 0.2 Birbirinden ayrı bulunan binalar 0.4 Mühendislik yapıları 0.76 (Kaynak : Morris, G., Excavating with Explosives; U.K.: ICI Nobel's Explosives Company Publication, 1976.) Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin genliği aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır; A = K x W 1/2 / D Burada; (Kaynak: Blasting Vibrations and Air Blast; U.S.A., Atlas Power Company Publication, 1977) A : Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin azami genliği (mm) W : Bir gecikme aralığında ateşlenen patlayıcı miktarı (kg) D : Patlatma kaynağı ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (m) K : Kayaç türüne bağlı katsayı Aşağıdaki tabloda patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı azami değerleri verilmiştir; Tablo I.24 : K Katsayısı Azami Değerleri Patlatma Yapılan Temel Altı Kayaç K Katsayısı Birim Türü Minimum Maximum Kaya Kaya 0,57 1,15 Kaya Kil (Toprak) 1,15 2,30 Kil (Toprak) Kaya 1,15 2,30 Kil (Toprak) Kil (Toprak) 2,30 3,40 (Kaynak : Özdoğan, M, Açık Ocaklarda Dinamitleme Sonucu Oluşan Titreşimler,Hava Şokları Ve Yerleşim Bölgelerınde Alınacak Önlemler) 49

57 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tablo 1.23 te Toplu halde bulunan binalar için aşılmaması gereken titreşim genliği değeri 0.20 mm olarak verilmektedir. Bu genlik değeri alınarak maksimum patlayıcı miktarı ile yapılan atımlarda etki mesafesi (K=2.0 alınmıştır); İletim Kanalı ve Servis Yolu İnşaatı: D = K x W 1/2 / A = 2.0 x 140 1/2 / 0.20 = 118 m bulunur İletim Tüneli İnşaatı: D = K x W 1/2 / A = 2.0 x /2 / 0.20 = 50 m bulunur İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatı, proje kapsamındaki diğer tesis inşaatları arasında 140 kg dinamit/gün değeri ile en çok günlük patlayıcı kullanan inşaat olacaktır. Bununla beraber, İletim Tüneli hariç, yerleşim yerlerine yakınlığı bakımından Kanal başlangıcının güneyde Narcak Mahallesi ne 200 m mesafede olmasıyla diğer tesisler içinde bir yerleşim birimine en yakın tesistir. Yukarıda bulunan 118 m etki mesafesi değerlendirildiğinde, İletim Tüneli hariç, hem İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatının hem de Regülatör, Yükleme Havuzu vb. diğer tesis inşaatlarında yapılacak patlatma işleminin titreşim genliği bakımından civar yerleşimlere olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. İletim Tüneli inşaatı, kuzey yönünde Aşağıyamaç Mahallesi ne en yakın 60 mt mesafesiyle proje kapsamındaki diğer tesisler içinde bir yerleşim birimine en yakın inşaat konumundadır. Yukarıda yapılan hesaplamada ise günlük kullanılan patlayıcı miktarı sonucu etki mesafesi 50 mt bulunmuştur. Bu nedenle, inşaatta yapılacak patlatma sonucu oluşacak titreşim genliğinin en yakın yerleşim birimi olan Aşağıyamaç Mahallesi ne olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. İşletme Aşaması: Projenin işletme aşamasında gürültü ve vibrasyon bakımından çevreye olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. 50

58 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi ç) Kullanılan Teknoloji Ve Malzemelerden Kaynaklanabilecek Kaza Riski Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesi kapsamında hafriyat çıkarma işleminin %20 si patlatma ile yapılacaktır. Bunun dışında sahada ekskavatör, yükleyici ve nakliye kamyonları kullanılacaktır. Sahada, patlayıcı ve iş makinalarının kullanılması sonucu kaza riski oluşabilecektir. Sahada patlatma işlemi sırasında ve sonrasında aşağıdaki hususlara dikkat edilecektir; Ateşleme sahasına yetkililerden başkası kesinlikle girmeyecektir. Faaliyet alanı içinde patlayıcı depolanmayacak, gerekli patlayıcılar patlatmanın yapılacağı gün temin edilecektir. Patlayıcı maddeler ateşleme yerine özel bir araçta getirilecek, dinamit ve kapsüller ayrı ayrı araçlarda nakledilecektir. Patlatma işlemi ateşleme ehliyetine sahip uzman kişiler tarafından yapılacaktır. Patlamayan delikler içindeki patlayıcı madde gerekli emniyet tedbirleri alındıktan sonra etkisiz hale getirilecektir. Patlayıcı malzemelerin ateşleme yerine getirilmesinde bu iş için yetişmiş personel görevlendirilecektir. Kapsül kablolarına ilave edilecek uzatma kablolarının bağlantıları itina ile yapılacak ve izole bantla iyi bir şekilde izole edilecektir. Yemleyici dinamitin kartuşları kablo ile bir demet şeklinde bağlanacak ve bu demet kablo yardımı ile sarkıtılarak indirilecektir. Sıkılama sırasında elektrik kablolarının zedelenmemesine dikkat edilecektir. Ateşleme devresi kabloları manyetoya bağlanmadan önce ohm-metreyle devrenin direnç kontrolü yapılacaktır. Ateşleme yapmadan önce siren ile alarm verilecek ve ayrıca flamalı gözcüler önemli noktalara dikilecektir. Ateşleme kablosu uygun bir uzaklıktaki ateşleme cebine kadar uzatılarak vakit geçirmeden ateşleme yapılacaktır. Yağışlı havalarda statik elektrik tehlikesi göz önüne alınarak gerektiğinde ateşlemeden vazgeçilecektir. Ateşleme yapıldıktan sonra bölgenin sorumlu nezaretçisi gerekli kontrolü yapacak ve iş makinelerini tehlikeye sokacak bloklar, basamak şevinde askıda kalmış ise önlemi alınacaktır. Patlayıcı maddelerin sahaya taşınması ve kullanımı sırasında 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle, Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esasları Tüzüğü (Değişik: R.G.- 12/11/ ) hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet sırasında kullanılacak iş makinelerinden ve nakliye araçlarından kaynaklanabilecek kazaları önlemek amacıyla; Malzeme taşımada kullanılan kamyonlardan kaynaklanabilecek olası kazaları önlemek için sürücülerin trafik kurallarına ve hız limitlerine uymaları sağlanacaktır. Faaliyet alanında yer alan is makinelerini kullanma ehliyetine sahip operatörden başkasının kullanmasına izin verilmeyecektir. Faaliyette kullanılan iş makineleri sorumlu personel dışında çalışanların fazla yaklaşmaması sağlanacak ve gerekli yerlere uyarı levhaları asılacaktır. 51

59 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Makinelerin periyodik bakımları belirlenecek isletme bakım talimatına göre yapılacaktır. Herhangi bir arıza anında çalışan makine tamamen durdurulacak, varsa elektrik bağlantısı kesilecek ve uygun iş elbiseleri ile konusunda uzman kişilerce bakım ve onarım yapılacaktır. Herhangi bir kaza durumunda en yakın sağlık merkezinden gerekli yardım istenecektir. Faaliyet sahasında bir telsiz telefon bulundurulacaktır. Faaliyet sahasında, çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme cihazı (kazma, kürek, balta, su kovası vs.) bulundurulacak, konu ile ilgili kullanılacak araç ve gereçlerin kullanımları çalışanlara öğretilecek, şantiye hiçbir zaman boş bırakılmayacak, bunun için şantiyede sürekli bir bekçi görev alacaktır. Yangın konusunda hassas davranılacak olup sahada ateş yakılmayacak, çalışan işçiler sürekli kontrol edilecek ve uyarılacaktır. Faaliyet sırasında tarihli Resmi Gazete de yayımlan İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün ilgili maddelerine uyulacaktır. Proje alanına konulacak uyarı levhaları asılarak yabancıların alana girmesi ve muhtemel kazalar önlenmeye çalışılacaktır. 52

60 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi d) Projenin Olası Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Önlemler Etki Alanı Toz ve Emisyon: Raporun emisyon ve toz hesaplamaları bölümünde görüldüğü üzere, Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesi kapsamındaki Regülatör, İletim Tüneli, İletim Kanalı ve Servis Yolu, Yükleme Havuzu, Hidroelektrik Santral Binası ve Yükleme Havuzu-Santral Binası arası Servis Yolu ile Cebri Boru yapılarının inşaat aşamaları için toz emisyonu hesaplamaları yapılmıştır. Hesaplamalar yapılırken; hafriyat kazısı yapılması ve nakliye kamyonlarına yüklenmesi inşaat alanı kapsamında, nakliye ve hafriyat depo sahasına boşaltım işlemleri ise nakliye güzergahında oluşacak toz emisyonları olarak değerlendirilmiş ve oluşturdukları toz emisyonları ayrı ayrı hesaplanmıştır. Hafriyat Depo Alanı, proje sahasının kuzeyinde Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında Kaman Çayı güzergahı boyunca ilerleyen yaklaşık 23.7 ha lık bir alandır. Hafriyat malzemesinin burada depolanarak Kaman Çayı ıslahı amacıyla kullanılması planlanmaktadır. Proje alanında hafriyat çıkarma işleminin %20 si patlatma ile %80 i ise normal kazı ile yapılacaktır. Toz emisyon hesabında olduğu gibi, proje kapsamındaki her bir tesisin hacim ve ağırlık olarak ne kadar hafriyatının patlatma ile yapılacağı hesaplanmış ve ne kadar dinamit, fitil ve kapsül kullanılacağı yaklaşık olarak bulunmuştur. Kullanılan dinamit miktarına göre tozuma değeri de hesaplanmış, ancak patlatma anlık bir tozumaya sebep olduğundan toz dağılım modellemesi yapılamamıştır. Raporun 1.ç) Kullanılan Teknoloji Ve Malzemelerden Kaynaklanabilecek Kaza Riski (Sayfa 44) kısmında patlatma işlemi için alınacak önlemler belirtilmiştir. Kartaltaşı Regülatörü inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu modellemesi yapılmamıştır. Hafriyat çıkarılması sırasında 0.04 kg/sa, nakliye ve boşaltma sırasında ise 0.85 kg/sa toz emisyonu hesaplanmıştır. Hafriyat depo alanına nakliye mesafesi yaklaşık 600 mt olup depo alanı inşa alanının güney doğusunda kalmaktadır. Regülatör inşa alanına en yakın yerleşim yeri kuzey doğu yönünde yaklaşık 220 m mesafede bulunan Yamaçköy dür. Hafriyat ve nakliye kaynaklı toz emisyonlarının çevreye olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. İletim Tüneli inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu modellemesi yapılmamıştır. Hafriyat çıkarılması sırasında 0.24 kg/sa, nakliye ve boşaltma sırasında ise 0.94 kg/sa toz emisyonu hesaplanmıştır. Hafriyat depo alanına nakliye mesafesi yaklaşık 500 mt dir. İletim Tüneli inşaat alanına en yakın yerleşim ise kuzey yönünde en yakın 60 mt mesafede bulunan Aşağıyamaç Mahallesi dir. Hafriyat ve nakliye kaynaklı toz emisyonlarının çevreye olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır 53

61 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi değer olan 1 kg/saat değerinden büyük olduğundan toz emisyonu dağılım modellemesi yapılmıştır. Hafriyat çıkarılması sırasında 1.26 kg/sa, nakliye ve boşaltma sırasında ise kg/sa toz emisyonu hesaplanmıştır. Hafriyat depo alanına nakliye mesafesi yaklaşık 4.0 km dir. İletim Kanalı inşaat alanı çizgisel yayılı bir kaynak olmasına rağmen güvenli tarafta kalınması adına 1.26 kg/sa değerinin inşaatın her noktasında oluşacağı kabul edilmiştir. Yapılan modelleme sonucu; tüm yönlerde 100 mt mesafede havada asılı partiküller için 25 µg/m 3, çöken tozlar için ise 85 mg/m 2.gün değerleri elde edilmiştir. Nakliye işlemi ise çizgisel bir yayılı toz emisyonu kaynağı olarak ele alınmıştır. Bulunan kg/sa değeri, gidiş-geliş toplamda yaklaşık 8.0 km olan nakliye güzergahı 2.0 km lik parçalara ayrılarak değerlendirilmiştir ve 2 km çizgisel hat boyunca 5.62 kg/sa emisyonu bulunmuştur. Bu değer üzerinden yapılan toz dağılım modellemesinde, 2 km lik hat boyunca tüm yönlerde 100 mt mesafede havada asılı partiküller için 110 µg/m 3, çöken tozlar için ise 380 mg/m 2.gün değerleri elde edilmiştir. Çöken tozlar için tüm yönlerde 200 mt mesafedeki etki değeri ise 110 mg/m 2.gün olarak bulunmuştur Tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.-30/03/ ) EK 1 in b bendi 2. maddesinde, açık alanlarda üretim işlemleri için, hakim rüzgar yönü dikkate alınarak ölçülen çöken toz miktarının ev, okul vb. gibi genel yerleşimler için verilen sınır değerleri (UVS) havada asılı partiküller için 150 µg/m 3, çöken tozlar için ise 350 mg/m 2.gün dür. İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat alanına en yakın yerleşim birimi ise Kanal inşaatı başlangıç noktasına kuzey yönünde 200 mt mesafedeki Narcak Mahallesi dir. İnşaat alanında oluşan toz emisyon değerleri Yönetmelik te belirtilen sınır değerlerin altında kalmaktadır. Nakliye esnasında oluşan çöken tozlar kaynaklı 100 mt deki etki değeri ise 380 mg/m 2.gün olup Yönetmelik te belirtilen sınır değerin bir miktar üzerindedir. Özellikle yaz aylarında nakliye yolları tozlanmaya karşı sulanmalı ve nakliye güzergahı Narcak Mahallesi ne en az 100 m mesafeden geçmelidir. Belirtilen önlemlerin de alınması suretiyle, İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatı neticesinde oluşan hafriyatın çıkarılması ve nakledilmesi esnalarında meydana gelen toz emisyonunun çevreye olumsuz bir etkisi olması beklenmemektedir. Yükleme Havuzu inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu modellemesi yapılmamıştır. Hafriyat çıkarılması sırasında 0.02 kg/sa, nakliye ve boşaltma sırasında ise 0.29 kg/sa toz emisyonu hesaplanmıştır. Hafriyat depo alanına nakliye mesafesi yaklaşık 4.0 km olup depo alanı inşa alanının güney batısında kalmaktadır. Yükleme Havuzu inşa alanına en yakın yerleşim yeri kuzey batı yönünde yaklaşık 750 m mesafede bulunan Selik Mahallesi dir. Hafriyat ve nakliye kaynaklı toz emisyonlarının çevreye olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları hafriyat çıkarılması için 0.48 kg/saat, nakledilmesi için ise 9.48 kg/saat değerlerinde bulunmuştur. Hafriyat çıkartılması sırasında oluşan emisyon değeri, tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu dağılım modellemesi yapılmamıştır. Ancak, hafriyatın nakliyesi sırasında oluşan toz emisyonu 54

62 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Yönetmelik te belirtilen sınır değerden büyük olduğundan, modelleme yapılarak etki değeri hesaplanmıştır. Nakliye mesafesi yaklaşık 4.0 km olup inşaat alanının güney batısında kalmaktadır. Nakliye işlemi çizgisel bir yayılı toz emisyonu kaynağı olarak ele alınmıştır. Bulunan toplam 9.48 kg/sa emisyon değeri, gidiş-geliş toplamda yaklaşık 8.0 km olan nakliye güzergahı 2.0 km lik parçalara ayrılarak değerlendirilmiştir ve 2 km çizgisel hat boyunca 2.37 kg/sa toz emisyonu bulunmuştur. Bu değer üzerinden yapılan toz dağılım modellemesinde, 2 km lik hat boyunca tüm yönlerde 100 mt mesafede havada asılı partiküller için 50 µg/m 3, çöken tozlar için ise 160 mg/m 2.gün değerleri elde edilmiştir Tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.-30/03/ ) EK 1 in b bendi 2. maddesinde, açık alanlarda üretim işlemleri için, hakim rüzgar yönü dikkate alınarak ölçülen çöken toz miktarının ev, okul vb. gibi genel yerleşimler için verilen sınır değerleri (UVS) havada asılı partiküller için 150 µg/m 3, çöken tozlar için ise 350 mg/m 2.gün dür. Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşaat alanına en yakın yerleşim birimleri ise yaklaşık 1000 er mt mesafede bulunan kuzey batı yönündeki Selik Mahallesi ve güney doğu yönündeki Devrent Mahallesi dir. Hafriyat nakliyesi sırasında oluşan toz emisyonu etki değerleri 100 mt mesafede bile Yönetmelik te belirtilenin altında kalmaktadır. Yerleşimlerin ise yaklaşık 1000 mt mesafede kaldıkları göz önüne alınarak, Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşaatı hafriyatının ne nakliyesi kaynaklı, ne de inşaat alanında hafriyat çıkarılması kaynaklı toz emisyonlarının çevreye olumsuz bir etkilerinin olması beklenmemektedir. Santral Binası inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları hafriyat çıkarılması için 0.06 kg/saat, nakledilmesi için ise 2.82 kg/saat değerlerinde bulunmuştur. Hafriyat çıkartılması sırasında oluşan emisyon değeri, tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu dağılım modellemesi yapılmamıştır. Nakliye mesafesi yaklaşık 4.0 km olup inşaat alanının güney batısında kalmaktadır. Nakliye işlemi çizgisel bir yayılı kaynak olarak ele alınmış ve bulunan toplam 2.82 kg/sa emisyon değeri, gidiş-geliş toplamda yaklaşık 8.0 km olan nakliye güzergahı 2.0 km lik parçalara ayrılarak değerlendirilmiştir. Bunun sonucunda 2 km çizgisel hat boyunca 0.71 kg/sa toz emisyonu bulunmuştur. Bulunan bu değer de Yönetmelik te belirtilen 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu dağılım modellemesi yapılmamıştır. Böylelikle, Santral Binası inşaat hafriyatının çıkarılması ve nakledilmesi sonucu oluşacak toz emisyonlarının çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Santral Binası inşaat alanına en yakın yerleşim yerleri 1000 er mt mesafede kuzey batı yönünde Selik Mahallesi ve güney doğu yönünde Devrent Mahallesi dir. Faaliyet sırasında özellikle yaz aylarında yollarda oluşacak toz miktarının azaltılmasını sağlamak amacıyla tesis içi yollar stabilize edilecek, mevsime ve buharlaşma hızına bağlı olarak alanda sulama yapılacaktır. 55

63 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Açıkta depolanan yığma malzemelerden kaynaklanacak toz emisyonunu engellemek amacıyla savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılacak, depolanan malzemelerin üzerleri naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılacaktır. Bununla birlikte tozlanmaya karşı tarih ve sayı ile Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak alınacak tedbirlerle oluşacak toz emisyonu değerinin çok daha az olacağı teknik ve pratik bakımdan kesindir. Bu amaçla faaliyet sırasında oluşacak tozun azaltılması için aşağıdaki önlemler alınacaktır; Faaliyet alanı içerisinde çalışacak araçlar nedeniyle oluşacak tozlanmanın engellenebilmesi amacıyla tozlanmaya müsait yollarda sulama yapılacaktır. Yükleme ve boşaltma yapılırken savurma yapılmadan ve yavaş bir şekilde yükleme ve boşaltma yapılması sağlanacaktır. Kamyonlar aşırı yüklenmeyecek, üzeri branda ile örtülecek ve karayolları hız sınırına uyulacaktır. Açıkta depolanan yığma malzemelerden kaynaklanacak toz emisyonunu engellemek amacıyla aynı yönetmeliğin Ek-1, d maddesi uyarınca; Konveyörler ve diğer taşıyıcıların ve bunların birbiri üzerine malzeme boşalttığı bağlantı kısımlarının üstü kapatılacak, Savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılacak, Malzeme üstü naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılacak, Üst tabakalar %10 nemde muhafaza edilmesi için gerekli donanım kurulacaktır. Vibrasyon: Proje kapsamındaki tesislerin hafriyat kazısının %20 si patlatma ile yapılacaktır. Patlatma ise vibrasyon (titreşim) etkisine sebep olmaktadır. Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesindeki Regülatör, İletim Tüneli, Yükleme Havuzu vb. her tesis için günlük kg olarak dinamit kullanım miktarları ve en yakın yerleşim bölgesine göre titreşim hızı değerleri hesaplanmıştır. Buna göre, İletim Tüneli inşaatı günlük kg dinamit kullanımı ile en yakın yerleşim yeri olan Aşağıyamaç Mahallesi nde (mesafe kuzey yönünde 60 mt) V=2.98 mm/sn titreşim hızı meydana getirmektedir. Bu değer, diğer tesisler arasında en yakın yerleşim yerleri temel alındığında, proje kapsamında oluşan en yüksek titreşim hızı değeridir. Ancak; 7 Mart 2008 tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişik:R.G.-04/06/ ), Ek VII, Tablo-6 da verilen Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri ile kıyaslandığında (Tablo I.20) sınırların altında kaldığı (2.98 mm/sn<5.0 mm/sn) görülmektedir. Proje kapsamındaki tesislerin inşaatı, patlatma işlemi sonucu oluşan titreşim genliği bakımından da incelenmiş ve Tablo I.23 te verilen Toplu halde bulunan binalar için 56

64 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi aşılmaması gereken titreşim genliği 0.2 mm değeri temel alınarak hesaplamalar yapılmıştır. Buna göre; en kritik değerler olarak, İletim Kanalı ve Servis yolu inşaatı kaynaklı etki mesafesi 118 mt, İletim Tüneli kaynaklı etki mesafesi ise 50 mt bulunmuştur. Her iki mesafe değeride inşaat alanlarına en yakın yerleşimlerin mesafelerinden küçüktür. Böylelikle, proje kapsamında yapılacak patlatma işleminin çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Gürültü: Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi inşaatı esnasında günlük 12 saat gündüz çalışılacaktır. Tablo I.17 de görüleceği üzere yönetmeliğin öngördüğü en düşük L gündüz sınır değeri 60 dba dır. Proje kapsamındaki tesislerin inşaatı sırasında, gürültü kaynağı olabilecek en fazla iş makinası 4 kamyon, 1 ekskavatör ve 1 yükleyici ile İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatında çalışacaktır. Gürültü değerleri ve etki mesafeleri İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatına göre hesaplanmış ve 50 m için L gündüz değeri dba ve 100 mt için L gündüz değeri dba bulunmuştur. İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatına en yakın yerleşim birimi, Kanalın başlangıç noktasına 200 m mesafede güney yönünde bulunan Narcak Mahallesi dir. Gürültü etki alanı ise 100 mt de sınır değerlerin altına düşmektedir. Bu nedenle İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatı nedeniyle oluşacak gürültünün çevreye olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. İletim Tüneli hariç, proje kapsamındaki Regülatör, Yükleme Havuzu vb. diğer bütün tesislerin civar yerleşimlere mesafeleri 200 mt den fazladır. İnşaları esnasında ise İletim Kanalı ve Servis Yolu inşasına kıyasla daha az sayıda iş makinası çalışacaktır. Bu nedenle diğer tesislerin inşası kaynaklı oluşacak gürültünün de çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. İletim Tüneli inşaat alanı ise kuzey yönündeki Aşağıyamaç Mahallesi ne en kısa 60 m mesafede bulunmaktadır. Ancak, inşası esnasında yine İletim Kanalı ve Servis Yolu inşasına kıyasla daha az sayıda iş makinası çalışacak olması (1 er adet kamyon, ekskavatör ve yükleyici) ve gürültü kaynaklarından biri olan kamyonunun kuzey değil güney yönünde (hafriyat depo alanının güneyde kalması sebebiyle) çalışacak olması sebepleriyle, Tünel İnşaatı esnasında oluşacak gürültünün de çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Bunun yanı sıra hesaplamalar bütün iş makinelerinin aynı anda çalıştığı düşünülerek yapılmıştır, ancak söz konusu proje kapsamında kullanılacak iş makineleri aynı anda çalıştırılmayacağından gürültü seviyesinin gerçekte, hesaplanan değerin altında olacağı öngörülebilir. Dolayısıyla faaliyet sırasında oluşacak gürültünün yerleşim birimleri üzerinde olumsuz bir etkisi olması beklenmemektedir. Bununla birlikte, oluşacak gürültü miktarını minimumda tutmak ve çalışacak personelin gürültüden etkilenmemesi için makineler devamlı bakımlı tutulacak ve personel için "İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü" ile, İş Kanununda belirlenen hükümler doğrultusunda her türlü önlem alınacaktır. Vibrasyon, Toz Emisyonu ve Gürültü hesaplamalarına göre faaliyetin etki alanı değişiklikler göstermekte, yukarıda belirtilen önlemlerin de alınması halinde vibrasyon, toz emisyonu ve gürültü kaynaklı çevreye olumsuz bir etki beklenmemektedir. 57

65 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Katı Atıklar Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tesisin inşaat aşamasında 70 kişi çalışacak olup oluşacak evsel katı atık miktarı yaklaşık 93.8 kg/gün, işletme aşamasında ise 20 kişi çalışacak olup oluşacak evsel katı atık miktarı yaklaşık 26.8 kg/gün dür. Oluşacak katı atıklar tarihli Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği 18. Madde gereğince çevre sağlığını bozmayacak, standartlara uygun çöp bidonunda toplanacak ve uygun bir araç ile Pütürge Belediyesi ne ait katı atık depolama alanına götürülerek bertaraf edilecektir. Katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ( Tarihli Sayılı Değişiklik Yönetmeliği) ilgili hükümlerine uyulacaktır. Hafriyat ve Pasa Proje kapsamındaki tesislerin yapımı sırasında kazı, dolgu, düzeltme, malzeme alımıboşaltımı, yol açma ve iyileştirme gibi işlemler nedeniyle arazinin topoğrafik yapısında değişiklikler olacaktır. Tesislerin kurulması sırasında oluşacak yaklaşık hafriyat miktarları aşağıda verilmiştir; Regülatör : m 3 İletim Tüneli : m 3 İletim Kanalı ve Servis Yolu : m 3 Yükleme Havuzu : m 3 Cebri Boru : 500 m 3 Santral Binası : m 3 Yükleme Havuzu Santral Binası Arası Servis Yolu : m 3 Buna göre kazı işlemleri sırasında oluşacak toplam planlanan hafriyat miktarı yaklaşık m 3 olacaktır. Hafriyat Miktarı = m 3 x 1.6 ton/m 3 = ton olacaktır. Hafriyat malzemelerinden uygun olanlar, inşaat aşamasında kullanılacak beton agrega üretiminde, servis yolları alt yapısında ve alanda dolgu işleminde kullanılacaktır. Hafriyat kazılarından arta kalan malzemelerin ise Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında kalan yaklaşık 23.7 ha lık alanda depolanarak Kaman Çayı ıslahı için kullanılması planlanmaktadır. Bu işlemdende arta kalan malzeme olması halinde Pütürge Belediyesi nin görüşü alınarak Belediye nin gösterdiği hafriyat döküm alanına götürülerek bertaraf edilecektir. Proje alanındaki tüm işlemler sırasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 58

66 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Makine Kökenli Atıklar Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Üretimde kullanılacak makine ve ekipmanların yakıt ikmalleri, bakım ve onarımları benzin ya da servis istasyonlarında yapılacaktır. Bu iş makinelerinin atık yağlarının ve yakıtların insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisini Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 30 Temmuz 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve atık yağların yönetimi konusunda çıkartılacak mevzuat hükümlerine uygun olarak en aza düşürecek atık yönetimi sağlanacaktır. Ocağın işletilmesi sırasında kullanılan araçların akümülatörleri, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin (Değişik:R.G.-30/03/ ) ilgili hükümlerine uyularak, evsel atıklardan ayrı toplanacak, üreticisine teslim edilecektir. Tesis alanında kullanılacak araçlar için düzenli olarak emisyon ölçümü yapılarak emisyon pulu alınmış olmasına dikkat edilecek ve Tarih ve Sayılı Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Sıvı Atıklar Projenin inşaat aşamasında 70 kişi işletme aşamasında ise 20 kişi çalışacaktır. İnşaat aşamasında personel su ihtiyacı 10.5 m 3 /gün, işletme aşamasında ise 3 m 3 /gün olarak bulunmuştur. İçme ve kullanma amaçlı personel su ihtiyacının %100 oranında atıksuya dönüşeceği kabul edilmiştir. Böylelikle oluşacak atıksu miktarı inşaat aşamasında 10.5 m 3 /gün ve işletme aşamasında 3 m 3 /gün dür. İnşaat aşamasında ayrıca, özellikle yaz aylarında nakliye yollarının tozlanmaya karşı sulanması işlemi için de su kullanılacak olup miktarı yaklaşık 10 m 3 /gün dür. Bu suyun buharlaşarak ortamdan uzaklaşacağı ve atıksu oluşturmayacağı kabul edilmiştir. Tesiste, inşaat ve işletme aşamalarında personelden dolayı oluşan atıksuyu bertaraf etmek amacıyla tarih ve sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Lağım Mecrası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik te belirtilen esaslara uygun 6m x 5m x 3m ebatlarında sızdırmasız fosseptik çukurlar inşa edilecek ve çukurların %80 doluluk oranına erişmesi durumunda içindeki atık su Pütürge Belediyesi ne ait vidanjörler ile alınarak bertaraf edilmesi sağlanacaktır. (Ek- 4 : Fosseptik Tip Planı) Tesisin inşaat aşamasında, boyutları belirtilen fosseptik çukurdan üç adet inşa edilecek ve biri Regülatör ve İletim Tüneli inşaat bölgesinde, biri İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat bölgesinde ve biride Yükleme Havuzu ile Santral Binası inşaat bölgesinde olmak üzere arazide uygun noktalara konumlandırılacaklardır. Her bir fosseptik çukurun toplamda oluşan atıksu debisi olan 10.5 m 3 /gün değerindeki debinin 1/3 üne (3.5 m 3 /gün) hizmet edeceği düşünülecektir. Verilen foseptik çukur boyutlarına ve oluşacak günlük atık su miktarına göre vidanjörün sahaya ortalama uğrama süresi; t = V foseptik * %80 / Q atık su t = (6m * 5m * 3m * 0.80) / (10.5 m 3 /gün /3) = 21 gün olmaktadır. 59

67 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesinin işletme aşamasında çalışacak 20 kişinin kullanacağı suların tamamının atıksuya dönüştüğü kabulüyle oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı yaklaşık 3 m 3 /gün olacaktır. İnşaat aşamasında tesis edilen 6m x 5m x 3m ebatlarındaki fosseptik çukurlardan ikisi kaldırılarak bir tanesi kullanılmaya devam edilecektir. İşletme aşamasındaki atıksu debisi için vidanjörün sahaya ortalama uğrama süresi; t = V foseptik * %80 / Q atık su t = (6m * 5m * 3m * 0.80) / (3 m 3 /gün) = 24 gün olmaktadır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında oluşacak atıksuların bertarafı ile ilgili olarak tarih ve sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.-13/2/ ) hükümlerine ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Proje Çerçevesinde Suda Yaşayan Canlılarda Oluşabilecek Olası Etkiler ve Alınacak Önlemler a. Cansuyu Kartaltaşı Regülatörü ile HES yeri arasında canlı hayatın idamesi için yatağa cansuyu bırakılacaktır. Bu konu, T.C. Malatya Valiliği Mahalli Çevre Kurulu nun tarih ve 2010/4 Karar Sayılı toplantı kararlarının (Ek-7) 1, 2, 3, 4, ve 7 no lu maddelerinde aşağıdaki şekilde belirtilmiştir; İlimizde yapılmış, yapılmakta ve yapılacak olan Hidroelektrik Santrallerinde (HES), dere yatağının su alma yeri mansabında doğal hayatın idamesini sağlamak (Dere yatağına bırakılması gereken minimum su miktarı) üzere dere yatağına bırakılacak suyun miktar ve zamanlaması aşağıda belirtilen şekilde olacaktır; 1- Mansaptan can suyu olarak bırakılması gereken minimum su miktarı, teessüs etmiş sular, mutasavver su hakları ve kadim su hakları hariç olmak üzere Yağışlı Dönemde (Yağışlı dönem Kasım-Nisan ayları arasını kapsar) HES Projesinin yapıldığı/yapılacağı yerdeki akarsuyun son 10(on) yıllık akımın ortalama debisinin (m³/s) (oniki (12) aylık akım verilerinin ortalamasının) %30 u, Kurak Dönemde (Kurak dönem Mayıs-Ekim ayları arasını kapsar) ise HES Projesinin yapılacağı yerdeki akarsuyun son 10 (on) yıllık ortalama debisinin (m³/s) (oniki (12) aylık akım verilerinin ortalamasının) %40 ının bırakılmasına, 2-Yağışlı Dönemde HES Projesinin yapıldığı/yapılacağı yerdeki akarsuda son 10 (on) yıllık ortalama debinin (m³/s) (oniki (12) aylık akım verilerinin ortalamasının) %30 undan, Kurak Dönemde ise son 10 (on) yıllık ortalama debinin (m³/s) (oniki (12) aylık akım verilerinin ortalamasının) %40 ından daha az akım olması halinde suyun tamamının doğal hayatın devamı için mansaba bırakılmasına, 3-Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarının otomatik ölçümleri için iki adet Elektronik Limnograf (AGİ) cihazı Devlet Su İşleri tarafından belirlenecek (HES öncesi ve Mansaba) yerlere tesis, teçhizat ve yapım bedeli ilgili şirket tarafından karşılanmak ve yapılmak suretiyle kurulmasına, 60

68 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi 4-Elektronik Limnograf (AGİ) cihazlarında günübirlik akım kayıtlarının tutulması ve işletme aşamasında sürekli olarak Malatya İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne ve DSİ 92. Şube Müdürlüğüne Modem bağlantılı (on-line) veri aktarımı ilgili şirket tarafından sağlanmasına, 7-Ayrıca HES faaliyetinde bulunacak faaliyet sahipleri bu durumu 26/06/2003 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ek 1 de yer alan sözleşmenin 4.Maddesinin İkinci fıkrasında (18/08/ S.R.G. Yön/7.mad) belirtmesi ve taahhüt etmesi gerekmektedir. Su Kullanım Hakkı Anlaşması bu karar doğrultusunda taraflarca imza altına alınmasına Bırakılması gereken cansuyu ve ilgili diğer işlemler konusunda, yukarıda alıntılanan T.C. Malatya Valiliği Mahalli Çevre Kurulu nun tarih ve 2010/4 Karar Sayılı toplantı kararlarının (Ek-7) 1, 2, 3, 4, ve 7 no lu maddelerine uyulacaktır. b. Balık Geçidi Balık geçidi, bir akarsu üzerinde inşa edilen su alma yapısında, akarsuda yaşayan balıkların memba ve mansab arasında hareketini sağlayan su yoludur. Balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması için, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla regülatör ve su alma yapılarında balık geçitleri yapılacaktır. Diğer Taahhütler a) Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi kapsamında yapılacak çalışmalar sırasında pasa, hafriyat ve diğer atıkların derelere dökülmeyeceği, b) 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden yürürlüğe giren Yönetmelikler kapsamında çevrenin korunacağı ve kirliliğin önlenmesi için gerekli her türlü izinlerin ve önlemlerin alınacağı, c) Proje Tanıtım Dosyasına konu olan faaliyetin dışında herhangi bir işlem yapılmayacağı, ilave bir tesis kurulmasının planlanması durumunda ÇED yönetmeliği gereği gerekli müracaatın yapılacağı, d) T.C. Malatya Valiliği Mahalli Çevre Kurulu nun tarih ve 2010/4 Karar Sayılı toplantı kararlarında (Ek-7) belirtilen hususlara uyulacağı Proje Sahibi LASKAR Enerji ve Pazarlama A.Ş. tarafından beyan ve taahhüt edilmektedir. 61

69 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi 2) PROJENİN YERİ: a) Mevcut Arazi Kullanımı Ve Kalitesi (Tarım Alanı, Orman Alanı, Planlı Alan, Su Yüzeyi Vb.) LASKAR ENERJİ ÜRETİM VE PAZARLAMA A.Ş.tarafından Malatya İli, Pütürge İlçesi nde gerçekleştirilmesi planlanan Kartaltaşı Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali projesidir. Proje alanı etrafındaki yerleşim yerleri ve tesislere uzaklıkları; YÖN UZAKLIK (m) YERLEŞİM YERİ Kuzey Doğu 220 Yamaçköy Regülatör Kuzey 650 Ballı Mahallesi Kuzey Batı Karakoyun Mahallesi İletim Tüneli Güney Doğu 565 Çayıriçi Mahallesi Kuzey 60 Aşağıyamaç Mahallesi İletim Kanalı Güney 200 Narcak Mahallesi Yükleme Havuzu Kuzey Batı 750 Selik Mahallesi Kuzey Doğu Devrent Mahallesi Hidroelektrik Kuzey Batı Selik Mahallesi Santral Güney Doğu Devrent Mahallesi Proje, kurulu gücü MW olarak planlanmaktadır. Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesinin, Tablo I.1 de verilen koordinatlarda yer alması planlanmaktadır. Proje alanı içerisinde kısmen ormanlık araziler bulunmaktadır. Ormanlık alanlarla ilgili olarak ise 6831 Sayılı Orman Kanunu nun, 5192 sayılı kanunla değişik kapsamında Orman Bölge Müdürlüğü nden orman izni alınacaktır. 62

70 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi b) EK-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate Alınarak ( Sulak Alanlar, Kıyı Kesimleri, Dağlık ve Ormanlık Anlarlar, Tarım Alanları, Milli Parklar, Özel Koruma Alanları, Nüfusça Yoğun Alanlar, Tarihsel Kültürel, Arkeolojik, vb. Önemi Olan Alanlar, Erozyon Alanları, Heyelan Alanları, Ağaçlandırılmış Alanlar, Potansiyel Erozyon ve Ağaçlandırma Alanları ile 167 Sayılı Yer Altı Suları Hakkında Kanun Gereğince Korunması Gereken Akiferler) 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları", Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları", Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. d) 31/12/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi nin, Kaman Çayı civarlarında inşa edilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamındaki İletim Tüneli ve İletim Kanalı Kaman Çayı na ortalama yaklaşık 400 m mesafeden geçmektedir. İletim Tüneli ve İletim Kanalı, yer yer Kaman Çayı na akan mevsimsel akışlı dereleri kesmektedir. Proje kapsamında gerekli olacak agrega malzemesi, Santral yerinin yaklaşık m kuzey doğusunda Kaman Çayı nın Atatürk Baraj Gölü ne döküldüğü Suçatıkomları Mevkii ndeki yaklaşık 9.6 ha lık alandan karşılanacaktır. İnşaat sırasında oluşacak hafriyat malzemesi ise, İletim Tüneli nin güneyinde Kaman Çayı akış güzergahı üzerinde Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında kalan yaklaşık 23.7 ha lık alanda depolanacaktır. Hafriyat malzemesinin Kaman Çay nın kenarlarında depolanarak dere ıslahı amacıyla kullanılması planlanmaktadır. 63

71 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi e) 2/11/1986 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri", Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. f) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, Proje alanı yukarıdaki madde kapsamında değildir. ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler, Proje alanı, kısmen orman arazisi niteliğindedir. Projeye başlamadan önce alan ile ilgili Orman bölge Müdürlüğünden gerekli izinler alınacaktır. h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, Projenin konusu ve yeri dolayısı ile bu madde kapsamı içerisinde değildir. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, Proje alanı yukarıdaki madde kapsamında değildir. i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. j) 17/5/2005 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi nin, Kaman Çayı civarlarında inşa edilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamındaki İletim Tüneli ve İletim Kanalı Kaman Çayı na ortalama yaklaşık 400 m mesafeden geçmektedir. İletim Tüneli ve İletim Kanalı, yer yer Kaman Çayı na akan mevsimsel akışlı dereleri kesmektedir. Proje kapsamında gerekli olacak agrega malzemesi, Santral yerinin yaklaşık m kuzey doğusunda Kaman Çayı nın Atatürk Baraj Gölü ne döküldüğü Suçatıkomları Mevkii ndeki yaklaşık 9.6 ha lık alandan karşılanacaktır. İnşaat sırasında oluşacak hafriyat malzemesi ise, İletim Tüneli nin güneyinde Kaman Çayı akış güzergahı üzerinde Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında kalan yaklaşık 23.7 ha lık alanda depolanacaktır. Hafriyat malzemesinin Kaman Çay nın kenarlarında depolanarak dere ıslahı amacıyla kullanılması planlanmaktadır. 64

72 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20/2/1984 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları", Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. b) 12/6/1981 tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. I) 23/10/1988 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar, Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. II) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar, Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. III) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ç) 17/5/1994 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar, Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. d) 27/7/2003 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi, Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır 65

73 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. 3. Korunması gereken alanlar Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri), Malatya İli nin dahil olduğu Çevre ve Orman Bakanlığı onaylı bir Çevre Düzen Planı bulunmamaktadır. b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı, Proje alanı çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler, Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi nin, Kaman Çayı civarlarında inşa edilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamındaki İletim Tüneli ve İletim Kanalı Kaman Çayı na ortalama yaklaşık 400 m mesafeden geçmektedir. İletim Tüneli ve İletim Kanalı, yer yer Kaman Çayı na akan mevsimsel akışlı dereleri kesmektedir. Proje kapsamında gerekli olacak agrega malzemesi, Santral yerinin yaklaşık m kuzey doğusunda Kaman Çayı nın Atatürk Baraj Gölü ne döküldüğü Suçatıkomları Mevkii ndeki yaklaşık 9.6 ha lık alandan karşılanacaktır. İnşaat sırasında oluşacak hafriyat malzemesi ise, İletim Tüneli nin güneyinde Kaman Çayı akış güzergahı üzerinde Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında kalan yaklaşık 23.7 ha lık alanda depolanacaktır. Hafriyat malzemesinin Kaman Çay nın kenarlarında depolanarak dere ıslahı amacıyla kullanılması planlanmaktadır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları, Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi nin, Kaman Çayı civarlarında inşa edilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamındaki İletim Tüneli ve İletim Kanalı Kaman Çayı na ortalama yaklaşık 400 m mesafeden geçmektedir. İletim Tüneli ve İletim Kanalı, yer yer Kaman Çayı na akan mevsimsel akışlı dereleri kesmektedir. Proje kapsamında gerekli olacak agrega malzemesi, Santral yerinin yaklaşık m kuzey doğusunda Kaman Çayı nın Atatürk Baraj Gölü ne döküldüğü Suçatıkomları Mevkii ndeki yaklaşık 9.6 ha lık alandan karşılanacaktır. İnşaat sırasında oluşacak hafriyat malzemesi ise, İletim Tüneli nin güneyinde Kaman Çayı akış güzergahı üzerinde Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında kalan yaklaşık 23.7 ha lık alanda depolanacaktır. Hafriyat malzemesinin Kaman Çay nın kenarlarında depolanarak dere ıslahı amacıyla kullanılması planlanmaktadır. d) Bilimsel araştırmalar için önem arz eden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar. Proje alanı ve yakın çevresinde yukarıda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. 66

74 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Faaliyete başlanmadan önce ilgili kurumlardan gerekli izinler alınacaktır. Proje sahası, Malatya İli Pütürge İlçesi nde bulunmaktadır. Malatya, Batı Karadeniz Bölgesi nin iç kısmında, Yeşilırmak Havzasında yer almaktadır. FLORA-FAUNA Ülkemiz tamamıyla Holarktik aleme dahil 3 floristik (Avrupa-Sibirya, İran-Turan ve Akdeniz) bölgenin kesiştiği bir coğrafyada yer almaktadır. Malatya ili bunlardan İran-Turan Fitocoğrafik Bölgesi içinde bulunmaktadır. FLORA Türler ve Populasyonları Şekil II.1: Türkiye nin Floristik Durumunu Gösterir Harita Faaliyete konu olan Malatya nın Pütürge İlçesi, Davis in Grid kareleme sistemine göre B7 karesi içinde yer almaktadır. Karasal iklimin etkisi altında bulunan faaliyet sahası, bozulmuş ormanlık alanlar sonrasında baskın olarak step şeklindedir. Ormanlık alanların çeşitli sebeplerden dolayı bozulmuş olmasına rağmen, özellikle Pütürge ilçesine yakın konumda Pinus brutia topluluklarına rastlamak mümkündür. Araştırma yapılırken yararlanılan Davis in Flora of Turkey, Prof. Dr. Ertan Tuzlacı nın Türkiye Bitkileri Sözlüğü ve Prof. Dr. Osman Ketenoğlu nun Çevresel Etki Değerlendirme eserlerinden detaylı araştırmalar yapılmış ve buradan elde edilen verilere göre düzenlenmiştir. Ayrıca Malatya İl Çevre Durum Raporu ndan yararlanılmıştır. Çalışmanın yapılacağı bölgede Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) Ek-1 listesine göre koruma altına alınması gereken ve Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES Sözleşmesi) ne giren bir bitki türü bulunmamaktadır. 67

75 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Şekil II.1 de, Malatya İli nde yer alan proje alanı ve yakın çevresinin floristik durumu verilmiş olup bitkiler familya ve tür seviyesinde belirtilmiş, endemizm durumları, habitatları, yetiştiği minimum ve maksimim yüksekliklerine göre durumları belirtilmiştir. BERN SÖZLEŞMESİ Bern Convention u olarak da bilinen sözleşmenin amacı: Nesli tehlikeye düşmüş ve düşebilecek türlerin özellikle göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora ve fauna ve bunların yaşam ortamlarının korunmasını sağlamak ve bu konuda birden fazla devletin işbirliğini geliştirmektir. Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi Ek Listeleri ve Açıklamaları: EK I Kesin Koruma Altına Alınan Flora Türleri EK II Kesin Koruma Altına Alınan Fauna Türleri EK III Koruma Altına Alınan Fauna Türler Proje sahası ve çevresinde belirtilen endemik türlerin risk değerlendirmesi yapıldığında (IUCN ve BERN e göre); bu faaliyetin bu türlerin neslinin devamlılığına doğrudan olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. IUCN Red Data Book Kategorileri: EX (EXTİNCT) : Tükenmiş EW (EXTINCT IN THE WILD) : Doğada tükenmiş CR (CRITICALLY ENDANGERED) : Kritik düzeyde tehlike EN (ENDANGERED) : Tehlikede VU (VULNARABLE) : Zarar görebilir LR (LOWER RISK) : Az tehlike altında -(cd) Concervation Dependent : Koruma Önlemi Gerektiren -(nt ) Near Threatened : Tehdit Altına Girebilir -(lc ) Least Concern : En Az Endişe Verici DD (DATA DEFICIENT) : Veri yetersiz NT (NEAR THREATENED) : Yakın zamanda tehlike sınırına girebilir. 68

76 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Tablo II.1 : Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Bitki Taksonları Takson Ömür Yapı Habitat Yükseklik Endemik Element Türkiye dağılımı Pinus brutia varyete brutia Çok yıllık ağaç orman Endemik değil D. Akdeniz Dış Anadolu, Trakya Arenaria ledebouriana varyete parviflora Çok yıllık yarıçalı step ve gölgeli yamaçlar Endemik İran-Turan G. ve GD. Anadolu Gypsophila pallida Çok yıllık ot step, kuru kayalık yamaçlar Endemik değil İran-Turan D. Anadolu Silene stenobotrys Çok yıllık ot kayalık yamaçlar Endemik değil İran-Turan O. Bve D. Anadolu Vicia mollis Tek yıllık ot tarlalar, bağlar, bozkır Endemik değil İran-Turan D. Anadolu Lathyrus aphaca varyete biflorus Tek yıllık ot tarlalar (arsız olarak), batak arazi, tahrip edilmiş bozkır, yolkenarları Endemik değil Bilinmiyor Türkiye (KD. Anadolu hariç) Crataegus szovitsii Çok yıllık çalı veya ağaççık sarp, meşe ormanları Endemik değil İran-Turan K. Türkiye, Karasal Anadolu Inula oculus-christi Çok yıllık ot çayır, çağıllık yamaç, temizlenmiş orman açıklığı Endemik değil Avrupa- Sibirya Anadolu Inula aschersoniana Çok yıllık ot çıplak kireçtaşı kayalık ve yarıkları Endemik değil Bilinmiyor Karasal ve komşu K. Anadolu Senecio aquaticus alttür erraticus İki yıllık ot orman, nemli alan, step Endemik değil Avrupa- Sibirya Trakya, Dış Anadolu, D. Anadolu Senecio mollis İki yıllık ot nehir kenarı, bataklık, nemli alan Endemik değil İran-Turan K. Anadolu, Karasal Anadolu Campanula reuterana Tek yıllık ot kayalık yamaçlar, nadas tarlaları, kireçtaşı sel yatakları Endemik değil İran-Turan G. ve D. Anadolu Campanula retrorsa Tek yıllık ot kırlar, çitler Endemik değil Bilinmiyor G. ve D. Anadolu 69

77 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Heliotropium europaeum Tek yıllık ot meyvalıklar, tarlalar Endemik değil Akdeniz K. Türkiye, G. ve Karasal Anadolu Echium italicum İki yıllık ot kireçtaşı yamaçlar, tarlalar, tahrip edilmiş arazi, b.g Endemik değil Akdeniz Türkiye Onosma roussaei Çok yıllık ot taşlı ve çimenlik ymaçlar, kireçtaşı hareketli kayalıklar, bozkır Mar.00 Endemik değil İran-Turan Anadolu Solanum dulcamara Çok yıllık ot göllerin kenarlarında, bataklar veya sazlıklar, kuru dere yatakları Endemik değil Avrupa- Sibirya Türkiye Lycium ruthenicum Çok yıllık ot kayalık yamaçlar, yol kenarlarındaki ekilmiş yerler Endemik değil İran-Turan D. Anadolu Verbascum caudatum İki yıllık ot yol kenarları, kuru yamaçlar, bozkırlar Endemik İran-Turan Karasal Anadolu Verbascum varians varyete stepporum İki yıllık ot Quercus çalılığı, bozkır, kayalık yamaçlar, lav molozları Endemik Bilinmiyor D. Anadolu (Malatya) Verbascum melitenense İki yıllık ot otlaklar, bozkır, buğday tarlaları Endemik İran-Turan D. ve komşu G. Anadolu Elaeagnus angustifolia Çok yıllık çalı veya ağaç dereler ve nehir kıyıları (Türkiye de kültürü yapılmaktadır) Endemik değil Bilinmiyor Türkiye Quercus infectoria alttür boissieri Çok yıllık küçük ağaç veya çalı saf birlik, diğer Quercus (brantii, cerris, coccifera, ithaburensis subsp), maki, step, vs Endemik değil Bilinmiyor Dış ve D. Anadolu Quercus cerris varyete cerris Çok yıllık ağaç karışık ve yaprak döken ormanlarda diğer Quercus türleri, Carpinus, Fagus, Castanae, Pinus Endemik değil Akdeniz B. Türkiye, K., G., O. ve D. (B.) Anadolu Quercus brantii Çok yıllık çalı veya küçük ağaç saf komuniteler, diğer Quercus türleri ve Pinus brutia, Styrax, Paliurus ile beraber Endemik değil İran-Turan D. ve GD. Anadolu 70

78 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Salix pseudomedemii Çok yıllık çalı veya küçük ağaç akarsu kenarları bartaklık çalılık Endemik değil Karadeniz Türkiye, 36 derecenin Doğusu Galium verticillatum Tek yıllık ot taşlı yamaçlar, kayalık step Endemik değil Akdeniz K. ve G. Anadolu Arum detruncatum varyete detruncatum Çok yıllık ot kayalık yerler, step, yolkenarları, Quercus ve Juniperus çalılıkları Endemik değil Bilinmiyor Karasal Anadolu Arum dioscoridis varyete syriacum Çok yıllık ot seyrek kayalık kireçtaşı yamaçlar ve yarıklar, tarla kenarları, yolkenarları Endemik değil D. Akdeniz G. Anadolu Biarum bovei Çok yıllık ot kireçtaşı kayalar, meşe makisi, tarlalar Endemik değil İran-Turan Karasal ve G. Anadolu Asphodeline damascena alttür damescena İki yıllık ot taşlı ve kayalı yamaçlar, alpin çayırlıklar, stepler, orman açıklıkları, nehir kıyıları Endemik değil İran-Turan Karasal Anadolu Anadolu Allium pseudoflavum Çok yıllık ot dağlık stepler, kuru taşlı yamaçlar, ekili alanlar, yolkenarları, kalkerli alanlar Endemik değil İran-Turan Karasal Anadolu Allium vineale Çok yıllık ot alpin çayırlıklar, nehir yatakları, bataklıklar, tarlalardaki yabani otlar Endemik değil Bilinmiyor KB. ve O. Anadolu Allium sintenisii Çok yıllık ot kayalı yerler, yaş çayırlıklar Endemik İran-Turan D. Anadolu Allium chrysantherum Çok yıllık ot Ornithogalum narbonense Çok yıllık ot Quercus infectoria ve Juniperus arası, otlu bölgeler, kırlar yamaçlar kırlar yol kenarları, çorak yerler Endemik değil İran-Turan D. Anadolu Endemik değil Akdeniz Karasal Anadolu Bellevalia sarmatica Çok yıllık ot ekili tarlalar, kenarlar, stepler Endemik değil Bilinmiyor Karasal Anadolu Sternbergia clusiana Çok yıllık ot kırlar, taşlı tepe kenarları, seyrek Pinus koruluğu Endemik değil İran-Turan B., G. ve D. Anadolu 71

79 LASKAR ENERJİ ÜRETİM ve PAZARLAMA A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Iris persica Çok yıllık ot taşlı açıklıklar, çalılık veya dağınık Pinus korulukları Endemik değil İran-Turan G., GD. Anadolu Crocus cancellatus alttür damascenus Çok yıllık ot kayalı yamaçlar, dağınık korular, makıler Endemik değil İran-Turan G. Anadolu Gladiolus italicus Çok yıllık ot kalkerli ve ekilmiş alanlar, tahrip edilmiş arazi, kalkerli yamaçlar, kumullar Endemik değil Bilinmiyor Dış ve D. Anadolu Juncus capitatus Tek yıllık ot ıslak veya geçici olarak ıslak topraklar, çayırlıklar dere kenarları Endemik değil Bilinmiyor Türkiye Aegilops triuncialis alttür triuncialis Tek yıllık ot step, basalt üzerindeki açık çayırlıklar, ekilmeyen araziler, kalkerli yamaçlar, çöplük Endemik değil Bilinmiyor Türkiye (KD. Anadolu hariç) Hordeum bulbosum Çok yıllık ot kayalık kireçtaşlı veya volkanik yamaçlar, step, orman kıyıları, çok sulu otlaklar, mısır Endemik değil Bilinmiyor Türkiye Bromus danthoniae Tek yıllık ot kuru kireçtaşlı hareketli kayalık,yamaçlar ve araziler,sulanan arazilerde yabani ot olarak Endemik değil Bilinmiyor K. ve Karasal Anadolu Gaudiniopsis macra alttür macra Tek yıllık ot kireçtaşlı kayalık yamaçlar, şistli hareketli kayalıklar, sel yatakları, açık kuru yerler Endemik değil İran-Turan Anadolu Echinochloa oryzoides Tek yıllık ot sazlık topraklar Endemik değil Bilinmiyor Trakya, KD. ve D. Anadolu 72

80 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES FAUNA Türler ve Popülasyonları Proje alanı ve çevresinde yaşayan veya yaşaması muhtemel fauna türlerinin saptanması amacıyla literatür çalışmasından yararlanılmıştır. Bu çalışma sonucunda aşağıda da belirtilen fauna türleri tablolarda her türün Red Data Book Kategorisi, Çevre ve Orman Bakanlığı Milli Parklar ve Av-Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü nün Av Dönemi Merkez Av Komisyon Kararları ve Bern Sözleşmesi Ek listelerinin hangilerinde yer aldığı belirtilmiştir. Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan ve bulunması muhtemel ikiyaşamlı ve sürüngenlere ait bireyler üreme açısından değerlendirilmiştir. Bu türler, üreme dönemlerinde onlarca birey meydana getirebilmektedirler. Bu nedenle faaliyet nedeniyle bireylerin hayatları tehlike altında olmayacak ve nesillerinin tükenmesi gibi bir durum söz konusu olmayacaktır. Proje faaliyeti sırasında bölgede yaşayan fauna türleri muhtemelen zorunlu olarak faaliyet sahasından uzaklaşacağı, bununla birlikte proje bitiminde doğal yaşama alanlarına tekrar gelecekleri düşünülmektedir. Mevcut türlerin popülasyonları yeterli seviyede ve adaptasyon yetenekleri güçlüdür. Dolayısı ile projenin fauna üzerine kalıcı bir etkisi olmayacağı tahmin edilmektedir. Tablo II.2 : Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Sürüngen (Reptilia) Türleri ve Koruma Statüleri RED FAMİLYA ADI TÜR ADI TÜRKÇE ADI DATA BERN DAĞILIM BOOK Testudinidae Testudo graeca Yaygın tosbağa VU EK-2 Hemen hemen tüm Türkiye Typhlopidae Typlops vermicularis Kör yılan - EK-3 Türkiye'nin büyük bir kısmına yayılmıştır. Colubrıdae Elaphe situla Ev yılanı LC EK-2 Tüm Türkiye Elaphe quatu orlineata Dört çizgili yılan NT EK-2 Tüm Türkiye Natrix natrix Küpeli su yılanı LC EK-3 Tüm Türkiye Gekkonidae Cyrtopodion kotschyi İnce parmaklı keler LC EK-2 Tüm Türkiye Scincidae Ablepharus kitaibeili İnce kertenkele LC EK-2 Lacertidae Lacerta viridis Yeşil kertenkele LC EK-2 Lacerta saxicola Kaya kertenkelesi LC EK-3 Batı Anadolu, Trakya ve Orta Anadolu'da yaygındır. Trakya, Kuzeybatı Anadolu ve Karadeniz sahillerinde yaşar. Türkiye'nin büyük bir kısmına yayılmıştır. 73

81 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Tablo II.3 : Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen İki Yaşamlı (Amphibia) Türleri ve Koruma Statüleri RED FAMİLYA ADI TÜR ADI TÜRKÇE ADI DATA BOOK BERN DAĞILIM Bufonidae Bufo viridis Gece Kurbağası LC EK-2 Tüm Türkiye Salamandridae Ommatotriton vittatus Bantlı taraklı semender LC EK-3 Kuzey Anadolu, Gaziantep, Hatay, Adana, Bursa, İzmir Triturus karelinii Pürtüklü semender LC EK-2 Türkiye'nin kuzey ve batısında Tablo II.4 : Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Memeli (Mamalia) Türleri ve Koruma Statüleri TAKIM / FAMİLYA ADI TÜR ADI TÜRKÇE ADI BERN IUCN MAK Felidae Felis silvestris Yaban kedisi EK-3 LC EK-1 Muridae Mus domesticus Ev faresi - LC - Rattus rattus Ev sıçanı - LC - Sciuridae Spermophilus citellus Tarla sincabı EK-2 VU EK-1 Splacidae Spalax leucodon Kör fare - DD - Soricidae Crocidura russula Sivriburunlu fare EK-3 LC - Sorex minutus Cüce fare EK-3 LC - Erinaceidae Erinaceus concolor Kirpi EK-3 LC EK-1 Vespertilionidae Pipistrellus pipistrellus Cüce yarasa EK-3 LC - Molossidae Tadarida teniotis Kuyruklu yarasa - LC EK-1 *MAK : Merkez Av Komisyonu Kararları Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu nun Av Dönemi kararına göre aşağıdaki tabloda gösterilen kategoriler sınıflandırılmıştır. Ek Liste 1 Çevre ve Orman Bakanlığı nca Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları Ek Liste 2 Merkez Av Komisyonu nca Koruma Altına Alınan Av Hayvanları Ek Liste 3 Merkez Av Komisyonu nca Avına Belli Edilen Sürelerde İzin Verilen Av Hayvanları 74

82 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES 3) PROJE VE YERİN ALTERNATİFLERİ Proje yeri; topoğrafik özellikleri, inşaat yapımının uygunluğu ve istenilen miktarda enerji üretimini sağlamaya elverişliliği bakımından seçilmiştir. Alternatif olarak başka bir yer düşünülmemektedir. 75

83 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES SONUÇLAR Proje tanıtım dosyasına konu olan faaliyet, LASKAR ENERJİ ÜRETİM VE PAZARLAMA A.Ş.tarafından Malatya İli, Pütürge İlçesi nde Kaman Deresi üzerinde gerçekleştirilmesi planlanan MW kurulu güce sahip, Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesidir. Proje ile suyun potansiyel enerjisinin kinetik enerjiye dönüştürülmesi ve elektrik üretilmesi amaçlanmaktadır. Proje kapsamındaki ana tesisler regülatör yapısı, yükleme havuzu ve hidroelektrik santraldir. Regülatör ile yükleme havuzu arası bağlantı sırasıyla m uzunluğunda düzeltilmiş at nalı kesitli tünel ve m uzunluğunda dikdörtgen kesitli kanaldan oluşan iletim hattıyla sağlanmaktadır. Yükleme havuzuyla santral arası bağlantı ise cebri boru aracılığıyla olmaktadır. Yükleme havuzu ve santral binası arasına yaklaşık m uzunluğunda bir servis yolu yapılacak ve ulaşım sağlanacaktır. Kartaltaşı Regülatörü nün bulunduğu noktada Kaman Çayı talveg kotu m, Yükleme Havuzu yaklaşık su kotu m, Santral kuyruksuyu kotu ise yaklaşık 640 m dir. Proje brüt ve net düşü değerleri sırasıyla yaklaşık m ve m dir. Proje debisi ise 5.0 m 3 /s alınmıştır. Regülatörün drenaj alanı 72.0 km 2, yıllık ortalama doğal akım hm 3, yıllık ortalama doğal debi 1.94 m 3 /sn dir. Regülatörün mansabına cansuyu olarak, AGİ değerlerine dayanan Kaman Çayı son 10 yıllık akımlarının ortalamasının %10 u değerindeki 0.19 m 3 /sn debi bırakılacaktır. Cansuyu debisi düşüldükten sonra proje için yıllık ortalama akım hm 3, yıllık ortalama debi ise 1.75 m 3 /sn değerlerini bulmaktadır. MALATYA L42 d1 no.lu 1/ ölçekli haritalarda yer alan Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesi nin Tablo I.1 de verilen koordinatlarda yer alması planlanmaktadır. Proje kapsamındaki tesislere en yakın yerleşimler Regülatör yakınlarındaki Ballı ve Karakoyun Mahalleleri ile Yamaçköy, İletim Tüneli yakınlarındaki Aşağıyamaç ve Çayıriçi Mahalleleri, Tünel sonu ve İletim Kanalı başlangıcı yakınlarındaki Narcak Mahallesi ve Yükleme Havuzu ile Santral yakınlarındaki Selik ile Devrent Mahalleleri dir. Aşağıdaki tabloda bu yerleşimler ve proje kapsamındaki tesislere yaklaşık mesafeleri gösterilmiştir; YÖN UZAKLIK (m) YERLEŞİM YERİ Kuzey Doğu 220 Yamaçköy Regülatör Kuzey 650 Ballı Mahallesi Kuzey Batı Karakoyun Mahallesi İletim Tüneli Güney Doğu 565 Çayıriçi Mahallesi Kuzey 60 Aşağıyamaç Mahallesi İletim Kanalı Güney 200 Narcak Mahallesi Yükleme Havuzu Kuzey Batı 750 Selik Mahallesi Kuzey Doğu Devrent Mahallesi Hidroelektrik Kuzey Batı Selik Mahallesi Santral Güney Doğu Devrent Mahallesi 76

84 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Proje kapsamında gerekli olacak agrega malzemesi, Santral yerinin yaklaşık m kuzey doğusunda Kaman Çayı nın Atatürk Baraj Gölü ne döküldüğü Suçatıkomları Mevkii ndeki yaklaşık 9.6 ha lık alandan karşılanacaktır. Proje dahilinde hazır beton tesisi, kırma eleme tesisi gibi tesislerin kurulmasının planlanması durumunda ÇED Yönetmeliği kapsamında gerekli başvurular yapılarak izinler alınacaktır. Projenin inşaat aşamasının yaklaşık 18 ay süreceği öngörülmüş ve yaklaşık 70 kişinin ayda 25 gün ve günde 12 saat çalışması planlanmıştır. İnşaat aşamasında çalışacak personelin ihtiyaçları şantiye alanından sağlanacaktır. Şantiye binaları prefabrik konteynırlar kullanılacak olup İnşaat aşamasının tamamlanmasının ardından binalar kaldırılarak şantiye sahası boşaltılacaktır. Tesisin işletme aşamasında ise 20 kişi çalışacaktır. Proje alanı içerisinde kısmen ormanlık araziler bulunmaktadır. Ormanlık alanlarla ilgili olarak ise 6831 Sayılı Orman Kanunu nun, 5192 sayılı kanunla değişik kapsamında Orman Bölge Müdürlüğü nden orman izni alınacaktır. Projenin inşaat aşamasında 70 kişi işletme aşamasında ise 20 kişi çalışacaktır. İnşaat aşamasında personel su ihtiyacı 10.5 m 3 /gün, işletme aşamasında ise 3 m 3 /gün olarak bulunmuştur. İçme ve kullanma amaçlı personel su ihtiyacının %100 oranında atıksuya dönüşeceği kabul edilmiştir. Böylelikle oluşacak atıksu miktarı inşaat aşamasında 10.5 m 3 /gün ve işletme aşamasında 3 m 3 /gün dür. İnşaat aşamasında ayrıca, özellikle yaz aylarında nakliye yollarının tozlanmaya karşı sulanması işlemi için de su kullanılacak olup miktarı yaklaşık 10 m 3 /gün dür. Bu suyun buharlaşarak ortamdan uzaklaşacağı ve atıksu oluşturmayacağı kabul edilmiştir. Tesiste, inşaat ve işletme aşamalarında personelden dolayı oluşan atıksuyu bertaraf etmek amacıyla tarih ve sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Lağım Mecrası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik te belirtilen esaslara uygun 6m x 5m x 3m ebatlarında sızdırmasız fosseptik çukurlar inşa edilecek ve çukurların %80 doluluk oranına erişmesi durumunda içindeki atık su Pütürge Belediyesi ne ait vidanjörler ile alınarak bertaraf edilmesi sağlanacaktır. (Ek- 4 : Fosseptik Tip Planı) Tesisin inşaat aşamasında, boyutları belirtilen fosseptik çukurdan üç adet inşa edilecek ve biri Regülatör ve İletim Tüneli inşaat bölgesinde, biri İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat bölgesinde ve biride Yükleme Havuzu ile Santral Binası inşaat bölgesinde olmak üzere arazide uygun noktalara konumlandırılacaklardır. Her bir fosseptik çukurun toplamda oluşan atıksu debisi olan 10.5 m 3 /gün değerindeki debinin 1/3 üne (3.5 m 3 /gün) hizmet edeceği düşünülecektir. Tesisin işletme aşamasında, İnşaat aşamasında tesis edilen 6m x 5m x 3m ebatlarındaki fosseptik çukurlardan ikisi kaldırılarak bir tanesi kullanılmaya devam edilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında oluşacak atıksuların bertarafı ile ilgili olarak tarih ve sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.- 13/2/ ) hükümlerine ve tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Projenin inşaat aşamasında, alanda çalışacak iş makineleri ve kullanılacak araçlar için motorin ve madeni yağ ihtiyacı söz konusu olacaktır. İhtiyaç duyulan akaryakıt ve madeni yağlar yakın çevredeki GSM Ruhsatlı akaryakıt istasyonlarından temin edilecektir. 77

85 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES İnşaat aşamasında kullanılacak makine ve ekipmanların yakıt ikmalleri, bakım ve onarımları İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlı benzin istasyonlarında yapılacaktır. Bu iş makinelerinin atık yağlarının ve yakıtların insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisini Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 30 Temmuz 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve atık yağların yönetimi konusunda çıkartılacak mevzuat hükümlerine uygun olarak en aza düşürecek atık yönetimi sağlanacaktır. Tesisin inşaatı ve işletilmesi sırasında kullanılan araçlardan oluşabilecek atık akümülatörler, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin (Değişik:R.G.-30/03/ ) ilgili hükümlerine uyularak, evsel atıklardan ayrı toplanacak, üreticisine teslim edilecektir. İnşaat aşamasında personelden kaynaklanacak evsel katı atık miktarı yaklaşık 93.8 kg/gün ve işletme aşamasında yaklaşık 26.8 kg/gün dür. Evsel nitelikli katı atıklar, tarihli Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği 18. madde gereğince çevre sağlığını bozmayacak, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve belirli aralıklarla Pütürge Belediyesi nin nin çöp sahasına götürülerek bertaraf edilecektir. Katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( Tarihli Sayılı Değişiklik Yönetmeliği) hükümlerine uyulacaktır. Evsel nitelikli katı atıkların değerlendirilebilir sınıfa girenleri (plastik, cam, kağıt, metal kutular v.b.) tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve kazanımı sağlamak için lisanslı geri kazanım firmalarına satılarak bertaraf edilecektir. Ayrıca inşaatta kullanılacak malzemelerin değerlendirilebilir sınıfına giren çimento torbaları, saç ve metal parçaları, ambalaj ve kutular kereste vb. atıkları, kağıt ve kağıt ürünleri, plastik atıklar olarak ayrı özel konteynerlerde depolanarak toplanacak, biriktirilecek ve geri kazanımı sağlanacaktır. Ambalaj atıklarının toplanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi inşaatı esnasında günlük 12 saat gündüz çalışılacaktır. Tablo 1.19 da görüleceği üzere yönetmeliğin öngördüğü en düşük L gündüz sınır değeri 60 dba dır. Proje kapsamındaki tesislerin inşaatı sırasında, gürültü kaynağı olabilecek en fazla iş makinası 4 kamyon, 1 ekskavatör ve 1 yükleyici ile İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatında çalışacaktır. Gürültü değerleri ve etki mesafeleri İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatına göre hesaplanmış ve 50 m için L gündüz değeri dba ve 100 mt için L gündüz değeri dba bulunmuştur. İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatına en yakın yerleşim birimi, Kanalın başlangıç noktasına 200 m mesafede güney yönünde bulunan Narcak Mahallesi dir. Gürültü etki alanı ise 100 mt de sınır değerlerin altına düşmektedir. Bu nedenle İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatı nedeniyle oluşacak gürültünün çevreye olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. İletim Tüneli hariç, proje kapsamındaki Regülatör, Yükleme Havuzu vb. diğer bütün tesislerin civar yerleşimlere mesafeleri 200 mt den fazladır. İnşaları esnasında ise İletim Kanalı ve Servis Yolu inşasına kıyasla daha az sayıda iş makinası çalışacaktır. Bu nedenle diğer tesislerin inşası kaynaklı oluşacak gürültünün de çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. İletim Tüneli inşaat alanı ise kuzey yönündeki Aşağıyamaç Mahallesi ne en kısa 60 m mesafede bulunmaktadır. Ancak, inşası 78

86 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES esnasında yine İletim Kanalı ve Servis Yolu inşasına kıyasla daha az sayıda iş makinası çalışacak olması (1 er adet kamyon, ekskavatör ve yükleyici) ve gürültü kaynaklarından biri olan kamyonunun kuzey değil güney yönünde (hafriyat depo alanının güneyde kalması sebebiyle) çalışacak olması sebepleriyle, Tünel İnşaatı esnasında oluşacak gürültünün de çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Bununla birlikte, oluşacak gürültü miktarını minimumda tutmak ve çalışacak personelin gürültüden etkilenmemesi için makineler devamlı bakımlı tutulacak ve personel için "İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü" ile, İş Kanununda belirlenen hükümler doğrultusunda her türlü önlem alınacaktır. Tesiste gerçekleştirilecek inşaat işlemlerinden kaynaklanacak toz emisyonlarının miktarları Bölüm I.c.4: Toz ve Gaz Atıklar da detaylı olarak hesaplanmıştır. Proje kapsamındaki tesislerin geniş bir alana yayılmalarından ötürü inşaatları kaynaklı toz emisyonları ayrı ayrı belirlenmiştir. Bu tesisler; Kartaltaşı Regülatörü, İletim Tüneli, İletim Kanalı ve Servis Yolu, Yükleme Havuzu, Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ve Santral Binası dır. Toz emisyonu hesabı; inşaat alanında hafriyat çıkarılması (patlatma ve normal kazı) ve nakliye kamyonlarına yüklenmesi ile, nakliye kamyonlarıyla Hafriyat Depo Alanına taşınması ve burada boşaltılması işlemleri temel alınarak yapılmıştır. Hafriyat Depo Alanı, proje sahasının kuzeyinde Çayıriçi ve Narcak Mahalleleri arasında Kaman Çayı güzergahı boyunca ilerleyen yaklaşık 23.7 ha lık bir alandır. Hafriyat malzemesinin burada depolanarak Kaman Çayı ıslahı amacıyla kullanılması planlanmaktadır. Proje alanında hafriyat çıkarma işleminin %20 si patlatma ile %80 i ise normal kazı ile yapılacaktır. Toz emisyon hesabında olduğu gibi, proje kapsamındaki her bir tesisin hacim ve ağırlık olarak ne kadar hafriyatının patlatma ile yapılacağı hesaplanmış ve ne kadar dinamit, fitil ve kapsül kullanılacağı yaklaşık olarak bulunmuştur. Kullanılan dinamit miktarına göre tozuma değeri de hesaplanmış, ancak patlatma anlık bir tozumaya sebep olduğundan toz dağılım modellemesi yapılamamıştır. Raporun 1.ç) Kullanılan Teknoloji Ve Malzemelerden Kaynaklanabilecek Kaza Riski (Sayfa 51) kısmında patlatma işlemi için alınacak önlemler belirtilmiştir. Kartaltaşı Regülatörü, İletim Tüneli ve Yükleme Havuzu inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu modellemesi yapılmamıştır. Bu inşaatların hafriyat çıkarılması ve nakliyesi kaynaklı toz emisyonlarının çevreye olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden büyük olduğundan toz emisyonu dağılım modellemesi yapılmıştır. Hafriyat çıkarılması sırasında 1.26 kg/sa, nakliye ve boşaltma sırasında ise kg/sa toz emisyonu hesaplanmıştır. Hafriyat depo alanına nakliye mesafesi yaklaşık 4.0 km dir. İletim Kanalı inşaat alanı çizgisel yayılı bir kaynak olmasına rağmen güvenli tarafta kalınması adına 1.26 kg/sa değerinin inşaatın her noktasında oluşacağı kabul edilmiştir. Yapılan modelleme sonucu; tüm yönlerde 100 mt mesafede havada asılı partiküller için 25 µg/m 3, çöken tozlar için ise 85 mg/m 2.gün değerleri elde edilmiştir. Nakliye işlemi ise çizgisel bir yayılı toz emisyonu kaynağı olarak ele alınmıştır. Bulunan kg/sa değeri, gidiş-geliş toplamda yaklaşık 8.0 km olan nakliye güzergahı 2.0 km lik parçalara ayrılarak değerlendirilmiştir ve 2 km çizgisel hat boyunca 5.62 kg/sa emisyonu bulunmuştur. Bu 79

87 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES değer üzerinden yapılan toz dağılım modellemesinde, 2 km lik hat boyunca tüm yönlerde 100 mt mesafede havada asılı partiküller için 110 µg/m 3, çöken tozlar için ise 380 mg/m 2.gün değerleri elde edilmiştir. Çöken tozlar için tüm yönlerde 200 mt mesafedeki etki değeri ise 110 mg/m 2.gün olarak bulunmuştur Tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.-30/03/ ) EK 1 in b bendi 2. maddesinde, açık alanlarda üretim işlemleri için, hakim rüzgar yönü dikkate alınarak ölçülen çöken toz miktarının ev, okul vb. gibi genel yerleşimler için verilen sınır değerleri (UVS) havada asılı partiküller için 150 µg/m 3, çöken tozlar için ise 350 mg/m 2.gün dür. İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaat alanına en yakın yerleşim birimi ise Kanal inşaatı başlangıç noktasına kuzey yönünde 200 mt mesafedeki Narcak Mahallesi dir. İnşaat alanında oluşan toz emisyon değerleri Yönetmelik te belirtilen sınır değerlerin altında kalmaktadır. Nakliye esnasında oluşan çöken tozlar kaynaklı 100 mt deki etki değeri ise 380 mg/m 2.gün olup Yönetmelik te belirtilen sınır değerin bir miktar üzerindedir. Özellikle yaz aylarında nakliye yolları tozlanmaya karşı sulanmalı ve nakliye güzergahı Narcak Mahallesi ne en az 100 m mesafeden geçmelidir. Belirtilen önlemlerin de alınması suretiyle, İletim Kanalı ve Servis Yolu inşaatı neticesinde oluşan hafriyatın çıkarılması ve nakledilmesi esnalarında meydana gelen toz emisyonunun çevreye olumsuz bir etkisi olması beklenmemektedir. Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları hafriyat çıkarılması için 0.48 kg/saat, nakledilmesi için ise 9.48 kg/saat değerlerinde bulunmuştur. Hafriyat çıkartılması sırasında oluşan emisyon değeri, tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu dağılım modellemesi yapılmamıştır. Ancak, hafriyatın nakliyesi sırasında oluşan toz emisyonu Yönetmelik te belirtilen sınır değerden büyük olduğundan, modelleme yapılarak etki değeri hesaplanmıştır. Nakliye mesafesi yaklaşık 4.0 km olup inşaat alanının güney batısında kalmaktadır. Nakliye işlemi çizgisel bir yayılı toz emisyonu kaynağı olarak ele alınmıştır. Bulunan toplam 9.48 kg/sa emisyon değeri, gidiş-geliş toplamda yaklaşık 8.0 km olan nakliye güzergahı 2.0 km lik parçalara ayrılarak değerlendirilmiştir ve 2 km çizgisel hat boyunca 2.37 kg/sa toz emisyonu bulunmuştur. Bu değer üzerinden yapılan toz dağılım modellemesinde, 2 km lik hat boyunca tüm yönlerde 100 mt mesafede havada asılı partiküller için 50 µg/m 3, çöken tozlar için ise 160 mg/m 2.gün değerleri elde edilmiştir Tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.-30/03/ ) EK 1 in b bendi 2. maddesinde, açık alanlarda üretim işlemleri için, hakim rüzgar yönü dikkate alınarak ölçülen çöken toz miktarının ev, okul vb. gibi genel yerleşimler için verilen sınır değerleri (UVS) havada asılı partiküller için 150 µg/m 3, çöken tozlar için ise 350 mg/m 2.gün dür. Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşaat alanına en yakın yerleşim birimleri ise yaklaşık 1000 er mt mesafede bulunan kuzey batı yönündeki Selik Mahallesi ve güney doğu yönündeki Devrent Mahallesi dir. Hafriyat nakliyesi sırasında oluşan toz emisyonu etki değerleri 100 mt mesafede bile Yönetmelik te belirtilenin altında kalmaktadır. Yerleşimlerin ise yaklaşık 1000 mt mesafede kaldıkları göz önüne alınarak, Yükleme Havuzu Santral Binası arası Servis Yolu ve Cebri Boru inşaatı hafriyatının ne nakliyesi kaynaklı, ne de inşaat alanında hafriyat çıkarılması kaynaklı toz emisyonlarının çevreye olumsuz bir etkilerinin olması beklenmemektedir. 80

88 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Santral Binası inşaat hafriyatı çıkarılması ve nakledilmesi işlemi kaynaklı toz emisyonları hafriyat çıkarılması için 0.06 kg/saat, nakledilmesi için ise 2.82 kg/saat değerlerinde bulunmuştur. Hafriyat çıkartılması sırasında oluşan emisyon değeri, tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1. de verilen baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu dağılım modellemesi yapılmamıştır. Nakliye mesafesi yaklaşık 4.0 km olup inşaat alanının güney batısında kalmaktadır. Nakliye işlemi çizgisel bir yayılı kaynak olarak ele alınmış ve bulunan toplam 2.82 kg/sa emisyon değeri, gidiş-geliş toplamda yaklaşık 8.0 km olan nakliye güzergahı 2.0 km lik parçalara ayrılarak değerlendirilmiştir. Bunun sonucunda 2 km çizgisel hat boyunca 0.71 kg/sa toz emisyonu bulunmuştur. Bulunan bu değer de Yönetmelik te belirtilen 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan toz emisyonu dağılım modellemesi yapılmamıştır. Böylelikle, Santral Binası inşaat hafriyatının çıkarılması ve nakledilmesi sonucu oluşacak toz emisyonlarının çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Santral Binası inşaat alanına en yakın yerleşim yerleri 1000 er mt mesafede kuzey batı yönünde Selik Mahallesi ve güney doğu yönünde Devrent Mahallesi dir. Faaliyet sırasında özellikle yaz aylarında yollarda oluşacak toz miktarının azaltılmasını sağlamak amacıyla tesis içi yollar stabilize edilecek, mevsime ve buharlaşma hızına bağlı olarak alanda sulama yapılacaktır. Açıkta depolanan yığma malzemelerden kaynaklanacak toz emisyonunu engellemek amacıyla savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılacak, depolanan malzemelerin üzerleri naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılacaktır. Bununla birlikte tozlanmaya karşı tarih ve sayı ile Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak alınacak tedbirlerle oluşacak toz emisyonu değerinin çok daha az olacağı teknik ve pratik bakımdan kesindir. Bu amaçla faaliyet sırasında oluşacak tozun azaltılması için aşağıdaki önlemler alınacaktır; Faaliyet alanı içerisinde çalışacak araçlar nedeniyle oluşacak tozlanmanın engellenebilmesi amacıyla tozlanmaya müsait yollarda sulama yapılacaktır. Yükleme ve boşaltma yapılırken savurma yapılmadan ve yavaş bir şekilde yükleme ve boşaltma yapılması sağlanacaktır. Kamyonlar aşırı yüklenmeyecek, üzeri branda ile örtülecek ve karayolları hız sınırına uyulacaktır. Açıkta depolanan yığma malzemelerden kaynaklanacak toz emisyonunu engellemek amacıyla aynı yönetmeliğin Ek-1, d maddesi uyarınca; Konveyörler ve diğer taşıyıcıların ve bunların birbiri üzerine malzeme boşalttığı bağlantı kısımlarının üstü kapatılacak, Savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılacak, Malzeme üstü naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılacak, 81

89 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Üst tabakalar %10 nemde muhafaza edilmesi için gerekli donanım kurulacaktır. Proje kapsamındaki tesislerin hafriyat kazısının %20 si patlatma ile yapılacaktır. Patlatma ise vibrasyon (titreşim) etkisine sebep olmaktadır. Kartaltaşı Regülatörü ve HES projesindeki Regülatör, İletim Tüneli, Yükleme Havuzu vb. her tesis için günlük kg olarak dinamit kullanım miktarları ve en yakın yerleşim bölgesine göre titreşim hızı değerleri hesaplanmıştır. Buna göre, İletim Tüneli inşaatı günlük kg dinamit kullanımı ile en yakın yerleşim yeri olan Aşağıyamaç Mahallesi nde (mesafe kuzey yönünde 60 mt) V=2.98 mm/sn titreşim hızı meydana getirmektedir. Bu değer, diğer tesisler arasında en yakın yerleşim yerleri temel alındığında, proje kapsamında oluşan en yüksek titreşim hızı değeridir. Ancak; 7 Mart 2008 tarih ve sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişik:R.G.-04/06/ ), Ek VII, Tablo-6 da verilen Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri ile kıyaslandığında (Tablo 1.20) sınırların altında kaldığı (2.98 mm/sn<5.0 mm/sn) görülmektedir. Proje kapsamındaki tesislerin inşaatı, patlatma işlemi sonucu oluşan titreşim genliği bakımından da incelenmiş ve Tablo 1.23 te verilen Toplu halde bulunan binalar için aşılmaması gereken titreşim genliği 0.2 mm değeri temel alınarak hesaplamalar yapılmıştır. Buna göre; en kritik değerler olarak, İletim Kanalı ve Servis yolu inşaatı kaynaklı etki mesafesi 118 mt, İletim Tüneli kaynaklı etki mesafesi ise 50 mt bulunmuştur. Her iki mesafe değeride inşaat alanlarına en yakın yerleşimlerin mesafelerinden küçüktür. Böylelikle, proje kapsamında yapılacak patlatma işleminin çevreye olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. Kartaltaşı Regülatörü ile HES yeri arasında canlı hayatın idamesi için yatağa cansuyu bırakılacaktır. Cansuyu miktarı projenin fizibilite raporuna konu olan son 10 yıllık ortalama akımın % 10 udur. Balık geçidi, bir akarsu üzerinde inşa edilen su alma yapısında, akarsuda yaşayan balıkların memba ve mansab arasında hareketini sağlayan su yoludur. Balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması için, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla regülatör ve su alma yapılarında balık geçitleri yapılacaktır. Ayrıca projenin gerçekleştirilmesi sırasında; 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkan 5491 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanunlara bağlı olarak çıkan ve çıkacak tüm Yönetmelik hükümlerine, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkan ve çıkacak tüm yönetmelik hükümlerine, Karayolları Trafik Kanunu 65. Maddesi hükümlerine, 6831 sayılı Orman Kanunu ve 5192 No lu Değişiklik Kanunu ve bu kanunlara bağlı olarak çıkan ve çıkacak tüm yönetmelik hükümlerine, 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu ve bu kanuna bağlı çıkan ve çıkacak tüm yönetmelik hükümlerine 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve bu kanuna bağlı çıkan ve çıkacak tüm yönetmelik hükümlerine, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkan ve çıkacak tüm yönetmelik hükümlerine, 82

90 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( Tarihli Sayılı Değişiklik Yönetmeliği) hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği (Değişik:R.G.- 30/03/ ) hükümlerine tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (Değişik: R.G.-04/06/ ) hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (Değişik:R.G.-13/2/ ) hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.-30/03/ ) hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: R.G.-30/03/ ) hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine,, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik (Değişik: R.G.-13/04/ ) hükümlerine, 2918 sayılı Trafik Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkarılan yönetmelik hükümlerine, 4857 Sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkarılan yönetmelik hükümlerine, ve diğer ilgili mer'i mevzuat hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği hükümlerine, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik (Değişik: R.G.-30/12/ ) hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik (Değişik: R.G.-25/04/ ) hükümlerine, T.C. Malatya Valiliği Mahalli Çevre Kurulu nun tarih ve 2010/4 Karar Sayılı toplantı kararlarında (Ek-7) belirtilen hususlara uyulacaktır. 83

91 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Sonuç olarak; Proje Tanıtım Dosyasına konu olan faaliyetin çevre ve insan üzerinde olumsuz etkileri sınır değerlerin altında kalmakta olup, raporda belirtilen önlemlerin de uygulanması sonucunda işletme çalışanları ile yöre ve çevre halkının sağlığı üzerinde olumsuz bir etki yaratması beklenmemektedir. 84

92 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES NOTLAR VE KAYNAKLAR 1. T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Genel Müdürlüğü, Deprem Araştırma Dairesi Başkanlığı, Ankara 2. Toprak, H., 1999, Atıksu Arıtma Sistemlerinin Tasarım Esasları, D.E.Ü Basım Ünitesi, İzmir 3. Müezzinoglu,A., 2000, Hava Kirliliği ve Kontrolünün Esasları, D.E.Ü Yayınları, İzmir 4. Stern, A.C., 1984, Fundementals of Air Pollution, 2nd ed., Academic Press 5. TMMOB Kimya Mühendisleri odası, 1991, Hava Kirliliği Kontrol ve Denetimi sayılı Çevre Kanunu sayılı Maden Kanunu 8. Türkiye Çevre Vakfı, 1992, Türk Çevre Mevzuatı, Cilt T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih, sayılı Resmi Gazete 10. T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği, tarih,19269 sayılı Resmi Gazete 11. T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 12. T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih, sayılı Resmi Gazete 13. T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, Gürültü Kontrol Yönetmeliği, tarih, sayılı Resmi Gazete 14. T.C. Sağlık Bakanlığı, Lağım Mecrası Olmayan Yerlerde yapılacak Fosseptikler Hakkında Yönetmelik, tarih, sayılı Resmi Gazete 15. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İşçi Sağlığı ve Is Güvenliği Tüzüğü, tarih, sayılı Resmi Gazete 16. Davis, P.H., 1979, Flora of Turkey, Edinburgh University Press 17. Kiziroğlu, İ., 1989, Türkiye Kuşları, Ankara 18. Heinzel, H., 1995, Türkiye ve Avrupa Kuşları, USA 19. Demirsoy, A., 1996, Memeliler, Ankara 20. Türkiye Tabiatı Koruma Derneği, 2000, Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı, Ankara 21. Akman, 1995, Çevre Kirliliği ve Ekolojik Etkiler 22. TTKD, 1198, Türkiyenin Tehlike Altındaki Nadir ve Endemik Bitki Türleri 23. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Devlet Meteoroloji İstasyonu Verileri 24. Malatya İl Çevre Durum Raporu 25. T.C. Malatya Valiliği Mahalli Çevre Kurulu nun tarih ve 2010/4 Karar Sayılı toplantı kararları (Ek-7) 26. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Fizibilite Raporu (DSİ Mart 2008) 27. Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Ön Fizibilite Raporu (Arkhes Mühendislik) 85

93 LASKAR Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. Kartaltaşı Regülatörü ve HES EKLER Ek-1: FAALİYET ALANI YER BULDURU HARİTASI Ek-2: FAALİYET ALANININ 1/ ÖLÇEKLİ GENEL YERLEŞİM TOPOĞRAFİK HARİTASI Ek-3: FAALİYET ALANINI GÖSTERİR DEPREM HARİTASI Ek-4: FOSSEPTİK TİP PLAN Ek-5: 1/ ÖLÇEKLİ JEOLOJİ HARİTASI ve FAALİYET ALANI JEOLOJİK BİLGİSİ Ek-6: FAALİYET ALANI FOTOĞRAFLARI Ek-7: T.C. Malatya Valiliği Mahalli Çevre Kurulu nun tarih ve 2010/4 Karar Sayılı Toplantı Kararları Ek-8: DSİ BÜYÜKÇAY TAŞKALE AGİ (DRENAJ ALANI: 205 km 2 ) AKIM VERİLERİ (Arkhes Mühendislik in hazırladığı Kartaltaşı Regülatörü ve HES Projesi Ön Fizibilite Raporu ndan alınmıştır) 86

94 EK-1 FAALİYET ALANI YER BULDURU HARİTASI

95 Proje Alanı

96 EK-2 FAALİYET ALANININ 1/ ÖLÇEKLİ GENEL YERLEŞİM TOPOĞRAFİK HARİTASI

97 YÜKLEME HAVUZU YH4 YH1 YH2 YH3 KARTALTAŞI REGÜLATÖRÜ R1 R4 R2 R3 AGREGA MALZEME TEMİN YERİ AG1 AG11 AG10 AG2 AG3 AG9 AG4 AG8 AG7 AG5 AG6 HD1 HD2 HD16 HD15 HD14 HD13 HD3 HAFRİYAT HD5 HD4 DEPO ALANI HD6 HD7 HD12 HD8 HD11 HD10 HD9 NOT: Hafriyat Kaman Çayı Kenarlarına Yığılacaktır. NoktaNo Y X AGREGA MALZEME TEMİN ALANI KOORDİNATLARI AG AG AG AG AG AG AG AG AG AG AG HAFRİYAT DEPO ALANI KOORDİNATLARI T2 HAFRİYAT T3 T4 K3 K2 K5 K4 K7 K6 K8 K9 K17 K11 K12 K16 K14 K10 K13 K15 S2 S3 S1 S4 HD HD HD HD HD HD HD HD HD HD HD HD HD HD HD HD İLETİM KANALI ve SERVİS YOLU GÜZERGAH KOORDİNATLARI K1 (T4) K K K K K K K K K K K K K K K K KARTALTAŞI REGÜLATÖR ALANI KOORDİNATLARI R R R R SANTRAL BİNASI ALANI KOORDİNATLARI S S S S İLETİM TÜNELİ GÜZERGAH KOORDİNATLARI T1 (R4) T T T YÜKLEME HAVUZU ALANI KOORDİNATLARI YH YH YH YH

98 EK-3 FAALİYET ALANINI GÖSTERİR DEPREM HARİTASI

99 Faaliyet Alanı Faaliyet alanı T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Genel Müdürlüğü, Deprem Araştırma Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan deprem haritası uyarınca 1. derece deprem bölgesinde yer almaktadır.

100 EK-4 FOSSEPTİK PLAN

101 300 cm 400 cm 200 cm 500 cm 400 cm 200 cm

102 EK-5 1/ ÖLÇEKLİ JEOLOJİK HARİTA ve FAALİYET ALANI JEOLOJİK BİLGİSİ

103

104 JEOLOJİK DURUM 1. GİRİŞ İncelemenin Amacı Bu çalışmanın amacı Kaman deresinin su potansiyelinden faydalanarak enerji elde etmektir. Projeye göre Kartaltaşı Regülatörü ile Kaman deresinin m kotu üzerindeki akımları çevrilerek, m kotuna düşürülmek suretiyle enerji üretilecektir İnceleme Alanının Yeri ve Ulaşım Kartaltaşı HES Projesi, Doğu Anadolu bölgesinde, Malatya ili, Pütürge ilçesi sınırları içerisinde Kaman deresi üzerinde planlanmıştır. Proje sahası, Pütürge ilçesine bağlı Köklükaya köyünün yaklaşık 2 km güney-doğusunda bulunmakta olup 1/25000 ölçekli Elazığ L 42 d1 pafta nolu topoğrafik haritada yer almaktadır. Regülatör yeri ve HES yerine ulaşım: Malatya ilinden asfalt yol ile 74 km gidilerek Pütürge ilçesine, buradan yaklaşık 20 km stabilize yol ile regülatör yerine ulaşmak mümkündür. Yapı yerlerine yoğun kar yağışlı günler haricinde, her mevsim sorunsuz olarak ulaşılmaktadır Haritalar ve Çalışma Yöntemi Proje alanı ve çevresinin MTA tarafından hazırlanmış 1/ ölçekli jeoloji haritası bulunmaktadır. Proje alanı ve çevresinin jeolojisi MTA ile Fırat Üniversitesi aştırmacılarca çalışılmış olup çeşitli yayınlar yapılmıştır. Bu aşamada mevcut jeolojik veriler incelenmiş, regülatör yeri, HES yeri, tünel güzergahı ve malzeme sahaları gezilerek yarma ve görünen mostralar incelenmiş ayrıntılı yüzey jeolojisi çalışması yapılmıştır. Bu çalışmalarda mevcut jeolojik haritalar ve GPS kullanılmıştır Proje Özellikleri Proje; Kaman deresi üzerinde bir adet regülatör, 2942 m iletim tüneli ve 6056 m iletim kanalı, yükleme havuzu ve hidroelektrik santralden oluşmaktadır. Regülatör yapıları ile çevrilen sular, iletim tüneli ve iletim kanalı ile yükleme havuzuna aktarılacak, yükleme havuzundan, santral yapısında düşürülmek suretiyle enerji elde edilecektir. 1.2 GENEL JEOLOJİ Proje alanı ve geniş çevresinde daha önce MTA Genel Müdürlüğü'nün yaptığı jeolojik haritalardan yararlanılmış ve daha önce verilmiş olan formasyon adları benimsenmiştir. İnceleme alanının doğusunda Maden Karmaşığı, kuzey ve batısında Bitlis Kuşağı (Pütürge ve Bitlis Metamorfitleri) ve güneyinde Güneydoğu Anadolu Otoktonu (Arap Platformu) kayaçları yüzeylenmektedir Stratigrafik Jeoloji Proje sahası ve yakın çevresine otokton ve allokton formasyonlar yüzeylenmektedir. Allokton formasyonlar, Prekambriyen-Üst Triyas yaşlı Pütürge Metamorfitleri, Üst Jura-Alt Kretase yaşlı Guleman Grubu ve Eosen-Alt Miyosen yaşlı Çüngüş formasyonudur. Otokton formasyonlar ise Alt Eosen yaşlı Gercüş formasyonu, Orta Eosen yaşlı Midyat formasyonu ve Oligosen Alt Miyosen yaşlı Lice formasyonudur. Yukarıda belirtilen formasyonları yaşlıdan gence doğru inceleyecek olursak; PALEOZOYİK Pütürge Metamorfitleri (Pm) Proje sahası ve çevresinde, temeli meydana getiren en yaşlı birim, Prekambriyen'den Üst

105 Triyas a kadar geniş bir zaman aralığında oluşan, mağmatik ve tortul kökenli kayaçların farklı dönemlerde amfibolit ve yeşil şist fasiyeslerinde metamorfizmaya uğraması ile meydana gelmiş Pütürge metamorfitleridir. Proje sahasının kuzey ve batısında geniş bir alanı kaplamaktadır. Adını aldığı Pütürge çevresinde görüldüğü gibi, Prekambriyen temeli teşkil eden ve masifin çekirdeğini oluşturan gözlü gnays, granitik gnays, amfibolit, granatbiyotit mikaşistlerle başlamakta, bunu pirofillitli makasla zonu izlemektedir. Makaslama zonunun üzerinde granit intrüzyonları ile kesilen Alt Paleozoyik yaşlı mikaşistler, Permo- Karbonifer yaşlı mermerler gelmekte ve nihayet Üst Triyas yaşlı intrüsif magmatik kayaçlar ve kuvarsitlerle son bulmaktadır (Perinçek, 1979; Yazgan, 1981; 1983;1991; Yılmaz vd., 1992). Pütürge masifinde milyon yıl dolayında radyometrik yaşlar verilmektedir (MTA, 1986). Masifin çekirdeğini oluşturan gözlü gnays birimi ile yaygın amfibolitler masifin güney yarısında, Babik çayı ile Tepehan arasındaki kesimde yer almaktadır. Pirofillitlerin yoğun olarak gözlendiği Pütürge güneyindeki kesimde ise ortognays ve mikaşistler izlenmekte, karbonatlar daha çok Pütürge kuzeyinde yer almaktadır. Birimin Prekambriyen-Üst Triyas yaşlıdır. MESOZOYİK Guleman Grubu (JKg) İlk defa Perinçek (1979a) tarafından "Gulemangrubu" olarak adlandırılan birimin en iyi görüldüğü yer, Elazığ'ın Alacakaya (Guleman) ilçesi ve yakın çevresidir. Guleman grubu, çalışma alanında dünit, verlit, piroksenit, serpantinit ve gabrolardan oluşan kümülatlarla temsil edilmektedir. Gabrolar, m kalınlıktaki diyabaz daykları tarafından kesilmektedir. Gabrolara göre çok az ayrışan diyabaz daykları, topografyada sert çıkıntılar oluştururlar. Birim tektonik hatlara yakın olduğu yerlerde tümüyle serpantinleşmiştir. Birim için Soytürk ve Baştuğ(1973) Üst Kretase, Açıkbaş ve Baştuğ (1975) Jura, Sungurlu(1976) Üst Jura-Alt Kretase, Özkaya (1978) Kretase yaşlarını benimsemişlerdir. Bitlis metamorfitleri üzerinde görülen Guleman grubunu Maden karmaşığı ve Hazar formasyonu diskordansla örtmektedir. Proje sahası ve çevresinde yaygın olarak gözlenmektedir. Birim Üst Jura-Alt Kretase yaşlıdır. SENOZOYİK Gercüş Formasyonu (Eg) Gercüş Formasyonu, inceleme alanı doğusunda farklı bölgelerde yüzeylenmektedir. Genelde polijenik materyalli konglomera, kumtaşı, kiltaşı ve çamurtaşı birimlerinden meydana gelmiştir. Genelde kırmızı, pembe, mor renkli konglomera, kumtaşı, çamurtaşı ile temsil edilir. Birim Alt Eosen yaşlıdır. Midyat Formasyonu (Em) Midyat Formasyonu, genelde, krem renkli killi kireçtaşı ve beyazımsı renkli tebeşirli kireçtaşı seviyelerinden oluşmaktadır. Bölgede belirli alanlarda Midyat Formasyonunda yer yer yaygın karstlaşmanın olduğu bilinmektedir. Midyat Formasyonu, genelde ince ve orta kalınlıkta düzgün tabakalıdır. Tabakalanmalar yataya yakın ve az eğimlidir. İnceleme alanında eksenleri doğu-batı doğrultusunda uzanan antiklinal ve senklinal yapıları oluşturmuştur. Gercüş Formasyonu üzerine uyumlu olarak gelmiştir. Proje sahası ve çevresinde, özellikle Karakaya Baraj gölü çevresinde yaygın olarak gözlenmektedir. Birim Orta Eosen yaşlıdır.

106 Lice Formasyonu (OMl) Alt Miyosen ve Eosen birimleri arasında Pütürge bindirme kuşağı birimleri olarak yer alır ve GB-KD yönünde uzanır. Şeyl, marn, kumtaşı, kireçtaşı ardalanmalıdır. Formasyon türbiditik fasiyeste çökelen fliş çökelleri ile temsil edilir. Gri, yeşil renkte, bol ofiyolitli, blokludur. Eosen yaşlı volkanik ve tortul kayaç bulunduran kesimleri kırmızı kahverengi ve olistostrom çökellidir. Lice formasyonu durgun bir ortamda çökeldiği için düzenli bir tabakalanmaya sahiptir. Buna karşılık bindirme hattına doğru tektonik bakımdan hareketli bir ortamda ekaylanma kuşağı olarak görülmektedir. Kalınlığı m. arasında değişmektedir (Perinçek, 1978). Birim Oligosen-Alt Miyosen yaşlıdır. Çüngüş Formasyonu (EMç) Proje sahası ve çevresindeki allokton birimlerden olan Çüngüş formasyonu, kumtaşıkiltaşı ardalaşmasından oluşur. Gri, krem renginde karbonat çimentolu olup, ince katmanlıdır. Tabaka duruşları kısa mesafede sıkça değişmektedir. Kil taşlarının yoğun olduğu kısımların topografyası fazlaca düzleşmiştir. Birim Eosen-Alt Miyosen yaşlıdır. Yamaç Molozu (Qym) Çalışma sahasında yamaç molozu farklı kökenli kayaçların ayrışması ile oluşmuştur. Blok, çakıl, az kum ve daha çok kil boyutunda malzeme içermektedir. Blok ve çakıllar köşeli, yarı köşeli olup en büyük blok boyutu 40 cm dir. Özellikle vadi tabanına yakın kısımlarda görülmekte olup kalınlığı 0,5-2,5 arasında değişmektedir. Birim Kuvaterner yaşlıdır. Alüvyon (Qal) Dere yataklarında teşekkül eden en genç oluşuklardır. Genellikle iri taneli kum ve çakıllardan meydana gelmiş olup, çakıl, kum ve silt karmaşığı şeklindedir. Taneler değişik özellikteki metamorfik kayaçlar ve kireçtaşı orijinli olup genelde kötü boylanmalıdır. Alüvyonun regülatör yerindeki kalınlığı, 1,0-2,0 metredir. Birim Kuvaterner yaşlıdır Yapısal Jeoloji İnceleme alanının en önemli kırık yapısı Doğu Anadolu Fay Zonu dur (DAFZ), zon kuzeydoğuda Karlıova dan başlayarak güneybatıda Kahramanmaraş a kadar uzanan, yaklaşık KD-GB doğrultulu, sol yönlü doğrultu atımlı bir fay zonudur. Karlıova da Kuzey Anadolu Fay Zonuyla, Kahramanmaraş ta ise Türkoğlu civarında Ölü Deniz Fay Zonuyla karşılaşarak buralarda üçlü eklemleri oluşturur. Bu iki nokta arasındaki uzunluğu en az 400 km dir. DAFZ, transform bir fay niteliğinde olup Arabistan-Afrika ile Anadolu-Avrasya plakaları arasındaki sıkışmayı yanal bir hareketle karşılar (Arpat ve Şaroğlu, 1972; Jackson ve McKenzie, 1984; Şengör ve diğ, 1985; Gülen ve diğ, 1987; Muehlberger ve Gordon, 1987; Lyberis ve diğ., Fay zonu; aktif olup Üst Miyosen de Arabistan ve Anadolu plakalarının çarpışması ile oluşmuştur. Şiro çayını akış istikametinde kesmektedir. Bölgede, Doğu Anadolu Fay Zonu na bağlı oluşmuş çok sayıda paralel, kısmen verev, sürekli, yer yer süreksiz kesişen küçük ölçekli kırıklar mevcuttur.

107 Tabakalanma Pütürge metamorfitlerinde belirli bir tabakalanma gözlenmemektedir. Midyat Formasyonu, genelde ince ve orta kalınlıkta düzgün tabakalıdır. Tabakalanmalar yataya yakın ve az eğimlidir. Lice formasyonu durgun bir ortamda çökeldiği için düzenli bir tabakalanmaya sahiptir. Buna karşılık bindirme hattına doğru tektonik bakımdan hareketli bir ortamda ekaylanma kuşağı olarak görülmektedir. Çüngüş formasyonu ince katmanlı olup tabaka duruşları kısa mesafede sıkça değişmektedir Kıvrımlanma Midyat Formasyonu, İnceleme alanında eksenleri doğu-batı doğrultusunda uzanan antiklinal ve senklinal yapıları oluşturmuştur. Guleman Grubu formasyonlarında yanal kuvvetlere bağlı olarak gelişmiş küçük ölçekli kıvrımlar mevcuttur Eklemlenme Bindirme zonu ve küçük ölçekli fay zonlarına bağlı olarak gelişmiş kırık sistemleri mevcuttur. Ancak belirgin bir yönlenme yoktur. Kırık sistemleri ve bindirmenin etkisi eklem yönlerinin farklı olmasını sağlamıştır Faylanma Doğu Anadolu Fay Zonu proje sahasının yaklaşık 17 km güneybatısından geçmektedir. Şiro çayı boyunca uzanan fay zonuna paralel tali faylarda mevcuttur. Ayrıca Doğu Anadolu Fay Zonu nu dike yakın kesen Babük fayı proje sahasının 20 km güneyinden geçmektedir. Pütürge Metamorfitleri ve Guleman Gurubu formasyonları allokton olup diğer birimler üzerine bindirmiştir. Büyük fay zonlarına paralel ve verevine uzanan çok sayıda küçük fay bulunmaktadır. Bu faylardan proje sahasında yer alanlar, harita üzerinde işaretlenmiştir Diskordans-Konkordans Guleman Gurubu formasyonları Senozoyik yaşlı diğer birimler üzerine bindirmiştir. Pütürge Metamorfitleri ise ikincil bir bindirme ile diğer tüm birimler üzerine bindirmiş olup uzun bir bindirme kuşağı oluşturmuştur. Midyat Formasyonu, Gercüş Formasyonu üzerine uyumlu olarak gelmiştir Tektonik Evrim Dünyanın en önemli deprem kuşaklarından birisi olan Alp-Himalaya deprem kuşağı üzerinde bulunan Doğu Anadolu Bölgesi sismik olarak aktif durumdadır. Bölge Üst Kretase den sonra yaklaşık kuzey-güney yönelimli sıkışma geriliminin etkisine girmiş (Mc Kenzie, 1972; Le Pichon ve diğ., 1973; Morelli, 1978) ve Doğu Anadolu Bölgesinde Avrasya Levhası-Arap Levhası çarpışması başlamıştır (Şengör ve Kidd, 1979; Şengör, 1980; Şengör ve Yılmaz, 1983; Koçyiğit ve Rojay, 1984; Koçyiğit, 1985). Bu dönemde bölgede etkili olan sıkışma sonucunda doğrultuları genellikle doğu-batı olan bindirmeler, kuzeydoğu-güneybatı doğrultulu sol yönlü doğrultu atımlı faylar, kuzey-güney doğrultulu açılma çatlakları ve yaygın volkan çıkışları meydana gelmiştir (Şaroğlu ve Güner, 1981; Şaroğlu ve Güner, 1987; Bozkuş ve Yılmaz, 1993). Avrasya Levhası ile Arap Levhası arasındaki kıta-kıta çarpışması özelikle Avrasya Levhası içerisinde çok sayıda sağ ve sol yanal atımlı faylar meydana getirmiş (Bozkuş ve Yılmaz 1993) olup, bunların en büyüklerinden biri Doğu Anadolu Fayı dır (Koçyiğit, 1985). Çalışma alanını içine alan Doğu ve Güneydoğu Anadolu nun tektonik yapısı, güneydeki Arabistan levhasının kuzeye, ilerlemesi ve Avrasya levhası ile çarpışması sonucu bu günkü halini almıştır. Bu etkili tektonizma sonucu olarak Doğu Anadolu Fayı, bindirmeler, normal faylar, eklemler ve kıvrımlanmalar bölgenin yapısını oluşturur. Kuzeydoğu ve kuzeybatı yönlü faylar yırtılma fayı olup makaslanma düzlemi oluşturmaktadır. Bindirme fayları genellikle kuzeydoğu kuzeybatı doğrultulu olup kuzey kuzeybatıdan gelen itilmelerle oluşmuşlardır.

108 EK-6 FAALİYET ALANI FOTOĞRAFLARI

109 Santral Yeri nden bir Görünüm

110 İletim Tüneli Güzergahı ndan bir Görünüm

111 EK-7 T.C. Malatya Valiliği Mahalli Çevre Kurulu nun tarih ve 2010/4 Karar Sayılı Toplantı Kararları

112 T.C. MALATYA VALİLİĞİ MAHALLİ ÇEVRE KURULU Karar Tarihi: Karar Sayısı :2010/4 MAHALLİ ÇEVRE KURULU TOPLANTI KARARI İlimiz Mahalli Çevre Kurulu olağanüstü toplanarak aşağıdaki konuyu karara bağlamıştır. Karar Tarihi , Karar Sayısı: 2010/02 olan Mahalli Çevre Kurulu Kararı MALATYA DA YAPILACAK HİDROELEKTRİK SANTRALLERİNDE MANSABA BIRAKILACAK SU MİKTARININ BELİRLENMESİ ile ilgili alınan karar aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. MALATYA DA YAPILACAK HİDROELEKTRİK SANTRALLERİNDE MANSABA BIRAKILACAK SU MİKTARININ BELİRLENMESİ İlimizde yapılmış, yapılmakta ve yapılacak olan Hidroelektrik Santrallerinde(HES), dere yatağının su alma yeri mansabında doğal hayatın idamesini sağlamak(dere yatağına bırakılması gereken minimum su miktarı) üzere dere yatağına bırakılacak suyun miktar ve zamanlaması aşağıda belirtilen şekilde olacaktır. 1- Mansaptan can suyu olarak bırakılması gereken minimum su miktarı, teessüs etmiş sular, mutasavver su hakları ve kadim su hakları hariç olmak üzere Yağışlı Dönemde(Yağışlı dönem Kasım-Nisan ayları arasını kapsar) HES Projesinin yapıldığı/yapılacağı yerdeki akarsuyun son 10(on) yıllık akımın ortalama debisinin(m³/s) (oniki(12) aylık akım verilerinin ortalamasının) %30 u, Kurak Dönemde(Kurak dönem Mayıs- Ekim ayları arasını kapsar) ise HES Projesinin yapılacağı yerdeki akarsuyun son 10(on) yıllık ortalama debisinin(m³/s) (oniki(12) aylık akım verilerinin ortalamasının) %40 ının bırakılmasına, 2-Yağışlı Dönemde HES Projesinin yapıldığı/yapılacağı yerdeki akarsuda son 10(on) yıllık ortalama debinin(m³/s) (oniki(12) aylık akım verilerinin ortalamasının) %30 undan, Kurak Dönemde ise son 10(on) yıllık ortalama debinin(m³/s) (oniki(12) aylık akım verilerinin ortalamasının) %40 ından daha az akım olması halinde suyun tamamının doğal hayatın devamı için mansaba bırakılmasına, 3-Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarının otomatik ölçümleri için iki adet Elektronik Limnograf (AGİ) cihazı Devlet Su İşleri tarafından belirlenecek( HES öncesi ve Mansaba) yerlere tesis, teçhizat ve yapım bedeli ilgili şirket tarafından karşılanmak ve yapılmak suretiyle kurulmasına, 4-Elektronik Limnograf (AGİ) cihazlarında günübirlik akım kayıtlarının tutulması ve işletme aşamasında sürekli olarak Malatya İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne ve DSİ 92. Şube Müdürlüğüne Modem bağlantılı (on-line) veri aktarımı ilgili şirket tarafından sağlanmasına, 5-Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı hususunda, yapımı biten ve yapımı devam eden HES proje sahipleri bu durumu Noter Taahhütnamesi ile taahhüt etmesine, 6-ÇED, Proje Tanıtım Dosyası hazırlayan veya hazırlayacak olanların ise bu durumu ilgili raporda taahhüt etmesine, 7-Ayrıca HES faaliyetinde bulunacak faaliyet sahipleri bu durumu 26/06/2003 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ek 1 de yer alan sözleşmenin 4.Maddesinin İkinci fıkrasında (18/08/ S.R.G. Yön/7.mad) belirtmesi ve taahhüt etmesi gerekmektedir. Su Kullanım Hakkı Anlaşması bu karar doğrultusunda taraflarca imza altına alınmasına,

113 T.C. MALATYA VALİLİĞİ MAHALLİ ÇEVRE KURULU Karar Tarihi: Karar Sayısı :2010/4 UYGULANACAK MEVZUAT VE İDARİ İŞLEMLER; Mahalli Çevre Kurulu nca alınan bu kararlara uymayan kişi, kurum ve kuruluşlar hakkında; a) 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu nun ilgili madde hükümleri, b) Türk Ceza Kanunu nun ilgili madde hükümleri, c) 2872 sayılı Çevre Kanunu nun ilgili hükümleri, d) 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu nun ilgili madde hükümleri e) 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu nun ilgili madde hükümleri, f) 5393 sayılı Belediye Kanunu Hükümleri, g) 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Kanun hükümleri, h) Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin ilgili madde hükümleri, gereğince cezai işlem yapılacağına, Oy birliği ile karar verilmiştir. Kurul Başkanı Doç.Dr.Ulvi SARAN Malatya Valisi ÜYE ÜYE ÜYE Malatya Belediye Başkanlığı İl Jandarma Komutanlığı İl Emniyet Müdürlüğü

114 T.C. MALATYA VALİLİĞİ MAHALLİ ÇEVRE KURULU Karar Tarihi: Karar Sayısı :2010/04 ÜYE ÜYE ÜYE Defterdarlık İl Milli Eğitim Müdürlüğü İl Sağlık Müdürlüğü ÜYE ÜYE ÜYE İl Bayındırlık ve İskân Md. İl Tarım Müdürlüğü Çal. Ve Sos. Güv. Böl. Md. ÜYE ÜYE ÜYE İl Sanayi ve Ticaret Müd. DSİ 92. Şb. Müd. İl Kültür ve Turizm Müd ÜYE ÜYE ÜYE İl Çevre ve Orman Müd. Ticaret ve Sanayi Odası Bşk. Ziraat Odası Başkanlığı

115 EK-8 DSİ BÜYÜKÇAY TAŞKALE AGİ (DRENAJ ALANI: 205 km 2 ) AKIM VERİLERİ

116 Tablo 1-1 DSĐ BÜYÜKÇAY - TAŞKALE AGĐ (DA=205 km²) DOĞAL AKIMLAR (m³/s) m³/s EKĐ KAS ARA OCA ŞUB MAR NĐS MAY HAZ TEM AĞU EYL ORT *1.99 *1.74 *1.72 *2.16 *3.41 *5.46 *5.83 *3.41 *1.75 *1.03 *0.85 * ORT m³/s 12.0 Yıllık Ortalama Akım - m 3 /s Yıılık Ortalama Akım (m³/s) KARTALTAŞI REGÜLATÖRÜ VE HES ÖN FĐZĐBĐLĐTE RAPORU 8

117 Tablo 1-2 DSĐ BÜYÜKÇAY - TAŞKALE AGĐ (DA=205 km²) DOĞAL AKIMLAR (hm³) hm³ EKĐ KAS ARA OCA ŞUB MAR NĐS MAY HAZ TEM AĞU EYL TOP *5.32 *4.51 *4.60 *5.77 *8.25 *14.64 *15.10 *9.13 *4.54 *2.76 *2.28 * ORT hm³ 350 Yıllık Toplam Akım - hm³ 300 Yıılık Toplam Akım (hm³) KARTALTAŞI REGÜLATÖRÜ VE HES ÖN FĐZĐBĐLĐTE RAPORU 9

118 Tablo 1-3 Kartaltaşı Regülatör Yeri (DA=72.0 km²) DOĞAL AKIMLAR-m 3 /s EKĐ KAS ARA OCA ŞUB MAR NĐS MAY HAZ TEM AĞU EYL ORT (m 3 /s) KARTALTAŞI REGÜLATÖRÜ VE HES ÖN FĐZĐBĐLĐTE RAPORU 10

119 Tablo 1-4 Kartaltaşı Regülatör Yeri (DA=72.0 km²) Debi Süreklilik Eğrisi DEBĐ(m 3 /s) % 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% YÜZDE (%) KARTALTAŞI REGÜLATÖRÜ VE HES ÖN FĐZĐBĐLĐTE RAPORU 11

120

121

122 ÇİĞDEM TEKNECİ ERDOĞAN ÇEVRE Y. MÜHENDİSİ ( DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 2000 ) Kişisel Bilgiler Doğum Tarihi: 26/05/1978 Doğum Yeri : Muğla Eğitim Lisans : Dokuz Eylül Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, 2000 Y.Lisans : Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilim. Enst.- Çevre Bilimleri, 2004 Mesleki Tecrübe İş Deneyimi: M. Pınarbaşı Cam Şişe İşletmesi ( ) - Kimyasal Arıtma Tesisi Tasarım, Bakım ve İşletimi - Cam ambalaj atıkları geri dönüşüm çalışmaları - Ege Bölgesi cam-şişe kumbaraları çalışmaları Yabancı Dil İngilizce ve İtalyanca Yayınlar Ekotek Çevre Danışmanlık Araş. ve Geliş. Ltd.Şti (Şubat Şubat 2006) RESİF Çevre Mühendisliği Ltd.Şti.(Halen çalışıyor) 1.Ulusal Katı Atık Kongresi/İzmir- Cam Ambalaj Atıkları ve Geri Dönüşüm (Poster Bildiri) Meslek Odası TMMOB Çevre Mühendisleri Odası

123

124

125 AHMET ESEN ERDOĞAN İNŞAAT MÜHENDİSİ (ORTA DOĞU TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 1998 ) Kişisel Bilgiler Doğum Tarihi: Doğum Yeri: İzmir Eğitim Lisans: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, 1998 Mesleki Tecrübe Endem İnşaat (Şubat1998-Aralık 1998) ÇİMBETON A.Ş. (Şubat ) Yabancı Dil İngilizce, Almanca Meslek Odası TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası

126

127

128 METİN AYDIN KİMYA MÜHENDİSİ (ESKİŞEHİR İ.T.İ.A 1978 ) Kişisel Bilgiler Doğum Tarihi: Doğum Yeri: BİLECİK - PAZARYERİ Eğitim Lisans: Eskişehir İktisadi Ticari İlimler Akademisi, Kimya Mühendisliği Yüksek Okulu İnşaat Mühendisliği Bölümü, 1978 Mesleki Tecrübe ) Edirne Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Laboratuarı ( ) Yedek Subay Askerlik Hizmeti ( ) Isparta Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Laboratuarı ( ) Eskişehir Sağlık Müdürlüğü Halk sağlığı Laboratuarı ( Eskişehir Sağlık Müdürlüğü Çevre sağlığı Şb. Md. ( ) Tekirdağ İl Çevre Müdürlüğü Görevi ( ) Eskişehir İl Çevre Müdürlüğü Görevi ( ) tarihinde emekli İl Çevre Orman Müdürü Yabancı Dil Almanca Meslek Odası TMMOB Kimya Mühendisleri Odası

129

130

131 Bayram POYRAZ Maden Mühendisi ( SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ 1996 ) Kişisel Bilgiler Doğum Tarihi: 15/02/1974 Doğum Yeri : Ankara Eğitim Lisans : Süleyman Demirel Üniversitesi, Maden Mühendisliği Bölümü, 1985 Mesleki Tecrübe NEN Mühendislik Ltd. Şti. -Şirket Ortağı (2007) DENG Mühendislik Ltd. Şti. Proje Koordinatörü (2009) Yabancı Dil İngilizce

132

133

134

135

136