PROTOKOL ve İLİŞKİ YÖNETİMİ

PROTOKOL ve İLİŞKİ YÖNETİMİ YRD.DOÇ.DR. AYGÜL ERNEK ALAN Protokol, insanı küçültmez. Ama, protokole önem verilmezse, oturulan mevkiin hakkı gözetilmezse, devlete ve millete zarar gelir. İSMET İNÖNÜ 2 1

Protokolün Tarihsel Gelişimi Tarih boyunca tüm devletler ve toplumlar törensel ve biçimsel kurallar düzeni içinde yaşamışlardır ve her dönemde devletin ve devlet adamlarının yaşam düzeni protokol kuralları içinde yürütülmüştür. Bütün dinlerde ayin ve törenler de belirli bir düzen içerisinde olmuştur ve bu nedenle her ülkenin protokol kuralları farklı olmuştur. 3 Protokolün Tarihsel Gelişimi Diplomatik anlamda protokol kuralarının temeli Yunanlılar tarafından atılmıştır. Örneğin, elçilerin dokunulmazlığı kuralı; bu kural Romalılar tarafından da uygulanmıştır. Romalılar, elçilere bayramlarda törenlerde, festivallerde senatör düzeyinde önem ve öncelik vermiştir bu yüzden 14.yy.da Romalılar tarafından bir sanat olarak benimsenmiştir. İlk diplomasi okulu Venedik te açılmıştır. Fransızlar protokole önem vermişlerdir ve bir meslek haline getirmişlerdir. 4 2

Osmanlı Devleti nde; İlk daimi diplomatik temsilcilik Fatih döneminde Venedik tarafından İstanbul da kurulmuştur (1454). Kanuni Sultan Süleyman döneminde protokol kuralları (devlet büyüklerinin unvanları, resmi kıyafetleri, devlet büyüklerine gösterilecek saygı kuralları, padişahın huzuruna kabul esasları) ağırlık kazanmıştır (1563). 5 Osmanlı Devleti, Avrupa da ilk olarak III.Selim zamanında 1793 te Londra da büyükelçilik teşkilatını kurmuştur. 6 3

Öncelik Hakkı Devletlerarası ilişkilerde ve diplomaside 19.yy. başlarına kadar en büyük diplomatik sorun öncelik hakkı olmuştur. Londra ya atanan İsveç büyükelçisi örneği! 1815 Viyana Kongresi örneği! 7 Protokol Türleri Uluslararası Protokol Diplomatik Protokol Saray Protokolü Devlet Protokolü Siyasi Protokol Askeri Protokol Mülki Protokol Kamusal Protokol Adli Protokol Akademik Protokol Dini Protokol Spor Protokolü Sosyal Protokol 8 4

Protokolün Anlamı Protokol / Fransızca protocole Resmi ilişkilerde ve törenlerde önde gelme hakkı ve törensel davranış konusunda uyulması gereken kurallar bütünü Resmi anlamda protokol ; Sosyal alanda saygı ve nezaket kuralları ya da görgü kuralları. 9 Protokolün Anlamı Protokol geniş anlamda kamusal ve toplumsal yaşamdaki; bütün etkinliklerde ve törenlerde, resmi ilişkilerde ve görüşmelerde, yazışmalarda ve toplantılarda, kabul ve ziyaretlerde, davet ve ziyafetlerde yöntem ve biçim yönünden uyulması ve uygulanması gereken kurallar bütünüdür. 10 5

Protokolün Anlam ve Önemi Protokol, geniş anlamda, kamusal ve toplumsal yaşamdaki bütün etkinliklerde törensel ve biçimsel davranış kuralları bütünüdür. Protokol ve sosyal davranış kurallarının amacı bireysel, kurumsal ve ulusal onuru ve saygınlığı korumaktır. Protokol ve sosyal davranış kurallarına uymayan kişi, kamusal ve sosyal yaşamda önce kendisinin, sonra taşıdığı unvanın ve çalıştığı kurumun; temsil ettiği makamın; yurt dışında ve yabancılara karşı milletin ve devletin onurunu ve itibarını düşürür. 11 Her ülkede, kamusal alanda ve yaşamdaki kurallar mevzuat ile toplumsal yaşamdaki kurallar da örf ve adet (gelenek ve görenek) denilen sosyo-kültürel normlar ile düzenlenmiştir. Bu kurallara ve normlara, kamusal yaşamda mevzuat ve/veya protokol kuralları; toplumsal yaşamda da görgü kuralları ya da saygı ve nezaket kuralları denir. 12 6

Protokol olarak kamusal alan: Devlet ve kamu dairelerinin bulunduğu Devlet ve kamu kuruluşlarının hizmet ve etkiliklerini yönettikleri Devlet ve kamu yöneticilerinin resmi sıfatla görev yaptıkları Toplantı, tören vb. kamusal ve kurumsal etkinliklerin düzenlendiği resmi yerlerdir. 13 Protokol kuralları, her ülkede ve her toplumda önemlidir. Ancak Fransa, İspanya, Rusya, Almanya, İngiltere, İtalya, Avusturya ve Türkiye gibi kimi ülkelerde çok daha önemlidir. Türkiye de protokol kuralları, Cumhurbaşkanlığı nda, TBMM de Başbakanlıkta Silahlı Kuvvetlerde, Milli Savunma, Dışişleri ve İçişleri Bakanlıklarında oldukça önemlidir. Bu kuruşlarda protokol bir yaşam biçimidir. 14 7

Protokol kurallarına uymak ulusal, kurumsal ve kişisel saygınlık açısından zorunluluktur. 15 Kamusal ve Sosyal Yaşamda Önemli Kişiler Konuklar (özel, sosyal, kamusal alanda) Yöneticiler (kamusal alanda) Hanımlar (sosyal alanda) 16 8

Kamusal ve Sosyal Yaşamda Önemli Kişiler Komutanlar Politikacılar Diplomatlar Bilim adamları Tanınmış sanatçılar, yazarlar, gazeteciler, sporcular İş adamları Din adamları Sivil toplum kuruluşlarının başkanları 17 Protokol Kurallarının Uygulandığı Yerler Yöneticilerin makam odaları Resmi otomobiller Toplantılar Törenler Resmi davet ve ziyafetler Bu beş yerde protokol kuralları tam olarak uygulanır. 18 9

Her ülkede yurt dışına giden yetkililerine ve gerekiyorsa ailelerine protokol ile gerekli eğitim, seminer, brifing ya da bilgiler verilmektedir. Sosyal davranış kuralları, her ülkede ve yörede, hukuksal kurallara, toplumsal gelenek ve göreneklere (görgü kurallarına), dini ve ahlaki değer yargılarına dayalı davranışlar bütünüdür. 19 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurumlar arası ve uluslararası her türlü kurumsal törenleri; toplantı, kongre, konferans vb. törensel etkinlikleri; davet ve ziyafetleri (resepsiyon, kokteyl ev resmi yemekler) organize etmek. Bu tören ve etkinliklerde gerekli protokol hizmetlerini yerine getirmek. 20 10

Burada kaldık. 07.10.2015 21 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurumsal olarak, uluslararası düzeyde ve nitelikte düzenlenen toplantı ve törenlerde; dış ülkelerdeki kurum ve kuruluşlardan gelen resmi kişi ve heyetlerin kabulünde ve bunlarla yapılan toplantı ve görüşmelerde; dış ülkelere yapılacak resmi gezi ve ziyaretlerde; dış ülkelerde iştirak edilecek konferans, toplantı ve törenlerde, Dışişleri Bakanlığı Protokol Genel Müdürlüğü ile işbirliği yapmak ve gerekli eşgüdümü sağlamak. 22 11

Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Uluslararası ve kurumlar arası toplantılarda ve törenlerde, törensel etkinliklerde, davet ve ziyafetlerde masa ve oturma düzenlerini planlamak; protokole dahil konukları karşılamak ve kendilerine eşlik ederek protokoldeki yerlerine oturtmak. 23 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Törenlerde, gerektiğinde, yürüyüş düzeni ile konvoy düzenini planlamak. Törenler, resmi etkinlikler, davet ve ziyafetler için davetiye kartları hazırlamak ve davetlilere göndermek. Davetli listesi tutmak. 24 12

Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurumun ve üst yöneticilerin protokol yazılarını; tebrik, teşekkür, taziye mesajlarını hazırlamak ve bunları ilgili kişi ve kuruluşlara göndermek. Yöneticilerin yurt içi ve yurt dışı gezi ve ziyaretlerini organize etmek ve gerektiğinde kendilerine refakat etmek. Davet edilen ya da ziyaretçi kabul edilen yabancı konuklar için karşılama, ağırlama, konaklama, gezi, ziyaret ve uğurlama programı hazırlamak. 25 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Resmi ziyaretçilerin, davet edilen ya da kabul edilen resmi konukların karşılanması, ağırlanması ve uğurlanması görevlerini yerine getirmek. Gelen konuklara ve dış ülkelere davetli olarak gidildiğinde, ev sahibi kuruluş yöneticilerine ulusal ya da kurumsal nitelikte hediye alınması ve bu hediyenin sunulmasını sağlamak. 26 13

Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurumsal olarak düzenlenen yarı resmi veya resmi etkinliklerde ve törenlerde; ziyaret ve görüşmelerde, davet ve ziyafetlerde konuklara eşlik etmek. Yabancı konuk ve heyetlerin, kurumda ve diğer kurumlardaki ziyaretlerini ve yetkililerle görüşmelerini organize etmek, gerektiğinde çevirmenlik yapmak ve yapılmasını sağlamak. 27 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Yabancı kişi ve kuruluşların çağrıldığı ve katıldığı kurumsal toplantı, kongre ve konferanslarda; törenlerde ve etkinliklerde ardıl veya eşzamanlı çevirmenlik yapmak veya bu görevin yapılmasını sağlamak. 28 14

Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurum yöneticilerinin resmi gezilerinde, ziyaretlerde, toplantı ve görüşmelerinde eşlik etmek. Yurtdışına yapılan gezi ve ziyaretlerde, toplantı ve görüşmelerde, gerektiğinde, kurum yöneticilerine eşlik etmek ve çevirmenlik yapmak. Açılış, kutlama, hastalık, vefat vb. nedenlerle kişi ve kuruluşlara çiçek göndermek. Yöneticilerin görev devir-teslim törenlerini ya da göreve başlama törenlerini düzenlemek. 29 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurum yöneticilerinin iş kartvizitlerini hazırlamak ve bastırmak. Diğer kurumlarla veya yabancı kuruluşlarla yapılan anlaşma ve sözleşmeler sonunda imza törenleri düzenlemek. Kurumda ve kuruma bağlı kuruluşlarda temel atma, hizmete açma, anma, kutlama vb. törenler düzenlemek; bağlı kuruluşlarda düzenlenen törenlere protokol olarak yardımcı olmak. 30 15

Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Her yıl ya da beş yılda bir olmak üzere, kurumun kuruluş yıldönümlerinde kutlama programları düzenlemek. Resmi ve yarı resmi vesilelerle kurum personelinin katıldığı, ilgililerin ve yetkililerin de çağrıldığı kokteyl, resepsiyon ve yemek ziyafetleri düzenlemek. 31 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Ulusal, resmi ya da yerel bayramlarda, kuruluş yıldönümlerinde Atatürk anıtına çelenk sunma görevini yerine getirmek. Yerel bayram ve törenlerde, resmi davet ve etkinliklerde, tarihi günlerde, anama ve kutlama günlerinde, fuar ve festivallerde kurum olarak protokolde yer ve görev almak; bu tören ve etkinliklerde protokol görevlerini yerine getirmek. 32 16

Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Yılbaşında ve dini bayramlarda yöneticinin makamında ve/veya sosyal tesiste, görevlilerle ve vatandaşlarla bayramlaşma ve kutlamaları kabul etme töreni düzenlemek. Yılbaşında ve dini bayramlarda gönderilecek tebrik kartlarını hazırlamak ve bastırmak. Tebrik gönderilecek kişi ve kuruluşların listesini güncel tutmak. 33 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurumdan emekli olanlara yılbaşında ve dini bayramlarda tebrik kartı; kurumun taşra ve yurtdışı personeline de kutlama mesajı göndermek. Kurumda görev sırasında vefat eden personelin cenaze törenini; görevden ayrıldıktan sonra vefat eden kurum üst yöneticilerinin kurumsal cenaze törenlerini düzenlemek ya da ailesel cenaze törenlerine katılmak ve gerekli kurumsal hizmetleri yapmak. 34 17

Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurum üst yöneticilerinin veya çocuklarının evlenme törenlerini kurumsal olarak organize etmek. Kurum hizmet binası önünde, makam odasında, toplantı, konferans, kongre ve brifing salonunda, tören alanında ve salonunda, makam otomobilinde ulusal ve kurumsal bayrakların konması, bulundurulması ve kurumda çalışan personelin görev şehidi olması durumunda tabutlarına bayrak konması görevlerini yerine getirmek. 35 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Makam odalarını, toplantı, brifing ve tören alan ve salonlarını mevzuata ve protokole uygun olarak düzenlemek. Kurumun protokol yönergesini hazırlamak. Kurumun protokol sıradüzenini hazırlamak. Kurumda işe alınan, halkla ve kuruluşlara hizmet sunan görevliler için Sosyal Davranış Kuralları konusunda hizmet içi eğitim programları düzenlemek. 36 18

Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurumun merkez ve taşra birimlerinde her kademede görev yapan yöneticiler ile kurumun yurtdışı birimlerine atanan görevliler için Protokol ve Sosyal Davranış Kuralları seminerleri düzenlemek. Kurumun yurtdışı birimlerine; merkez ve taşradaki protokol, basın, halkla ilişkiler, özel kalem ve sekreterlik birimlerine; makam ve danışma hizmetlerine alınacak ve atanacak görevlilerin seçimi ile ilgili sınav ve mülakat komisyonunda görev almak ve bu adayları protokol ve sosyal davranış kuralları açısından değerlendirmek. 37 Protokol Birimlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Kurumun şeref defterini tutmak Kurumun merkez ve taşra yöneticilerine ve yurtdışı personeline protokol konusunda danışma hizmeti sunmak Protokol hizmetlerinin düzenlenmesinde ve yürütülmesinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak ve eşgüdüm sağlamak Kurumun ve kurum yöneticilerinin her türlü protokol hizmetlerini düzenlemek ve yürütmek 38 19

Protokol İlkeleri 1. Protokolde saygı ve nezaket esastır. (Konuklara, makam sahibi yöneticilere ve hanımlara saygı ve nezaket esastır.) 2. Protokolde önde gelme sıradüzeni, kişi ve/veya kurumların protokol sıralamasında en önemli ilkedir. Protokolde önde gelme sıralamasında dikkat edilen unsurlar: 1. Anayasal ve yasal sıralama (yasama yürütme yargı) 2. Makam unvanı 3. Kuruluş tarihi (eşdüzeyde olanlar için) 4. Üst unvan / rütbe 3. Protokolde onuru ve saygınlığı (itibarı) korumak esastır. 4. Protokolde bir kişiye ya da kuruma hak ettiği ve lâyık olduğu önemi ve değeri vermek esastır. Bir kişiye ya da kuruma gereken önemi ve değeri vermemek ya da gereğinden fazla önem ve değer vermek o kişi ya da kurumun kendi değerini ve itibarını düşürür. 39 5. Protokolde temsil esastır Protokol İlkeleri Protokolde kişi kendini temsil etmez. Unvanını ve kurumunu temsil eder. Her yöneticinin temel işlevi kurumunu en iyi biçimde temsil etmektir. Bir kişinin temsil niteliği; dış görünümü, giyimi, tutum ve davranışı, konuşması, protokol - saygı, görgü ve nezaket kurallarına uyması ile ortaya çıkar. Yönetimde temsil hak ve yetkisine sahip olanlar: a. Kurum amiri b. Kurum temsilcisi c. Yönetici temsilcisi (yöneticinin görevlendirdiği kişi) d. Yönetici vekili e. Yöneticinin eşi 40 20

Protokol İlkeleri 6. Davet ve kabullerde, toplantılarda, görüşmelerde, ziyaretlerde, karşılama ve ağırlamada kurumlar arası imzalarda Düzey eşitliği, denklik ve karşılıklılık esastır. 7. Önde gelmede hiyerarşik unvan ve rütbe; önce gelmede kıdem esastır. (Kıdem, eşitler arasında önce gelmedir). Protokolde astlık üstlük söz konusu değildir. Protokol bir itibar sıralamasıdır; hiyerarşik bir sıralama değildir. 41 Protokol İlkeleri 8. Protokolde makama ve unvana saygı esastır. 9. Protokolde makam ve resmi unvan esastır. Protokolde kişisel unvan, yaş ve cinsiyet ayrımı yoktur. Protokolde, bir kişinin kişisel unvanı, yaşı ve cinsiyeti, o kişinin ve kurumun (makamın) protokol olarak yerini ve statüsünü değiştirmez. 10. Protokolsüz sıralama alfabetiktir. 42 21

Protokol İlkeleri 11. Kamusal yaşamda ulusal bayrak ve üst, kamusal ve sosyal yaşamda konuk, hanım daima önce gelir (sağda yer alır). 12. Karşılamada üstler başta, uğurlamada sondadır. 13. Törenlerde konuşma sırası asttan üst edir. 14. Açılış konuşmasını ev sahibi, son konuşmayı onur konuğu yapar. 43 Protokol İlkeleri 15. Resmi törenlerde yürüyüş ve oturma düzeninde 1 numara (üst) daima orta merkezdedir: 5 3 1 2 4 Kurumsal törenlerde evsahibi, 1 numara olan onur konuğunun sağındadır. Eşsiz: 10-8-6-4-2-1-evs-3-5-7-9 eşli: 7-5-3-esi-1-evs-1eşi-2-4-6 Müst.Yard.,Eşi-başkaneşi-bakan-başkan-bakaneşi-müsteşar,eşi Protokolde ulusal bayrağı, konuğu, üst ü ve hanımı korumak, kollamak ve saymak esastır. 44 22

Protokolde Temel Öğeler Organizasyon Kılık kıyafetler Davranışlar Konuşmalar Mekan, eşya ve malzemeler (İnönü-Lozan) İkramlar Çiçek ve hediyeler 45 Protokol Türleri uygulama alanı olarak: Uluslararası protokol Diplomatik protokol Saray protokolü Devlet protokolü Siyasi protokol Askeri protokol Mülki protokol Kamusal protokol Adli protokol Akademik protokol Dini protokol Spor protokolü Sosyal protokol 46 23

Diplomatik Protokol Devletler ve uluslar arası ilişkilerde, devlet kuruluşlarının, devlet ve hükümet adamlarının ve özellikle diplomatların uymak zorunda oldukları biçimsel kurallar bütünüdür. Diplomasi, bütün ülkelerde üstün ve seçkin bir devlet temsil mesleğidir bu nedenle protokol en fazla diplomatların mesleğidir. 47 Diplomatik Protokol Türkiye de devlet protokolü ile uluslararası protokol ve diplomatik temsilciliklerle ilişkiler, Dışişleri Bakanlığı Protokol Genel Müdürlüğünce yürütülmektedir. 48 24

Saray Protokolü Protokol tarihsel olarak ilk kez sarayda ortaya çıkmış ve sarayda gelişmiştir. Saray protokolü geleneksel protokol düzenidir. 49 Devlet Protokolü Devlet törenleri ve devlet başkanlarıyla ilgili olarak uygulanan uluslararası nitelikte diplomatik ve siyasi protokoldür. Devlet protokolünü düzenleme ve yürütme görevi ilk kez 1927 yılında Atatürk ün imzaladığı kararname ile Dışişleri Bakanlığına verilmiştir. Ancak halen Devlet Protokol Yönetmeliği bugüne kadar çıkarılamamıştır. Bugün uygulanan başkentteki devlet protokol sıradüzeni, Dışişleri Bakanlığının önerisi ve Cumhurbaşkanlığının onayı ile yürürlüğe konmuştur. 50 25

Siyasi Protokol Siyasal partilerin parti örgütlerinde, TBMM gruplarında, seçimlerde ve öteki partilerle ilişkilerinde uyguladıkları; seçim ve siyasal partiler yasalarına, siyasal geleneklere ve parti tüzüklerine dayalı kurallar bütünüdür. TBMM de uygulanan siyasi protokoldür. 51 Askeri Protokol Askeri törenler ve davranışsal ilişkiler konusunda uygulanan kurallar bütünüdür. Günümüzde uygulanan askeri protokol kuralları Genelkurmay Başkanlığınca 1996 yılında düzenlenen Türk Silahlı Kuvvetleri Protokol Yönergesi ile düzenlenmiştir. Askeri protokol kuralları Harp Okullarında ders olarak okutulmaktadır. 52 26

Mülki Protokol İl yönetiminde (il ve ilçelerde) ulusal ve resmi bayram ve törenlerde, devlet ve hükümet adamlarını karşılama, ağırlama ve uğurlamada, resmi davet ve ziyafetlerde vali ve kaymakamlar tarafından uygulanan davranışsal kurallar bütünüdür. İçişleri Bakanlığı nın bünyesinde düzenleniyor. 53 Kamusal Protokol (Sivil Protokol) Sivil kamu kurum ve kuruluşlarında uygulanan törensel, yönetsel ve biçimsel davranış kuralları bütünüdür. Genellikle kurumsal kültür ve geleneklere; yöneticilerin bilgi, görgü ve deneyimlerine göre düzenlenmekte ve bu yüzden protokol uygulamaları her kurumda farklı olmaktadır. 54 27

Adli Protokol Yargı organlarına, yargı kuruluşlarında ve adli kuruluşlarda düzenlenen törenlerde, toplantılarda ve duruşmalarda uygulanan törensel ve biçimsel davranış kuralları ile yargı mensuplarının kıyafetleri, davalar ve resmi yazışmalar konularında uygulanan kurallar bütünüdür. 55 Akademik Protokol Üniversitelerde ve bilim çevrelerinde düzenlenen akademik törenlerde ve etkinliklerde; yapılan bilimsel toplantı, panel, sempozyum vb.; akademik kıyafette, akademik iş ve ilişkilerde uygulanan, mevzuata ve akademik gelenek ve kültüre dayalı kurallar bütünüdür. 56 28

Dini Protokol Toplumsal yaşamda gelenek ve göreneklere bağlı olarak değişiklik gösterir. Türkiye de dini protokol alanında geleneksel uygulama olarak; camiye girerken ayakkabıların çıkarılması, uygun ve kapalı kıyafetle camiye girilmesi, camide sessiz ve saygılı olunması, ibadet esnasında imamın arkasında saf durulması, yaşça büyüklerin önde, gençlerin arkada hanımların en sonda ya da üst katta namaz kılması; cenaze namazında imamın tabutun arkasında, cenaze yakınlarının da imamın arkasında saf tutması, dini bayramlarda büyüklerin ziyaret edilmesi ve büyüklerin ellerini öpmek. 57 Dini Protokol Hıristiyanlıkta ve Musevilikte ayrıntılı olarak düzenlenmiş olan dini protokol kuralları 16. yy. da Papalık tarafından yapılmıştır. Katolik ve Ortodoks kiliselerinde ve sinagoglarda dini protokol şatafatlı bir biçimde uygulanmaktadır. 58 29

Spor Protokolü Ulusal ve uluslararası spor kuruluşları tarafından belirlenen; ulusal ve uluslararası spor törenlerinde, spor yarış ve karşılaşmalarında, ilke olarak hakemler, sporcular, spor yöneticileri ve spor adamları tarafından uygulanan biçimsel ve davranışsal kurallar bütünüdür. 59 Sosyal Protokol Kamusal ve toplumsal alanda, bireysel ve sosyal günlük yaşamda uygulanan ve toplumun büyük bir kesimince benimsenen görgü, saygı ve nezaket kurallarının bütünüdür. 60 30

Protokol Sıradüzenleri Protokol listesi, her ülkede, ulusal geleneklere, Anayasa ve yasalara, uluslararası anlaşmalara ve yerleşmiş uygulamalara göre belirlenir. Bu kurallar resmi toplantılarda, törenlerde, resmi kabullerde ve yemeklerde titizlikle uygulanır. 61 Protokol Sıradüzenleri Protokolde öndegelme ve öncelik sıralaması kurumsal ve kişisel olmak üzere iki düzeyde ele alınır. Protokolde kurumların önceliği esastır. Kurumları yöneticileri temsil eder ancak kurumsal temsilde kişinin kıdemi, rütbesi, titri, yaşı ve cinsiyeti önemli değildir. Esas olan kurumun statüsüdür. 62 31

Protokol Sıradüzenleri Öndegelme ve öncelik sıralamasında ikinci ilke, kişilerin unvan ve kıdemdir. Belirli bir devlet organını ya da kurumunu temsil etmeyen, ancak devlet organları ya da kurumları içinde ikinci derecede yer ve görev alan resmi unvan sahibi kişiler protokolde unvanlarına, eşdüzeyde olanlar da kıdemlerine göre sıralanırlar. 63 Protokol Sıradüzenleri Protokolde öndegelme sıralaması dikey, önce gelme yatay olarak yapılır. Protokolde yapılan dikey ve yatay sıralama hiçbir zaman hiyerarşik olarak üst olma hakkı doğurmaz. Bu sıralama, kamusal nezaket ve saygınlık açısından yapılan bir düzenlenmelidir. 64 32

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Protokolü Türkiye de devlet protokolü, tarihsel ve ulusal gelenekler ve anayasal yapı doğrultusunda devlet erkanı ile devlet ricalinden oluşmaktadır. Devlet erkanı da, mülki ve askeri erkandan oluşmaktadır. 65 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Protokolü Mülki erkan, Cumhurbaşkanından itibaren Başbakan ve bakanlar ile devletin sivil teşkilat yapısını oluşturan organların ve kurumların yöneticileridir. 66 33

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Protokolü Askeri erkan ise, devletin askeri teşkilat yapısını oluşturan Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet Komutanları ile orgeneral/oramirallerden tuğgeneral/tuğamirallere kadar olan komutanlardır. 67 Türkiye Cumhuriyeti Devlet Protokolü Devlet ricali, devlet organlarının ve kurumlarının ikinci derecedeki sivil yöneticileri (vekilleri, yardımcıları) ve üyeleridir. 68 34

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Protokolü Protokolde öndegelme sorununu çözmek için uygulanabilecek en uygun yöntem, devlet düzeyinde ve kurumsal düzeyde ve kurumsal düzeyde A ve B olarak iki tür protokol listesi düzenlemektedir. Önemli üst düzey davet, resmi kabul, ziyafet ve törenlerde A protokolü; Genel davet, resmikabul ve törenlerde de B protokolü uygulanmalıdır. 69 Başkent Protokol Listesi 1- TBMM Başkanı 2-Başbakan 3-Genelkurmay Başkanı 4-Ana Muhalefet Partisi Lideri 5-Eski Cumhurbaşkanları 6-Anayasa Mahkemesi Başkanı 7-Başbakan Yardımcıları 8-Yargıtay Birinci Başkanı 9-Danıştay Başkanı 10-Diyanet İşleri Başkanı 70 35

Protokol Konuları Öncelik-sonralık sıradüzeni Makam odası düzeni ve makamda davranış kuralları Toplantılar ve brifingler Törenler ve törensel etkinlikler Toplantı ve törenlerde konuşmalar Ulusal ve kurumsal bayraklar Protokol yazıları Göreve başlama, görevden ayrılma; görev devir-teslimi Konukları ve üstleri karşılama, ağırlama ve uğurlama Davet ve ziyafetler (resepsiyon, kokteyl ve resmi yemekler) Makamda, arabada, toplantıda, törende ve yemekte oturma düzenleri Kıyafet (giyim) Resmi ziyaretler Kamusal ve sosyal davranışlar: hitap, selâm, takdim, tanışma, konuşma, telefonda konuşma, öpme, öpüşme, yemek yeme, içki içme ve şerefe kadeh kaldırma, çay/kahve içme, teşekkür etme, hediye ve çiçek sunma. 71 Resmi protokol kuralları; Devlet ve hükümet adamları, bürokratlar, diplomatlar, subaylar, valiler, kaymakamlar ile olan iş ve ilişkilerde; sosyal protokol (saygı ve nezaket) kuralları da başta konuklar, hanımlar, yaşlılar ve büyükler olmak üzere her insan ile olan iş ve ilişkilerde önemli ve gereklidir. 72 36

Kamusal ve sosyal yaşamda bir insanın İmajı, kıyafetiyle Nezaketi, davranışıyla Bilgisi, konuşmasıyla Görgüsü, yemesi ve içmesiyle ortaya çıkar. 73 Kamusal yaşamda Protokol kurallarını bilmek İnsana güven verir, üstünlük ve saygınlık sağlar. & Protokol kurallarına uyan kişi, İş yaşamında fark edilir, tercih edilir ve yükseltilir. 74 37

Resmi Yazışma ve İmza Protokolü Yönetim dilinde; Rica etmek, emir vermek; Arz Etmek de sunmak veya talep etmektir. Gereğini Arz Ederim = Talep Ederim. Bilgilerine Arz Ederim = Sunarım. 75 Resmi Yazışma ve İmza Protokolü Eş düzeyde olduğu halde, rica ederim ifadesi kullanarak yazı gönderen bir kuruluşa, karşılıklılık ilkesi gereğince, rica ederim ifadesiyle; arz ederim ifadesiyle yazı gönderen eş düzeydeki bir kuruluşa da arz ederim ifadesiyle cevap verilir. 76 38

Resmi Yazışma ve İmza Protokolü Bir kuruluşa gönderilen bir yazıda hiçbir zaman arz/rica ederim veya arz ve rica ederim denmez. Sadece arz ederim ya da rica ederim denir. Arz ve rica ederim yalnızca dağıtımlı yazıda kullanılır. 77 Resmi Yazışma ve İmza Protokolü Bir yazıda arz veya rica konusunda sorun olduğunda saygılarımla rica ederim demek sorunu çözer. 78 39

Resmi Yazışma ve İmza Protokolü Eş düzeyde veya üst düzeyde olduğu halde, saygılarımla ifadesini kullanarak yazı gönderen bir kuruluşa verilen cevabı yazıda saygılarımla ifadesini kullanmak saygı ve nezaket gereğidir. 79 Resmi Yazılarda İmza Kuralları İmza daima ad ve soyadın üstüne atılır. İmzanın hukuki anlamı, yukarıdaki metni kabul ediyorum demektir. Önemli yazılar, onaylar ve kararlar daima lacivert mürekkepli dolma kalem ile imzalanır. 80 40

Resmi Yazılarda İmza Kuralları Kurumlar arası yazışmalarda imza konusunda düzey eşitliği ve denklik esastır. yani; Müdürün imzasıyla gelen bir yazı müdürün imzasıyla; Genel müdürün imzasıyla gelen bir yazı da genel müdürün imzasıyla cevaplandırılır. 81 Resmi Yazılarda İmza Kuralları Makama yazılan yazılar makamın imzasıyla gönderilir. Maliye Bakanlığına Vakıflar Genel Müdürlüğüne Birime yönelik yazılar birim amirinin imzasıyla gönderilir. Maliye Bakanlığına (Bütçe ve Malî Kontrol Genel Müdürlüğü) Vakıflar Genel Müdürlüğüne (Personel Dairesi Başkanlığı) 82 41

Törenlerde Takdim Hitap ve Konuşma Kuralları Konuşmacıları takdim sırasında, önce konuşmacının kurumunu ve/veya unvanını, varsa akademik titrini ya da rütbesini, sonra sayın sözcüğünü ekleyerek adını ve soyadını söyler. Örnek: - Maliye Bakanı Sayın Mehmet ŞİMŞEK - Millî Eğitim Bakanlığı Müsteşarı Muammer Yaşar ÖZGÜL 83 Törenlerde Takdim Hitap ve Konuşma Kuralları Takdimde, ast konuşmacıları kürsüye davet ederken, davet ediyorum ; üst konuşmacıları ve onur konuklarını davet ederken teşriflerini arz ediyorum demek uygundur. Örnek: - Konuşmalarını yapmak üzere, Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Sayın Ali BABACAN ın teşriflerini arz ediyorum. 84 42

Törenlerde Takdim Hitap ve Konuşma Kuralları Törenlere çağrılı olduğu halde katılamayanların telgraflarından yalnızca, törendeki onur konuğunun üstünde olanların mesajları, açılış konuşmasından sonra, program sunucusu tarafından okunur. Onur konuğu ile eş düzeyde olanlardan telgraf çekenlerin sadece adı, soyadı ve/veya unvanları zikredilir. Onur konuğunun altında olup telgraf çekenlerin hepsine sadece teşekkür edilir. 85 Törenlerde Takdim Hitap ve Konuşma Kuralları Hitapta; törene katılan tüm konuklar en üst ten astlara doğru önde gelme sırasına göre zikredilir: Örnek: Sayın Bakan, Sayın Müsteşar, Sayın Genel Müdürler, Sayın Müfettişler, Sayın Mühendisler, Sayın Konuklar 86 43

Törende en uygun hitap yöntemi, yalnızca törene katılan onur konuğu ile tüm konukları ve varsa basın mensuplarını zikretmektir: Örnek: Sayın Bakan, Sayın Konuklar. Onur konuğu (1 numara), konuşmasında yalnızca Sayın Konuklar diye hitap eder. 87 Açılış Töreni Daveti ve Programı Örneği 44

89 90 45

ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRÜ Prof. Dr. Yaşar SÜTBEYAZ ve Bayan SÜTBEYAZ 2002-2003 Öğretim yılının başlaması nedeniyle 7 Ekim 2002 Pazartesi günü saat 10:00 da yapılacak açılış törenini onurlandırmanızı saygıyla dilerler. PROGRAM - 10:00 Açılış (Saygı Duruşu ve İstiklal Marşı) - Açılış Konuşmaları - Prof. Dr. Yaşar SÜTBEYAZ (Atatürk Üniversitesi Rektörü) - Derya KADIOĞLU (Erzurum Valisi) - Sayın Cumhurbaşkanımız A. Necdet SEZER in Konuşmaları - 2002-2003 Öğretim Yılı İçin Açılış Dersi: Justin MC Carthy (ABD Kentucky Luisville Üniversitesi) - Küçük Konser (Oda Orkestrası) - İkram 91 Makam Protokolü Kamu kurum ve kuruluşlarında, örgütü temsil eden yöneticilerin oturdukları odaya ve işgal ettikleri mevkie makam denir. Türk kamu yönetiminde makam deyimi, kurumu ve kurumsal otoriteyi temsil ve ifade eder. Her kurumda makam odası, kurumun en iyi yerinde olmalı, en iyi ve en güzel biçimde düzenlenmeli ve donatılmalıdır. 92 46

Makam Protokolü Makam odasında iki kapı olmalıdır. 1. kapı; koridora açılmalı, yönetici ya da randevulu gelen eş ve üst konuklar bu kapıdan girmelidir. 2. kapı; özel kaleme ya da sekreterliğe açılmalı, kurum personeli, iş sahipleri ve tüm ziyaretçiler bu kapıdan girmelidir. 93 Makam Protokolü Makam masasının arkasında bordo renkli çuhadan veya deriden yapılmış makam fonu bulunmalı. Makam masasının sağ gerisinde, tepesinde ay yıldız bulunan kromajlı direğe çekili Türk Bayrağı; sol gerisinde, tepesi yuvarlak, kromajlı direğe çekili kurumun özel tanıtıcı bayrağı bulunmalıdır. Türk Bayrağının büyüklüğünün odanın büyüklüğüne uygun olmasına ve uçlarının yerden en az 25 cm. yüksek olmasına dikkat edilmelidir. 94 47

Makam Protokolü Makam odasında konuk, daima sırt duvara, yüzü önden ya da yandan kapıya, pencereye ve açık alana gelecek biçimde, sağdaki koltuğa buyur edilmeli; sırtı kapıya veya pencereye dönük oturtulmamalıdır. 95 Bayrak Protokolü Bayrak, T.C. Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün, bağımsızlığının ve ulusun egemenliğinin sembolüdür. Bu nedenle Bayrağa saygı her vatandaşın ulusal görevidir. 96 48

Bayrak Protokolü Bayrağın eni 50 cm. veya katlarıdır. Bayrağın büyüklüğü, çekileceği binanın büyüklüğü ile uyumlu olmalıdır. Bayrak direkleri ağaç veya madenden yapılmış yuvarlak ve beyaz boyalı; 3 m. yükseklikte olmalıdır. Direk binanın en yüksek yerine veya binanın önüne dikilir. 97 Bayrak Protokolü Cumhurbaşkanının, illerde valilerin, görevli bulundukları dış ülkelerde büyükelçilerin makam araçlarının sağ ön tarafına,tepesinde ay yıldız bulunan kromajlı küçük direklere Türk Bayrağı çekilir. Kaymakamlar da ulusal ve resmi bayram günlerinde ve hudut görüşmelerinde makam araçlarına Bayrak çekerler. 98 49

Bayrak Protokolü Cumhurbaşkanının bulunduğu yerde ve kortejde, sıfatı ne olursa olsun, kimse makam aracına Bayrak veya forsa çekemez. Makam sahibi içinde olmadıkça araca Bayrak çekilmez. Özel gezilerde makam aracına Bayrak çekilmez. Kamu kuruluşlarının yöneticileri makam araçlarına Türk Bayrağı çekemezler. 99 Bayrak Protokolü Tören alanlarında, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında, siyasal partilerin merkez, il ve ilçe örgütlerinde; fabrikalarda ve işletmelerde ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili günlerinde Bayrak çekilir. 100 50

Bayrak Protokolü Bayrak, 10 Kasım günü Atatürk ün anısına TBMM binası dışında yarıya indirilir. Uluslar arası organizasyonlarda Türk Bayrağı binanın ön yüzüne göre sağdaki ilk direğe çekilir. Diğer ülke bayrakları Türk Bayrağının soluna alfabetik sıraya göre çekilir. 101 Bayrak Protokolü Yabancı ülkelerin devlet ve hükümet adamları ya da resmi kurum başkalarıyla yapılan toplantı, görüşme, imza töreni ve bu kişiler onuruna verilen resmi yemeklerde ev sahibi, yabancı konuğu sağına alır ve ulusal bayraklar, yabancı konuğun ve ev sahibinin sağ arkasına konur. 102 51

Taşıt Protokolü Taşıt protokolü, kamusal ve sosyal alanda farklıdır. Atatürk ile Latife Hanımın yaşadığı örnek 103 Taşıtlarda Oturma Düzeni Makam Otomobilinde Makam Otomobilinde Şöför KORUMA, SEKRETER, MİHMANDAR, TERCÜMAN Şöför KORUMA, SEKRETER, MİHMANDAR, TERCÜMAN Diğer kişi Makam Sahibi Diğer kişi Resmi Taşıtlarda Resmi Taşıtlarda Şöför Boş Şöför 4 2 1 2 3 1 104 52

Taşıtlarda Oturma Düzeni Otomobili Sahibinin Kullandığı Özel Taşıtlarda Şöför 1 Şöför 1 Boş Boş 3 2 Taksilerde Oturma Düzeni Şöför E2 Şöför E E1 H H2 H1 105 Taşıt Protokolü Makam aracında ve resmi taşıtlarda onur konuğu, resmi konuk ve üst olan kişi otomobile binmeden astlar binmez. Aynı şekilde üst inmeden astlarda inmez. 106 53

Konvoy Düzeni Devlet ve Hükümet Başkanlarının Resmi Ziyaretlerinde Konvoy Düzeni: Öncü Eskort- Protokol Makam (konuk ve evsahibi) Hanımefendiler (konuk eşi ve evsahibesi) Koruma Delegasyon (resmi heyet üyeleri) Ambulans Arka Eskort 107 Konvoy Düzeni Yabancı Bakanların ve Yabancı Üst Düzey Yöneticilerin Resmi Ziyaretlerinde: Eskort Makam (konuk ve evsahibi) Hanımefendiler (konuk eşi ve evsahibesi) Eşlik eden yetkililer Güvenlik 108 54

Konvoy Düzeni Yurtiçinde Bakanların ve üst Düzey Yöneticilerin Resmi Ziyaretlerinde: Eskort Makam (bakan ve vali) Eşlik eden yetkililer Güvenlik Makam (genel müdür, bölge müdürü, il müdürü) Eşlik eden görevliler 109 TOPLANTI VE BRİFİNG PROTOKOLÜ Protokolde; Yer, masa, sandalye, ikram, söz ve davranış olarak her şeyin bir anlamı ve yorumu vardır. 110 55