Atatürk'ün ilk hastal k belirtisi 1937 y l nda ortaya ç kt. 1938 y l bafllar nda Yalova'da bulundu u s rada, ciddi olarak hastaland. Atatürk ün Son Yolculu u Bütün Dünya YAZI filer Buradaki tedavi olumlu sonuç verdi. Fakat tamamen iyileflmeden Ankara'ya yapt yorucu yolculuk, hastal n n artmas na sebep oldu. Bu tarihlerde Hatay sorununun gündemde olmas da onu yormaktayd. Hasta olmas na ra men, Mersin ve Adana'ya geziye ç kt. K zg n günefl alt nda askerî birliklerimizi teftifl edip tatbikat yapt ran Atatürk, çok yorgun düfltü. Ülkü edindi i millî dava u runa kendi sa l n hiçe sayd. Güney seyahati hastal n n artmas na sebep oldu. 9
2 6 May s'ta Ankara'ya döndükten sonra tedavi ve istirahat için stanbul'a gitti. Doktorlar taraf ndan, siroz hastal teflhisi kondu. Deniz havas iyi geldi i için, Savarona Yat 'nda bir süre dinlendi. Bu durumda bile ülke sorunlar yla ilgilenmeye devam etti. stanbul'a gelen Romanya kral ile görüfltü. Bakanlar Kurulu toplant s na baflkanl k etti. 4 Temmuz 1938'de Hatay Antlaflmas 'n n yürürlü e girmesi Savarona Yat 10 Atatürk'ü çok sevindirip moralini düzeltti. Temmuz sonlar na kadar Savarona'da kalan Atatürk'ün hastal a rlafl nca Dolmabahçe Saray 'na nakledildi. Fakat hastal durmadan ilerliyordu. Onun hastal n duyan Türk halk, sa l yla ilgili haberleri heyecanla takip ediyor, bütün kalbiyle iyileflmesini diliyordu. Hastal n n ciddiyetini kavrayarak 5 Eylül 1938'de vasiyetini yaz p servetinin büyük bir k sm n Türk Tarih ve Türk Dil kurumlar na ba fllad. Ekim ay ortalar nda durumu düzelir gibi oldu. Fakat, çok arzulad hâlde, Ankara'ya gelip cumhuriyetin on beflinci y l dönümü törenlerine kat lamad. 29 Ekim 1938'de kahraman Türk Ordusu'na yollad mesaj, Baflbakan Celâl Bayar taraf ndan okundu. "Zaferleri ve mazisi insanl k tarihi ile bafllayan, her zaman zaferlerle beraber medeniyet nurlar n tafl yan kahraman Türk ordusu!" sözü ile Türk Ordusu'nun önemini belirtmifltir. Yine ayn mesajda "Türk vatan n n ve Türk'lük camias - n n flan ve flerefini, dahilî ve harici her türlü tehlikelere karfl korumaktan ibaret olan vazifeni, her an ifaya haz r ve amade oldu- una benim ve büyük ulusumuzun tam bir inanç ve itimad m z vard r" diyerek Türk Ordusu'na olan güvenini belirtmifltir. Atatürk 1 Kas m 1938'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin aç l fl töreninde de bulunamad. Haz rlad aç - l fl nutkunu Baflbakan Celâl Bayar okudu. Atatürk bu nutkunda ülkenin imar, sa l k hizmetleri ve ekonomi konular ndaki faaliyetleri aç klad. Bundan baflka e itim ve kültür konular na da temas edip gençli in millî fluurlu ve modern kültürlü olarak yetiflmesi için stanbul üniversitesi'nin gelifltirilmesi, Ankara üniversitesi'nin tamamlanmas ve Van Gölü civar nda bir üniversitenin kurulmas için çal flmalar n yap ld n belirtti. Türk Tarih
ve Türk Dil kurumlar n n çal flmalar ndan duydu u memnuniyeti aç klad. Ayr ca Türk gençli inin kültürde oldu u gibi spor sahas nda da idealine ulaflt r lmas için Beden Terbiyesi Kanunu'nun uygulamaya konulmas ndan duydu u memnuniyeti belirtti. Ölümüne kadar memleket meselelerinden bir an olsun uzak kalmam flt. Atatürk'ün hastal tekrar fliddetlendi. 8 Kas mda sa l yla ilgili raporlar yay mlanmaya baflland. Bütün BD KASIM 2013 memleketi tekrar derin bir üzüntü kaplad. Her Türk'ün kalbi onun kurtulmas dile iyle çarp yordu. Ancak, kurtar lmas için gösterilen çabalar sonuç vermedi ve korkulan oldu. Dolmabahçe Saray 'nda 10 Kas m 1938 sabah saat dokuzu befl geçe, insan için de iflmez kanun, hükmünü uygulad. Mustafa Kemal Atatürk aram zdan ayr ld. Kara haber tüm yurtta derin bir üzüntü yaratm flt 11
12
Atatürk ün ölümü ile yaln z Türk milleti de il tüm dünya yasa büründü 13
Bu kara haberle, yaln z Türk milleti de il, bütün dünya yasa büründü. Büyük, küçük bütün devletler onun cenaze töreninde bulunmak üzere temsilciler göndererek, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusuna karfl duyduklar derin sayg y belirten mesajlar gönderdiler. 16 Kas m günü Atatürk'ün tabutu, Dolmabahçe Saray ' n n büyük tören salonunda katafalka konuldu. Üç gün üç gece, gözü yafll bir insan seli ulu önderine karfl duydu u sayg, minnet ve ba l - 14 l n ifade etti. Cenaze namaz 19 Kas m günü Prof. fierafettin Yaltkaya taraf ndan k ld r ld. On iki generalin omzunda saray n d fl kap s na ç kar lan tabut, top arabas na konularak, stanbul halk n n gözyafllar aras nda Gülhane Park 'na götürüldü. Buradan bir torpido ile Yavuz z rhl s na nakledildi. Büyük Ada aç klar na kadar, donanmam z ve törene kat lmak için gelmifl olan yabanc gemilerin efllik etti i Yavuz z rhl s cenazeyi zmit'e getirdi. Burada Yavuz z rhl s ndan al nan cenaze, özel bir trene kondu. Atalar na son sayg görevlerini yapmak üzere toplanan halk n kalbinde derin bir üzüntü b rakarak Ankara'ya getirilmek üzere hareket edildi. Atatürk'ün vefat üzerine cumhurbaflkan seçilen smet nönü, Türkiye Büyük Millet Meclisi Baflkan, bakanlar, Genelkurmay Baflkan, milletvekilleri ile ordu ve devlet ileri gelenleri taraf ndan karfl lanan cenaze, Türkiye Büyük Mîllet Meclisi önünde haz rlanan katafalka kondu. Ankara halk da onun cenazesi önünden sayg yla geçerek son görevini yapt. 21 Kas m 1938 Pazartesi günü, sivil ve askerî yöneticiler ile yabanc devlet temsilcilerinin haz r bulundu u ve on binlerce insan n kat ld büyük bir tören yap ld. Daha sonra Atatürk'ün tabutu katafalktan al narak Etnografya Müzesinde haz rlanan geçici kabre kondu. Türk milleti daha sonra, bu büyük insana lây k, Ankara Rasattepe'de bir An tkabir yapt rd. 10 Kas m 1953'te Etnografya Müzesinden al nan Atatürk'ün naafl An tkabir'e getirildi ve her ilden getirilen vatan topraklan ile haz rlanan ebedî istirahatgâh na yerlefltirildi.