HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU HUKUKİ MÜZAKERE TOPLANTISI RAPORU TOPLANTI YERİ : ERZURUM POLAT RENAISSANCE OTELİ TOPLANTI TARİHİ : 22.09.2012 GRUP ADI : 1. GRUP KONU : TMK 10 VE CMK 250 KONULARI GRUP BAŞKANI : Hamza YAMAN KATİP : 1.GRUP TARAFINDAN TESPİT EDİLEN SORUN VE SORULAR 1) Yargı çevresi içinde bulunan farklı ilçelerdeki TMK 10 kapsamına giren suçlara mahalli savcılık mı, yoksa TMK 10'a göre kurulan savcılık mı müdahale edecek, soruşturma yetkisi ve Hakimden karar alınması gerektiğinde ilgili yerdeki hakimin yetkisinin olup olmadığı ve soruşturma aşamasındaki tüm işlemlerde bu yer hakim ve savcıların yetkilerinin olup olmadığı, Kural olarak sürecin TMK 10 ile görevlendirilen ilgili yer Başsavcılığında başlaması, soruşturma numarasının bu Savcılık tarafından verilmesi gerektiği Ancak doğrudan mahalli savcılıklara intikal eden olaylarda soruşturmanın mahalli Cumhuriyet savcılığı tarafından başlatılması ve yürütülmesi, derhal TMK 10 ile görevli Başsavcılığa bilgi verilmesinin uygun olacağı ve bu konuda CMK 250 döneminde varolan sistemin aynen devam etmesi gerektiği Arama, el koyma vb. Kararların soruşturmayı yürüten yer savcılığından alınabileceği ancak planlı operasyonlarda bu işlemlerin TMK 10 ile görevli savcıların bulunduğu yer veya bunların talepleri üzerine mahal mahkemesinden alınabileceği aksi takdirde planlı operasyonlarda koordinasyon zayıflığı olabileceği TMK 10 ile görevlendirilen Mahkemelerin olduğu yerlerde bu mahkemede görevli hakimler tarafından alınan kararların, TMK 10 ile görevlendirilen mahkeme olmayan yerlerde sulh ceza hakiminden alınabilmesi 1
İvedi gelişen olaylarda yerel Savcılar ve Hakimler TMK 10 ile görevlendirilen savcılarla irtibata geçerek soruşturma yapabilmesi Projeli ve acil olmayan işlemlerin TMK 10'a göre görevlendirilen Savcılar ve Hakimler tarafından yapılması TMK 10 kapsamında sayılan suçların çok işlendiği (Şırnak, Hakkari gibi) yerlere TMK 10 ile görevlendirilen Savcıların buralarda görev yapması ve soruşturmaları bizzat burada yürütmesinin soruşturmanın etkinliği açısından uygun olacağı Bu konuda konsensüs sağlanamadı. 2) TMK 10 ile görevlendirilen mahkemelerin istinabe taleplerinin TMK 10 ile görevlendirilen mahkeme olmayan yerlerde hangi mahkemece alınacağı, TMK 10 ile görevlendirilen Mahkeme veya Hakimlik varsa bu mahkemelere, bulunmadığı takdirde Ağır ceza mahkemesi olan yerlerde Ağır ceza mahkemesine, Ağır ceza merkezi olmayan yerlerde Asliye ceza mahkemelerine talimat yazılması 3) İstihbari dinlemelerde ve izlemelerde süre ve bu yetkinin kullanılmasına ilişkin sorun, Özgürlük hakimi mi yoksa TMK 10'a göre görevlendirilen üye hakim mi yetkili? Bu konudaki Adalet Bakanlığı yazısının geçerliliği TMK 10'da görevli sayılan özgürlük hakiminin yetkisi soruşturma aşaması ile sınırlandırıldığından bu tür taleplere TMK 10 ile görevlendirilen ağır ceza mahkemesi üyelerinin bakması, Bu konuda Özgürlük hakiminin yetkisinin kısıtlı olduğu, Bu tür taleplerin Özgürlük hakimleri tarafından karşılanmasının uygun olacağı, önleyici ve istihbari karar talepleri konusunda Kurul yetkilendirmesi veya yasal düzenleme yapılması gerektiği Bu konuda uygulama farklılığı vardır. Bir kısım yerlerde bu kararlar Özgürlük hakimleri tarafından verilmektedir. 4) CMK 250 ye göre kurulan mahkemelerin yeni dava alıp alamayacakları, bağlantılı davalar, görevsizlik kararı ile gelen davalar 2
Davanın açıldığı tarih 05/07/2012 tarihinden önce olması halinde CMK 250 ile görevlendirilen Mahkemelerin görevli olduğu, bağlantı, birleştirme veya merci tayini suretiyle bu mahkemelere gelen dosyalara bakabileceği 5) CMK 250 ile görevlendirilen mahkemelerin görevlerinin, dosyanın kesinleşmesinden sonra (infaz aşamasında) görevin devam edip etmediği, Mahkemeler kapatılmadığı için kesinleşmeden sonra infaz aşamasındaki işlemlerin CMK 250 maddesi ile görevlendirilen Mahkemeler tarafından bu işlerin yürütülmesi gerektiği 6) TMK 10'a göre görevlendirilen mahkemelerin ve üye hakimlerinin itiraz merciileri Burada uygulama farklılık göstermekle birlikte CMK 268. maddesinde düzenleme yapılarak TMK 10 mahkemesine görevlendirilen üyelerin itiraz usulünün belirlenmesinin yararlı olacağı Bu düzenleme TMK 10' da da yapılabilir. Mahkemelerin kararlarına itirazlara ilişkin hususta itirazın TMK 10'la görevlendirilen Mahkemeler arasında yapılması, kendi aralarında teselsül etmesinin uygun olacağı, gerekirse bu hususta yasal düzenleme yapılmasının uygun olacağı, CMK 250 ile görevlendirilen mahkemelerde mevcut sistemin devam etmesi, aynı usulün TMK 10'da da kıyasen uygulanabilirliği TMK 10 ile görevlendirilen mahkemelerin itirazlarının varsa takip eden TMK mahkemesi yoksa en yakın yer TMK mahkemesi tarafından incelenmesi gerektiği (TMK 10'da belirtilen Mahkemelerin görevleri istisnai olarak sayıldığından diğer ağır ceza mahkemelerinin bu hususta görevli olmadığı, dolayısıyla itiraz vb. hususlarda bu mahkemelerin ve hakimlerin görevli bulunmadığı ) 7) TMK 10'a göre görevlendirilen özgürlük hakimlerinin C.savcısı ile olan ilişkileri; re'sen tanık dinleme, talep olmadan karar verme veya soruşturma işlemi yapıp yapamaması gibi, 3
Özgürlük hakimlerinin, C.savcısı gibi soruşturma işlemleri konusunda yetkili olmadığı, CMK'daki sulh ceza hakimlerinin yetkileri gibi istisnai hallerde yetkili ve görevli olduğu Bu kapsamda soruşturma aşamasında istisnai haller dışında bu hakimlerin delil toplama görevinin bulunmadığı, bu konudaki yetkinin C.Savcısına ait olduğu 8) Geçici tutuklama talebi mümkün olabilir mi? Mevcut düzenlemeye göre geçici süreli tutuklama öngörülmediğinden bu konuda yasal düzenleme yapılmasının gerektiği 9) Gözaltı süresinin bitimi, şüphelinin Hakimin önüne çıkartılması ve CMK 146/5'in uygulanabilme ihtimali Yasal düzenleme yapılması gerektiği 10) Savcıların tutuklama taleplerinin gerekçeli olması, delillerin bu talebe eklenmesi, Tutuklama taleplerinin gerekçeli olması ve delillerin hiç olmazsa ismen talebe eklenmesi gerektiği Bu konuda oy birliği temin edilemedi. 11) TMK 10. maddesine göre izin müessesinin CMK 250 maddeye göre kurulan Mahkemelerdeki izin sistemi ile karşılaştırılması ve farkları TMK 10/b bendindeki istisnalar dışında genel hükümlere göre işlem yapılmasının uygun olacağı 12) TMK 10'a göre görevlendirilen savcıların verdikleri takipsizlik kararlarına itiraz 4
En yakın TMK 10'a göre görevlendirilen Ağır Ceza Mahkemesine itiraz edilebileceği 13) CMK 139 ve 140 maddelerinin uygulamasındaki sıkıntılar Koruma tedbirlerindeki katalog suçlar kapsamına örgüt faaliyeti kapsamındaki suçların da eklenmesinin uygun olacağı Diğer koruma tedbirleri (ortam dinlemesi, gizli soruşturmacı, teknik izleme gibi) enstrümanların daha fazla kullanılması gerekmektedir. Bu konuda kolluk isteksizlik göstermektedir. Bu isteksizliğin genelgelerle ve iyi uygulama örnekleri ile aşılabileceği öngörülmektedir. 14) Adli yargıda görevli diğer hakimlerin komisyon tarafından özgürlük hakimi ve TMK 10 ile görevlendirilen mahkemelere üye hakim veya Başkan olarak görevlendirilip görevlendirilemeyeceği HSYK kararı gereği, komisyonlar tarafından görevlendirme yapılmaktadır. Bu uygulamanın bir kısım mahsurları bulunmaktadır. Ancak yeteri kadar özgürlük hakimi ve üye hakim atanması halinde bu sorunun aşılacağı 15)Hakkında TMK 10 ve CMK 250 ile görevlendirilen Mahkeme veya hakimler tarafından çıkarılan yakalama kararı olan sanık veya şüphelilerin tutuklanması veya salıverilmesi kararını, özgürlük hakimi mi yoksa adli yargı hakimleri mi veya TMK 10'a veya CMK 250 ile görevlendirilen üye hakimler mi verecek? Hakkında yakalama kararı çıkaran mahkeme ve hakime göre ilgili hakim veya mahkeme tarafından yol tutuklaması, salıverilmesi veya savunmasının tespiti yapılabilir. Ancak CMK 250 ile görevlendirilen Mahkeme hakimleri tarafından veya bu suçlar kapsamında diğer hakimler tarafından verilen yakalama kararlarında dava 5
açılmışsa, ilgisine göre TMK 10 veya CMK 250'ye göre görevlendirilen mahkeme tarafından yakalama kararı infaz edilecektir. 16) Önleme dinlemesi ve aramasında teknik ve somut delillerin istenmesi, Taleplerin gerekçeli alınması, iletişim denetlemesinden önce numaranın kime ait olduğu, bu telefona ait sözleşme ve diğer belgelerin mümkün bulunduğu takdirde talebe eklenmesi uygun olacaktır. Usulsüz işlemlerde sorumluluğun talepte bulunan kolluğa ait olduğu 17) Kovuşturma aşamasında teknik takip mümkün mü veya diğer koruma tedbirleri uygulanabilir mi? Yasal olarak bir engel olmamakla birlikte Mahkemenin tarafsızlığı konusunda sorun olacağı Sadece sinyal bilgisi için teknik takibin yapılmasının mümkün olacağı 18) Bilinen örgüt yöneticileri hakkındaki davaların yoksa soruşturmalarının takibi C.savcılarının takdirinde olduğu Eylemlerin ve kişilerin sorgulanabileceği tek bir merkezin olması gerektiği, bu merkezin TMK 10 ile görevlendirilen mahkemelerden birisinin nezdinde bir C.savcısının nezaretinde oluşturulup arşivlenebileceği, ifadesi alınan tüm örgüt mensuplarının ifadelerinin, yer gösterme tutanaklarının, eylem evrakı ve sair delil niteliğinde olan tüm belgelerden bir suretin bu bilgi havuzuna gönderilebileceği, daha sonra diğer TMK 10 ile görevlendirilen mahkemelerin ve C.savcılıklarının bu arşivden faydalanabilecekleri 19) Sanık ifadelerinin müdafiilere sonradan verilmesi (Eski TMK 10/d maddesinin geri getirilmesi) Yasal düzenleme gerekmektedir. 6
20) Etkin pişmanlıktan yararlanan kişilere etkili bir şekilde denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması Bu konuda yasal düzenleme temenni edilmiştir. 21) Örgüte silah sağlama veya silah yapımında kullanılan malzemelerin temini Bulunan malzemelerin niteliği itibariyle silah yapımında kullanılacağının aşikar olması halinde suçun TCK'nın 315.maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği 22)TCK 221. maddesindeki etkin pişmanlık hükümlerinin yeniden değerlendirilmesi ve etkili ve yeterli bir pişmanlık yasası çıkartılması Yasal düzenleme gerekmektedir. Bu konuda büyük çoğunluk yeni bir yasaya gerek bulunmadığı görüşündedir. 23) Örgütün cezaevi faaliyetlerinin kontrolü Bu konuda idari işlemlerin yapılması, cezaevlerinin fiziki yapılarının düzeltilmesi, gerekirse yeni cezaevi yapılması 24) 6352 sayılı yasadaki yeni düzenlemeler Bu yasaya ilişkin uygulama örnekleri ve somut olaylar tartışılmış, bir kısım Yargıtay kararları katılımcılarla paylaşılmış, Yargıtay uygulamalarından ve mahalli mahkeme uygulamalarından örnekler konuşulmuştur. 25) Örgütün dağ kadrosuna katılmak üzere kırsala sevkedilen, ancak örgüte katılmadan yakalanan ve serbest bırakılan kişilerin takibi, denetimi Bu konuda mahkeme kararları ve Yargıtay'ın uygulamasının değişebileceği 7