EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU
EKONOMİK RAPOR - MART 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ.. 2 İTHALAT İHRACAT VE DIŞ TİCARET AÇIĞI 3 TURİZM GELİRİ ve GİDERİ. 4 TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ (TÜFE) 5 ÜRETİCİ FİYAT ENDEKSİ (ÜFE) 5 GRAFİKLER Grafik 1 : Dış Ticaret Grafiği.. 4 TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 1
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) EKONOMİK RAPOR - MART 2011 2010 yılı dördüncü döneme ilişkin hesaplanan gayri safi yurtiçi hasıla değeri bir önceki yıla göre sabit fiyatlarla % 9,2 artış göstermiştir. Üretim yöntemi ile hesaplanan gayri safi yurtiçi hasıla tahmininde, 2010 yılı dördüncü üç aylık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre cari fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla %17,3 lük artışla 298 294 Milyon TL olmuştur. 2010 yılının dördüncü üç aylık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre sabit fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla % 9,2 lik artışla 28 015 Milyon TL olmuştur. 2010 yılı gayri safi yurtiçi hasıla değeri cari fiyatlarla %16,0 lık artışla 1 105 101 Milyon TL, sabit fiyatlarla % 8,9 luk artışla 105 680 Milyon TL olmuştur. 2010 yılında kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla değeri cari fiyatlarla 15 138 TL, ABD doları cinsinden 10 079 Dolar olarak hesaplanmıştır. İstihdam İşsizlik ve İşgücü Hareketleri Aralık 2010 döneminde kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus geçen yılın aynı dönemine göre 850 bin kişi artmıştır. 2010 yılı Aralık döneminde, Türkiye'de kurumsal olmayan nüfus bir önceki yılın aynı dönemine göre 800 bin kişilik bir artış ile 71 milyon 707 bin kişiye, kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus ise 850 bin kişi artarak 52 milyon 929 bin kişiye ulaşmıştır. Aralık 2010 döneminde işgücüne katılma oranı % 48,4 tür. 2010 yılı Aralık döneminde, Türkiye genelinde işgücüne katılma oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 0,8 puanlık artışla % 48,4 olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemler için yapılan kıyaslamalara göre; erkeklerde işgücüne katılma oranı 0,1 puanlık artışla % 70,3, kadınlarda ise 1,3 puanlık artışla % 27,2 dir. Tarım dışı istihdam 758 bin kişi artmıştır. 2010 yılı Aralık döneminde istihdam edilenlerin sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre 1 milyon 214 bin kişi artarak, 22 milyon 665 bin kişiye yükselmiştir. Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 456 bin kişi, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 758 bin kişi artmıştır. Aralık 2010 döneminde istihdam edilenlerin % 24,6'sı tarım, % 20,5 i sanayi, % 6,4 ü inşaat, % 48,5'i ise hizmetler sektöründedir. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payının 0,7 puan, sanayi sektörünün payının 0,4 puan, inşaat sektörünün payının ise 0,4 puan arttığı, buna karşılık hizmetler sektörünün payının 1,5 puan azaldığı görülmektedir. Yaptığı işten ötürü herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışanların oranı, önceki yılın aynı dönemine göre 1 puanlık azalışla % 42 olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde, geçen yılın aynı dönemine göre tarım sektöründe sosyal güvenlikten yoksun çalışanların oranı % 85,4 den % 83,8'e, tarım dışı sektörlerde % 29,7 den % 28,3 e düşmüştür. TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 2
İşsizlik oranı % 11,4 tür. EKONOMİK RAPOR - MART 2011 Türkiye genelinde işsiz sayısı geçen yılın aynı dönemine göre 432 bin kişi azalarak 2 milyon 929 bin kişiye düşmüştür. İşsizlik oranı ise 2,1 puanlık azalış ile % 11,4 seviyesinde gerçekleşmiştir. Kentsel yerlerde işsizlik oranı 2,1 puanlık azalışla % 13,5, kırsal yerlerde ise 2 puanlık azalışla % 7,2 olmuştur. Aralık 2010 döneminde 1 milyon 596 bin kişi işe yeni başlamış veya iş değiştirmiş olup, bunun toplam istihdam içindeki oranı % 7'dir. İşe yeni başlayan veya iş değiştirenlerin % 31,5'i 25-34 yaş grubundadır. Bu dönemde işe başlayan veya iş değiştirenlerin % 21,5'i "sanayi", % 37,1'i "hizmetler", % 22'si "inşaat" sektöründe, % 19,4'ü ise "tarım" sektöründe işe başlamıştır. Mevcut işsizlerin % 14,6 sını (428 bin kişi) bu dönemde işten ayrılanlar oluşturmaktadır. İthalat İhracat ve Dış Ticaret Açığı 2011 Şubat ayında ithalat %48,7 artmıştır. Türkiye İstatistik Kurumu ve Gümrük Müsteşarlığı işbirliği ile oluşturulan geçici dış ticaret verilerine göre; 2011 yılı Şubat ayında, 2010 yılının aynı ayına göre ihracat %22,2 artarak 10 109 milyon dolar, ithalat %48,7 artarak 17 516 milyon dolar olarak gerçekleşti. Aynı dönemde dış ticaret açığı 3 512 milyon dolardan, 7 407 milyon dolara ulaştı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre; 2011 yılı Şubat ayında, 2010 yılı Şubat ayına göre ihracat ve ithalatın değişim oranları, takvim etkisinden arındırılmamış serinin değişim oranlarıyla aynı oldu. 2010 Şubat ayında %70,2 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı, 2011 Şubat ayında %57,7 ye geriledi. 2010 Şubat ayında %48,3 olan Avrupa Birliği nin (AB) ihracattaki payı, 2011 Şubat ayında %48,7 ye çıktı. AB ye yapılan ihracat, 2010 yılının aynı ayına göre %23,3 artarak 4 928 milyon dolar olarak gerçekleşti. 2011 Şubat ayında en fazla ihracat yapılan ülke Almanya oldu. Bu ülkeye yapılan ihracat 2010 Şubat ayına göre %28,5 artarak 1 100 milyon dolar olurken, Almanya yı sırasıyla İtalya (636 milyon dolar), İngiltere (626 milyon dolar), Irak (527 milyon dolar) ve Fransa (500 milyon dolar) takip etti. İthalatta ise, Rusya Fedarasyonu ilk sırada yer aldı. Bu ülkeden yapılan ithalat %38,9 artarak 1 911 milyon dolar olarak gerçekleşti. Rusya Fedarasyonu nu sırasıyla Almanya (1 597 milyon dolar), Çin (1 479 milyon dolar) ve ABD (1 301 milyon dolar) izledi. 2011 Şubat ayında fasıllar düzeyinde en büyük ihracat kalemi, motorlu kara taşıtları ve aksam parçaları (1 238 milyon dolar) olurken; bu fasılı demir ve çelik (937 milyon dolar), kazanlar, makina ve cihazlar, aletler ve bunların aksamparçaları (844 milyon dolar), örme giyim eşyası ve aksesuarları (670 milyon dolar) ve elektrikli makina ve cihazlar, bunların aksam-parçaları (617 milyon dolar) izledi. TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 3
EKONOMİK RAPOR - MART 2011 Şubat ayında; en yüksek ithalatı olan fasıl mineral yakıtlar ve yağlar (3 741 milyon dolar) oldu. Bu fasılı; kazanlar, makina ve cihazlar, aletler ve bunların aksam-parçaları (1 716 milyon dolar), demir ve çelik (1 590 milyon dolar), motorlu kara taşıtları (1 266 milyon dolar) ve elektrikli makine ve cihazlar, bunların aksam-parçaları (1 239 milyon dolar) izledi. Grafik 1. Dış Ticaret Grafiği Milyon Dolar 20 000 18 000 16 000 14 000 12 000 10 000 8 000 6 000 4 000 2 000 2010-2011 Şubat Ayı Dış Ticareti 8 269 10 109 11 781 17 516 Milyon Dolar 2010-2011 Ocak -Şubat Dış Ticareti 40 000 34 417 32 000 23 472 24 000 19 667 16 105 16 000 8 000 2010 2011 2010 2011 İhracat İthalat 2010 2011 İhracat 2010 2011 İthalat Turizm Geliri ve Gideri 2010 yılı ilk üç döneminde yurtiçinde ikamet edenler, bir ve daha fazla gecelemeli 53 milyon 245 bin seyahat gerçekleştirmiştir. 2010 yılı ilk üç döneminde yurtiçinde ikamet edenlerin bir ve daha fazla geceleme kaydı ile yaptıkları toplam seyahat sayısı 53 milyon 245 bin dir. Seyahate çıkış amacı olarak birinci sırada % 65,4 ile Yakınları ziyaret, ikinci sırada % 20,3 ile Gezi, eğlence, tatil, üçüncü sırada ise % 7,6 ile Sağlık amacıyla yapılan seyahatler gelmektedir. 2010 yılında bir ve daha fazla geceleme kaydı ile seyahate çıkanlar, en fazla gecelemeyi 274 milyon 410 bin gece ile III. Dönemde yapmıştır. Bu dönemde ortalama geceleme sayısı 10,2 gece olup, seyahat başına yapılan ortalama harcama ise 222 TL dir. En az seyahat 88 milyon 940 bin geceleme ile I. Dönemde gerçekleştirilmiştir. Bu dönemde ortalama geceleme sayısı 6,9 ve ortalama harcama ise 179 TL dir. 2010 yılı ilk üç döneminde seyahate çıkanlar, 10 milyar 872 milyon 106 bin TL harcamışlardır. Seyahat edenler, seyahat harcamalarını kişisel veya paket tur harcamaları şeklinde yapmaktadır. Anket sonuçlarına göre, 2010 yılı ilk üç döneminde yurtiçi turizm harcamasının % 95 ini (10 milyar 331 milyon 957 bin TL) kişisel, % 5 ini (540 milyon 149 bin TL) ise paket tur harcamaları oluşturmaktadır. TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 4
Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) TÜFE de aylık değişim %0,42 olarak gerçekleşmiştir. EKONOMİK RAPOR - MART 2011 2011 yılı Mart ayında 2003 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Endeksi nde bir önceki aya göre %0,42, bir önceki yılın Aralık ayına göre %1,57, bir önceki yılın aynı ayına göre %3,99 ve on iki aylık ortalamalara göre %7,29 artış gerçekleşmiştir. Ana harcama grupları itibariyle bir ay önceye göre en yüksek artış %1,57 ile ulaştırma grubunda gerçekleşmiştir. Mart ayında endekste yer alan gruplardan çeşitli mal ve hizmetlerde %1,17, ev eşyasında %0,94, giyim ve ayakkabıda %0,77, eğlence ve kültürde %0,46, lokanta ve otellerde %0,43, konutta %0,38, haberleşmede %0,34, eğitimde %0,29, sağlıkta %0,15, alkollü içecekler ve tütünde %0,03 artış, gıda ve alkolsüz içeceklerde %-0,41 düşüş gerçekleşmiştir. Bir önceki yılın aynı ayına göre TÜFE de en yüksek artış %8,01 ile lokanta ve oteller grubunda gerçekleşmiştir. Çeşitli mal ve hizmetler (%7,86), ulaştırma (%6,91), ev eşyası (%6,11), giyim ve ayakkabı (%5,43), konut (%4,57), eğitim (%4,28) artışın yüksek olduğu diğer harcama gruplarıdır. Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) ÜFE de aylık değişim %1,22 olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı Mart ayında 2003 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Endeksi nde bir önceki aya göre %1,22, bir önceki yılın Aralık ayına göre %5,40, bir önceki yılın aynı ayına göre %10,08 ve on iki aylık ortalamalara göre %9,36 artış gerçekleşmiştir. Aylık değişim tarım sektöründe %0,68, sanayi sektöründe %1,34 olarak gerçekleşmiştir. Tarım sektörü endeksinde, bir önceki yılın Aralık ayına göre %5,84, bir önceki yılın aynı ayına göre %10,54 ve on iki aylık ortalamalara göre %18,00 artış gerçekleşmiştir. Sanayi sektörü endeksinde ise bir önceki yılın Aralık ayına göre %5,31, bir önceki yılın aynı ayına göre %9,98 ve on iki aylık ortalamalara göre %7,54 artış gerçekleşmiştir. ÜFE sonuçları sanayinin alt sektörleri bazında değerlendirildiğinde en yüksek aylık artış %15,06 ile metal cevheri alt sektöründe gerçekleşmiştir. Sanayinin üç sektöründen, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe %2,62, imalat sanayi sektöründe %1,48 artış, elektrik, gaz ve su sektöründe %-0,36 düşüş gerçekleşmiştir. Bir önceki aya göre endekslerin en fazla artış gösterdiği alt sektörler, metal cevheri (%15,06), kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı (%9,08), ham petrol ve doğalgaz çıkarımı (%6,88), kağıt ve kağıt ürünleri imalatı (%3,52), tekstil ürünleri imalatı (%2,94), deri ürünleri imalatı (%2,62), büro makineleri imalatı (%2,26), plastik ve kauçuk ürünleri imalatı (%2,15), kimyasal ürünlerin imalatı (%1,90) alt sektörleridir. Buna karşılık tıbbi, hassas ve optik aletler imalatı (%-1,02), giyim eşyası imalatı (%-0,89), mobilya imalatı (%-0,82), iletişim teçhizatı imalatı (%-0,57), elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı (%-0,45) bir ay önceye göre endekslerin en fazla gerilediği alt sektörler olmuştur. TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 5