ORTODONTİDE DİJİTAL ARŞİVLEME

T.C. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı ORTODONTİDE DİJİTAL ARŞİVLEME BİTİRME TEZİ Stj. Diş Hekimi Betül ÇOBAN Danışman Öğretim Üyesi : Prof. Dr. Servet DOĞAN İZMİR 2013

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 1.GİRİŞ VE AMAÇ 2.GENEL BİLGİLER...2 2.1.ORTODONTİDE ÜÇ BOYUTLU GÖRÜNTÜLEMENİN TARİHSEL GELİŞİMİ...2 2.2. ÜÇ BOYUTLU (3D) GÖRÜNTÜ ELDE ETME TEKNİKLERİ..4 2.3. DİJİTAL MODELLER.5 2.4.ORTHOCAD DİJİTAL ÇALIŞMA MODELLERİ...7 2.5.ORTODONTİK MODEL ANALİZ YÖNTEMLERİ..10 2.5.1.BOLTON ANALİZİ.10 2.5.2.ANTERİOR ORAN ANALİZİ 11 2.5.3.HAYS NANCE ANALİZİ 11 2.5.4.KORKHAUS ANALİZİ...15 3.MATERYAL VE METHOT...18 4. BULGULAR 21 5.TARTIŞMA..40 6.SONUÇ.45 7.ÖZET 46 8. KAYNAKLAR 48 9.ÖZGEÇMİŞ 52

ÖNSÖZ Ortodontide Dijital Arşivleme konulu bitirme tezimi hazırlarken tez çalışmamda benden yardımlarını esirgemeyen değerli hocalarım, Ege Üniversitesi Ortodonti Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Servet DOĞAN ve Prof. Dr. Serpil HAZAR a teşekkür ederim.ayrıca tezimi hazırlamamda bana yardımcı olan asistanlarım, Dt. İdil ÜNAL, Dt. Gözde Tuğçe ÇELENK ve Dt. Furkan DİNDAROĞLU na teşekkür etmek istiyorum. Eğitim ve öğretim hayatım boyunca desteklerini esirgemeyen aileme, özellikle kardeşim Stj. Dişhekimi Zülal ÇOBAN a teşekkürü bir borç bilirim. İZMİR-2013 Stj. Diş Hekimi Betül ÇOBAN

1.GİRİŞ VE AMAÇ Ortodontik malokluzyonun tanımlanması amacıyla alınan ortodontik modeller teşhis ve tedavi planlamasında, vaka sunumunda, tedavi sonuçlarının değerlendirilmesinde oldukça önemli yer tutmaktadır. Yapılacak olan tedavi planlamasında,diş çekimi kararının alınmasında model analizi sonuçları rol oynamaktadır(1). Ortodontik tedavinin tek ve en önemli aşaması güvenilir ve doğru ortodontik kayıtlara bağlıdır. Malokluzyonun tanısı ve tedavi planının oluşturulması için gerekli modeller,fotoğraflar,panoramik radyografiler,lateral sefalometrik radyografiler ve klinik muayene gerekli önemli bilgileri sağlamaktadır(2).dijital görüntüleme alanındaki gelişmelerin sonucu olarak, günümüzde komputerize radyografik görüntüler dental kliniklerde kullanılmaya başlanmıştır.ancak bu görüntüler,görüntü işleme programları kullanılarak kişisel bilgisayarlarda bile değiştirilebilmektedirler.bu nedenle dijital verilerin orijinalliğinin sağlanması için bilgisayar programlarına çeşitli koruyucu yöntemler eklenmeye başlanmıştır(3). Ortodontik tedavilerde teşhis ve tedavi planlaması,büyük ölçüde teknolojik ve mekanik yardımcı araçlara bağlı olmuştur(4).han ve ark. Class II malokluzyona sahip 57 ortodonti hastası üzerinde yaptıkları çalışmalarında vakaların birçoğunda (% 55) alınacak olan tedavi kararında ortodontik modellerin tek başına yeterli bilgiyi verdiklerini bildirmişlerdir(5). Hastalarımızın dişsel kayıtlarını toplamak,saklamak ve paylaşmak için kullandığımız yöntemler hızla dijital hale gelmektedir(6). İlk olarak Yen tarafından model analizleri digitize ortamda yapılmıştır(7). Bu çalışmanın amacı dijital modeller üzerinde yapılan model analizleri ile alçı modeller üzerinde yapılan model analizlerini karşılaştırarak ölçümlerin güvenirliliklerinin araştırılmasıdır.

2.GENEL BİLGİLER 2.1.ORTODONTİDE ÜÇ BOYUTLU GÖRÜNTÜLEMENİN TARİHSEL GELİŞİMİ Ondokuzuncu yüzyılın sonlarına kadar kafatasının üç boyutlu ölçümü, anatomistler ve antropolojistler tarafından, günümüzde de bilinen pek çok iskeletsel nokta ve düzlemler kullanılarak, kuru kafatasları üzerinde yapılmaktaydı(8). Roentgen tarafından 1895 yılında X-ışınlarının bulunması tıp ve dişhekimliğinde bir devrim yaratmıştır. Yaklaşık 36 yıl sonra Broadbent tarafından röntgenografik sefalometri olarak bilinen geleneksel sefalometri, dental uygulamalara kazandırılmış ve pek fazla değişmeden günümüze kadar kullanılagelmiştir(9).kraniostat adını verdiği sefalostatın tanıtımı ile Broadbent, kraniofasiyal iskeletin distorsiyona uğramadan tanımlanabilmesi için lateral ve posteroanterior sefalometrik filmlerin koordinasyonunun sağlanması gerektiğini vurgulamıştır.birbirlerine 90 derecelik açı ile yerleştirilen lateral ve posteroanterior filmlerin eş zamanlı alınması ile distorsiyon ve magnifikasyonun eşit olacağı ve sefalometrik noktaların kalibrasyona gerek olmadan çakıştırılabileceği düşünülerek üç boyutlu sefalometrinin ilk adımı atılmıştır.kraniofasiyal morfolojinin değerlendirilmesi her zaman üç boyutlu yaklaşıma ihtiyaç duymasına rağmen, 1970 li yıllara kadar mevcut teknikler (biplanar sefalometri, koplanar stereosefalometri, multiplanar sefalometri, stereofotogrametri), yalnızca iki boyutlu radyograf ve fotoğraflardan elde edilen verilerin kullanılabilmesi ile sınırlı kalmıştır(8,10,11).iki boyutlu görüntülerin geometrik, rotasyonel ve baş pozisyonu kaynaklı hataları nedeniyle anatomik yapı tam anlamıyla tasvir edilememekte, bazı yapılar görülememekte ve görüntünün kalibre edilmesi önemli bir sorun teşkil etmektedir(12,13). 2

1972 yılında tanıtılan, fakat ilk başta çok yüksek radyasyon, aşırı maliyet, kesit kalınlığının fazla olması yüzünden görüntü kalitesinin düşüklüğü gibi nedenlerle rutin ortodontik teşhiste kullanılması uygun olmayan bilgisayarlı tomografik tarayıcılar (CT); teknolojiye paralel olarak görülen gelişim sonucunda, 1980 li yıllarda, öncelikle kraniofasiyal deformitelerin üç boyutlu görüntülemeleri olmak üzere değişik araştırmalarda sıklıkla kullanılmaya başlanmıştır(8,14). 1970 ve 1980 li yıllarda, Baumrind, üç boyutlu anatomik noktaların tayini için yapılan görüntüleme araştırmalarına ve üç boyutlu fasiyal formun daha iyi anlaşılmasına öncülük etmiştir(13). İngiltere de Moss, yüzün ve diğer vücut parçalarının bilgisayalı tomografi ve lazer tarayıcı yardımıyla, üç boyutlu olarak rekonstruksiyonu konusunda çok kapsamlı ve önemli çalışmalara imza atmıştır(15). Amerika da Grayson ve ark. anatomik olarak gerçeğe uygun üç boyutlu analizin temellerinin oluşturulmasına yardımcı olmuşlardır. Ortodontik tanı ve tedavide rutin olarak kullanılan diş modelleri, uzun yıllar boyunca tek gerçek üç boyutlu inceleme aracı olarak karşımıza çıkmaktadır(10,16). Özellikle son 20 yılda görüntüleme ve bilgisayar teknolojisinde meydana gelen muazzam gelişmeye paralel olarak günümüzde, görüntü elde etmede kullanılan değişik tarama teknikleri (lazer tarayıcılar, yapısal ışık tarayıcılar, kesit tarayıcılar, bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans görüntüleme, ultrason) ile elde edilen görüntüleri birleştirme ve işlemede kullanılan kapsamlı bilgisayar yazılımları sayesinde, 1900 lü yılların başlarında ortodontik görüntülemenin yalnızca lateral fotoğraflar üzerine diş modellerinin doğru bir şekilde oturtulması ideali ile karşılaştırıldığında, akıl almaz noktalara ulaşılmıştır(4). 3

2.2. ÜÇ BOYUTLU (3D) GÖRÜNTÜ ELDE ETME TEKNİKLERİ Kompüterize yüzey taraması çeşitli şekillerde olmaktadır. Bunların en çok kullanılanları(17); A. Stereo analiz (Stereo Analysis) B. Gölgelendirme ile şekilleme (Shape from shading)(sfs) C. Fotometrik stereo (Photometric Stereo) D. Yapısal aydınlatma (Structural Lighting) A. Stereo Analiz Anlaşılması en kolay metottur. İnsan gözünün algılama prensibi olan stereopsis baz alınarak meydana getirilen bu sistem, üç boyutlu görme denilen insanın iki gözüyle cismin farklı kısımlarını farklı yerlerde görerek görüntü derinliği oluşturması mantığı üzerine kurulmuştur. Buna paralaks adı verilir. Bu yaklaşım diş hekimliğinde gömülü dişlerin pozisyonlarının tesbiti için kullanılan Clark Kuralı veya benzeri radyografi tekniklerinin de temelini oluşturmaktadır. Farklı açılı 2 kamera yardımı ile 3 boyutlu (3D) görüntü oluşturulmaktadır(18). B. Gölgelendirme ile Şekilleme Üç boyutlu algılama yapabilmek için insan beyni, stereopsis yöntemi dışında gölgelendirme ile şekilleme yöntemini de kullanır. Çevredeki nesnelerden gözümüze ulaşan ışık değişik yoğunluktadır. Bu yoğunluk ışık kaynağının şiddetine, objenin aklık derecesine yani albedosuna ve objenin eğimine bağlıdır. Gerçek şu ki bu yöntem objelerin albedosundan ve renginden etkilenmektedir(18). C. Fotometrik Stereo Gölgelendirme ile şekillemenin bir varyasyonu olan bu yöntem stereo analizinin tam zıttı bir prensibe dayanır. Bir ışık kaynağı ve 2 kamera kullanmak yerine, 1 kamera ve 2 ışık kaynağı kullanır. Kamera sabittir ve bilgisayar değişik parlaklıktaki 4

görüntüleri birleştirerek üç boyutlu görüntü elde etmektedir. Albedo ve renk farklarından bağımsız olarak görüntüleme yapmaktadır(18). D. Yapısal Aydınlatma Bu yöntemde objenin üzerine ya noktasal bir ışık hüzmesi ya da bir ışık çizgisi düşürülerek tarama yapılır ki bu ışık kaynağı genellikle lazerdir. Kamera sabittir ve ya lazer obje etrafında dönmektedir ya da obje bir platformda dönerken lazer ışığı gönderilmektedir. Dijital model oluşturan firmalar genellikle bu tekniği kullanmaktadırlar(18). 2.3.DİJİTAL MODELLER Bir maloklüzyonun teşhisi ve ortodontik tedavi planının yapılmasında çalışma modelleri, fotoğraflar, radyografiler ve klinik muayene gerekli bilgiyi sağlamaktadır. Çalışma modelleri oklüzyonun üç boyutlu görüntüsünü sağlarken klinisyene maloklüzyonu daha detaylı inceleme olanağı sunar. Şekil 1:Dijital model Modeller üzerinde yapılan ark boyu ölçümleri ise maloklüzyonun analizinde rutin ve gerekli bir basamaktır.ilerleyen teknoloji ile birlikte, alçı modellerin yerine kullanılmak üzere model elde etmek için çeşitli yöntemler ileri sürülmüştür.rutin klinik kayıdın bir parçası olan elektronik medikal ya da elektronik ortodontik kayıt- 5

tan elde edilen bilgi, klinik tedaviler veya akademik araştırmalar için bilgi toplanmasına olanak sağlamaktadır.bilgisayar tabanlı kayıt tutma işlemi birçok ortodonti kliniğinde rutin bir uygulamadır (18). Bilgisayar vasıtasıyla tutulan bu kayıtlar kayıt saklamak için gerekli fiziksel alan ihtiyacını ortadan kaldırmaktadırlar(19).artık bilgisayar tabanlı ortodontik modeller elde etmek de mümkündür ve bu modeller son fiziksel kayıt türü olan alçı modellerin yerini alma potansiyeline sahiptirler(19). Dijital model(şekil 1) elde etmek için gerekli 2 temel unsur vardır; internet bağlantısına sahip bir bilgisayar ve modelleri indirmek, görüntülemek ve analizlerini yapmak için gerekli bir yazılım.internet bağlantısı DSL, kablo veya dial-up olabilir. DSL ve kablo internet dijital modelleri oluşturan firmadan gelecek elektronik bilgilerin indirilmesini hızlandırır.ülkemizde şu an için bu servisi veren tek firma mevcuttur. Daha önce bahsedilen yazılımı indirmek için firmanın web sitesini ziyaret ederek kayıt oluşturmak, daha sonra e-posta adresinize gelecek kullanıcı adınız ve şifreniz ile siteye tekrar giriş yaparak ilgili alandan yazılımı indirmeniz gerekmektedir.dijital bir model elde etmek için ise hasta açısından değişik hiç bir uygulama bulunmamaktadır.rutin kullanılan aljinat ölçü maddesi ile ölçü alınmaktadır. Bu ölçüleri alçı dökülmesi için laboratuvara yollamak yerine firma tarafından size gönderilen kilitli özel ambalajlarla firmaya kargolamak gerekmektedir. Ülkemizde kargo firmaları, ülke içi gönderileri genellikle 24 saat içinde teslim etmektedirler.firma ölçülere alçı döktükten sonra, modeller yüksek hassasiyete sahip üç boyutlu lazer tarama işleminden geçmektedir.bu işlem sırasında modellere zarar verilmemektedir.ortalama 4 gün içinde dijital model kullanılmaya hazır olacak şekilde kullanıcının hesabına yüklenmektedir(18). 6

Dijital ortodontik modellerin avantajları şöyle özetlenebilir(20,21); Muhafaza: Bilgiler, günün her anında ulaşılabilecek şekilde ofiste yer işgal etmeden saklanabilmektedirler. Erişim kolaylığı ve çoklu erişim: Dosyalara internet yolu ile hem kolaylıkla erişilebilmekte hem de farklı ortamlardan ulaşılabilmektedir. Yedekleme: Bilgilerin ayrı data depolarına aktarılmasıyla yapılan yedeklemeler ofis bilgisayarında oluşabilecek herhangi bir sorunda bilgi kaybını önlemektedir. İletişim: 3 boyutlu modeller basılabilir, fakslanabilir ve elektronik posta olarak yollanabilir. Böylelikle disiplinler arası tedavi planlamasına olanak tanımaktadırlar. Kolaylık: Alçı modeller için kullanılan konvansiyonel ölçü metodları ve ısırma kaydı, dijital model oluşturmak için yeterlidir. Tanı ve planlama: Firmaların sağladığı ücretsiz yazılımlar ile çekim, seviyeleme, setup vb. gibi simülasyonlar yapılarak tedavi öngörüsü yapılabilmektedir. Artan verimlilik: Dijital modeller ve bilgisayar yazılımları ile tanı, tedavi planı ve hasta eğitimi işlemleri süreleri kısaltılarak hekimin verimliliği artmaktadır. Tasarruf: Dijital modeller, alçı modeller için gerekli saklama maliyetlerinin önüne geçerek, ofis çalışanlarının alçı model elde edilmesi ve saklanması için harcadıkları zamandan kazanarak tasarruf sağlamaktadırlar. 2.4.ORTHOCAD DİJİTAL ÇALIŞMA MODELLERİ OrthoCAD yazılımı ortodontiste 3 boyutlu dijital model setleri sunarak ki bunlar sahip oldukları her alanda ya da bölümde kabul edilebilir bir doğruluk payı ile manipüle edilebilme gücündedirler.2004 yılında Joffe, OrthoCAD tarafından bilgisayar tabanlı çalışma modellerinin yapım sürecinin altını çizmiştir.orthocad dijital bir model üretmek için bilgisayar destekli dizaynı kullanmaktadır(cad).ortodontist 7

daha sonrasında bu modellere erişebilir ve yazılım ile hekimlere modelleri manipüle etme olanağı tanımaktadır(22). Şekil 2:OrthoCad dijital model Dijital ve OrthoCAD modeli(şekil 2) elde etmek için öncelikli olarak yüksek kaliteli ölçü üretimi ve isabetli bit kayıtları için genellikle geri dönüştürülebilir hidrokolloid materyaller kullanılır fakat ölçüler herhangi bir dental ölçü materyalinden de oluşabilmektedir.örnek olarak polivinil silikon ve polieter materyaller kullanılabilir.kliniğin hedefi mümkün olan en fazla isabetlilik ve boyutsal stabilite ile oluşan ölçüler elde etmektir.işlem yapıldıktan sonra klinisyen Alginat ölçü maddelerini steril etmeli ve her birini teker teker kağıt havlulara sarıp sonrasında ağzı kapalı plastik kutulara nemi korumak amacıyla koymaktadır.nemli ortam boyutsal stabilitenin mümkün olduğunca uzun süre korunmasına yardım etmektedir(22). 8

Bir kez indirildikten sonra, kullanıcılar dijital ölçümleri rahatlıkla saklayabilir, elde edebilir, teşhis ve tedavi planı yapabilir ve son olarak elektronik olarak iletilebilmektedir.kullanıcılar modellere gerekli kullanıcı bilgileri ile belirlenmiş depolanan dosyalara, ağ halinde bağlı olan bir bilgisayar ile her yerden ulaşabilir. Ortho- CAD destekli bir yazılım ile kullanıcı gerekli manipülasyonları yapabilmektedir. Sunulan özelliklerden tut-çek aracı özellikle dijital modelde her şekildeki manipülasyonu sağlamaktadır(22). Şekil 3:Orthomodel Bir teşhis aracı detaylandırılmış overbite ve overjet ölçümlerinin otomatik depolanmasını sağlamaktadır. Yazılım Moyers ve Tanaka-Johnston öngörülerini, Bolton analizini, ark genişliği ile dişlerin meziodistal boyutlarına ait verileri kullanarak otomatik olarak sunmaktadır. Yazılım ayrıca American Board of Orthodontist in indeksini içermektedir ve herhangi istenilen bir noktada tersçevirim ve dikey bölümleme sunmaktadır. Buna ek olarak yazılım özellikleri teşhis ve tedavi notlarının depolanması, vaka hazırlıkları, ölçümlerin çıktıları ve hastaya ya da sağlık personeline ait herhangi çıktısı alınabilen analizlerin email aktarımını ve kapasitelerini göster- 9

mektedir. Kullanıcılar dosyanın tamamını bile elektronik olarak OrthoCAD kullanıcı arabirimine sahip herhangi bir bilgisayara gönderebilmektedir(22). Belkide dijital modellerin en önemli faydası, modellerin saklanabilirliği, ölçümlerden veri alma kolaylığı ve bilgilerin paylaşılabilir olmasıdır. OrthoCAD, Windows ve Macintosh işletim sistemleri ile uyumludur ve tam olarak birçok ortodontik yönetimi ve görüntüleme yazılım paketleri ile bütünleşmiş edilebilmektedir(22). 2.5.ORTODONTİK MODEL ANALİZ YÖNTEMLERİ Ortodontik model üzerinde uygulanan analizleri şöyle sıralayabiliriz(23): *Bolton Analizi *Anterior Oran Analizi *Hays Nance Analizi *Korkhous Analizi 2.5.1.BOLTON ANALİZİ Bolton analizi ile üst ve alt çene kavislerindeki dişlerin mesio distal boyutlarının birbirleri ile uyumlu olup olmadığı araştırılmaktadır.maksiller ve mandibuler 12 dişin mesiodistal çapları tek tek iki ucu sivri pergel ile ölçülerek,alt ve üst diş dizilerinin toplam uzunluğu bulunur.mandibuler 12 dişin mesiodistal çapları toplamı,maksiler 12 dişin mesiodistal çapları toplamı ile oranlanır ortaya çıkan sonuç 100 ile çarpılır.bulunan sonuç 91,3 olmalıdır.bizim hesapladığımız değer 91,3 den fazla ise alt diş dizisinde, az ise üst diş dizisinde materyal fazlası vardır. Materyal fazlalığının hangi dizide yer aldığını teşhis ettikten sonra bu fazlalığın ne kadar olduğunu saptayabilmemiz için Bolton un ideal değerler tablosuna bakı- 10

lır.alt dizide materyal fazlası bulunan bir vakada,üst dizi için hesapladığımız uzunluk değerinin karşısında verilen alt diziye ait değeri tablodan kolayca bulmamız mümkündür.daha sonra hesapladığımız değer ile tablodaki değer arasındaki fark bize materyal fazlalığını verecektir(23,24). 2.5.2.ANTERİOR ORAN ANALİZİ Bolton,12 diş için yapılan işlemi,6 ön diş için uygulamış ve 77,2 ortalama değerini bulmuştur.amaç;oransızlığın anteriordan mı yoksa posteriordan mı kaynaklandığının bulunmasıdır.maksiller ve mandibuler kaninler dahil kaninler arasındaki 6 dişin mesio-distal çapları toplanır.mandibuler 6 dişin boyut toplamı,maksiler 6 dişin boyut toplamına oranlanır ve 100 ile çarpılır.bulunan sonu. 77,2 olmalıdır. Elde edilen değer 77,2 den büyük çıktı ise fazlalık mandibuler 6 dişlere aittir.eğer 77,2 den az çıkmış ise fazlalık maksiler 6 dişe aittir.ön dişler için ideal değerler tablosuna bakılarak bu fazlalıklar hesaplanır(23,24). 2.5.3.HAYS NANCE ANALİZİ Dişlerin mesio-distal genişlikleri ile alveol kavislerin uzunluklarının karşılaştırılması için uygulanmaktadır(23). -Sürekli Diş Kavsinde Hays-Nance Analizi *Mevcut Diş Kavsi Uzunluğu:Düzensizlik gösteren diş kavsinin var olan uzunluğudur.kesici dişler için bir yarım çeneye ait orta kesicinin mezyalinden yan kesicinin distaline kadar ölçülür.kanin dişler için lateralin distalinden birinci premoların mesialine kadar,premolarlar için birinci premoların mesailinden ikinci premoların distaline kadar ölçüm yapılır.diğer yarım çenede de aynı işlem uygulanır.elde edilen bu değerlerin toplamı mevcut diş kavsi uzunluğunu vermektedir. 11

Bu uzunluk mesing teli ile de ölçülebilir.yumuşak mesing telinden diş kavsinin sagital ve transversal boyutuna uygun bir ark bükülür.bu ark tamamen düz ve simetrik bükülecektir.ark teli,bir taraftaki birinci büyük azının kontakt noktasından premolarların kontakt noktalarını takip ederek kaninlerin tüberkül tepelerinden ve en normal konumdaki kesici dişin kesici kenarını takip ederek diğer taraftaki birinci büyük azının kontakt noktasında sona erer.sonra bu mesing teli düzleştirilerek milimetrik kâğıt üzerine yerleştirilerek boyu ölçülür(23). *Gerekli Diş Kavsi Uzunluğu Dişlerin düzgün olarak yerleşebilmeleri için gerekli olan ark uzunluğudur.tek tek premolarların, kanin ve kesici dişlerin mesio-distal çapları,iki ucu sivri pergelle ölçülmektedir.bu dişlerin mesio-distal çapları toplamı,bize gerekli diş kavsi uzunluğunu verir(23). -Karışık Dişlenme Döneminde Hays-Nance Analizi *Mevcut Diş Kavsi Uzunluğu:Sürekli diş kavsinde anlatıldığı gibi yapılır.karışık dişlenme döneminde bu uzunluğun içine Leeway uzunluğu dahildir.leeway yer rezervleri ortalama olarak toplam alt çenede 3.4mm,üst çenede 1,8mm.dir.Leeway uzunluğu sağ ve sol tarafta alt çenede 1,7mm, üst çenede 0,9mm.dir. Leeway uzunluğunun mevcut diş kavsi uzunluğundan çıkarılması gerekmektedir.eğer analizi yapılan çenede süt ikinci molarlar düşmüş yer rezervleri kullanılmış demektir.bu durumda Leeway yer rezervini mevcut diş kavsinden çıkarmaya gerek yoktur(23). 12

*Gerekli Diş Kavsi Uzunluğu:Üç aşamada hesaplanmaktadır(23): 1.aşama:Kesici dişlerin mesio-distal çaplarının hesaplanması;tek tek kesici dişlerin mesio-distal çapları ölçülerek toplanır. 2.aşama:Kanin ve premolarların mesio-distal genişliklerinin hesaplanması;karışık dişlenme döneminde bu dişler daha indifa etmedikleri için bu dişlerin mesio-distal çaplarını indifadan önce belirlemek için çeşitli metotlar vardır(23). -Röntgen metodu:bu yöntem için standardize edilmiş bir ağız içi röntgen tekniği şarttır.bu standardizasyon en iyi uzun röntgen tüpü ile yapılmaktadır.çünkü bu teknik ile kanin ve premolarların görüntüsü yalnız 0,2mm daha büyüktür.röntgen üzerinde premolar ve kaninlerin mesio-distal çaplarını ölçmek için,kaninler bölgesinden ayrı,premolarlar bölgesinden ayrı röntgen almak gerekmektedir.röntgende boyutları ölçülen simetrik dişlerin her ikisinde de rotasyon varsa bu teknik kullanılmamalıdır(23). -Alt kesici tutarına göre kanin ve premolarların mesio-distal çaplarının hesaplanması:çeşitli yazarlar alt kesici tutarı(alt dört kesici dişin mesio-distal boyutları toplamı)ile kanin ve premolar dişlerin mesio-distal genişlikleri arasında ilişkiler araştırmışlardır.bu ilişkilerde üst kesici tutarının alınmamasının nedeni üst yan kesici dişlerin şekillerinin çok değişiklik göstermesi(örneğin cüce dişler) veya konjenital olarak eksik olmalarıdır(23). Moyers,bu konuda hem alt hem de üst çeneyi ilgilendiren,kapsamı çok daha geniş tablolar vermiştir.moyers in tablolarında en üst yatay sütunda verilen alt kesici tutarına göre olması gereken kanin ve iki premoların mesio-distal çapları toplamı,çeşitli olasılıklara göre alt ve üst çene için ayrı iki tablo halinde verilmiş- 13

tir.moyers tablolarında sol baştaki dikey sütunda görülen yüzdeler,olasılıkları göstermektedir(tablo 1 ve Tablo 2)(23). 19.5 20.0 20.5 21.0 21.5 22.0 22.5 23.0 23.5 24 24.5 25 %95 21.1 21.4 21.7 22.0 22.3 22.6 22.9 23.2 23.5 23.8 24.1 24.4 %85 20.5 20.8 21.1 21.4 21.7 22.0 22.3 22.6 22.9 23.2 23.5 23.8 %75 20.1 20.4 20.7 21.0 21.3 21.6 21.9 22.2 22.5 22.8 23.1 23.4 %65 19.8 20.1 20.4 20.7 21.0 21.3 21.6 21.9 22.2 22.5 22.8 23.1 %50 19.4 19.7 20.0 20.3 20.6 20.9 21.2 21.5 21.8 22.1 22.4 22.7 %35 19.0 19.3 19.6 19.9 20.2 20.5 20.8 21.1 21.4 21.7 22.0 22.3 %25 18.7 19.0 19.3 19.6 19.9 20.2 20.5 20.8 21.1 21.4 21.7 22.0 %15 18.4 18.7 19.0 19.3 19.6 19.8 20.1 20.4 20.7 21.0 21.3 21.6 %5 17.7 18.0 18.3 18.6 18.9 19.2 19.5 19.8 20.1 20.4 20.7 21.0 Tablo 1:Alt Çene İçin Moyers Tablosu 19.5 20.0 20.5 21.0 21.5 22.0 22.5 23 23.5 24 24.5 25 %95 21.6 21.8 22.1 22.4 22.7 22.9 23.2 23.5 23.8 24.0 24.3 24.6 %85 21.0 21.3 21.5 21.8 22.1 22.4 22.6 22.9 23.2 23.5 23.7 24.0 %75 20.6 20.9 21.2 21.5 21.8 22.0 22.3 22.6 22.9 23.1 23.4 23.7 %65 20.4 20.6 20.9 21.2 21.5 21.8 22.0 22.3 22.6 22.8 23.1 23.4 %50 20.0 20.3 20.6 20.8 21.1 21.4 21.7 21.9 22.2 22.5 22.8 23.0 %35 19.6 19.9 20.2 20.5 20.8 21.0 21.3 21.6 21.9 22.1 22.4 22.7 %25 19.4 19.7 19.9 20.2 20.5 20.8 21.0 21.3 21.6 21.9 22.1 22.4 %15 19.0 19.3 19.6 19.9 20.2 20.4 20.7 21.0 21.5 21.5 21.8 22.1 %5 18.5 18.8 19.0 19.3 19.6 19.9 20.1 20.4 20.7 21.0 21.2 21.5 Tablo 2:Üst Çene İçin Moyers Tablosu -Model ve ağız içi röntgenlerinden orantı ile sürmemiş dişin mesio-distal genişliğinin hesaplanması:sürecek olan sürekli diş boyutları;okluzyonda yer almış kendine en yakın sürekli diş boyutunun model ve ağız içi röntgenlerindeki mesiodistal boyutlarını ölçmek suretiyle bulunmaktadır(23). 14

Hays-nance analizinde Son Safha:Mevcut diş kavsi uzunluğumdan gerekli diş kavsi uzunluğu çıkarılarak hesaplanır ve bir sonuca varılmaktadır.farkın negatif oluşu yer darlığını yani çapraşıklığı,pozitif olması ise yer fazlalığını yani diestema varlığını göstermektedir(23). 2.5.4.KORKHAUS ANALİZİ Anomalileri sagital,transversal, vertikal yönde incelemek için yapılan model analizidir.bu analizde ilk basamak kesici tutarı nın hesaplanmasıdır.her iki santral ve lateral dişlerin mesio-distal çapları ölçülür,elde edilen metrik değerler toplanır ve böylece kesici tutarı bulunmuş olur.üst kesicilerin toplam mesio-distal genişlikleri ile alveol kavislerinin sagital ve transversal boyutları arasında belirli bir ilişkinin bulunduğu saptanmış ve bu ilişkiler bir tablo halinde verilmiştir(kokhaus Tablosu).Korkhaus tablosunda kesici tutarına göre ön uzunluk,ön genişlik ve arka genişlik değerleri vardır.bu değerler normal bir çene yapısının ölçümleridir.hastanın kesici tutarına göre Korkhaus tablosundan ön uzunluk,ön genişlik,arka genişlik değerleri okunur,hastanın modellerinden ölçülen mevcut değerler ile karşılaştırılmaktadır.böylece anomalinin konumu ve derecesi saptanmaktadır(23). Korkhaus Analizi: -Üst kesicilerden birisinin hacim anomalisinde -süt dişli çenelerde -çift taraflı diş eksikliğinde uygulanmamaktadır.tek taraflı diş eksikliğinde var olan dişin mesio-distal çapı ölçülerek iki ile çarpılır ve kesici tutarı bu şekilde bulunmaktadır. 15

Transversal yöndeki anomalilerin incelenmesi:transversal yöndeki ölçümleri yaparken üst ve alt çenede röpar noktaları alınmaktadır.bu noktalar üst çenede birinci premolarların sulkuslarının en derin noktası ve birinci büyük azı dişlerinin mesiobukkal-distobukkal-mesiopalatinal tüberküllerinin birleştiği noktadır(22).alt çenede birinci premolar ile ikinci premoların kontak noktası ve birinci büyük azı dişlerinin mediobukkal tüberkülünün tepe noktasıdır.birinci premolarlar arası genişlik ön genişlik,ikinci premolarlar arası genişlik ise arka genişliktir(şekil 4 ve Şekil 5).Dijital ortamda gerçekleştirilen ön genişlik ve arka genişlik Şekil 6 da gösterilmektedir. Şekil 4:Üst çene için ön genişlik,arka genişlik ve ön uzunluk Şekil 5:Alt çene için ön genişlik,arka genişlik 16

Ön ve arka genişlik ile ön uzunluk üzerinde birbirine dik iki eksen çizili 10x10cm. boyutlarında cam levha yardımı ile ölçülür.ön ve arka genişlik için ;modelin orta çizgisi ile camın dikey çizgisi,sağ ve sol yarım çenedeki röper noktaları ile camın yatay çizgisi çakıştırılarak,bu yatay çizgi üzerinde röper noktaları arasındaki mesafe ölçülür.ölçülen bu değerler,tablodaki ölçümlerden fazla ise (+),az ise (-) olarak belirtilir.(+)değer çenelerin normalden geniş,(-)değerler çenelerin normalden dar olduğunu göstermektedir.modelde sağ ve sol yarım çeneler simetrik değil ise ölçümler her bir yarım çene için ayrı ayrı yapılmaktadır.bu ölçümler olması gereken değerin yarısı ile karşılaştırılmaktadır(23). Şekil 6:Üst çene modelinde dijital olarak ölçülen ön genişlik ve arka genişlik Sagital yöndeki anomalilerin incelenmesi:ön uzunluk(şekil 7) modelin orta çizgi üzerinde,kesici dişlerin kontak noktasından (veya orta çizgi üzerindeki en ileri kesici dişten ) ön genişliğe olan dik uzaklıktır.modelin orta çizgisi ile cam levhanın orta çizgisi ve modelin ön genişliği ile camın yatay çizgisi çakıştırılarak,cam levhanın dikey çizgisi üzerinde ölçülür.bu değer (+) ise kesici diş için protrüzyon,(-) ise retrüzyon düşünülür.alt çene için olması gereken ön uzunluk overjet ilişkisi nedeniy- 17

le üst çenedeki değerden 2mm. daha azdır.modelden alt çene için ön uzunluk ölçülerek,bu değer ile karşılaştırılır.(+) değer protrüzyonu,(-) değer retrüzyonu gösterir(23). Şekil 7:Alt çenede ön uzunluk ön genişlik ve arka genişlik Vertikal yöndeki anomalilerin incelenmesi:dişlerin okluzal düzleme göre uzaması ve gömülmesi değerlendirilir. 3.MATERYAL VE METHOT Araştırmanın materyalini Ege Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı arşivinde bulunan 40 hastanın tedavi öncesi modelleri oluşturmaktadır.üç boyutlu görüntüleme aracılığıyla ölçüm yapabilmek için dijital ortama firma aracılığı (OrthoModel Ltd. Şti, İstanbul) ile taşınmış aynı 40 hastaya ait modeller tercih edilmiştir. Alçı modeller ve dijital modeller üzerinde tüm dişlerin boyutları tek tek ölçülerek Bolton ve Hays-Nance Analizi yapılmıştır. Bolton un anterior ve toplam oranları her bir hasta için belirlenmiştir.mevcut ve gerekli ark boyutları belirlenerek Hays- Nance Analizine göre dişler ve çene kavisleri arasındaki ilişki saptanmıştır.alçı 18

model(şekil 9) üzerinde iki ucu sivri pergel ve cetvel(şekil 8) kullanılarak dişlerin en geniş mezyodistal genişlikleri ölçülmüştür.alçı model üzerinde mevcut ark boyu pergel ve cetvel kullanılarak hesaplanmıştır. Şekil 8:Alçı model ölçümünde kullanılan cetvel ve pergel. Şekil 9:Geleneksel alçı modeller 19

Şekil 10:Dijital modeller üzerinde yapılan ölçümler(orthomodel) Dijital modellerde çenelere ait okluzal görüntüler üzerinde yazılım kullanılarak dişlerin en geniş mezyodistal boyutları belirlenmiştir(şekil 10).Mevcut ark boyu diş kavsi üzerinde üç nokta işaretlenerek yazılım aracılığıyla ark oluşturulmak suretiyle ölçülmüştür(şekil 11). Şekil 11:Maxillada mevcut ark boyunun Orthomodel ile ölçümü 20

Tüm ölçümler aynı araştırıcı tarafından yapılmıştır.spss 11,0 programında veriler eşleştirilmiş t-testi ile değerlendirilmiştir(şekil 12).Yöntem hatasını değerlendirmek amacıyla 40 model üzerinde ölçümler ikinci defa aynı araştırıcı tarafından tekrarlanarak eşleştirilmiş t-testi ile ölçümlerin güvenirliliği değerlendirilmiştir.ölçümler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuş olsa da klinik olarak öneme sahip olmadıkları belirtilmiştir. Şekil 12:SPSS programı ile veri analizi 4. BULGULAR Tablo3,tablo 4,tablo 5, tablo 6, tablo7, tablo 8,tablo 9,tablo 10, tablo 11,tablo 12,tablo 13 ve tablo 14 te 40 hastaya ait alçı ve dijital modellerde yapılan 1. ve 2. ölçümlere ait değerler milimetre cinsinden verilmiştir.tablo 15 te alçı ve dijital modellere ait 1. ve 2. ölçüm verileri ile hesaplanan Toplam Bolton ve Anterior Bolton Analizlerinin sonuçlarının değerleri yüzdelik olarak verilmiştir.tablo 16 da ise alçı ve dijital modellere ait 1. ve 2. ölçümlerinden elde edilen verilere bağlı olarak hesaplanmış Hays-Nance Analizi değerleri gösterilmektedir. 21

11 alçı 1 11 alçı2 11 dijital1 11 dijital2 12 alçı 1 12 alçı 2 12 dijital1 12 dijital2 H-1 9 9 8,84 8,91 7,5 7 7,46 6,69 H-2 9 9 8,59 8,28 7 7,5 6,77 7,05 H-3 9 9 8,68 8,64 7 7 6,67 7,01 H-4 8,5 8 7,87 7,94 6,5 7 5,68 6,06 H-5 10 10 9,52 9,57 8 8 7,87 7,39 H-6 8 8,5 8,05 8,69 6,5 6 6,34 6,1 H-7 10 10 9,35 10,01 7 7,5 7,06 7,4 H-8 9 8,5 8,03 8,2 7 7 6,75 6,76 H-9 9 9 8,7 8,48 7 7 6,82 6,65 H-10 8,5 8 8,25 7,94 6,5 7 6,27 6,37 H-11 8,5 9 8,37 7 7 6,74 6,35 H-12 9 9 8,47 8,45 7 7 7,79 7,13 H-13 10 10 9,68 9,85 7,5 8 7,32 7,68 H-14 10 10 9,41 9,85 7 7,5 6,64 7,19 H-15 8,5 8,5 8,04 8,24 6,5 6,5 6,53 6,19 H-16 9,5 10 9,29 9,26 7,5 7 7,17 7,38 H-17 9 9 8,24 8,11 7 7 6,68 6,98 H-18 9 8 7,72 7,81 7 7,5 7,02 7,13 H-19 9,5 9 9,02 9,03 7 7,5 6,85 6,87 H-20 8,5 9 8,27 8,49 6,5 7 6,52 6,38 H-21 9 9 8,48 8,73 7,5 7 7,46 7,17 H-22 8,5 9 8,39 8,76 7,5 8 7,79 7,79 H-23 8 8 7,86 8,14 6 6 6,12 5,77 H-24 10 10 9,9 10,08 8 8 7,43 7,42 H-25 9 9 8,68 9,08 7,5 7,5 7,26 7,34 H-26 9 9,5 9,05 9,2 7,5 7,5 7,65 7,52 H-27 9,5 9 9,29 9,22 7 7 6,76 6,81 H-28 9,5 9,5 9,59 9,45 7 7 7,17 7,15 H-29 9 9 8,64 9,11 6,5 6,5 6,13 6,26 H-30 10,5 10,5 10,2 10,28 9 8,5 8,83 8,94 H-31 9 9 8,4 8,7 7 7 6,32 6,65 H-32 10 10 9 8,96 7,5 8 7,01 6,94 H-33 9 9 7,95 8,29 7 7 6,17 7,19 H-34 9 9 8,45 8,4 7 7 6,36 6,06 H-35 9 8,5 8,07 8,2 6,5 7 5,78 6,26 H-36 8 8 8,65 8,4 6,5 6,5 6,23 6,35 H-37 8,5 8 8,3 8,57 7 7 6,72 6,74 H-38 8,5 8,5 8,27 8,16 7 7 6,99 7,09 H-39 10 10 8,6 8,52 8,5 8 7,14 7,02 H-40 10 9 8,89 8,98 7,5 7,5 7,28 7,37 Tablo 3:Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 22

13 alçı 1 13 alçı 2 13 dijital1 13 dijital2 14 alçı1 14 alçı 2 14 dijital1 14 dijital2 H-1 8 8 7,86 7,46 7 7,5 6,79 7,66 H-2 8 7,5 7,2 7,34 7 7 6,82 6,65 H-3 8 8 7,81 7,91 7 7 6,37 6,84 H-4 7,5 7,5 7,1 7,59 7 7 6,12 6,54 H-5 9,5 9,5 9,32 9,03 8 8 7,96 8,04 H-6 7,5 7,5 7,63 7,32 6,5 6,5 5,97 6,46 H-7 8 8 7,69 7,71 7 7 7,09 7,5 H-8 8 8 7,68 7,67 8 8 6,57 7,67 H-9 8,5 8,5 8,51 8,42 7,5 7,5 7,68 7,37 H-10 7 7 6,68 6,41 6,5 7 6,6 6,9 H-11 9 8 7,71 7,85 6,5 7 6,81 7,06 H-12 8 8,5 8,11 8,3 7,5 7,5 7,51 7,2 H-13 9 9 8,13 8,7 7,5 7,5 7,94 7,82 H-14 9 9 7,51 7,77 7,5 7 7,34 7,82 H-15 8,5 8 8,64 7,81 7 7,5 6,43 7,4 H-16 9 9 8 8,01 8 8 7,69 7,49 H-17 8 8 7,94 7,7 7,5 7 7,41 7,28 H-18 8 8 7,34 7,21 7 6,5 6,84 6,58 H-19 7,5 8 7,55 7,66 8 8 8,07 7,79 H-20 7,5 8 7,17 7,5 7 7 7,41 7,02 H-21 8 8 7,54 7,42 6,5 7 6,65 6,97 H-22 9 9 9,14 8,86 8 8 8,32 7,84 H-23 7 7 8,95 7,29 6,5 7 6,85 6,96 H-24 9 9 8,78 8,43 7 7 7,58 7,7 H-25 9,5 9 9,51 8,84 7,5 7 8,21 8,33 H-26 8 8,5 7,94 8,07 7 7 6,62 6,38 H-27 8,5 8,5 8,24 8,4 7,5 7,5 7,45 7,91 H-28 8 8 7,93 7,95 7,5 7 7,25 7,18 H-29 7,5 7,5 7,41 7,41 7,5 7 7,82 6,9 H-30 9 9,5 9,05 8,51 8,5 8,5 8,24 7,7 H-31 8,5 8,5 8,46 8,71 7 7 7,59 7,7 H-32 8,5 9 8,18 8,22 6,5 6,5 7,89 7,27 H-33 8 8 7,37 7,88 7 7 6,35 6,63 H-34 8 8 7,48 7,64 7 7 6,77 6,9 H-35 8 8 7,25 7,24 6,5 6,5 6,31 6,44 H-36 7,5 7,5 6,99 6,99 7 7,5 6,64 7,33 H-37 8 8 7,92 7,14 7 7 6,98 7,41 H-38 8,5 9 8,87 8,59 7 7 7,22 7,31 H-39 9,5 9,5 8,57 8,4 8 8 6,77 6,98 H-40 8 8 8,17 7,34 7 7 7,28 6,97 Tablo 4:Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 23

15 alçı1 15 alçı2 15 dijital1 15 dijital2 16 alçı 1 16 alçı 2 16 dijital1 16 dijital2 H-1 7,5 7 7,32 7,04 11 11 9,62 10,23 H-2 6,5 7,5 6,54 7,03 10 10 9,47 9,91 H-3 6,5 6,5 6,26 6,39 10 10 9,93 9,74 H-4 7 7 6,39 6,21 10,5 10,5 10,36 10,51 H-5 7 7 7,02 6,9 11 11 10,76 10,76 H-6 6 6 5,59 6 9,5 9,5 9,29 9,55 H-7 7 7 6,52 6,57 10,5 10 10,12 9,94 H-8 6,5 6,5 6,39 6,14 10 10 10,09 9,76 H-9 7 7 6,78 6,95 10,5 10,5 10,28 10,31 H-10 6,5 6,5 6,57 6,48 9,5 10 9,31 9,75 H-11 6 6 6,33 6,31 10 10 9,63 9,28 H-12 7 7 6,74 6,79 10,5 11 10,36 10,32 H-13 7,5 8 7,44 7,23 11 11,5 10,71 11,43 H-14 7 7,5 6,68 7,36 11 11 10,94 11,09 H-15 7,5 7 6,65 6,92 11 11,5 9,94 11,27 H-16 7 7 7,39 7,63 11,5 11 10,62 10,25 H-17 7,5 7,5 6,8 7,12 11 11 10,71 10,57 H-18 7 6,5 6,68 6,65 10 10 9,96 9,75 H-19 6,5 7 6,47 6,39 12,5 11,5 12,58 11,47 H-20 7,5 7 6,58 6,85 10,5 10,5 10,58 10,56 H-21 6,5 6,5 6,7 7,07 10,5 10,5 10,16 9,74 H-22 8 7,5 7,92 7,43 10,5 10 10,16 9,98 H-23 7 7 6,96 6,84 10 9,5 9,93 9,48 H-24 7,5 7 7,49 7,21 11 11 10,67 10,91 H-25 7,5 7,5 7,39 7,44 10,5 10,5 10,34 10,09 H-26 7,5 7,5 7,21 7,23 11 10,5 11,04 10,74 H-27 7 7,5 7,09 7,43 12,5 12 12,63 11,91 H-28 7 7 6,61 6,56 10,5 10,5 10,33 10,09 H-29 7 7 6,21 6,86 10,5 10 10,75 10,38 H-30 8 8 7,13 7,88 11,5 11,5 11,73 11,75 H-31 6,5 7 6,59 6,58 10,5 10,5 10,33 10,83 H-32 7 6,5 6,44 7,08 11 11 10,75 10,93 H-33 7 7 6,4 6,61 10,5 11 10,18 10,5 H-34 7 7 6,76 6,97 10,5 11 10,11 10,46 H-35 7 7 6,35 6,7 10 10 9,35 9,57 H-36 7 7 6,82 7,11 9,5 10 9,54 10,06 H-37 6,5 7,5 7,08 7,46 10,5 10,5 10,67 10,2 H-38 7 7 6,95 6,84 11,5 11,5 11,36 11,47 H-39 8 8 7,15 6,79 11 11,5 10,06 10,44 H-40 7 7 6,85 6,6 10,5 10,5 10,66 9,75 Tablo 5: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 24

21 alçı 1 21 alçı2 21 dijital 1 21 dijital2 22 alçı 1 22 alçı 2 22 dijital1 22 dijital2 H-1 9,5 9 9,43 8,97 7,5 7,5 7,26 6,86 H-2 8,5 8,5 8,04 8,22 7 7 7,05 6,87 H-3 8,5 9 8,09 8,03 6,5 7 6,39 6,24 H-4 8 8 7,78 7,93 6,5 7 6,11 7 H-5 10 10 9,11 9,07 8 7,5 7,5 7,37 H-6 8,5 8 8,21 8,28 6 6,5 6 6,37 H-7 10 10 9,21 9,47 7,5 7,5 7,27 7,54 H-8 9,5 9 8,65 8,25 7,5 8 6,6 6,83 H-9 9 9 8,3 8,67 7,5 7,5 6,6 6,79 H-10 8 8 7,81 8,08 6,5 6,5 6,37 6,5 H-11 9 9 9,53 8,74 7 7 6,72 6,67 H-12 9 9 8,25 8,24 7 7 6,55 7,05 H-13 10 10 9,76 10,1 8 8 7,58 7,69 H-14 10,5 10,5 10,18 9,71 7,5 7,5 8,06 7,41 H-15 8,5 8 7,94 7,91 6,5 7 6,11 6,07 H-16 10 10 9,94 9,7 7,5 7 7,18 7,24 H-17 9 9 8,2 8,2 7,5 7 7,33 7 H-18 9 8 8,22 7,83 7 7 7 6,91 H-19 9 9 8,82 8,61 7,5 7,5 7,37 6,97 H-20 8,5 9 8,36 8,72 6,5 7 6,62 7,12 H-21 9 9 8,68 8,69 7 7 6,93 6,71 H-22 9 9 8,49 8,31 8 8 7,04 7,51 H-23 8 8 7,8 7,81 6 6 6,12 6,19 H-24 10 10 10,32 10,96 8 8 7,36 7,27 H-25 9 9 8,82 9,04 7,5 7,5 7,19 7,23 H-26 9 9 8,97 9,08 7,5 7,5 7,38 7,65 H-27 9,5 9,5 9,59 9,69 7 7 6,31 6,63 H-28 9 9 9,12 9,04 7 7 7,17 6,76 H-29 9 9 8,81 9,03 6,5 6,5 5,9 5,97 H-30 10,5 10 9,96 9,96 9 8,5 8,39 8,75 H-31 9 9 8,82 8,9 7 7 6,02 6,63 H-32 10 10 8,48 8,99 7,5 7,5 6,94 7,02 H-33 9 9 8,05 8,31 7 7 6,25 6,7 H-34 9 9 8,9 9,01 7 7 6,25 6,08 H-35 9 9 8,29 8,07 6,5 6 5,88 5,97 H-36 8 8 8,01 8,32 6,5 6,5 6,86 6,67 H-37 8 8 8,18 8,16 7 7 6,4 6,33 H-38 8,5 8,5 8,21 8,39 7 7 7,09 6,93 H-39 10 10 8,41 8,36 8,5 8,5 7,57 7,08 H-40 9 10 8,96 8,27 7,5 7,5 6,36 6,26 Tablo 6: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 25

23 alçı 1 23 alçı 2 23 dijital1 23 dijital2 24 alçı 1 24 alçı 2 24 dijital1 24 dijital2 H-1 8 8 7,55 7,46 7,5 7,5 6,77 7,21 H-2 8 8 7,62 8,04 7 7 5,75 6,92 H-3 7,5 7 7,18 6,86 7 7 6,7 6,58 H-4 7 7,5 6,67 7,68 7 7 6,5 6,37 H-5 9,5 9 9,17 8,76 8 8 7,68 7,99 H-6 7,5 7 7,21 6,39 6,5 7 6,47 6,59 H-7 8 8,5 7,94 8,36 7 7 6,46 7,17 H-8 8 8 7,66 7,82 7 7 5,86 6,74 H-9 8,5 8,5 7,93 7,26 7 7,5 7,06 7,41 H-10 7 7 7,17 6,61 6 6,5 5,97 6,43 H-11 9 9 8,15 8,09 6,5 6,5 6,82 6,8 H-12 8 8,5 7,31 8,34 7 7 6,71 7,21 H-13 8,5 9 8,5 9 7 7 7,87 7,93 H-14 9 9 8,66 8,8 7 7,5 7,55 7,85 H-15 8,5 8 8,45 7,71 7 7,5 6,47 7,54 H-16 9 9 7,87 8,16 8 8 7,35 7,42 H-17 8 8 7,54 7,4 7 7 7,07 7,5 H-18 8 8 7,29 7 6 6,5 6,72 6,9 H-19 8 8 8,77 8,26 7,5 7 7,53 7,48 H-20 8,5 8,5 8,19 8,37 7 7 7,04 6,77 H-21 8,5 8,5 8,43 8,43 7 7 7,29 7,09 H-22 9 9 8,12 8,41 7 7 7,13 7,82 H-23 8 7,5 8,08 7,42 6,5 7 6,86 6,82 H-24 8,5 9 8,41 8,74 8 7,5 8,14 7,37 H-25 8,5 8,5 8,86 8,55 7,5 7 7,5 7,37 H-26 8 8,5 7,74 7,44 7 7 6,89 6,85 H-27 8,5 8 7,4 7,58 7,5 7,5 8,06 8,28 H-28 8 8 7,62 7,81 7 7 6,97 6,82 H-29 7,5 8 7,14 7,29 7 7 6,41 6,43 H-30 9 9,5 8,39 8,42 8,5 8 8,14 8,15 H-31 8,5 8,5 8,16 8,37 7,5 7 7,53 7,56 H-32 8,5 8 7,68 7,85 6 6,5 7,21 7,64 H-33 8 8 7,13 7,54 7 7 6,84 7,04 H-34 8 8 7,21 7,44 7 7 6,62 7,06 H-35 8 8 6,99 7,08 7 6,5 6,41 6,5 H-36 7,5 7,5 7,17 7,54 7 7 6,35 7,08 H-37 7,5 7,5 7,51 7,79 7 7 7,18 7,21 H-38 8,5 9 8,98 8,44 7 7 7,6 7,3 H-39 9,5 9,5 8,17 7,96 8 7,5 6,79 7,08 H-40 8,5 8,5 8,71 8,48 7 7 6,87 6,83 Tablo 7: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 26

25 alçı 1 25 alçı 2 25 dijital1 25 dijital2 26 alçı 1 26 alçı2 26 dijital1 26 dijital2 H-1 7,5 8 7,63 7,32 11 11 10,58 10 H-2 6,5 7,5 5,96 7,11 10 9,5 9,92 9 H-3 6,5 7 6,14 6,77 11 10,5 10,77 10,43 H-4 7 7 7 6,88 10,5 11 10,2 10,54 H-5 7 7 7,59 7,46 11 11 10,97 11,02 H-6 6 6,5 6,07 7,03 9,5 10 9,57 9,52 H-7 7 7 5,96 6,92 11 10,5 10,19 10,33 H-8 6,5 7 6,39 5,98 10 10,5 9,27 10,43 H-9 7 7,5 7,06 7,66 10 10 9,57 9,73 H-10 6,5 6,5 5,66 6,3 9 9,5 9,26 9,51 H-11 6,5 7 6,08 6,6 10 10 9,78 9,93 H-12 7 7 6,52 6,74 11,5 11 11,16 10,45 H-13 7,5 7,5 7,5 7,72 10,5 11,5 11,37 11,41 H-14 6,5 7,5 7,34 7,42 11 11 10,72 10,72 H-15 7,5 7,5 6,59 7,2 11 11 10,58 10,45 H-16 7 7 7,08 7,46 11 11 10,79 11,08 H-17 7,5 7,5 7,13 7,4 10 11 9,03 9,57 H-18 6 6,5 6,15 6,43 10 10 10,11 10,24 H-19 7 7 7,06 7,14 11,5 11 11,37 10,89 H-20 7 7,5 7,11 7,37 10 10 10,6 10,9 H-21 6,5 7 6,73 6,81 9,5 9,5 9,32 9,5 H-22 7 7 7,27 7,63 10,5 11 10,54 10,46 H-23 7 7 6,63 6,35 10 9,5 10,03 9,31 H-24 8 7,5 8,26 7,42 11 11 10,64 10,48 H-25 7,5 7,5 7,02 7,02 10,5 10,5 10,4 10,11 H-26 7,5 7 7,42 6,77 10,5 10 10,21 10,36 H-27 7 7,5 7,03 7,62 11 11,5 11,2 11,45 H-28 7 7 7,16 6,91 10,5 11 10,9 10,92 H-29 7 7 6 6,78 10,5 11 10,49 10,84 H-30 8,5 8,5 8,09 8,17 12 12 11,98 12,25 H-31 6,5 7 6,74 6,88 10 10 10,44 10,15 H-32 7 7,5 7,37 7,61 11 11 11,17 11,1 H-33 7 7 6,74 6,69 11 11 22,06 10,66 H-34 7 7 6,97 7,07 10,5 11 9,75 10,11 H-35 7 7 6,93 6,36 10 10,5 10,05 10,55 H-36 7 7 6,54 7,22 9,5 10 9,51 9,81 H-37 7,5 8 7,23 8,36 10,5 10,5 9,63 10,43 H-38 7 7 7,39 7,38 11,5 11,5 10,94 11,18 H-39 7,5 7,5 6,98 6,62 11 11,5 10,45 10,05 H-40 7 7 6,56 6,64 10,5 10,5 9,96 9,77 Tablo 8: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 27

31 alçı1 31 alçı 2 31 dijital1 31 dijital2 32 alçı 1 32 alçı 2 32 dijital1 32 dijital2 H-1 6 6 5,46 5,91 6,5 6,5 6,27 6,12 H-2 5 5 5,1 5,29 5,5 5,5 5,35 5,65 H-3 5,5 5,5 5,42 5,81 6 6 5,96 6,12 H-4 5 5 4,42 5,54 6 6 5,95 7,09 H-5 6 6 5,42 6,16 7 7 6,79 6,63 H-6 5,5 5,5 5,02 5,28 6 6 5,02 5,12 H-7 6 6 5,72 5,59 6,5 6,5 6,34 6,93 H-8 5,5 5,5 5,05 5,27 6,5 6 6,31 5,7 H-9 5,5 6 5,24 6,11 6,5 6,5 5,58 6,19 H-10 5 5 4,66 5,07 5,5 5,5 5,51 5,8 H-11 6 6 5,57 5,65 7 7 6,64 6,59 H-12 5,5 5 5,54 5,19 5,5 5,5 5,61 5,82 H-13 6 5,5 5,93 6,03 6,5 7 6,99 7,01 H-14 6,5 6,5 6,28 6,29 7 7 6,92 6,61 H-15 6 6 5,29 5,94 6,5 6,5 6,18 6,44 H-16 6,5 6,5 5,96 5,69 7 7 6,6 7,01 H-17 6 6 5,41 5,88 6 6 5,84 5,96 H-18 5,5 5 5,28 5,12 7 6,5 6,34 6,41 H-19 6,5 6,5 6,2 6,05 7 7 6,46 6,35 H-20 5,5 5,5 6,22 5,78 6 6 5,67 5,69 H-21 6 6 5,44 5,33 7 6,5 6,02 6,13 H-22 5,5 5,5 5,49 5,7 6,5 6,5 6,49 6,5 H-23 5,5 5,5 5,05 5,58 6 6 5,71 5,47 H-24 7 6,5 6,35 6,82 7 7 6,82 6,81 H-25 6 6 5,69 5,95 7 6,5 6,25 6,3 H-26 6 6 6,03 6,22 6,5 6,5 6,37 6,47 H-27 6 6 5,81 6,04 6,5 6,5 6,89 6,44 H-28 6 6 5,9 5,89 6 6,5 6,15 6,26 H-29 5,5 5,5 5,58 5,76 6,5 6 5,99 6,22 H-30 7,5 7 6,18 5,97 7 7,5 6,87 7,12 H-31 6 6 5,25 5,69 6,5 6,5 5,69 6,1 H-32 6 6 5,93 5,81 6,5 6,5 6,07 6,2 H-33 5,5 5,5 5,65 5,6 6,5 6 6,14 6,55 H-34 6 6 5,63 5,54 6,5 6,5 6,06 6,09 H-35 5,5 5,5 5,07 4,97 6 6 5,35 5,41 H-36 5 5,5 5,07 5,66 5,5 5,5 5,51 5,68 H-37 5 5 4,76 4,9 6 5,5 6,01 6,3 H-38 6,5 6,5 6,05 5,91 7 7 6,85 6,31 H-39 6,5 6,5 6,02 5,63 7 7 6,35 6,3 H-40 6 6 5,65 5,87 6,5 6,5 5,84 5,85 Tablo 9: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 28

33 alçı1 33 alçı 2 33 dijital 1 33 dijital 2 34 alçı 1 34 alçı 2 34 dijital 1 34 dijital2 H-1 7 7 6,71 6,85 7 7,5 6,77 6,74 H-2 7 7 6,23 6,27 7 7,5 6,54 7,4 H-3 7 7 6,71 6,59 6,5 7 6,48 7,04 H-4 7 6 7,1 5,79 6,5 6,5 6,08 6,79 H-5 8,5 8,5 7,77 7,77 8,5 8,5 8,52 8,84 H-6 6,5 6,5 6,63 6,16 6,5 6,5 6,49 6,51 H-7 7,5 7,5 6,98 7,27 7 7,5 7,14 8,06 H-8 7,5 7,,5 7,18 6,18 6,5 7 6,36 7,01 H-9 7,5 7,5 7,22 6,85 7 7 6,98 7,16 H-10 6,5 6,5 6,35 6,22 6 6 5,95 6,09 H-11 7 7 6,79 6,65 6,5 6,5 6,95 6,55 H-12 7 7 7,12 7,45 7 7,5 7,11 7,69 H-13 8 8 7,29 7,38 7,5 7,5 8,03 7,8 H-14 8 8 8,22 7,46 7,5 7,5 7,83 7,7 H-15 7,5 7 6,99 6,75 7 7 6,87 7,64 H-16 8 8 7,23 7,63 7,5 7,5 7,65 7,52 H-17 8 8 6,89 6,24 7 7 7,49 7,1 H-18 7 7,5 6,59 6,02 6,5 7 7,2 6,91 H-19 7,5 7,5 7,67 7,39 8 8 8,95 8,57 H-20 7 7 6,64 6,7 6,5 7 7,1 7,23 H-21 7 7 7,1 6,6 7 7,5 7,31 6,86 H-22 7 7 7,21 7,2 7,5 7,5 7,74 7,34 H-23 6,5 6,5 6,74 6,42 7 7 7,18 7,36 H-24 7,5 7,5 7,07 7,4 7 7 7,46 7,13 H-25 7,5 8 7,31 7,27 7,5 8 7,79 8,44 H-26 7 7 6,94 6,86 7,5 7,5 7,21 7,08 H-27 7 7 7,6 7,2 7,5 7,5 7,46 7,58 H-28 7 7 7,03 7,05 7 7,5 7,38 7,55 H-29 7 7,5 6,27 5,98 7 7 7,44 7,17 H-30 8 8 7,29 7,45 8 8,5 8,15 8,67 H-31 7,5 7,5 7 7,4 7,5 7 7,31 7,41 H-32 7 7,5 6,84 6,56 7,5 7 7,79 7,71 H-33 7 7,5 7,1 7,03 7 7 6,82 7,36 H-34 7 7 6,3 6,45 7,5 7 7,06 7,18 H-35 6,5 6,5 6,28 6,52 7 7 6,79 6,72 H-36 6,5 7 6,54 6,56 7 7,5 6,94 7,42 H-37 7 7 6,86 6,94 6,5 7 7,09 6,95 H-38 7,5 7,5 7,38 7,05 7 7 7,68 7,02 H-39 8 8 6,6 6,56 8,5 8,5 7,33 7 H-40 7,5 8 7,44 6,83 7 7 7,56 6,78 Tablo 10: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 29

35 alçı 1 35 alçı 2 35 dijital1 35 dijital2 36 alçı 1 36 alçı 2 36 dijital1 36 dijital2 H-1 7,5 7,5 7,67 7,99 11 11,5 10,88 11,11 H-2 7 7,5 6,97 8,22 10,5 10,5 9,9 10,12 H-3 7 7 6,99 6,8 10,5 11 10,45 10,52 H-4 7,5 7,5 6,75 7,19 10 11 9,88 10,54 H-5 8 8 7,96 7,77 11,5 11,5 11,72 11,37 H-6 7 7 6,91 6,39 10 9,5 9,7 9,02 H-7 7 7,5 6,98 7,25 11,5 11,5 11,13 10,6 H-8 7 7,5 7,25 7,32 10,5 11 10,09 10,8 H-9 7 7 6,51 6,97 10 10 9,44 9,79 H-10 6,5 6,5 5,84 6,15 10 10,5 10,3 10,46 H-11 7 7 7,3 6,99 10,5 10,5 10,43 10,49 H-12 7 7 6,65 6,13 11 11 9,6 10,18 H-13 8 8 8,5 8,08 11 11,5 10,96 11,25 H-14 8 8 7,03 8,02 11,5 12 11,63 11,87 H-15 7,5 7,5 7,47 7,47 10,5 11 10,46 10,63 H-16 8 8 8,15 8,37 12 11,5 11,52 11,15 H-17 6,5 7 6,52 7,54 10,5 10,5 10,66 10,46 H-18 7 7 6,5 6,42 11 10,5 10,68 10,18 H-19 7,5 7,5 7,76 7,76 11 11 10,56 10,9 H-20 7,5 7,5 8,05 7,7 10,5 11,5 10,05 11,02 H-21 7,5 8 7,78 7,97 10 10,5 10,17 10,39 H-22 8 8 7,83 7,71 11,5 11 11,41 1101 H-23 7 7,5 6,97 7,42 11 11 10,75 10,68 H-24 8 8 7,78 7,68 12 11,5 11,73 11,38 H-25 7,5 8,5 7,79 8,21 11,5 12 11,61 11,21 H-26 7,5 7,5 7,61 7,86 11 11,5 9,64 10,8 H-27 7,5 7,5 7,82 7,67 11,5 12 10,86 11,57 H-28 7,5 7,5 7,59 7,26 10,5 10 10,35 10,31 H-29 7 7,5 7,35 7,23 10,5 10,5 10,67 10,86 H-30 8 8,5 7,95 8,51 13 13 12,07 12,56 H-31 7,5 7,5 7,4 7,23 12 12 11,08 11,77 H-32 7 7 7,6 7,59 11 11 10,9 11,26 H-33 8 7,5 7,59 7,47 11 11,5 11,33 11,21 H-34 7,5 7 7,06 7,18 11 11,5 11,53 11,07 H-35 7 7 6,28 5,98 10 10,5 10,05 10,55 H-36 7 7 6,78 7,02 10 10,5 10,14 10,18 H-37 7 7 7,2 7,61 10,5 11 10,08 10,37 H-38 7,5 7 7,48 7,56 11 11,5 10,9 10,5 H-39 8,5 8,5 6,82 7,09 12 12 11,01 10,48 H-40 7 7 7,12 7,02 11 11 10,49 10,12 Tablo 11: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 30

41 alçı1 41 alçı 2 41 dijital1 41 dijital2 42 alçı 1 42 alçı2 42 dijital1 42 dijital2 H-1 6 6 5,59 5,32 6,5 6 5,12 5,59 H-2 5 5,5 4,79 5,79 5,5 5,5 5,24 5,61 H-3 6,5 6 6,3 6,16 5,5 6 5,91 6,12 H-4 5,5 5,5 5,38 5,54 6 6 5,4 5,77 H-5 6 6 6,02 5,94 7 7 7,21 6,69 H-6 5,5 5,5 4,64 4,92 6 6 5,11 5,71 H-7 6 6 5,19 5,89 6,5 6,5 6,23 6,82 H-8 5,5 5,5 5 5,29 6,5 6 6,63 5,9 H-9 5,5 5,5 5,28 5,52 6,5 6,5 6,17 5,89 H-10 5 5,5 4,98 5,41 5,5 5,5 6 5,39 H-11 6 6 5,46 5,45 6,5 6,34 6,33 6,34 H-12 5 5 5,5 5,65 5,5 5,5 5,76 5,63 H-13 6 6,5 6,11 6,41 6 6,5 5,78 6,68 H-14 6,5 6,5 6,14 6,4 7 7 6,76 7,02 H-15 6 6 6,16 5,77 6,5 6,5 7,17 6,36 H-16 6 6,5 5,95 5,69 7 7 6,62 6,43 H-17 6 6 5,54 5,61 6 6 6,28 6,09 H-18 5,5 5 5,52 5,32 7 6,5 6,17 6,16 H-19 6 6,5 5,68 5,61 7 6,5 6,16 6,19 H-20 5,5 5,5 5,44 5,23 6,5 6,5 6 5,53 H-21 6 6 5,45 5,77 7 6,5 5,89 6,04 H-22 6 5,5 6 5,62 6,5 6,5 6,41 6,49 H-23 5,5 5,5 5,18 5,15 6 6 5,56 5,83 H-24 7 6,5 6,17 6,43 7 7 6,79 7,07 H-25 6 6 5,7 6,18 6,5 6,5 6,12 6,27 H-26 6 6 5,95 5,76 6,5 6,5 6,38 6,38 H-27 6 6 5,88 6,26 6,5 6,5 6,34 6,24 H-28 6,5 6 6,3 5,91 6 6 6,19 H-29 5,5 5,5 5,29 5,41 6,5 6 6,07 5,83 H-30 7 7 5,84 6,36 7,5 7,5 6,76 6,73 H-31 6 6 5,69 6,18 6,5 6,5 5,95 6,1 H-32 6 6 5,55 5,92 6,5 6,5 6,2 6,23 H-33 5,5 5,5 5,04 5,23 6,5 6 6,19 6,13 H-34 6 6 5,63 5,54 6,5 6,5 6,06 6,09 H-35 5,5 5,5 4,9 5,25 6 6 5,69 5,72 H-36 5 5 5,16 5,47 5,5 5,5 5,6 5,81 H-37 5 5 4,69 4,82 6 5,5 6,68 6,17 H-38 6,5 6,5 6,16 5,86 7 7 6,43 6,78 H-39 6,5 6,5 5,91 5,857 7 7 6,49 6,51 H-40 6 6 6,2 5,83 6,5 6,5 6,01 6,35 Tablo 12:Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 31

43 alçı 1 43 alçı 2 43 dijital1 43 dijital2 44 alçı 1 44 alçı 2 44 dijital 1 44 dijital2 H-1 7 7 6,43 6,58 7 7,5 7,79 7,46 H-2 7 7 6,21 6,06 7 7 6,48 6,35 H-3 6,5 7 6,5 6,63 6,5 6,5 6,34 6,74 H-4 7 6,5 6,54 6,19 6,5 7 6,21 6,86 H-5 8,5 8,5 7,87 7,55 8,5 8,5 8,23 8,61 H-6 6,5 6,5 5,77 6,12 7 7 6,34 7,07 H-7 7,5 7,5 7,14 6,88 7 7,5 7,02 7,55 H-8 7 7 6,59 6,69 7 7 6,51 6,49 H-9 7,5 7,5 7,58 6,95 7 7 6,72 7,08 H-10 6,5 7 7,06 6,78 6 6 6,22 6,12 H-11 7 7 6,55 6,64 6,5 7 7,25 7,07 H-12 7 7 6,59 7,04 7 7,5 6,62 7,02 H-13 8 7,5 7,9 7,6 7,5 7,5 7,7 7,6 H-14 8 8 7,5 8,16 7,5 7,5 7,39 7,86 H-15 7,5 8 6,86 6,33 7 7 6,78 6,72 H-16 8 8 8,38 7,74 7,5 7,5 6,93 7,75 H-17 8 8 6,7 6,56 7 7 7,88 6,69 H-18 7 7,5 6,54 7,33 6,5 7 6,92 6,83 H-19 7,5 7,5 8,46 7,7 8 8 7,77 7,75 H-20 7,5 7 7,35 6,38 7,5 7,5 7,24 7,15 H-21 7 7 7,51 6,58 7 7,5 6,58 6,71 H-22 7 7 6,92 6,99 7,5 7,5 7,34 7,49 H-23 6 6 6,27 6,05 7 7 6,69 6,79 H-24 7,5 7,5 7,63 7,18 7 7 7,81 7,36 H-25 7,5 7,5 7,1 7,15 7,5 8 7,97 8,15 H-26 7 7 6,63 6,75 7,5 7 7,63 7,66 H-27 7 7,5 7,18 7,5 7,5 7,5 7,47 7,63 H-28 7 7,5 6,96 6,8 7 6,5 7,12 7,17 H-29 7 7,5 6,28 6,86 7 7 6,93 6,86 H-30 8 8 7,34 7,36 8 8 7,56 7,61 H-31 7,5 7,5 6,72 6,99 6,5 6,5 7,07 7 H-32 7 7,5 6,56 6,78 7,5 7 7,4 7,57 H-33 7 7,5 6,75 7,22 7 7 7 7,04 H-34 7 7 6,69 6,49 7,5 7,5 6,61 6,11 H-35 7 7 6,49 6,53 7 7 6,47 6,57 H-36 6,5 7 6,18 6,84 7 7 7,26 7,42 H-37 7 7 6,55 6,31 7 6,5 7,2 6,98 H-38 7,5 7,5 7,19 7,19 7 7 7,17 6,93 H-39 8 8 7,38 7,24 8,5 8,5 7,32 7,18 H-40 7,5 8 6,29 6,48 7 7 6,64 6,86 Tablo 13: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 32

45 alçı 1 45 alçı 2 45 dijital1 45 dijital2 46 alçı 1 46 alçı 2 46 dijital1 46 dijital2 H-1 7 7,5 6,98 7,33 11 11,5 10,5 11,4 H-2 7 7,5 6,89 7,22 10,5 10,5 9,85 10,41 H-3 7 7 6,83 6,71 10,5 11 10,49 10,7 H-4 7,5 7,5 6,86 6,84 10,5 11 10,28 11 H-5 8 8 7,81 8,41 11,5 11,5 11,53 11,73 H-6 7 7 5,93 6,39 10 9,5 9,83 9,02 H-7 7,5 7 7,22 7,34 11,5 11,5 10,31 10,6 H-8 7 7 5,92 6,17 10,5 11 10,02 10,55 H-9 7 7 6,77 6,85 10 10,5 9,54 10,13 H-10 6,5 7 6,07 6,68 10 10,5 9,87 10,46 H-11 7 6,5 6,81 5,9 10,5 10,5 10,08 10,28 H-12 7 7 6,76 7,11 10,5 11 10,11 10,71 H-13 8 8 8,02 8,01 10,5 11 11,01 11,01 H-14 8 8,5 7,07 8,26 12 11,5 11,9 11,52 H-15 7,5 7,5 7,37 7,37 10,5 10,5 11,36 11,41 H-16 8 8 7,88 8,31 12 11,5 11,72 11,16 H-17 7 7 7,18 6,5 10 10,5 10,37 10,2 H-18 7 7 7,12 6,95 10 10 9,91 10,09 H-19 7,5 7,5 7,5 7,73 11,5 11,5 11,22 11,05 H-20 7 7 7,73 7,22 11,5 11,5 11,27 11,16 H-21 7,5 7,5 7,95 7,58 10 10,5 10,03 10,28 H-22 8 7 7,82 7,19 12 11 11,91 10,87 H-23 7 7,5 6,57 7,14 11 11 10,95 10,98 H-24 8 8 7,95 7,93 11,5 12 11,89 11,36 H-25 7,5 7,5 7,35 8,09 11,5 12 11,01 11,44 H-26 7,5 7,5 7,77 7,85 11 10,5 10,75 10,49 H-27 7,5 7,5 7,67 7,63 11,5 12 11,2 11,55 H-28 7 7 6,85 6,81 10,5 10 10,45 10,47 H-29 7 7 7,25 7,57 11,5 11 11,25 10,67 H-30 8 8,5 8,29 8,46 13 13 12,82 12,87 H-31 6,5 6,5 6,75 7,35 12,5 12 12,03 12,38 H-32 7 7 7,16 7,2 11 11 10,99 11,12 H-33 8 7,5 6,69 7,01 11 11,5 10,47 10,62 H-34 7,5 7 6,87 6,93 11 11,5 11,78 11,48 H-35 7 7 5,96 6,33 10 10 9,67 9,86 H-36 7 7 6,78 7,64 10 10,5 9,82 10 H-37 7 7 7,19 7,63 10,5 11 10,43 10,59 H-38 7,5 7 8,06 7,43 11 11,5 10,8 10,39 H-39 8,5 8,5 7,24 7,03 12 12 11,15 11,26 H-40 7,5 7 7,24 6,97 11 11 10,87 10,78 Tablo 14: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait milimetrik değerler 33

bolton alçı 1 (12 diş) bolton açı2 (12 diş) bolton dijital1 (12diş) bolton dijtal2 (12 diş) bolton alçı1 (6 diş) bolton alçı2 (6 diş) bolton dijital1 (6 diş) bolton dijtal2 (6diş) H-1 88,6 91 89,07 92 88,06 91 73,51 78,02 H-2 88,88 89,58 88,66 91,95 73,68 74,73 72,75 75,72 H-3 89,94 91,57 92,55 93,8 79,56 79,78 81,92 83,33 H-4 91,39 90,47 92,1 93,4 82,95 77,77 84,41 82,9 H-5 92,52 93,39 92,71 94,31 78,18 79,62 78,29 79,61 H-6 95,42 92,69 89,59 91,11 82,75 82,75 74,16 78,61 H-7 91,5 92,5 91,88 92,57 79,29 77,66 77 78,02 H-8 89,69 90,25 92,18 91,67 78,57 77,31 81,03 76,94 H-9 88,32 88,44 87,14 89,34 78,78 79,79 79,11 81,08 H-10 90,28 91,06 91,72 91,37 78,16 80,45 81,23 82,75 H-11 92,1 91,62 92,96 91,96 79,79 80,61 79,08 81,14 H-12 86,29 86,43 87,83 89,35 73,95 73,46 79,42 77,4 H-13 89,42 88,31 91,11 89,57 76,41 75,92 79,08 78,03 H-14 94,66 93,33 93,72 94,35 81,13 80,37 82,9 82,67 H-15 91,83 92,34 96,32 99,74 85,1 86,95 84,58 85,54 H-16 93,75 94,17 94,24 93,34 85,85 87,75 82,4 80,57 H-17 88,88 89 92,41 89,47 82,47 83,33 80,16 80,09 H-18 92,55 91,14 93,11 93,41 81,25 78,35 81,73 84,2 H-19 93,59 96,44 93,02 93,02 85,56 88,29 83,96 82,87 H-20 93,15 91,28 96,06 91,42 82,6 77,31 82,7 75,79 H-21 93,19 94,76 92,44 91,41 81,63 80,41 78,74 77,4 H-22 91,17 87,8 92,27 89,37 75,49 73,07 78,62 77,55 H-23 95 96,64 91,06 96,05 82,55 83,52 77,52 80,98 H-24 90,18 90,09 90,93 91,06 78,89 76,36 78,25 79,09 H-25 91,66 96,01 90,63 94,25 79,61 80,19 75,87 78,13 H-26 91,45 91,45 90,85 92,64 79,59 77,22 79,05 78,55 H-27 90,19 91,21 90,37 90,62 78 80,61 83,39 82,1 H-28 89,28 89,28 90,24 90,39 79,38 80,41 79,27 78,5 H-29 92,14 92,14 93,42 92,31 82,6 81,72 80,53 79,05 H-30 90,4 92,5 88,23 90 78,09 79,06 73,48 74,72 H-31 95,4 93,8 91,9 94,03 81,6 81,6 78,21 80,22 H-32 89,1 86,6 90,48 90,32 75 76,2 78,55 78,18 H-33 92,3 91,8 95,9 94,03 79,2 79,2 85,93 82,19 H-34 93,8 92,9 95,02 91,9 81,3 81,3 81,46 81,06 H-35 89,4 90,9 90,85 91,09 77,7 78,5 79,94 80,37 H-36 90,1 91,9 91,56 92,4 77,3 80,7 77,58 81,54 H-37 88,9 90,9 90,68 90,29 78,3 76,9 78,99 79,29 H-38 93,09 93 92,27 89,75 87,5 85,7 82,76 82,12 H-39 92,2 92,5 92,69 92,47 76,8 77,5 79,92 80,45 H-40 91 91 91,84 91,95 79,2 81,2 79,79 79,71 Tablo 15: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait bolton yüzdeleri 34

hays nance alçı 1 üst Hays nance alçı 1 alt hays nance alçı2 üst Hays nance alçı2 alt hays nance dijital1 üst hays nance dijital1 alt hays nance dijital2 üst hays nance dijital2 alt H-1-1,5 2,5-1,5 2,5-1,88 2,1-0,29 1,8 H-2-3,5 4-2 1,5-2,89 3,63-2,32 0,44 H-3-1 1,5-1,5 1,8-1,04 0,81-1,54 1,03 H-4 5,5 0-6 2 9,1 3,45 2,26-0,14 H-5-2,5-7 -2-5,5-1,8-3,81-0,86-4,35 H-6-2 -2-2,5-1,5-1,57-2,87-2,3-3,79 H-7 6,5 0 5,5-1 4,16-1,91 2,94-1,08 H-8 7,5 3 7 3,5 6,5 3,75 6,19 3,76 H-9 2-2 1-2 0,12-0,19-1,65-1,89 H-10-3,5-3 -3-2,5-2,25-3,45-3,11-3,3 H-11-3,5-7 -3-6,5-2,1-5,93-1,75-4,2 H-12-4 2-3 2,5 1,42 1,64-2,06 0,66 H-13-1,5-2,5-2 -2,5-0,55-2 -0,46-1,98 H-14-2,5-2 -3-6 -0,89-2,91-0,69-4,35 H-15-3 1-2 1-0,2 1,99 0,09 0,11 H-16-5 -14-4 -12-4,44-10,7-5,34-10,63 H-17 2 1,5 2,5 1 2,42 0,31 1,21 0,26 H-18-5,5-4 -3,5-3,5-4,08-2,91-3 -2,86 H-19-5 -3-4,5-2,5-3,59-2,08-2,15-2,63 H-20-3 -5,5-5 -3-3,03-7,3-5,16-3,9 H-21-7 -3-7,5-3,5-5,52-4,65-6,46-2,65 H-22-1 -3-1,5-2,5-2,07-1,96-3,48-1,72 H-23 1,5 3 1,5 3,5 0,16 3,49 1,41 3,75 H-24-8 -2-7,5-3 -8,07-4,25-6,66-3,58 H-25-4,5-6 -4-5 -3,83-4,01-3,73-4,77 H-26-10 -5-10 -5-9,06-5,57-7,56-5,31 H-27 4 7 3,5 7 3,79 6,67 2,7 6,94 H-28 1,5-2,5 1-1 2,39-1,17 2,22-0,76 H-29-1,5-2 -1-2 -0,67-1,13-0,54-1,9 H-30-16 -12,5-15 -13-16,36-9,46-15,41-11,67 H-31-3,5-3,5-3 -3-3,29-1,27-5,22-2,93 H-32-1 -1,5-0,5-1 -1,26-0,46-2,57-0,39 H-33-1,5 1,5-2,5 0,5-2,41 2,88-1,06 1,5 H-34-3 -1-2,5-0,5-2,8-0,61-3,03-0,41 H-35 5,5 7,5 6,5 7,5 8,32 8,72 6,46 7,33 H-36 0-0,5 0-1 0,47-0,09-0,3-0,3 H-37 2-2 2,5-1,5 1,81-2,08 1,92-1,84 H-38 1,5 2,5 1 3,5 2,32 1,5 3,09 2,22 H-39-3 -4-2 -3,5-2,43-3,88-1,16-2,92 H-40-2 -3,5-1,5-4 -2,15-2,63-1,61-4,09 Tablo 16: Alçı ve dijital modellerin 1. ve 2. ölçümlerine ait Hays Nance değerleri 35

Tablo 17, alçı modeller ve dijital modeller üzerinde yapılan ölçümlerin %95 lik güven aralığındaki korelasyon değerlerini göstermektedir. Yapılan ölçümlerin korelasyon katsayıları genel olarak yüksek ve anlamlı bulundu. Bu bulgu iki ölçümün birbirine yakın olduğunu belirtmektedir. ÖLÇÜMLER KORELASYON 16No lu Diş,892 15No lu Diş,751 14No lu Diş,607 13No lu Diş,801 12No lu Diş,849 11No lu Diş,841 21No lu Diş,793 22No lu Diş,795 23No lu Diş,776 24No lu Diş,572 25No lu Diş,749 26No lu Diş,545 36No lu Diş,852 35No lu Diş,701 34No lu Diş,805 33No lu Diş,625 32No lu Diş,758 31No lu Diş,796 41No lu Diş,789 42No lu Diş,719 43No lu Diş,689 44No lu Diş,658 45No lu Diş,653 46No lu Diş,890 Toplam Bolton Oranı,609 Anterior Bolton Oranı,522 Hays Nance Analizi(mandibula),974 Hays Nance Analizi (maxilla),937 Tablo 17. Alçı ve dijital modellerde korelâsyon katsayıları Tablo 18 de alçı modeller ve dijital modellerde yapılan ölçümlere ait ortalama değerleri, standart sapma miktarları ve önem dereceleri verilmektedir. 36

DİJİTAL MODEL ALÇI MODEL ÖNEM ÖLÇÜMLER X SD X SD DERECESİ 16 No lu Diş 10,39 0,66 10,63 0,62 *** 15 No lu Diş 6,83 0,40 7,03 0,43 NS 14 No lu Diş 7,20 0,51 7,21 0,47 NS 13 No lu Diş 7,92 0,60 8,25 0,63 *** 12 No lu Diş 6,90 0,58 7,16 0,53 *** 11 No lu Diş 8,73 0,61 9,08 0,63 *** 21 No lu Diş 8,72 0,68 9,06 0,68 *** 22 No lu Diş 6,84 0,55 7,19 0,58 *** 23 No lu Diş 7,87 0,58 8,25 0,59 *** 24 No lu Diş 7,07 0,50 7,09 0,43 NS 25 No lu Diş 6,97 0,49 7,10 0,41 * 26 No lu Diş 10,51 1,13 10,58 0,60 NS 31 No lu Diş 5,62 0,39 5,83 0,51 *** 32 No lu Diş 6,19 0,45 6,41 0,48 *** 33 No lu Diş 6,90 0,43 7,27 0,49 *** 34 No lu Diş 7,28 0,55 7,19 0,51 NS 35 No lu Diş 7,34 0,55 7,41 0,45 NS 36 No lu Diş 10,71 0,60 11,01 0,65 *** 41 No lu Diş 5,62 0,40 5,85 0,47 *** 42 No lu Diş 6,15 0,41 6,37 0,48 *** 43 No lu Diş 6,90 0,50 7,28 0,48 *** 44 No lu Diş 7,11 0,49 7,18 0,49 NS 45 No lu Diş 7,21 0,56 7,33 0,45 NS 46 No lu Diş 10,81 0,70 11,01 0,69 *** Toplam Bolton 91,94 1,82 91,43 2,10 NS Oranı% Anterior Bolton 79,96 2,47 80,10 3,50 NS Oranı% Hays Nance Analizi NS -1,36 3,78-1,59 4,18 (Mandibula) Hays Nance Analizi NS -1,35 4,11-1,80 4,18 (Maksilla) *p<0.05, ** p<0.01, *** p<0.001,ns=not Significant(p>0.05) Tablo 18. Alçı ve dijital modellerde yapılan ölçümlerin ortalama değerleri,standart sapmaları ve önem dereceleri Yapılan ölçümlerde,toplam bolton analizi,anterior bolton analizi ve haysnance analizi verileri,dijital modellerde yapılan 1. ve 2. ölçümler kendi aralarında kıyasladığında ve alçı modeller üzerinde yapılan 1. ve 2. ölçümler kendi aralarında kıyasladığında istatiskiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmamıştır(p>0.05).alçı modellerde yapılan 1. ve 2. ölçümlerin ortalaması ile dijital modellerde gerçekleştiri- 37

len birinci ve ikinci ölçümlerin ortalamalarının kıyasladığımızda 16,13,12,11,21,22,23,31,32,33,36,41,42,43 ve 46 numaralı dişlerde istatistiksel olarak anlamlı farklılıkların olduğu saptanmıştır(p<0,001).25 numaralı dişte ise p<0.05 olacak şekilde istatistiksel farklılık ortaya çıkmıştır.dişlerde meydana gelen bu farklılıklara rağmen dijital ve alçı modellerde ölçülen değerlere göre hesaplanan Anterior Bolton,Toplam Bolton ve Hays Nance Analizlerine ait ortalama değerler kıyaslandığında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmamıştır. Şekil 3 te alçı ve dijital modellerde yapılan 1. ve 2. ölçümler arasındaki farklar milimetre cinsinden gösterilmiştir.ayrıca alçı modellere ait 1. ve 2. ölçümlerin ortalamaları ile dijital modellere ait 1. ve 2. ölçümlerin ortalamaları arasındaki milimetrik olarak saptanan fark da bu grafikte gösterilmektedir.yatay sütun bize diş numaralarını göstermektedir.dikey sütun ise ölçülen farkların milimetre olarak değerlerini göstermektedir. Şekil 3:Alçı, Dijital ve Alçı-dijital ölçüm farklılıkları 38

Klinik olarak alçı modellere ait 1. ve 2. ölçümler arasında 0,01mm ile 0,19mm aralığında fark hesaplanmıştır.dijital modellere ait 1. ve 2. ölçümler arasında bu farkların 0,01 ile 0,24mm aralığında olduğu ve dijital ve alçı modellere ait ortalama ölçüm değerleri karşılaştırıldığında ise farkın 0,01mm ile 0,38mm aralığında olduğu tespit edilmiştir.klinik olarak bu derecedeki ufak farklılıklar bir anlam teşkil etmemektedir.yapılan ölçümlerde alçı modellerde ölçülen değerler dijital modellerde ölçülen değerlerden daha büyük bulunmuştur.dijital modellerde gerçekleştirilen ölçümler ve analizler,alçı modeller üzerinde gerçekleştirilenlerden daha az zaman almaktadır. 39

5.TARTIŞMA Bir maloklüzyonun teşhisi ve ortodontik tedavi planının yapılmasında çalışma modelleri, fotoğraflar, radyograflar ve klinik muayene gerekli bilgiyi sağlamaktadır(5). Çalışma modelleri oklüzyonun üç boyutlu görüntüsünü sağlarken klinisyene maloklüzyonu daha detaylı inceleme olanağı sunmaktadır(18). Alçı modelleri ölçmek ve değerlendirmek için çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Yeni yöntemler tanıtılana kadar pergel, cetvel ve Boley ölçme aleti ile ölçümler yapılabilmekteydi.günümüzde ortodontistler teşhis ve tedavi planlamasında dijital kayıtları kullanmaya yönelmişlerdir(1). Dijital modellerde yapılan model analizleri ile alçı model üzerinde yapılan model analizlerini karşılaştırarak ölçümlerin güvenirliliklerinin araştırıldığı çalışmamızda iki yöntem arasında alçı modeller üzerinde yapılan ölçümlerin dijital ortamdaki ölçümlere göre daha büyük olduğu gözlenmiştir.ölçümler arasında istatistiksel olarak önemli farklılıklar bulunmuş olmasına karşın,bu farklılıklar klinik olarak bir öneme sahip değildir.klinik olarak alçı modellere ait 1. ve 2. ölçümler arasında 0,01mm ile 0,19mm aralığında fark hesaplanmıştır.dijital modellere ait 1. ve 2. ölçümler arasında bu farkların 0,01 ile 0,24mm aralığında olduğu,dijital ve alçı modellere ait ortalama ölçüm değerleri karşılaştırıldığında ise farkın 0,01mm ile 0,38mm aralığında olduğu tespit edilmiştir. Proffit(25) diş boyutu ölçümlerindeki farkın 1,5 mm den daha az olmasının anlamlı olmadığını belirtmiştir. Asquith ve ark(26) çalışmalarında dijital model ve alçı modeller üzerinde yapılan ölçümler arasındaki farkın 0,5 mm den az olduğunu ve klinik olarak bu farkın önemli olmadığını bildirmişlerdir. Rheude ve arkadaşları(27), 30 rastgele seçilmiş ve ortodontik tedavi görmemiş bireyden alçı model ve dijital model elde etmek için 2 ayrı ölçü almışlar ve dijital modeller yazılım firması tarafından oluşturulmuştur. Araştırıcıların vardıkları sonuç- 40

lar şu şekildedir; Birçok parametre dijital modeller ve alçı modeller arasında istatistik olarak önemli farklılıklar gösterse de klinik olarak önemsiz bulunmuştur. Araştırma ilerledikçe ve araştırıcılar daha çok dijital model gördükçe alçı ve dijital modeller arasındaki varyasyonlar azalmıştır. Dijital model kullanmak isteyen klinisyenlere başlangıç vakalarında hem alçı hem dijital model kullanmaları tavsiye edilmektedir. Buna ek olarak overjetin, overbiteın ve dental sınıflamanın klinik olarak kayıt edilmesi faydalı olacaktır.cerrahi gereken hastalarda ve sıra dışı çekim ihtiyacı olan hastalarda alçı modeller daha hassas sonuç verebilirler. Araştırma ortaya koymuştur ki nadir durumlar dışında dijital modeller başarılı birer klinik kayıttır. Quimby ve arkadaşları(19), dijital model ölçümlerinin hassasiyet, güvenilirlik ve tekrar edilebilirliğini inceledikleri araştırmalarında dijital modellerde yapılan ölçümlerin alçı modeller kadar hassas ve güvenilir olduğunu, yarar ve etkinlik açısından alçı modellere eş olduklarını, bütün bunların ışığında dijital modellerin alçı modellere klinik olarak kabul edilebilir alternatif olduklarını belirtmişlerdir. Santoro ve arkadaşları(28), alçı ve dijital modeller üzerinde diş boyu, overjet ve overbite ölçümü yaptırdıkları çalışmalarında iki modelleme metodu arasında, diş boyu ve overbite ölçümlerinde istatistik olarak önemli düzeyde fark saptamışlardır. Bu parametrelerin dijital model ölçümleri daha küçük bulunmuştur.fakat araştırıcılar bu farkın 0.16 mm ile 0.49 mm arasında değişkenlik gösterdiğinden dolayı klinik olarak anlamsız olduğunu belirtmişler ve bunun nakliye süresindeki aljinat büzülmesinden kaynaklanabileceğini bildirmişlerdir. Kusnoto ve Evans a göre(29) dijital modeller konvansiyonel yöntemlerle karşılaştırıldığında, dijital modellerin yükseklik ve genişlik ölçümlerinde daha güvenilirken, derinlik ölçümlerinde güvenilirlik düşmektedir. 41

Mullen ve arkadaşları(30), dijital modellerde yapılan Bolton analizinin doğruluğunu değerlendirdikleri çalışmalarında, dijital modellerde yapılan analizin alçı modeller kadar doğru olduğunu ve klinik olarak önemli düzeyde hızlı olduğunu bildirmektedirler.araştırıcılar emodel kullanmaya başlayan klinisyenlerin teşhislerine güvenebileceklerini belirtmektedirler. Chai ve arkadaşları(31),alçı ve dijital modeller üzerinde yaptıkları ölçümlerin doğruluk ve tekrarlanabilirliklerini göstermek amacıyla yaptıkları araştırmada,alçı model ve dijital modeller arasında çok yüksek korelâsyon bulmuşlardır. Erdinç ve arkadaşlarının (1) 30 hastanın tedavi öncesi modelleri üzerinde yürüttükleri çalışmalarında dijital modeller üzerinde yapılan ölçümlerin güvenilirliği klasik alçı modeller üzerinde yapılan ölçümlerle karşılaştırılmıştır. Dijital ölçümler Orthomodel yazılımı üzerinde 3 boyutlu dijital modeller üzerinde yapılmıştır. Çalışmada alçı modeller üzerinde yapılan ölçümler, dijital modeller üzerinde yapılan ölçümlere göre daha büyük olup istatistiksel olarak anlamlı bulunsa da klinik olarak bu küçük farkların öneminin olmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca Orthomodel yazılım programı aracılığı ile yapılan dijital model ölçümlerinin güvenilir olduğu ve ortodontik tedavi planlamalarında ve arşivlemede kullanılabileceği belirtilmiştir. Ortodontide dijital 3 boyutlu modellemenin tanıtılması ile birlikte, silikon ya da aljinant ile alınmış ölçülerden elde edilmiş modellerin dijital ortama aktarılmasında lazer yüzey taraması yönteminin geçerliliği ve güvenilirliği çeşitli araştırmalar tarafından test edilmiştir. Bu çalışmalarda geleneksel model analizleri ile dijital model analizleri karşılaştırılmıştır. Bu çalışmalardan elde edilen sonuçlar kısaca özetlenecek olursa; overjet ve overbite ölçümlerinde, ark içi lineer ölçümlerinde ve ark uzunluğu ölçümlerinde bu iki yöntem arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunamamıştır. Ayrıca 3 boyutlu dijital modellerin American Board of Ortho- 42

dontics skorlamasının değerlendirilmesinde kullanılabilir olduğu belirtilmektedir(19,32,33,34). Okunami ve arkadaşları(35) ise American Board of Orthodontics objektif sınıflama sisteminin (ABO OGS) OrthoCAD firmasının programı ile dijital modeller üzerinde güvenilir bir şekilde değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini incelemişlerdir. Araştırıcılar mevcut programın bu değerlendirme için yeterli olmadığını belirtmektedirler. Berman(22) yaptığı çalışmada alçı ve dijital model ölçümleri arasında yüksek korelâsyon bulmuştur.maxiller ve mandibuler anterior segmentlere ait dişlerin mesiodistal boyutlarında,toplam Bolton oranları,anterior Bolton oranlarında ve toplam ark uzunluğunda istatistiksel olarak farklılıklar bulmuştur.dijital ve alçı modeller arasındaki ön segmente ait fark değerleri maxiller ark için 0.33mm,mandibuler ark için 0.70mm olarak bulunmuştur.toplam ark uzunluğu için bulunan farklar maxilla için 0.68mm, mandibula için 1,35mm bulunmuştur.toplam Bolton ve Anterior Bolton için fark miktarları sırasıyla %0.80 ve %0.89 olarak bulunmuştur.bu çalışmanın sonucunda dişsel ölçümlerde istatistiksel olarak farklılıkların olduğu sonucuna varmıştır.ancak saptanan bu küçük farklılıkların klinik olarak bir öneme sahip olmadığı bildirilmiştir. Yaptığımız çalışmada istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmış olsa da bu farklılıklar klinik olarak önemsizdir.dijital model üzerinde yapılan ölçümler daha kısa zaman diliminde yapılabilmektedir.ölçümler yapıldıktan sonra Toplam Bolton Analizi,Anterior Bolton Analizi ve Hays-Nance Analizi gibi model analizleri Orthomodel tarafından otomatik olarak yapıldığı için alçı model ölçümlerinin yapılmasından sonra gerekli olan ek bir hesaplama işlemini ortadan kaldırmaktadır.bu nedenle dijital ortamda gerçekleştirilen analizler daha kısa zaman diliminde gerçekleştiril- 43

mektedir.dijital ortamda modeller istenilen oranda büyültülerek, ölçüm yapılacak noktaların daha kolay belirlenmesini sağlamaktadır.cetvel ve pergel kullanılarak yapılan ölçümlerde pergel ucunun kalınlığı,cetvel üzerine yerleştirildiğinde mesafenin tam olarak ölçülememesi, değerlerin kendisine yakın tam sayıya yuvarlatılmasına neden olmaktadır.modellerin saklanması için yere ihtiyaç duyulmaması dijital modellerin avantajları arasındadır. Yapılan diğer çalışmalarda da belirtildiği gibi model analizinde alçı modeller yerine dijital modellerin kullanılması güvenilir bir seçenektir. 44

6.SONUÇ Alçı modellerde yapılan 1. ve 2. ölçümlerin ortalaması ile dijital modellerde gerçekleştirilen birinci ve ikinci ölçümlerin ortalamalarını kıyasladığımızda 16,13,12,11,21,22,23,31,32,33,36,41,42,43 ve 46 numaralı dişlerde istatistiksel olarak anlamlı farklılıkların olduğu saptanmıştır(p<0,001).25 numaralı dişte ise p<0.05 olacak şekilde istatistiksel farklılık ortaya çıkmıştır.dişlerde meydana gelen bu farklılıklara rağmen dijital ve alçı modellerde ölçülen değerlere göre hesaplanan Anterior Bolton,Toplam Bolton ve Hays-Nance Analizlerine ait ortalama değerler kıyaslandığında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmamıştır. Klinik olarak alçı modellere ait 1. ve 2. ölçümler arasında 0,01mm ile 0,19mm aralığında fark hesaplanmıştır.dijital modellere ait 1. ve 2. ölçümler arasında bu farkların 0,01 ile 0,24mm aralığında olduğu ve dijital ve alçı modellere ait ortalama ölçüm değerleri karşılaştırıldığında ise farkın 0,01mm ile 0,38mm aralığında olduğu tespit edilmiştir.orthomodel yazılım programı aracılığıyla yapılan dijital ölçümlerin, ortodontik tedavi planlamalarında ve arşivlemede kullanılabileceği sonucuna varılmaktadır.dijital modeller alçı modellere alternatif olarak kullanılabilmektedirler. 45

7.ÖZET Bu çalışmanın amacı dijital modellerde yapılan model analizleri ile alçı model üzerinde yapılan model analizlerini karşılaştırarak ölçümlerin güvenirliliklerinin araştırılmasıdır. Araştırmanın materyalini Ege Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı arşivinde bulunan 40 hastanın tedavi öncesi modelleri oluşturmaktadır.üç boyutlu görüntüleme aracılığıyla ölçüm yapabilmek için dijital ortama firma aracılığı (OrthoModel Ltd. Şti, İstanbul) ile taşınmış aynı 40 hastaya ait modeller tercih edilmiştir. Alçı modeller ve dijital modeller üzerinde tüm dişlerin boyutları tek tek ölçülerek Bolton ve Hays-Nance analizi yapılmıştır. Bolton un anterior ve toplam oranları her bir hasta için belirlenmiştir.mevcut ve gerekli ark boyutları belirlenerek Hays- Nance analizine göre dişler ve çene kavisleri arasındaki ilişki saptanmıştır. SPSS programı kullanılarak t-testi yapılmıştır. Yöntem hatasını değerlendirmek amacıyla 40 model üzerinde ölçümler ikinci defa aynı araştırıcı tarafından tekrarlanarak eşleştirilmiş t-testi ile ölçümlerin güvenirliliği değerlendirilmiştir. Yapılan ölçümlerin korelâsyon katsayıları yüksek ve anlamlı bulunmuştur. Yapılan dişsel ölçümler,toplam Bolton Analizi,Anterior Bolton Analizi ve Hays- Nance Analizi verilerine istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmamıştır. Alçı modellerde yapılan 1. ve 2. ölçümlerin ortalaması ile dijital modellerde gerçekleştirilen birinci ve ikinci ölçümlerin ortalamalarını kıyasladığımızda 16,13,12,11,21,22,23,31,32,33,36,41,42,43 ve 46 numaralı dişlerde istatistiksel olarak anlamlı farklılıkların olduğu saptanmıştır(p<0,001).25 numaralı dişte ise p<0.05 olacak şekilde istatistiksel farklılık ortaya çıkmıştır Ölçümler arasında istatistiksel 46

olarak önemli farklılıklar bulunmuş olmasına karşın,bu farklılıklar klinik olarak bir öneme sahip olmamaktadır. Yaptığımız çalışmada Orthomodel yazılım programı aracılığıyla yapılan dijital ölçümlerin ortodontik tedavi planlamalarında ve arşivlemede kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.. 47

8.KAYNAKÇA 1.Erdinç EA,Doğan S, Dinçer B : Dijital Modellerde Güvenirlilik, EÜ Dişhek Fak Derg,2008, 29,99-103. 2.Torassian G, Kau HC, English DJ et al.:dijital Models vs Plaster Models Using Alginate and Alginate Substitute Materials,Angle Orthodontist,2010,80, 4. 3.Gürdal P,Akdeniz GB:Digital Radiographic Image Proccessing:Science or Fraud?, EÜ Diş Hek Fak Derg, 2001,22,137-142. 4.Ölmez YH, Görgülü S,Gökçe S: Üç Boyutlu Görüntüleme Teknolojisi ve Ortodontideki Uygulamaları ; Ortodontide 3 Boyutlu Görüntüleme,2010,4, 1,518-528, 519. 5.Han KU, Vig KWL, Weintraub JA, Vig PS, Kowalski CJ: Consistency of Orthodontic Treatment Decisions Relative to Diagnostic Records, Am J Orthod Dentofacial Orthop,1991,102,212-219. 6.Abraham Z:Photo Archiving, Cephalometric Analyses, and Information Sharing on The Internet, Am J Orthod Dentofacial Orthop,2007,131,98-100. 7. Yen CH:Computer Aided Space Analysis, J Clin Orthod, 1991,25,236-238. 8.Baumrind S:Integrated Three-Dimensional Craniofacial Mapping: Background, Principles, and Perspectives,Semin Orthod,2001, 7 (4), 223-232. 9.Broadbent BH, A New X-Ray Technique and Its Applicatıon to Orthodontia. Angle Orthod.,1931, 1 (2), 45-66. 10.Grayson BH, LaBatto FA, Kolber AB, McCarthy JG: Basilar Multiplane Cephalometric Analysis, Am J Orthod.,1985, 88 (6), 503-516. 11.Papadopoulos MA, Christou PK, Christou PK et al. : Three-Dimensional Craniofacial Reconstruction Imaging, Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod., 2002,3 (4), 382-393. 48

12.Letzer GM, Kronman JHA : Posteroanterior Cephalometric Evaluation of Craniofacial Asymmetry, Angle Orthod., 37 (3), 205-211, 1967. 13.Harrell, WE Jr, Hatcher DC, Bolt RL In Search of Anatomic Truth: 3- Dimensional Digital Modeling and The Future of Orthodontics, Am J Orthod Dentofacial Orthop.,2002, 122 (3), 325-330. 14.Kau CH, Richmond S, Palomo JM, Hans MG :Three-dimensional cone beam computerized tomographyin orthodontics, J Orthod.,2005, 32 (4), 282-293. 15.Moss JP:The Use of Three-Dimensional Imaging in Orthodontics, Eur J Orthod.,2006, 28 (5), 416-425. 16.Grayson BH, McCarthy JG, Bookstein F: Analysis of Craniofacial Asymmetry by Multiplane Cephalometry, Am J Orthod.,1983, 84 (3), 217-224. 17.Halazonetis DJ:Acquisition of 3-dimensional shapes from images,am J Orthod Dentofacial Orthop,2001,119, 556-560. 18.Türköz Ç:Dijital Ortodontik Modeller, GÜ Diş Hek Fak Derg,2009,181, 26(3), 181-187. 19.Quimby ML, Katherine WL, Rashid RG, Firestone AR:The Accuracy and Reliability of Measurements Made on Computer-Based Digital Models,Angle Orthod,2004,74, 298-303. 20.OrthoCAD, Cadent Inc, NJ. http://www.orthocad.com. 21.emodel, Geodigm Corp. http://www.dentalemodels.com. 22. Berman J Gregory,DDS: Tooth Size Measurements and Bolton Analysis For Fast-Set Plaster Models Versus Computered-Based Models Rendered From Dual Pour Alginate Impressions,Yüksek Lisans Bitirme Tezi,University of Pittsburgh 2010. 23.Sabah ME:Ortodontik Tanı,Ege Üniversitesi Diş hekimliği Fakültesi Ders Notları. 49

24. Terzi Ulukaya,Esengül,Malokluzyonlar Arası Diş Boyut Uyumsuzluğunun Araştırılması,doktora tezi,atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Ortodonti Anabilim Dalı,ERZURUM 2006. 25.Proffit W:Contemporary orthodontics, St Louis, Mosby, 2000, p.118-20. 26.Asquith J, Gillgrass T, Mossey P: Three-dimensional imaging of orthodontic models: a pilot study, Eur J Orthod, 2007, 29, 517-522. 27. Rheude B, Sadowsky PL, Ferriera A, Jacobson A: An Evaluation of The Use of Digital Study Models in Orthodontic Diagnosis and Treatment Planning. Angle Orthod,2005, 75, 300-304. 28. Santoro M, Galkin S, Teredesai M, Nicolay OF, Cangialosi TJ: Comparison of Measurements Made on Digital and Plaster Models, Am J Orthod Dentofacial Orthop,2003,124,101-105. 29.Kusnoto B, Evans CA: Reliability of a 3D Surface Laser Scanner for Orthodontic Applications, Am J Orthod Dentofacial Orthop, 2002,122,342-8. 30. Mullen SR, Martin AC, Ngan P, Gladwin M :Accuracy of Space Analysis with Emodels and Plaster Models, Am J Orthod Dentofacial Orthop,2007,132,346-52. 31.Choi DS, Jeong YM.,Jang I, Jost-Brinkmann PG,Cha BK:Accuracy and Reliability of Palatal Superimposition of Three-Dimensional Dijital Models,Angle Orthodontist,2010, 80,4. 32.Steven DR, Flores-Mir C, Nebbe B, Raboud DW, Heo G, Major PW:Validity, Reliability, and Reproductibility of Plaster vs Digital Study Models: Comparison of Peer Assessment Rating and Bolton Analysis and Their Constituent Measurements. Am J Orthod Dentofacial Orthop, 2006, 129, 794-803. 50

33.Leifert MF, Leifert MM, Efstratiadis SS, Cangialosi TJ: Comparison of Space Analysis Evaluations with Digital Models and Plaster Dental Casts, Am J Orthod Dentofacial Orthop, 2009,136,16,1-4. 34.Costalos PA, Sarraf K, Cangialosi TJ, Efstratiadis S. Evaluation of the accuracy of digital model analysis for the American Board of Orthodontics objective grading system for dental casts, Am J Orthod Dentofacial Orthop, 2005,128,624-9. 35.Okunami TR, Kusnoto B, Begole E, Evans CA, Sadowsky C:Assessing the American Board of Orthodontics Objective Grading System: Digital vs Plaster Dental Cast, Am J Orthod Dentofacial Orthop, 2007, 131, 51-56. 51

9.ÖZGEÇMİŞ 1989 yılında Denizli de doğdum.2003 yılında ilköğretimimi Ticaret ve Sanayi Odası İlköğretim Okulu nda tamamladım.2007 yılında Turgutalp Anadolu Lise sinden mezun oldum.2008 yılında Ege Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi ni kazandım. 52

53