Editör: Dursun YILDIZ

1

5 Aralık 2011 2

Editör: Dursun YILDIZ 3

İÇİNDEKİLER Önsöz Bu Sektörel Araştırmaya Neden İhtiyaç Duyuldu 1.MEVCUT DURUM 1.1 Endüstriyel Atıksu Nedir? 1.2 Endüstriyel Atıksu Açısından Mevcut Durum 1.3 İmalat Sanayi Atıksuyu Arıtımı Azaldı 2. ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSLERİ 3.SORUNLAR 2.1 1. Ropörtaj 2.2 2. Ropörtaj 4. ATIKSU ARITMA TESİSLERİNE ENERJİ TEŞVİĞİ 5.SONUÇ VE ÖNERİLER 4

5

Önsöz Ülkemizin gelişme ve kalkınmasının hızlı ve sürekli olması kadar sürdürülebilir olması da önem taşımaktadır. Bu nedenle kaynaklarımızı korumak için alınacak önlemlerin vakit geçirilmeden ve çok geç olmadan alınması gerekir. Bunlardan birisi de yer altı ve yüzeysel su kaynaklarımızı ve kıyılarımızı endüstriyel atıksu kirliliğinden korumaktır. Rasyonel ve akılcı çevre politikalarıyla doğal çevrenin ve ekosistem dengesinin korunması her kesim için artık bir görev olarak algılanmalıdır.çevreye rağmen bir kalkınma ve gelişmenin gerçek ve sürdürülebilir beir gelişme olmadığını bilerek doğal hayatın korunması için elimizden geleni yapmalıyız Bu alanda oluşan çevre kirliliği ile bu tesislerin işletilmesinde sanayicilerimizin yaşadığı sorunlar ve alınması gereken önlemler konusunda bir farkındalık yaratmak amacıyla bu broşürü hazırladık Saygılarımızla topraksuenerji 6

Bu Sektörel Araştırmaya Neden İhtiyaç Duyuldu Bu sektörel broşürün hazırlanmasının en temel nedeni 2004 ve 2008 yıllarında yapılan İmalat Sanayi Atık Envanteri Anketleri nin ortaya koyduğu çarpıcı sonuçlar olmuştur. Bu çalışmalara göre imalat sanayimizide arıtılan atıksı miktarı azalmakta ve bunun yanısıra arıtılmadan bırakılan suda nehirlere bırakılan su miktarı artmaktadır. 2008 yılında imalat sanayi kaynaklı atıksuyun yaklaşık % 81 i hiç arıtılmadan alıcı ortama verilmiştir.bu sonuç aynı zamanda yapılmış olan arıtma tesislerinden önemli bir bölümünün 2008 yılı itibariyle işletilmediğini ortaya koymaktadır. Bu durum öncelikle çok değerli ve stratejik bir kaynak olan yer altı ve yerüstü sularımızın kirlenmesine neden olmaktadır. Bunun acilen önlenmesi için gerekli somut ve uygulanabilir tedbirlerin ne olabileceği araştırılıp hem doğal çevre korunmalı hem de sanayicinin büyük paralar vererek kurduğu arıtma tesislerinin neden çalıştırılmadığı ve çalışmasının nasıl sağlanacağı araştırılmalıdır. Bu broşür esas olarak konuyu çözüme yönelik olarak ele alıp kaynaklarımızın kirlenmesine daha fazla seyirci kalmadan alınabilecek somut ve uygulanabilir adımların belirlenmesine katkıda bulunmak için hazırlanmıştır. topraksuenerji 7

1.MEVCUT DURUM 1.1 Endüstriyel Atıksu Nedir? (TUSİAD 2008) Endüstriyel atıksular herhangi bir ticari endüstriyel faaliyetin yürütüldüğü alandan, evsel atıksu ve yağmur suyu dışında deşarj edilen atıksu olarak tanımlanabilir. Endüstriyel üretim sürecinde oluşan atıksuların yanı sıra soğutma suları, katı atık bertaraf tesisi atıksuları (sızıntı suyu), rejenerasyon tesisi atıksuları, içme suyu filtreleri, geri yıkama suları da endüstriyel nitelikli atıksu olarak kabul edilmektedir (SKKY, 2004). Endüstriyel amaçla kullanılan su rniktarı genellikle bir ülkenin gelişmişlik göstergesi olarak da ele alınmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde çekilen su içerisindeki endüstriyel kullanım oranı % 5 iken, bu oran Belçika ve Finlandiya gibi gelişmiş ülkelerde % 85 e kadar çıkmaktadır (Terence, 1991). Ülkemizde ise suyun % 11'i sanayi ama amaçlı tüketilmektedir (DPT, 2006;). Ancak bu oran gerçek değerlere göre düşüktür. Çünkü halen su tüketimi veya deşarjı kayıt dışı olan veya mevcut kayıtları gerçeğe göre düşük gösterilen sanayi tesisleri bul unmaktadır. Endüstriyel atıksuların özellikleri, endüstri türüne bağlı olarak farklılıklar göstermektedir. Ayrıca aynı sektörde faaliyet gösteren endüstrilerde bile, kullanılan hammaddeler ve uygulanan proseslerin farklılığı, oluşan atık suyun özelliklerine yansıyabilmektedir. Kirlilik bileşenlerinin farklı olması nedeniyle her endüstrinin çevreye etkileri de farklı olmaktadır. Buna rağmen endüstri türüne bağlı olarak, sektörlerin atıksularının bazı ortak özellikleri bulunmaktadır. Örneğin, gıda endüstrisi atıksularının yüksek organik kirlilik (genellikle BOİ cinsinden) içerdiği söylenebilir. Tekstil sanayindeki ana kirlilikler ise boya işlemlerinden kaçan boyalar, bunların neden olduğu renk ve işleme esnasında kostil kullanılması sonucu oluşan yüksek ph'dır. Kimya endüstrisi atıksuları Yağ emisyonları, stüfit ve fenoller, makine yağları, katı maddeler, yüksek ph, fosfatlar ve indirgenemeyen organik maddeler içerebilirler. Metal sanayinden kaynaklanan atıksuda Cr, Cd, CN, Zn metal kirlilikleri görülebilir. Tabakhanelerden kaynaklanan atıksuların tipik özellikleri arasında kıl, katı madde, BOİ, azot, krom, sülfit, yüksek ph ve koku sayılabilir. 8

2004 yılında yapılan "İmalat Sanayi Atık Envanteri Anketi" kapsamındaki 4,030 işyerinden toplam 1,145 milyar m 3 atıksu deşarj edildiği belirtilmektedir. İşletmelerden 1,918 adetinin atıksu arıtma tesisi bulunmaktadır; buna göre 385 milyon m 3 atıksu arıtılarak alıcı ortamları deşarj edilmektedir. Kalan 2,112 tesisten kaynaklanan 760 milyon m 3 /yıl atıksu ise arıtılmadan alıcı ortamlara deşarj etmektedir. Bu sonuçlardan imalat sanayi kaynaklı atıksuyun yaklaşık %66 sının hiç arırılmadan alıcı ortama verildiği ortaya çıkmaktadır (Çevre Operasyonel Programı, 2007). Sanayileşmeden kaynaklanan çevre sorunlarının çözülmesinde, sanayileşmenin kontrollü bir şekilde Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ve Küçük Sanayi Siteleri (KSS) içinde gelişiminin sağlanması etkili rol oynamaktadır. Bu bölgeler sanayinin disiplin altına alınması, çevrenin korunması ve faaliyette bulunan işletmelerin çevre normlarına uygun üretim yapmalarının desteklenmesi bakımından önemli fonksiyonlara sahiptir, OSB Atık İstaristikleri Sonuçları'na göre; OSB tarafından işyerlerine dağıtılmak üzere, 2003 yılında 89.59 milyon m 3 su temin edilmiştir. 2004 yılında bu miktar artış göstererek 100.69 milyon m 3 mertebesine yükselmiştir. Aynı istatistik sonuçlarına göre, OSB'ler tarafından 2003 yılında, toplam 77,388 milyon m 3 atıksu arıtılmış iken, 2004 yılında bu miktar 72,967 milyon m3'e düşmüştür, Buna göre, deşarj edilen atıksuyun arıtılma oranı 2003 yılında % 78,5 iken, 2004 yılında, % 75 e düşmüştür (Çevre Durum Raporu, 2007). OSB'lerden kaynaklanan atıksular (evsel + endüstriyel) ağırlıklı olarak biyolojik arıtma sistemlerinden oluşan ortak arıtma tesislerinde arıtılmaktadır. 2003 yılında 63 OSB'nin 19'unda; 2004 yılında ise, 65 OSB'nin 19'unda atıksu antma tesisi bulunduğu belirlenmiştir (Çevre Operasyonel Programı, 2007). Bazı OSB'lerin ise, arıksularını bağlı bulundukları yerleşim biriminin su ve kanalizasyon idareleriyle anlaşarak kanalizasyona deşarj etmeleri (ön arıtmayı takiben) de söz konusu olabilmektedir. 9

1.2 Endüstriyel Atıksu Açısından Mevcut Durum Türkiye de çevre kirliliğinin oluşmasına neden olan kaynaklardan biri de sanayi tesisleridir. Ülkemizde, sanayi faaliyetlerinden kaynaklanan olumsuz etkiler diğer faaliyetlerden kaynaklanan olumsuz etkilerden daha fazla çevreye zarar vermektedir. Sanayi kuruluşlarının sıvı atıkları ve bu atıkların arıtılmadan alıcı ortama boşaltılması su kirliliğine ve su kirliliğine bağlı, toprak ve bitki örtüsü üzerinde aşırı kirliliğe neden olmaktadır. Ayrıca sanayileşme faaliyetleri ile kırsal alandan kente göç olayı başlamış olup, bu durum da hızlı ve düzensiz yapılaşmaya sebep olmaktadır. Türkiye de bulunan sanayi firmalarının büyük bir kısmı; büyük şehirlerin içinde, çevresinde, liman alanlarına yakın yerlerde ve alıcı ortam olarak kullanılan deniz kıyılarında ve akarsuların ve göllerin kenarlarında faaliyet göstermektedir. Sanayileşmeden kaynaklanan çevre sorunlarının çözülmesinde, sanayileşmenin kontrollü bir şekilde Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ve Küçük Sanayi Siteleri (KSS) içinde gelişiminin sağlanması etkili bir rol oynayacaktır. Sanayinin disiplin altına alınması, çevrenin korunması ve faaliyette bulunan işletmelerin çevre normlarına uygun üretim yapmalarının desteklenmesi bakımından, bu bölgeler önemli fonksiyonlara sahiptir. 2003-2004 döneminde OSB tarafından temin edilen su miktarları, alıcı ortama deşarj edilen atıksu miktarı ve atık miktarına ait veriler TÜİK Başkanlığının altyapısı tamamlanan OSB lerden temin edilen Organize Sanayi Bölgesi Atık Temel Gösterge Sonuçları nda yer almaktadır. OSB tarafından 2003-2004 döneminde temin edilen su miktarının kaynaklara göre dağılımı Tablo: III.8.1 de gösterilmektedir. 10

Organize Sanayi Bölgesi Atık İstatistikleri Sonuçları na göre; OSB tarafından işyerlerine dağıtılmak üzere, 2003 yılında 89,59 milyon m3 su temin edilmiş iken, 2004 yılında bu miktar % 12,4 artış göstererek 100,69 milyon m3 e yükselmiştir. OSB tarafından 2004 yılında temin edilen su miktarının, % 46,9'u kuyudan, % 17,3'ü akarsudan, % 16,8'i kaynak suyundan, % 18,8'i şehir şebekesinden ve % 0,2'si ise diğer kaynaklardan çekilmiştir. Tablo: III.8.2 de, TÜİK in Organize Sanayi Bölgesi Atık İstatistikleri Sonuçları kapsamında; 2003-2004 yıllarında, OSB tarafından alıcı ortama deşarj edilen atık su miktarı verilmektedir. Organize Sanayi Bölgesi Atık İstatistikleri Sonuçları na göre; OSB ler tarafından 2003 yılında, toplam 74,388 milyon m3 atık su arıtılmış iken, 2004 yılında bu miktar, % 1,9 azalma göstererek, 72,967 milyon m3 e düşmüştür. OSB ler tarafından 2004 yılında deşarj edilen atık su miktarının; arıtıldıktan sonra, % 2,69 unun denize, % 74,59 unun akarsuya ve 0,84 ünün ise şehir şebekesine deşarj edildiği tespit edilmiştir. Deşarj edilen atık suyun arıtılma oranı ise 2003 yılında % 78,5 iken, 2004 yılında, % 3,5 azalarak, % 75 e düşmüştür. OSB lerde atıksu, yoğunluklu olarak biyolojik arıtma ile arıtılmaktadır. OSB lerden kaynaklanan atık sular (evsel+endüstriyel) ortak arıtma tesisinde arıtılmaktadır. Bu sonuçlara göre; 2003 yılında, 63 OSB nin 19 tanesinin; 2004 yılında ise, 65 OSB nin 19 tanesinin arıtma tesisi kullandığı belirlenmiştir (Tablo: III.8.2). Organize Sanayi Bölgesi Atık İstatistikleri Sonuçları na göre; atık su arıtma tesisi kullanan OSB lerde, 2003 yılında yaklaşık 146.000 ton, 2004 yılında ise yaklaşık 161.000 ton 11

arıtma çamuru oluşmuştur. 2004 yılında, OSB lerden çıkan arıtma çamurunun miktarının, % 56,14'ü düzenli depolanarak, % 28,75'i belediye çöplüğünde, % 14,72'si ise araziye atılarak, bertaraf edilmiştir (Tablo: III.8.3). 1.3 İmalat Sanayi nin Arıttığı Atıksu Miktarı Azaldı! İmalat sanayi kaynaklı atıksuyun % 81 i arıtılmadan bırakılıyor! 2004 ve 2998 yıllarında yapılan İmalat Sanayi Atık Envanteri Anketleri çarpıcı sonuçlar ortaya koydu! 2004 yılında imalat sanayi kaynaklı atıksuyun % 66 sı hiç arıtılmadan doğaya bırakılırken 2008 yılında bu oran %81 e yükseldi Nehirlere arıtılımadan bırakılan atıksu oranı da arttı 2004 yılında yapılan İmalat Sanayi Atık Envanteri Anketi kapsamındaki 4030 işyerinden toplam1,145 milyar m 3 atık deşarj edildi Bu suyun 385 milyon m 3 arıtılarak alıcı ortamlara deşarj edildi. Bu işletmelerin 1,918 inin arıtma tesisi bulunuyor.,.kalan 2112 tesisten kaynaklanan 760 milyon m 3 atık su ise arıtılmadan alıcı ortamlara deşarj ediliyor. TÜİK, 2008 İmalat Sanayi Su, Atıksu ve Atık İstatistikleri Anketi kapsamında, 50 ve daha fazla kişinin çalıştığı imalat sanayi işyerlerinden elde edilen sonuçlara göre anket kapsamındaki imalat sanayi işyerleri tarafından 2008 yılında 1 milyar metreküp atıksu deşarj edildi. İmalat sanayi işyerleri tarafından 2008 yılında 189 milyon metreküp atıksu arıtıldı. Bu iki sonuç incelendiğinde 2008 yılında 2004 yılına oranla toplam atıksu miktarı azalmasına rağmen arıtılan atık su miktarında büyük bir azalma görülmektedir.bu da 2004 yılında % 34 olan arıtılmış su oranının 2008 de % 19 a düşürmektedir. 12

Bir diğer deyişle 2008 yılında imalat sanayi kaynaklı atıksuyun yaklaşık % 81 i hiç arıtılmadan alıcı ortama verilmiştir.bu sonuç aynı zamanda yapılmış olan arıtma tesislerinden önemli bir bölümünün 2008 yılı itibariyle işletilmediğini ortaya koymaktadır. 2004 yılında arıtılmadan deşarj edilen atıksuyun %9,5 uğu nehirlere verilirken 2008 yılında bu oran % 14 e çıkmıştır. Arıtma tesisi yapılmış olan birçok sanayi tesisinin çeşitli nedenlerle bu tesisleri çalıştır(a)madıkları görülüyor.bunun nedenlerinin tesbit edilerek acil önlem alınması gerekiyor. Çünkü bu su sonunda kullanılacağı zaman yine bir arıtma işlemine tabi tutulmak zorunda kalınıyor.bu sanayi kirliliğinin su ve toprağa daha büyük zarar vermeden arıtılmasının önündeki zorlukların kaldırılabilmesi için pratik çözümlere ihtiyaç bulunmaktadır. Bu çözümlerin en önemlisi ise sanayi tesislerinde büyük ilk yatırım maliyetleri ile yapıldıktan sonra atıl durumda bulunun arıtma tesislerinin işletmeye alınmasını sağlayacak teşvik ve tedbirler olacaktır. Kaynak : Çevre Operasyonel Programı,2007 ve TUİK İstatistikleri OSB MERKEZİ ATIKSU ARITMA SİSTEMLERİ ÇALIŞIYOR Denizli Organize Sanayi Bölgesi Merkezi Atıksu Arıtma Tesisi Denizli Organize Sanayi Bölgesi Merkezi Atıksu Arıtma Tesisi; 30 dönüm tarıma elverişli olmayan arazi üzerinde 42.000 m3/gün kapasitede projelendirilerek, 31.12.1997 tarihinde işletmeye alınmıştır. Bölge de oluşan evsel ve endüstriyel nitelikli tüm atıksular birleşik kanal sistemi ile toplanarak arıtma tesisi giriş yapısına kadar cazibe ile getirilmekte, yağmur suları ise ayrı bir kanalla toplanarak, Organize Sanayi Bölgesi sınırları dışında yaklaşık 1.400 metrelik kapalı bir kanalizasyon sistemiyle (arıtılmış atıksular) deşarj edilmektedir. Bölge den atıksuların deşarj edildiği yer kuru dere yatağı olan Sarıçay olup, burası alıcı ortam özelliği taşımaktadır. Denizli OSB de birim arıtma maliyeti 10-14 cent/m 3 Denizli Organize Sanayi Bölgesi Merkezi Atıksu Arıtma Tesisi nin işletme giderleri ile ilgili tüm hesaplamalar 42.000 m³/gün atıksu debisine göre yapılmıştır. Birim arıtım maliyeti (biyolojik + kimyasal) = 0,14 US$/m³ gün atıksu, birim arıtım maliyeti (sadece biyolojik) = 0,10 US$/m³ gün atıksu dur.bu durumda Denizli OSB nin günlük toplam arıtma maliyeti yaklaşık 5000 $ civarında olmaktadır. Kaynak: http://www.dosb.org.tr/get_source?m=21 12 Ağustos 2010 13

2. ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSLERİ Sanayi tesisleri, fabrikalar, organize sanayi bölgeleri gibi çeşitli üretim prosesleri sonucunda oluşan atıksuların arıtılması amacı ile kurmuş olduğumuz endüstriyel atıksu arıtma sistemleri atıksu karakterine göre farklılık göstermektedir. Üretim ve sanayi tesislerinin, üretim aşamalarında gerçekleştirdikleri faaliyetler sonucunda oluşacak atıksuları, ilgili yönetmeliklerde belirtilen deşarj standartları içerisinde arıtması gerekmektedir. Endüstriyel nitelikli atıksuların arıtılması amacı ile dizayn edilen atıksu arıtma sistemleri, boyutları ve arıtma üniteleri; sanayi/sektör türü, üretim yöntemi, atıksu miktarı, atıksuyun kirlilik değerleri ve alıcı ortam türüne göre değişiklik göstermektedir. Endüstriyel atıksu arıtma tesisleri aşağıda verilen üretim tesislerinde gerçekleştirilen üretim faaliyetleri sonucunda oluşan atık suların arıtılması amacı ile dizayn edilmektedir. Et Entegre Tesisleri ve Kesimhaneler Deri Fabrikaları Un ve Makarna Üretim Tesisleri Süt ve Süt Ürünleri Üretim tesisleri Tekstil Fabrikaları Konserve ve Deniz Ürünleri Üretim Fabrikaları Karışık Endüstriyel Kökenli Atık sular (Organize Sanayi Bölgeleri) Bitkisel Yağ Üretim Fabrikaları Şarap ve Bira Fabrikaları 14

3. SORUNLAR Sanayi Sektöründeki Atıksu ve Atıksu arıtma tesislerinin işletilmesi ile ilgili yasal mevzuat ve karşılaşılan sorunlar bu bölümde ele alınmıştır. Bu kapsamda sektördeki danışman bir firma ve İSKİ Avrupa Bölgesi. Atıksu Kontrol Ruhsat Şube Müdürü Yüksel Acar ile ropörtajlar yapılmıştır. 1. ROPÖRTAJ: Bu alanda Hizmet veren bir danışmanlık firması TSE nin sorularına aşağıdaki yanıtları vermiştir. İMALAT SANAYİ TESİSLERİMİZİN Atıksu Arıtma Sistemi Kurulması konusunda yasal zorunluluk nedir? 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği yayınlanmıştır. 13 Şubat 2008 Çarşamba tarih ve 26786 sayı ile Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değişiklikler yapılarak yeniden yayınlanmıştır. Yukarıda geçen yönetmeliğin 26 Maddesinin e) bendinde Gerçek veya tüzel kişiler, faaliyet türlerine göre, alıcı ortama verdikleri atıksular için bu Yönetmeliğin ekinde yer alan Tablo 5 ten Tablo 21 e kadar konulan deşarj standartlarını sağlamakla yükümlüdürler. İbaresi yer almaktadır. Bu hükme istinaden eğer atıksular alıcı ortama deşarj ediliyorsa tabloda belirtilen deşarj standartlarının sağlanması için atısu arıtma tesisinin kurulması gerekmektedir. Eğer tesisinin bulunduğu bölgede atıksu altyapı tesisi bulunuyorsa, endüstri kuruluşları kanalizasyon sistemine bağlantı esaslarına uyulmak şartıyla, atıksularını kentsel kanalizasyon sistemine deşarj edebilirler. Atıksu arıtma tesisi ilk yatırım maliyetleri konusunda genel bilgiler nelerdir? Bu konu daha teknik bir yapı kazanmaktadır. Atıksu arıtma tesisleri iki grup altında incelenmektedir. 1- Evsel Atıksu Arıtma: Evsel atıksu arıtma tesisleri, betonarme veya paket arıtma olarak sacdan imal edilmektedir. Evsel atıksu arıtma tesislerinde biyolojik arıtma kullanılır. Biyolojik arıtma yöntemi, 15

atıksuda ki kirliliğin oluşturan mikroorganizmalar tarafından giderilmesidir. Ortalama olarak evsel atıksular 720 mg/lt toplam katı madde içerir. Toplam katı maddenin yaklaşık 500 mg/lt'si çözünmüş halde, geri kalanı ise askıda katı durumdadır. Çözünmüş ve askıdaki katılar sabit ve uçucu halde olabilirler. Arıtma işlemlerinin çoğu, askıdaki katı madde ve uçucu çözünmüş katı maddelerin uzaklaştırılması için tasarlanır. 2- Endüstriyel Atıksu Arıtma: Sanayi tesisleri, fabrikalar, organize sanayi bölgeleri gibi kuruluşların üretim prosesleri sonucu oluşan atıksularını geri kazanılması ve bertaraf edilmesi amacıyla kurulmuş olan atıksu arıtma tesisleridir. Bu atıksu arıtma tesisleri sektör ve atıksu karakterine göre özel olarak planlanmaktadır. Endüstriyel nitelikli atıksuların arıtılması amacı ile dizayn edilen atıksu arıtma sistemleri, boyutları ve arıtma üniteleri; sanayi/sektör türü, üretim yöntemi, atıksu miktarı, atıksuyun kirlilik değerleri ve alıcı ortam türüne göre değişiklik göstermektedir. Buna ek olarak atıksu arıtma işlemi kimyasal, fiziksel veya biyolojik yollarla yapılabilmektedir: Kimyasal arıtıma, atıksu çökeltme havuzundan geçtikten sonra karıştırma ünitesinde çeşitli kimyasallar eklenerek, bu kimyasalların suyun içindeki kirleticiler ile reaksiyona girerek çökelmesi ile oluşur. Biyolojik arıtma; evsel veya endüstriyel atıksuların çeşitli bakteriler yardımı ile biyolojik olarak parçalanması ile gerçekleşir. Fiziksel arıtma; hiçbir kimyasal veya bakteri kullamadan fiziksel yollarla ve cazibe ile atıksuyun içindeki yağ ve kaba atıkların ızgara ve benzeri düzenekler ile uzaklaştırılmasıdır. Atıksu arıtma tesislerinin maliyetleri evsel ve endüstriyel olması nedeniyle ve arıtılacak olan suyun debisine bağlı olarak farklı fiyatlar içermektedir. Atıksu Arıtma tesislerinin işletme zorlukları nelerdir? Arıtma tesisi kurulduktan sonra, İl Çevre Ve Orman Müdürlüklerinden izin alınması gerekmektedir. Verilmiş olan izne istinaden, tesisin debisine bağlı olarak numune alınarak deşarj standartalarını sağlayıp sağlamadığı konusunda denetimler yapılmaktadır. Numunenin bozuk çıkması halinde takip eden 10 iş günü içerisinde 2 numune daha alınarak ortalamanın stardartlar altında olması gerekmektedir. Eğer limitler yüksek ise işletmeye 31.745 TL idari para cezası uygulanmaktadır. Bu idari para cezasının ışığında mutlaka tesisin düzenli işletilmesi zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Arıtma tesisleri çok pahalı sistemler olması yanında işletilmesi de zor olan tesislerdir. Bu nedenle tesisler uygun yerlere uygun sistemlerle kurularak işin uzmanı yetişmiş personele teslim edilmelidir. Bu tür tesisler bir elemanın yönetimine bırakılmamalı, mutlak yerine bakacak yedekli elemanlarla çalışılmaldır. Aksi takdirde tek teknik personele sahi atıksu 16

arıtma tesislerinde problemler yaşanmaktadır. Yatırım maliyeti yüksek olan bu tesisler yanlış yönetimlerle yeterince verimli olamamaktadır. Atıksu arıtma tesisiyle ilgili projeler, kazalardan korunma ve işletme bakım onarım talimatı tesis içinde hazır olmalıdır. Bir problem durumunda bu talimatlara hemen ulaşılabilmelidir. Yeni olan arıtma tesisi işletmeye alınmadan önce atıksu ve çamur yapılan nehir suyu veya kuyu suyu ile doldurularak bütün makinelerin işlevi gözden geçirilmelidir. İşletme maliyetinin en büyük girdi maliyetleri hangi kalemlerdir? İşletme maliyeti olarak 1-İşçilik 2-Elektrik 3-Kimyasal Madde 4-Bakım Onarım Tesislerin işletme dışı kalmasının teknik ve ekonomik nedenleri nelerdir? Bu tür tesisler ilk yatırım maliyeti yüksek olan tesislerdir. Teknik olarak işletilememesinin nedenleri, tesisi yapan firmaların yeterince danışmanlık hizmetleri vermemeleri, arıtma tesisinde işçilik maliyetlerinden kaçmak amacıyla bir teknik personelin görevlendirilmemesi, arıtmaya farklı alanlarda çalışan işçiye ek iş olarak verilmesi, yeterli teknik yardımın alınmıyor olması gibi nedenlerdir. Diğer yandan arıtma tesisinde kullanılan bir çok alet ve ekipman yurt dışından ithal edilmektedir. Bu durumda yapılıp da çalıştırmayan tesisler hem işletmeler için hemde milli ekonomi için kayıplar doğurmaktadır. Bu ekonomik nedenler ise işletmelerin çevre ile ilgili olan uygulamalara angarya gözü ile bakmaları ve kriz ve sıkıntı anında ilke kapatılacak bertaraf edilecek alanların çevre uygulamalarından oluşması sonucu bu alanlara yeterince yatırımın yapılmamasına neden olmaktadır. Yeterli işçilik, kimyasal madde, bakım onarım yapılmayan tesisler üretim dışı kalacakalardır. İmalat sanayinin atıksu arıtma tesislerinin yatırımı ve işletmesi konusunda yaşadığı çekinceler nelerdir? Bu tesislerin yatırmı konusunda ilk yatırımının pahalı olması ve bu tür işletmelerinin yeni kurulma aşamasında ekstra maliyetler getirmektedir. Yeni açılan işletmede daha çok üretime dönük alanlara yatırım yapılmaya çalışılmaktadır. Bu nedenle arıtma tesislerine harcanacak girdinin başka alanlarda kullanılması daha büyük önem arz etmektedir. İşletme konusunda ise arıtma tesisinin işletmelisinin başlı başına bir maliyetinin olması ve doğacak sıkıntılarda uygulanan idari para cezalarının yüksek olması yatırımcıların çekinceleri olmaktadır. 17

İmalat sanayinde atıksu arıtımının daha etkili,yaygın ve verimli bir şekilde yapılması için tesbit ve önerileriniz nelerdir? Arıtma tesisi yaptırılacak firmanın iyi tespit edilmesi, işletmenin bulunduğu ilde büro yada temciliğinin olması ve yeterli referanslarının olmasına dikkat edilmelidir. İşletmeden kaynaklı atıksuyun karakteristiği iyi tespit edilerek, işletmenin gelecekteki değişlikleri dikkate alınarak planlanmalıdır. Arıtma tesisi ile ilgilenecek en az bir teknik elemanın görevlendirilmesi gerekmektedir. İşletmede çalışan diğer personele gerekli bilgilerinin verilerek; atıksulara farklı karakterde olan maddlerin atılmaması sağlanmalıdır. Düzenli olarak giriş ve çıkış duyundan numuneler alınarak analiz ettirilmelidir. Atıksu atrıtma tesisinden istenilen verimin alınması için makineler, motorlar, pompalar ve köprülerin düzenli olarak bakımlarının yapılması gerekmektedir. Enerji kesintileri ile ilgili olarak gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir. Uzun süre enerji kesilmelerinde diğer enerji sağlayan kaynakalrın bulundurulması yararlı olacaktır. İşletme raporları temiz ve itinalı bir şekilde doldurulmalıdır. İşletme hataları gibi bütün özel olaylar; arızalar, yağ ve asit girişi, zaman ve yer belirtilerek günlük kayıtlar tutulmaldır. Uzun süre bakım oarım ve arıza durumunda yetkili birimlere haber verilmelidir. 2. ROPÖRTAJ İSKİ Avrupa Bölgesi. Atıksu Kontrol Ruhsat Şube Müdürü Sn.Yüksel Acar sorularımıza aşağıdaki yanıtları vermiştir. İMALAT SANAYİNDE KİMYASAL VEYA BİYOLOJİK ATIKSU ARITMA TESİSLERİ KONUSUNDA BİLGİLENDİRME VE DURUM TESBİTİ Atıksu Arıtma Sistemi Kurulması konusunda yasal zorunluluk nedir? Y.A: Atıksu arıtma tesislerinde ön arıtma sistemleri kurulma zorunluluğu hem Çevre Bakanlığının su kirliliği kontrol yönetmeliğinde hem de bizim atıksuların kanalizasyona 18

deşarj yönetmeliğinde vardır.endüstriyel atıksu üreten işletmelerin atıksu karakterlerini belirli parametrelere indirgemeleri gerekmektedir.çünkü bu parametreler kanala kabul şartlarıdır.ve bunlar sağlanmamışsa bir ön arıtma sistemi kurulması şarttır. Atıksu arıtma tesisi ilk yatırım maliyetleri konusunda genel bilgiler nelerdir? Y.A: Atıksu arıtma tesislerinde ilk yatırım maliyetleri atıksu arıtma tesislerine göre değişmektedir.kimyasal,biyolojik,fiziksel arıtma tesislerinin yanı sıra bunlarının tümünün kullanıldığı arıtma tesisleri bulunmaktadır.arıtma tesislerinde kullanılan malzemeden tutunda büyüklüğüne kapasitesine kadar hepsi maliyeti etkileyen faktörlerdir.en basit arıtma tesisi yaklaşık olarak 7-8 Bin TL kurulma maliyeti vardır. Atıksu Arıtma tesislerinin işletme zorlukları nelerdir? Y.A: Atıksu arıtma tesislerinde işletme konusundaki zorlukları ise yetiştirilmiş eleman eksikliğidir. Biz bu eksikliği görüp yönetmeliğe bir madde koydurttuk. Önemli kirletici kaynakların,arıtma tesislerinden sorumlu kişinin Çevre Mühendisi,Kimya Mühendisi,Kimyager olma zorunluluğunu getirttik.ve bununda fikri takibini yapmak için resmi yazışmalarda bu sorumlu mühendisin imzası olma şartını koydurttuk. İşletme maliyetinin en büyük girdi maliyetleri hangi kalemlerdir? Y.A:Atıksu arıtma tesislerinde işletme maliyeti,yatırım maliyeti kadar yüksek miktarlarda değildir.bunun sebebi ilk yatırımın planlama,örgütlenme,işçilik,sermaye gibi etkenlerin bir arada olmasıdır.işletme maliyetinde ise işçilik ve tesis giderlerinin olmasından kaynaklanır.tam kesin bir fiyat olmamakla birlikte yatırım maliyetinin kat ve kat daha düşüktür. Tesislerin işletme dışı kalmasının teknik ve ekonomik nedenleri nelerdir? Y.A: Atıksu arıtma tesislerinin işletme dışı kalmasının teknik nedenlerinin başında işi bilen personelin olmaması gelir. Mesela arıtma işleminin olduğu reaktör kısmı ağıza kadar çamurla doluyor bize aşırı yüklenme bilgisi geliyor. İşletme sahibine bilgi verdiğimizde şaşırıyor. İşletmeye gidip sorunu yerinde görmek istediğimizde karşımıza ağzına kadar çamurla dolmuş reaktör görüyoruz.tesislerin işletme dışı kalmasının diğer bir sebebi ise firma sahiplerinin çevre ile ilgili yatırımları önemsememeleridir.üretim bandındaki bir makine arıza yaptığı zaman anında müdahale eden işletme sahibi aynı duyarlılığı çevre konusunda göstermemektedir.fakat bu durumun geçici olduğunu ümit ederek yaşanan sıkıntının zamanla düzeleceğine inanıyorum. İmalat sanayinin atıksu arıtma tesislerinin yatırımı ve işletmesi konusunda yaşadığı çekinceler nelerdir? Y.A:İmalat sanayinin atıksu arıtma tesisleri yatırımı,işletmesi konusunda yaşanan sıkıntıların başında eksik planlama gelmektedir.bunun anlamı planlama safhasında olan bir iş yeri,bir sanayi tesisi yapım aşamasında arıta tesisi düşünülmüyor.dolayısıyla daha 19

önceden yapılan tesisler içerisinde arıtma tesisinin konulacağı yer bulunamıyor.çünkü o tesis yapılır iken arıtma tesisinin yapılacağı yer düşünülmektedir.aynı zamanda diğer bir bakış açısı da yatırımcının arıtma tesisinin konulacağı yer bakımından gereksiz olacağı düşüncesinde olmasıdır.yani sonuç olarak altyapı zayıflığı,planlama zaafları,çevreye duyarlı olmama durumları işletmelerin yaşadığı zorluklar arasındadır. İmalat sanayinde atıksu arıtımının daha etkili,yaygın ve verimli bir şekilde yapılması için tespit ve önerileriniz nelerdir? Y.A:Bizim en büyük sıkıntımız görev sahamızın çok geniş olmasıdır.istanbul Büyükşehir Belediyesi nin görev sahası bizim görev sahamızdır.yaklaşık olarak 5Bin km2 görev sahamız var ve yetiştirilmiş istihdam edilmiş elemanımız olmadığından dolayı problemler yaşamaktayız.şu durumda bizim için yetiştirilmiş eleman duyarlı işletme sahipleri çok önem taşımaktadır.burada yetkili personel istihdam edilmediğinden dolayı yaklaşık olarak 10 Bin sanayi tesisini denetliyoruz.bu denli çok sanayi bölgesinin içinde bizi ilgilendiren endüstriyel atıksuyu olan tesislerdir.fakat biz her halükarda bu tesislerin endüstriyel atıksuyu vardır yada yoktur buna bakmak zorundayız.dolayısıyla burada asıl görev yerel yönetimlere belediyelere düşmektedir.çünkü ilçe belediyeleri görev alanları daha dar olduğu için bunu daha kolay başarabileceklerdir.belediyeler Bütün işletmeleri,işyerlerini çalışma ruhsatına bağladıkları takdirde sıkı bir denetimle bu sorunlarda çözüme kavuşacaktır.belediyeler işletme,işletme ruhsatı verirken bize görüş sormaktadırlar.bizde bu görüşü atıksu yönünden inceleyerek vermekteyiz.bu şekilde zincirleme olarak işletme belediye ye,belediye bize görüş sorarak sıkı bir denetim mekanizmasının içine girilmektedir.aynı zamanda bir yerde bir üretim yapılacaksa eğer bunun türünün ne olduğu araştırılmalı,arıtma sistemi kurulması gerekli ise mutlak suretle kurulmadır.imalat sanayinde yaşanan diğer bir sorun ise işletme ve konutların iç içe olmasıdır.mümkün olduğunca bu işletmeler şehrin içinden temizlenmelidir.organize sanayi bölgelerinde yaşanan ve çözüme kavuşturulması gereken diğer bir sorun farklı birden fazla sanayi bölgesinin tek bir yerde işletmeye açık olmasıdır.yani açık olarak asıl sorun karma sanayidir.mesela buna en açık örnek Beylikdüzü nde Mermerciler sanayi sitesi var.oraya gittiğinizde 3-4 mermer işletmesi dışında tüm sektörden işletmeleri bulabilirsiniz.bu durumda olan bir sanayi bölgesinde tedbir almakta zorlaşmaktadır.bu işletmelerde arıtma tesisi kurduracaksınız fakat neye göre belirleyeceksiniz.bunlar yaşanan sorunların başlıklarıdır.başta iyi bir planlama yetiştirilmiş istihdam edilmiş elemanla birlikte bu sorunların çözüme kavuşacağına eminim. 20

4. ATIKSU ARITMA TESİSLERİNE ENERJİ TEŞVİĞİ Bakanlar Kurulu tarafından alınan kararla atıksu arıtma tesislerinde kullanılan ve ödemesi yapılan bir önceki yıla ait elektrik enerjisi giderlerinin yüzde 50'si geri ödenecek. Bakanlar Kurulu tarafından alınan bir kararla Çevre Kanunu'nun 29'uncu maddesi Uyarınca Atıksu Arıtma Tesislerinin Teşvik Tedbirlerinden Faydalanmasında Uyulacak Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik kapsamında atıksu arıtma tesisi kuran ve işleten kurum, kuruluş ve işletmelerin atıksu arıtma tesislerinde kullanılan ve ödemesi yapılan bir önceki yıla ait elektrik enerjisi giderleri yüzde 50 oranında geri ödenecek. Atıksu Arıtma tesislerinin işletmesini olumlu olarak etkiliyecek bu karar, 22 Ekim 2011 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmıştır. 5 SONUÇ VE ÖNERİLER Evsel, endüstriyel, tarımsal ve diğer kullanımlar sonucunda kirlenmiş veya özelliklerikısmen veya tamamen değişmiş sular ile maden ocakları ve cevher hazırlama tesislerinden kaynaklanan sular,yapılaşmış kaplamalı ve kaplamasız bölgelerinden cadde, otopark ve benzeri alanlardan yağışların yüzey veya yüzeyaltı akışa dönüşmesi sonucunda gelen sulardır. Atıksu Arıtma: Suların çeşitli kullanımlar sonucunda atıksu haline dönüşerek yitirdikleri fiziksel, kimyasal ve bakteriyolojik özelliklerinin bir kısmını veya tamamını tekrar kazandırabilmek ve/veya boşaldıkları alıcı ortamın doğal fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özelliklerini değiştirmeyecek hale getirebilmek için uygulanan fiziksel, kimyasal ve biyolojik arıtma işlemlerinin birini veya birkaçına atıksu arıtma denir. Ülkemizde özellikle sanayi atıklarının arıtılarak doğal ortama bırakılması konusundaki duyarlılığın yeterli olmadığı ve bunun arttırılması gerektiği görülmektedir.bunun için son dönemde alınan teşvik tedbirlerinin etkisi de izlenerek bu konuda alınması gereken diğer önlemler tesbit edilmelidir. Bu önlemler arasında bu konudaki toplumsal duyarlılığın arttırılmasına yönelik çalışmalara önem ve öncelik verilmelidir. Diğer taraftan özellikle atıklarının arıtılması konusunda duyarlı olan sanayi tesislerinin ürettiği ürünlerin mavi etiket kampanyası ile pazarda daha fazla tercih edilmesi sağlanabilir. Teşvik ve tercih konusundaki önlenmlerden sonra yasal ve yönetmeliksel yaptırımların kararlı bir şekilde uygulanması zorunludur.bunun gerçekleştirilebilmesi için denetim mekanizmasının sağlıklı ve hızlı çalışan bir yapıya kavuşturulması gereklidir. 21

Kaynaklar DPT (2006) Devlet Planlama Teşkilatı IX. Kalkınma Planı 2007-2013 Ankara 2006 TUSİAD 2008 Türkiye de Su Yönetimi Sorunlar ve Öneriler Raporu Eylül 2008. TUSİAD Yayını. İstanbul. Çevre Operasyonel Programı, Çevre ve Orman Bakanlığı, 2007 9. Kalkınma Planı (2007-2013), Çevre Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Devlet Planlama Teşkilatı, Ankara, Ocak 2006. Türkiye İstatistik Kurumu Web Sayfası (www.tuik.gov.tr) Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Web Sayfası (www.dsi.gov.tr) 22

DENİZLİ OSB ATIK SU ARITMA TESİSİ Denizli Organize Sanayi Bölgesi Atık Su Arıtma Tesisi Dengeleme Havuzu Havalandırma Havuzu Girişi 23

Havalandırma Havuzu Arıtılmış Deşarj Suyu Arıtılmış Deşarj Suyu 24

EKLER İMALAT SANAYİ ATIK İSTATİSTİKLERİ, 2004 Sayı:205 27 Aralık 2005 10:00 İmalat sanayi işyerleri 2004 yılında 1,2 milyar m 3 su temin etmişlerdir 2004 İmalat Sanayi Atık Envanteri araştırması sonuçlarına göre anket kapsamındaki 3217 işyeri, 1,2 milyar m 3 su temin etmiştir. Araştırma kapsamındaki işyerleri toplam suyun %53,6 sını denizden, %21,8 ini kuyudan, %7 sini barajdan, %5,6 sını akarsudan, %4,1 ini şehir şebekesinden ve %7,9 unu ise diğer kaynaklardan temin etmişlerdir. İmalat sanayi işyerleri tarafından 2004 yılında 638 milyon m 3 atıksu deşarj edilmiştir Araştırma kapsamındaki işyerleri 2004 yılında toplam 637 milyon m 3 atıksu deşarj etmişlerdir. Deşarj edilen atıksuyun %36'sı arıtılarak, %64'ü ise arıtılmadan alıcı ortamlara deşarj edilmiştir. Alıcı ortamlarına göre incelendiğinde ise arıtılmadan deşarj edilen atıksuyun (409 milyon m 3 ) %76,2 sinin denize, %11 inin şehir kanalizasyonuna, %9,5 inin akarsuya ve %3,3 ünün ise diğer alıcı ortamlara boşaltıldığı tespit edilmiştir. İmalat sanayi işyerleri tarafından 2004 yılında 17,5 milyon ton katı atık yaratılmıştır Araştırma sonuçlarına göre 2004 yılında 17,5 milyon ton katı atık 2004 Yılı İmalat Sanayi Temel Çevre Göstergeleri yaratılmıştır. Yaratılan toplam katı atığın %45'i satılmış veya hibe edilmiş, %8'i tesis bünyesinde geri kazanılmış ve %47'si ise bertaraf edilmiştir. Anket uygulanan imalat sanayi işyeri sayısı 3 217 Bertaraf edilen endüstriyel katı atığın (8,2 milyon ton) %10,9 u düzenli depolama Temin edilen sahalarında, su miktarı %2,4 ü (bin m 3 ise yakma tesisinde yakılarak bertaraf 1 223 /yıl) edilmiştir. 620 Tüketilen su miktarı (bin m 3 1 215 /yıl) 060 2004 yılında toplam yaratılan katı atığın 1,2 milyon tonu tehlikeli Yeniden kullanılan su miktarı (bin m atık niteliğindedir 3 /yıl) 410 300 Toplam deşarj edilen atıksu miktarı (bin m 3 /yıl) 637 756 Toplam yaratılan Arıtılan katı atığın 1,2 milyon tonunun tehlikeli atık niteliğinde 228 440 olduğu tesbit edilmiştir. Bertaraf edilen toplam 876 bin ton tehlikeli katı atığın, %66,7 si Arıtılmayan düzenli depolama sahalarında ve yaklaşık %21 i ise 409 yakma 316 tesisinde Toplam katı bertaraf atık edilmiştir. miktarı (bin ton/yıl) 17 498 25 Geri kazanılan ve yeniden kullanılan 1 346

ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ SU, ATIKSU VE ATIK İSTATİSTİKLERİ, 2008 Sayı: 52 30 Mart 2010 10:00 Organize Sanayi Bölgeleri tarafından 2008 yılında 116 milyon m 3 su çekilmiştir 2008 Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) Su, Atıksu ve Atık İstatistikleri Anketi kapsamında altyapısı tamamlanmış 97 Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğünden elde edilen sonuçlara göre 2008 yılında su şebekesi ile dağıtılmak üzere 116 milyon m 3 su çekilmiştir. Çekilen suyun %53 ü kuyudan, %18 i akarsudan, %13 ü kaynaklardan, %9 u şehir şebekesinden, %7 si ise göl ve barajlardan çekilmiştir. Organize Sanayi Bölgeleri tarafından 2008 yılında 153 milyon m 3 atıksu deşarj edilmiştir (1) Anket kapsamındaki OSB ler 2008 yılında toplam 153 milyon m 3 atıksu deşarj etmiştir. Deşarj edilen atıksuyun %71 inin akarsuya, %9 unun şehir kanalizasyonuna, %8 inin kuru dere yatağına, %5 inin diğer alıcı ortamlara boşaltıldığı, %7 sinin ise kooperatiflere ait atıksu arıtma tesislerine gönderildiği tespit edilmiştir. Organize Sanayi Bölgeleri tarafından 2008 yılında 113 milyon m 3 atıksu arıtılmıştır www.tuik.gov.tr Anket kapsamındaki OSB ler tarafından 2008 yılında toplam 113 milyon m 3 atıksu arıtılmıştır. Arıtılan atıksuyun %55 ine biyolojik, %43 üne gelişmiş, %2 sine ise fiziksel ya da kimyasal arıtma uygulanmıştır. Ayrıca OSB şebekeleri ile toplanan 11,5 milyon m 3 atıksu arıtılmak üzere kooperatiflere ait atıksu arıtma tesislerine gönderilmiştir. Organize Sanayi Bölgeleri tarafından 2008 yılında 255 bin ton atık toplanmıştır Anket sonuçlarına göre 2008 yılında OSB ler tarafından ya da OSB adına 255 bin ton atık toplanmıştır. Toplanan atığın %45,4 ü düzenli depolama sahalarında, %27,3 ü OSB çöplüğünde, %8,5 i belediye çöplüklerinde, %2,9 u ise diğer yöntemlerle bertaraf edilmiştir. Toplanan atığın %15,9 u ise OSB sahasında geçici depolanmıştır. 26 Necatibey Cad. No: 114 06100-ANKARA Tel: 0312 410 04 10 Faks: 0312 425 33 87 E-posta: bilgi@tuik.gov.tr TRT Teleteks:590. Sayfa SMS: 3737 HKGE

2008 Yılı Organize Sanayi Bölgeleri Su, Atıksu ve Atık Göstergeleri Anket uygulanan OSB sayısı 97 Su şebekesi Kendine ait su şebekesi olan OSB sayısı 75 Belediyenin su şebekesinden faydalanan OSB sayısı 14 Su şebekesi olmayan OSB sayısı 8 Kanalizasyon şebekesi Kendine ait kanalizasyon şebekesi olan OSB sayısı 79 Belediyenin kanalizasyon şebekesinden faydalanan OSB sayısı 10 Kanalizasyon şebekesi olmayan OSB sayısı 8 Çekilen su miktarı (bin m 3 /yıl) 116 300 Deşarj edilen atıksu miktarı (bin m 3 /yıl) 153 309 Arıtılarak 112 647 Arıtılmadan 40 662 Atıksu arıtma tesisi sayısı 27 Fiziksel / Kimyasal 2 Biyolojik 18 Gelişmiş 7 Atıksu arıtma tesisi kapasitesi (bin m 3 /yıl) 221 255 Fiziksel /Kimyasal 4 015 Biyolojik 112 823 Gelişmiş 104 417 Atıksu arıtma tesislerinde arıtılan atıksu miktarı (bin m 3 /yıl) 112 647 Fiziksel /Kimyasal 2 410 Biyolojik 62 382 Gelişmiş 47 855 Çamur yoğunlaştırma/ıslah işlemi uygulayan OSB sayısı 23 Toplanan atık miktarı (bin ton/yıl) 255 Tehlikeli 34 Tehlikesiz 221 www.tuik.gov.tr 27 Necatibey Cad. No: 114 06100-ANKARA Tel: 0312 410 04 10 Fax: 0312 425 33 87 E-posta: bilgi@tuik.gov.tr TRT Teleteks:590. Sayfa SMS: 3737

Tablo: III.6.1 de görüleceği üzere, belediyeler, imalat sanayi ve enerji üretimi tesisleri tarafından deşarj edilen toplam atık su miktarının alıcı ortamlara göre dağılımı ele alındığında; deniz ortamının, % 66 oranı ile öncelikli atık su deşarj ortamı olduğu, denizleri ise % 26 oranı ile akarsuların izlediği anlaşılmaktadır. 28

BELEDİYE ATIKSU İSTATİSTİKLERİ, 2008 Sayı:74 28 Nisan 2010 Atıksuyun büyük çoğunluğu denizlere ve akarsulara deşarj edilmektedir Tüm belediyelere uygulanan 2008 yılı Belediye Atıksu İstatistikleri Anketi sonuçlarına göre, 3225 belediyeden 2421'ine kanalizasyon şebekesi ile hizmet verildiği tespit edilmiştir. 2008 yılında kanalizasyon şebekeleri ile toplanan 3,26 milyar m 3 atıksuyun %44,7'si denize, %43,1'i akarsuya, %3,5'i baraja, %2,1'i göle-gölete %1,5 i araziye ve %5,1'i diğer alıcı ortamlara deşarj edilmiştir. Deşarj edilen atıksuların %69 u arıtılıyor 2008 yılı itibariyle belediyelere ait 29 u fiziksel, 158 i biyolojik, 32 si gelişmiş ve 17 si doğal arıtma sistemi olmak üzere toplam 236 atıksu arıtma tesisi bulunmakta ve bu tesisler ile 442 belediyeye hizmet verilmektedir. Kanalizasyon şebekesinden deşarj edilen 3,26 milyar m 3 atıksuyun 2,25 milyar m 3 'ü atıksu arıtma tesislerinde arıtılmıştır. Arıtılan atıksuyun %38,3'üne biyolojik, %32,7'sine fiziksel, %28,8'ine gelişmiş ve %0,3 üne doğal arıtma uygulanmıştır. www.tuik.gov.tr Belediye kanalizasyon şebekeleri ile Türkiye nüfusunun %73 üne hizmet verilmektedir 2008 yılında kanalizasyon şebekesi ile hizmet verilen belediye nüfusunun Türkiye nüfusu içindeki payı %73, toplam belediye nüfusu içindeki payı ise %88 olarak tespit edilmiştir. Atıksu arıtma tesisleri ile hizmet verilen belediye nüfusunun oranı ise Türkiye nüfusu içinde %46, toplam belediye nüfusu içinde %56 olarak hesaplanmıştır. Deşarj edilen kişi başı atıksu miktarı günde 173 litredir 2008 yılı verilerine göre belediyelerden kanalizasyon şebekesi ile alıcı 29 ortamlara deşarj edilen kişi başı günlük atıksu miktarının 173 litre olduğu tespit edilmiştir

Belediye Atıksu Temel Göstergeleri, 2008 www.tuik.gov.tr 2007 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre toplam nüfus 70 586 256 Toplam belediye sayısı 3 225 Toplam belediye nüfusu 58 581 515 Anket uygulanan belediye sayısı 3 225 Kanalizasyon şebekesi ile hizmet verilen belediye sayısı 2 421 Kanalizasyon şebekesi ile hizmet verilen belediye nüfusu 51 673 078 Kanalizasyon şebekesi ile hizmet verilen nüfusun toplam nüfusa oranı (%) 73 Kanalizasyon şebekesi ile hizmet verilen nüfusun toplam belediye nüfusuna oranı (%) 88 Alıcı ortamlara göre şebekeden deşarj edilen atıksu miktarı (bin m 3 /yıl) 3 261 455 Denize 1 458 461 Göle-Gölete 67 193 Akarsuya 1 404 164 Araziye 50 374 Baraja 115 405 Diğer ortamlara 165 857 Atıksu arıtma tesisi sayısı 236 Fiziksel 29 Biyolojik 158 Gelişmiş 32 Doğal 17 Atıksu arıtma tesisi kapasitesi (bin m 3 /yıl) 4 143 140 Fiziksel 1 537 719 Biyolojik 1 594 640 Gelişmiş 1 000 814 Doğal 9 967 Atıksu arıtma tesislerinde arıtılan atıksu miktarı (bin m 3 /yıl) 2 251 581 Fiziksel 735 710 Biyolojik 861 428 Gelişmiş 648 536 Doğal 5906 Atıksu arıtma tesisi ile hizmet verilen belediye sayısı 442 Atıksu arıtma tesisi ile hizmet verilen belediye nüfusu 32 518 318 Atıksu arıtma tesisi ile hizmet verilen nüfusun toplam nüfusa oranı (%) 46 Atıksu arıtma tesisi ile hizmet verilen nüfusun toplam belediye nüfusuna oranı (%) 56 Belediyelerde deşarj edilen kişi başı günlük atıksu miktarı ( litre/kişi-gün ) 173 Derin deniz deşarjı yapan belediye sayısı 92 30

31

32

33