KOLONOSKOPİK TARAMA VE KOLONOSKOPİ KOLONOSKOPİ HAKKINDA ÖZET BİR REHBER OP. DR. ŞABAN BEYAZPINAR GENEL CERRAHİ UZMANI www.cerrahiklinik.com BU SUNUMDA KULLANILAN VERİLER, 2004 YILINDA YAPILAN DÜNYA CERRAHLAR BİRLİĞİ KONGRESİNDE ALINAN KARARLAR DOĞRULTUSUNDA, HAZIRLANMIŞTIR...
KOLON NEDİR? Kolon diğer adı ile kalın barsak, vücudumuz için gerekli olan suyun barsaklardan emildiği bölge ve dışkının dışarı atılmak üzere tutulduğu barsak bölümüdür. Yaklaşık 120-130 cm uzunluğunda olup, ince barsaklar ile rektum arasında uzanan kısımdır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 2
REKTUM NEDİR? Rektum vücudun katı atık birikim yeridir. Yaklaşık 30 cm uzunluğunda olup, kolon ile anüsü birbirine bağlayan bölümdür. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 3
KOLONOSKOPİK TARAMA NEDİR? Tarama herhangi bir bulgusu olmayan bir hastaya inceleme ve araştırma amaçlı yapılan testlere denir. Özellikle yüksek risk taşıyan hastalıkların erken tanısında önemlidir. Bu sayede erken tanı konarak riskli hastalıkların tedavisinde tam başarı sağlanabilmektedir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 4
KOLONOSKOPİK TARAMA NEDİR? Kolonoskopi doktorlar tarafından yapılan ve kalın barsağın kanser ve diğer hastalıklarının erken tanısında kullanılan bir tarama yöntemidir. Bilinen tetkikler içinde (röntgen ve tomografi gibi) en etkin ve doğru sonuç verenidir. Kolonoskopi yapılması sırasında tanı amaçlı biyopsi almak ve polip ve benzeri hastalıkların anında tedavisini yapmak gibi bir avantaja da sahiptir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 5
KOLONOSKOPİK TARAMA NEDİR? Bu nedenlerden dolayı kolonoskopi; Kolon ve rektum kanserlerinin erken evrede tanısının konmasında, Kanser gelişme riski taşıyan poliplerin tanı ve tedavilerinin yapılmasında; etkili olmaktadır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 6
KOLONOSKOPİK TARAMA NİÇİN YAPILMALIDIR? Kolonoskopi sayesinde polipler saptanarak tedavi uygulanmakta ve hastalarda kanser gelişme riski ortadan kaldırılmaktadır. Rektum ve kolon kanserleri erken dönemde teşhis edilerek hastaların yaşam süreleri uzatılmakta ve hatta tedavide tam başarı sağlanabilmektedir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 7
KOLONOSKOPİ NEDİR? Kolonoskop 120-160 cm uzunluğunda, ucunda kamera ve kendinden ışık kaynağı bulunan, esnek bükülebilir bir alettir. Kolonoskop yapısı nedeni ile içi boş organ olarak dışarıdan muayene etmeye olanak vermeyen, kalın barsakların (kolon) ve rektumun incelenmesinde kullanılır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 8
KOLONOSKOP 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 9
KOLONOSKOP 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 10
KOLONOSKOP NASIL ÇALIŞIR? Kolonoskop bir bilgisayar ve video görüntü cihazına bağlanır. Bu sayede kalın barsakların görüntüsü alınarak hem monitörden izlenir hem de fotoğraf görüntüsü çıkartılabilir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 11
KOLONOSKOP NASIL ÇALIŞIR? Kolonoskopun kontrol kolunda hem cihazın uç kısmını hareket ettiren kısımlar hem de, incelenen kısımları görüntülemek için barsak içine gaz vermeye ve içerdeki birikintileri temizlemek için yıkayıp emmeye yarayan kısımlar bulunmaktadır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 12
KOLONOSKOP NASIL ÇALIŞIR? Rektumdan içeriye sokulan cihaz, hareketli uç kısmı sayesinde içi boş organ olan kalın barsaklarda ilerletilir ve ucunda bulunan hava-su kanalı ve biyopsi aletinin ilerletilebileceği kanallar kullanılarak gerekli işlem yapılır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 13
KOLONOSKOPİ NASIL YAPILIR? KOLONOSKOPİ, bu işlem için özel olarak düzenlenmiş, işlemi yapan hekimin ihtiyaçlarına kısa sürede ve kolayca yanıt veren ve hastaların kendilerini rahat ve güvende hissettikleri ENDOSKOPİ ÜNİTESİNDE yapılmalıdır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 14
KOLONOSKOPİ NASIL YAPILIR? Anal kanaldan girilerek çeşitli manevralarla rektum ve tüm kolonda ilerletilen kolonoskop, kolonun başlangıç kısmına ulaştıktan sonra yavaş yavaş geri çekilerek tüm kalın barsak ve rektum incelenir ve gerekli yerlerden biyopsi alınarak geri çıkartılır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 15
KOLONOSKOPİ NASIL YAPILIR? Hastanın işlem sırasında rahat ve konforunu sağlamak, hissedebileceği rahatsızlık hissini azaltmak için sakinleştirici ilaçlar kullanılmakta ve gerekirse hasta uyutularak işlem gerçekleştirilmektedir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 16
KOLONOSKOPİ İÇİN NASIL BİR HAZIRLIK GEREKMEKTEDİR? Barsak boşluğunu görebilmek için kalın barsağın temiz ve boş olması gerekir. Temizlik işlemi genellikle 2-3 gün önceden başlar. Barsak temizliği için çeşitli yöntemler bulunmakla birlikte, kolonoskopiyi yapacak doktorunuz size en uygun yöntemi önerecektir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 17
KOLONOSKOPİ İÇİN NASIL BİR HAZIRLIK GEREKMEKTEDİR? İşlemden 3 gün önceden bol sıvı yiyecekler ve su tüketmelidir. Bir gece önce verilecek mushil ilaçları önerildiği şekilde kullanılmalı ve işlemin yapılacağı gün bir şey yenilmemelidir. (Sabaha karşı ishal olunca endişelenmemeli. Çünkü bu durum verilen ilaçların etkisine bağlıdır.) Kullanılan bu ilaçlarla birlikte bolca sıvı tüketilmelidir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 18
KOLONOSKOPİ İÇİN NASIL BİR HAZIRLIK GEREKMEKTEDİR? İşlem öncesinde aspirin, kan sulandırıcı ilaçlar, sürekli kullanılan diğer ilaçlar, romatizma ilaçları ve ağrı kesiciler gibi tüm tedaviler doktorun önerisi ile kesilmeli veya doz ayarlaması yapılmalıdır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 19
KOLONOSKOPİNİN RİSKLERİ NELERDİR? Çok az olsa da bu işlemin bazı riskleri bulunmaktadır. Yapılan geniş ve uzun süreli araştırmalarda bu işlemin kesin riskleri ve komplikasyonları ortaya konmuştur. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 20
KOLONOSKOPİNİN RİSKLERİ NELERDİR? Yapılan bu araştırmaların sonucunda; barsak delinmesi, kalp krizi, barsak kanaması (kan vermeyi veya hastaneye yatmayı gerektirecek boyutta) ve ölüm en ciddi risklerdir ve toplam kolonoskopilerin %0,3 ünden daha azında görülmektedir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 21
KOLONOSKOPİNİN RİSKLERİ NELERDİR? BU SONUÇLARDAN ANLAŞILDIĞI ÜZERE, KOLONOSKOPİ SON DERECE GÜVENLİ BİR İŞLEMDİR!!! 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 22
KOLON VE REKTUM KANSERLERİ KONUSUNDA ENDİŞELENMELİ MİYİZ? A.B.D. de her yıl yaklaşık 150 bin kişiye kolorektal kanser tanısı konmaktadır. Kolon ve rektum kanserlerinde ölenlerin sayısı yılda yaklaşık 55 bin kişidir. Kolorektal kanserler A.B.D. de kanserden ölüm nedenlerinin ikinci sırasında yer almaktadır. Kolorektal kanser tanısı konanların sadece %60 ı 5 yıl yaşayabilmektedir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 23
KOLON VE REKTUM KANSERLERİ KONUSUNDA ENDİŞELENMELİ MİYİZ? Kadın ve erkekler eşit oranda etkilenmektedir. Irklara ve ülkelere göre oranlar değişmekle birlikte aradaki fark ihmal edilecek kadar azdır. Erken tanı konmak şartı ile, kolorektal kanserler son derece başarı ile tedavi edilmekte ve iyileşme sağlanmaktadır. Bu durum erken tanıda taramanın önemini ve gerekliliğini ortaya koymaktadır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 24
ADENOMATÖZ POLİP NEDİR? Basitçe polip denir ve kanser öncesi tümörlerdir. Kolorektal kanserlerin çoğunun poliplerden oluştuğuna inanılmaktadır. Polipler büyüdükçe kanserleşme olasılığı artmaktadır. Polipler kanama yapabilir ve büyüyerek barsağı tıkayabilirler. Polipler kolonoskopi ile hemen hemen tamamen temizlenebilmektedirler. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 25
KOLOREKTAL KANSERİ DÜŞÜNDÜRECEK BELİRTİ VE BULGULAR NELERDİR? Barsak alışkanlığında değişiklik (yeni başlayan kabızlık ve uzun süren ishal). Dışkıda kan olması veya rektal kanama. Çok koyu renk veya katran gibi dışkı. Açıklanamayan kilo kaybı. Uzun süreli karın ağrısı veya kitle varlığı. Gece terlemeleri. Nedeni açıklanamayan iştah azalması. Dışkılamaya rağmen rektal doluluk hissi. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 26
BU BELİRTİLERDEN HERHANGİ BİR VARSA? EN KISA ZAMANDA DOKTORA BAŞVURMALISINIZ!!! 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 27
KOLOREKTAL KANSERLERİN NEDENLERİ NELERDİR? Kolon ve rektum kanserlerinin gelişmesinde pekçok faktör rol oynamaktadır: DİYET: Yağdan zendin, meyve ve sebzeden fakir diyet. YAŞAM BİÇİMİ: Yetersiz aktivite ve eksersiz, sigara ve alkol tüketimi ve şişmanlık. YAŞ: 40 yaş üstünde olmak. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 28
KOLOREKTAL KANSERLERİN NEDENLERİ NELERDİR? 4. GENETİK YATKINLIK: Bazı genlerin kolorektal kanser gelişim riskini artırdığı saptanmıştır. 5. İLTİHABİ BARSAK HASTALIKLARI: Uzun süredir devam eden Crohn Hastalığı ve Ülseratif Kolit. 6. POLİPLER: Kolorektal kanserlerin çoğu büyüyen poliplerden oluşmaktadır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 29
KİMLERE KOLONOSKOPİK TARAMA YAPILMALIDIR? Risklerin varlığına göre değişmektedir. Buna göre tarama yapılacaklar iki ana gruba ayrılmaktadır. YÜKSEK RİSKLİLER. RİSKLİLER. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 30
YÜKSEK RİSKLİLER KİMLERDİR? Aşağıdaki durumlar kolorektal kanser gelişmesi açısından yüksek riskli kabul edilmektedir. Ve bunlar toplumun yaklaşık % 20-30 unu oluşturmaktadır. Bunlar: 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 31
YÜKSEK RİSKLİLER KİMLERDİR? Birinci derece akrabalarında kolorektal kanser veya polip olanlar. Ailesinde adenomatöz polipozis hikayesi olanlar. Ailesinde kalıtımsal nonpolipoid kolorektal kanser bulunanlar. Uzun süreli iltihabi barsak hastalığı olanlar (Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı). Kendinde daha önce kolorektal kanser veya polip hikayesi bulunanlar. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 32
RİSKLİLER KİMLERDİR? HERKES OLABİLİR!!! 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 33
KİMLER HANGİ SIKLIKLA KOLONOSKOPİK TARAMA YAPTIRMALIDIR? Bu risk faktörlerine ve yaşa bağlı olarak değişmektedir. Yüksek riskli olanlarla risk grubunda olanlar arasında öneriler farklıdır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 34
KİMLER HANGİ SIKLIKLA KOLONOSKOPİK TARAMA YAPTIRMALIDIR? Özet olarak herkes yaşamında bir kez yaptırmalıdır. Ancak, aşağıdaki durumlar kolorektal kanserlerin erken tanısında ve korunmada önerilen durumlardır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 35
YÜKSEK RİSKLİ HASTALARA ÖNERİLER Ailesinde kalıtımsal nonpolipoid kolorektal kanser hikayesi olanlara; 20-30 yaş arasında 2 yılda bir, 40 yaşından sonra her yıl kolonoskopi önerilmektedir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 36
YÜKSEK RİSKLİ HASTALARA ÖNERİLER Kolorektal kanser veya adenomatöz polip bulunanların birinci derece akrabalarına; 40 yaşından sonra her 10 yılda bir kolonoskopik tarama önerilmektedir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 37
YÜKSEK RİSKLİ HASTALARA ÖNERİLER Kendi geçmişinde Adenomatöz polip bulunanlara; Daha önce polip saptanan hastalara 3-5 yılda bir kolonoskopik tarama yapılmalıdır (çok sayıda veya 1 cm den büyük polipi olanlar 3 yılda bir, tek veya 1 cm den küçük olanlar 5 yılda bir yaptırmalıdır). 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 38
YÜKSEK RİSKLİ HASTALARA ÖNERİLER Daha önce kolorektal kanser tanısı konmuş olanlara; Tedaviyi takiben her 3-5 yılda bir kolonoskopik tarama yapılmalıdır (ameliyat sonrası polip bulunanlara 3 yıl, normal olanlara 5 yılda bir). Eğer, kolorektal kanser nedeni ile tedavi edilenlerde ameliyat öncesi tarama yapılmamışsa, ameliyattan sonra 1 yıl içinde mutlaka tarama yapılmalıdır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 39
YÜKSEK RİSKLİ HASTALARA ÖNERİLER İltihabi barsak hastalığı olanlara (Crohn hastalığı/ülseratif kolit); Ciddi hastalık tablosu geçirenlere tanı konduktan 8 yıl sonra 1-2 yılda bir, Hafif veya orta şiddette hastalık tablosu geçirenlere ise tanı konduktan 15 yıl sonra 1-2 yılda bir kolonoskopik tarama yapılmalıdır. Ayrıca, 40 yaş ve altında iken tanı konmuş olanlara süresine bakılmaksızın 1-2 yılda bir tarama mutlaka yapılmalıdır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 40
YÜKSEK RİSKLİ HASTALARA ÖNERİLER Geçmişinde ailesel adenomatöz poliposis hikayesi olanlara; Genetik yatkınlık olup olmadığının saptanması için genetik tarama testleri ile birlikte, Ergenlik döneminden sonra her yıl sigmoidoskopik tarama yapılmalıdır. Poliposis tanısı konanlarda kolon kanseri gelişme ihtimalinin % 100 olması nedeni ile, mutlaka cerrahi tedavi uygulanmalıdır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 41
RİSKLİ HASTALARA ÖNERİLER Yukarıda ifade edilen risk faktörlerinden herhangi biri bulunmasa dahi, 50 yaşından sonra her 10 yılda bir kolonoskopik tarama yapılmalıdır. Bunun yanı sıra 50 yaşından sonra 5 yılda bir sigmoidoskopik tarama yapılabilir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 42
KOLONOSKOPİ DIŞINDA TARAMA TESTLERİ NELERDİR? Yüksek risk grubundaki hastalara 40 yaşından sonra her yıl, Riks grubundaki hastalara ise 50 yaşından sonra her yıl Dışkıda gizli kan testi ve tümör markerleri testleri mutlaka yapılmalıdır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 43
KANSER RİSKİNİ AZALTMAK İÇİN NELER YAPILMALIDIR? Günde en az 20-30 gr lif tüketilmelidir. Günlük kalori ihtiyacının % 30 dan azı yağlardan karşılanmalıdır. Sigara ve alkol tüketimi sınırlanmalıdır. Düzenli eksersiz yapılmalıdır. Kilo artışına karşı önlem alınmalıdır. Doğal ve katkısız beslenmeye ağırlık verilmelidir. Daha önce tanımalanan tarama testleri yapılmalıdır. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 44
KANSER RİSKİNİ AZALTMAK İÇİN NELER YAPILMALIDIR? Kolorektal kanser gelişimini önlemek için ayrıca, aşağıda belirtilen vitamin, mineral ve ilaçların yararı olduğu düşünülmektedir. A, E, C vitaminleri ve folik asit. Kalsiyum ve selenyum. Aspirin ve benzeri romatizmal ilaçlar. Kadınlarda ihtiyaç olan hormonların verilmesi. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 45
KANSER RİSKİNİ AZALTMAK İÇİN NELER YAPILMALIDIR? Bütün bunların yanı sıra Tüm sorularınızı doktorunuza danışmanız ve sormanız gerekmektedir. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 46
KOLOREKTAL KANSER HANGİ EVRELERDEN OLUŞUR? 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 47
KOLONOSKOPİK BARSAK GÖRÜNÜMLERİ NELERDİR? 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 48
KOLONOSKOPİK BARSAK GÖRÜNÜMLERİ NELERDİR? 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 49
AYRICA DİĞER KOLONOSKOPİK GÖRÜNTÜLER VE DAHA FAZLASI İÇİN, Endoskopi Atlası İNTERNET ADRESİNE TIKLAYABİLİRSİNİZ. 10/06/07 Op. Dr. Şaban BEYAZPINAR...www.cerrahiklinik.com 50