MAGMATİK KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLAR



Benzer belgeler
Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I

MAGMATİK KAYAÇLAR DERİNLİK (PLUTONİK) KAYAÇLAR

Magmatik kayaçlar Sedimanter (tortul) kayaçlar Metamorfik (başkalaşım) kayaçları

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR

Doç. Dr. Cengiz ÇETİN, BEK166 Taş Malzeme Bilgisi ve Bozulmalar Ders Notu DERS KAYAÇ TÜR VE TEMEL ÖZELLİKLERİ

MİNERALLERİ TANITAN ÖZELLİKLER

MAGMATİK KAYAÇLAR. Magmanın Oluşumu

VOLKANOKLASTİKLER (PİROKLASTİKLER)

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ AUZEF

DERS 6. Yerkabuğunu Oluşturan Maddeler: Mineraller ve Kayaçlar

Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Bölümü JEM304 JEOKİMYA UYGULAMA

MAGMATİK PETROGRAFİ Laboratuvar Notları

KAYAÇLAR KAYA DÖNGÜSÜ KAYA TİPLERİNİN DAĞILIMI GİRİŞ. Su-Kaya ve Tektonik Döngü. 1. Mağmatik kayalar. 2. Tortul kayalar

JEM 419 / JEM 459 MAGMATİK PETROGRAFİ DERSİ

IV. MAGMATİK KAYAÇLAR (IGNEOUS ROCKS)

Yeryüzünün en yaşlı kayacı milyar yıl

VOLKANİK (YÜZEY) KAYAÇLAR

Tek Nikol Kaya Adı Çift Nikol RİYOLİT. Ankara University JEM301Petrografi Prof. Dr. Yusuf Kağan KADIOĞLU. Tek Nikol Kaya Adı Çift Nikol DASİT

MAĞMATİK-HİDROTERMAL MADEN YATAKLARI

KAYAÇLARIN DİLİ. Prof.Dr. Atike NAZİK Ç.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü

YER KABUĞUNU OLUŞTURAN MADDELER (MİNERALLER VE KAYAÇLAR)

İNM 102: İNŞAAT MÜHENDİSLERİ İÇİN JEOLOJİ MAGMATİK KAYAÇLAR TORTUL KAYAÇLAR METAMORFİK KAYAÇLAR. Kayaç nedir?

KAYAÇLAR

JEM 419 / JEM 459 MAGMATİK PETROGRAFİ DERSİ

TABAKALI SİLİKATLAR (Fillosilikatlar)

PETROGRAFİ Laboratuvar Notları 1 (MAGMATİK PETROGRAFİ)

Kayaç, belli fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip doğal olarak oluşan, inorganik, kristal katılar olan minerallerin bir yığışımıdır.

TOPRAK ANA MADDESİ Top T rak Bilgisi Ders Bilgisi i Peyzaj Mimarlığı aj Prof. Dr Prof.. Dr Günay Erpul kar.edu.

JEM 419 / JEM 459 MAGMATİK PETROGRAFİ DERSİ

Metamorfizma ve. Metamorfik Kayaçlar

Science/Rocks/Rocks and the Rock Cycle.ppt

Volkanlar ve Volkanik Püskürmeler

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

INS13204 GENEL JEOFİZİK VE JEOLOJİ

MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ

METAMORFİK KAYAÇLAR ve Saha özellikleri. Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN. Metamorfik

MAĞMATĠK-HĠDROTERMAL MADEN YATAKLARI

Metamorfizma ve Metamorfik Kayaçlar

YER KABUĞUNU OLUŞTURAN MADDELER (MİNERALLER VE KAYAÇLAR)

5.3. FELDİSPAT VE FELDİSPATOİDLİ KAYAÇLAR

Lab 11: Metamorfik Kayaçların El Örnekleri

SARAFTEPE SİLİNİN JEOLOJİSİ, PETROGRAFİSİ, YAŞI VE YERLEŞİMİ

GİRİŞ. Faylar ve Kıvrımlar. Volkanlar

YAPRAKLANMALI METAMORFİK KAYAÇALAR. YAPRAKLANMASIZ Metamorfik Kayaçlar

BÖLÜM BEŞ LEVHA SINIRLARI

VIII. FAYLAR (FAULTS)

METAMORFİK KAYAÇLAR. 8/Metamorphics.html. Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I

MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ. Of Teknoloji Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Şubat.2015

D) ASİDİK SOKULUM KAYAÇLARINA BAĞLI YATAKLAR

ÇATLAKLAR VE FAYLAR sistematik çatlaklar (a) sistematik olmayan çatlaklar (b)

KONU 11: TAŞIN HAMMADDE OLARAK KULLANIMI: MİNERALLER. Taşın Hammadde Olarak Kullanımı

DERS 10. Levha Tektoniği

(Jeofizik MühendisliM MAGMATİK K PETROGRAFİ. Prof. Dr. Sabah YILMAZ ŞAHİN. Ders Sorumlusu

MALI BOĞAZI (KALECİK-ÇANDIR) BÖLGESİNDE BAZI PİROKLASTİK OLUŞUMLARDAKİ PALAGONİTLEŞME

MIT Açık Ders Malzemeleri Petroloji

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya

Yapısal Jeoloji: Tektonik

Feldispatlar: K (Alkali Felds.): Mikroklin, Ortoklaz, Sanidin. Na Na: Albit, Oligoklaz Ca: Andezin, Labrador, Bitovnit, Anortit Ca

1 PÜSKÜRÜK ( MAGMATİK = KATILAŞIM ) KAYAÇLAR :

MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İÇİN

Holokristalin Doku. Holokristalin Doku

KLİVAJ / KAYAÇ DİLİNİMİ (CLEAVAGE)

4. LINEASYON, LINEER YAPILAR ve KALEM YAPISI

I ) MAĞMATĠK MADEN YATAKLARI

MİNERALLER. Tek mineralden oluşan kayaçlar. Kireçtaşı (Kalsit). Kaya tuzu (Halit). Buzul

ANAKAYALARIN TOPRAK VERME ÖZELLĠKLERĠ ve AĞAÇLANDIRMA AÇISINDAN YORUMLANMASI. AGM Etüt ve Proje ġube Müdürlüğü

YERKABUĞUNUN BİLEŞİMİ VE ÖZELLİKLERİ LEVHA TEKTONİĞİ İZOSTASİ

KIRIKLAR VE FAYLAR NORMAL FAYLAR. Yaşar ar EREN-2003

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

KIRKLARELİ İLİ MADEN VE ENERJİ KAYNAKLARI

en.wikipedia.org Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi

ANAKAYALAR MAĞMATİK (erüptif= püskürük= volkanik) KAYALAR ASİT ERÜPTİF KAYALAR

oksijen silisyum tetrahedron

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1177 KAHRAMANMARAŞ DOLAYINDAKİ OFİYOLİTİK KAYAÇLARIN JEOLOJİK AÇIDAN ÖNEMİ VE KROM İÇERİKLERİ

GENEL JEOLOJİ BÖLÜM-4 «MİNERALLER VE KAYAÇLAR»

İSPİR-ÇAMLIKAYA (ERZURUM) PAPATYA DESENLİ DİYORİTLERİNİN "MERMER" OLARAK KULLANILABİLİRLİĞİNİN İNCELENMESİ

ENDÜSTRİYEL HAMMADDELER 9.HAFTA

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR

İfade olarak: Hidrotermal = Sıcak çözelti;

ASİT MAGMATİK KAYAÇLARIN MİNERALOJİSİ PETROGRAFİSİ VE DOĞALTAŞ SEKTÖRÜNDE İSİMLENDİRMEDEKİ ÖNEMİ

TÜRK STANDARDI AGREGALARIN GENEL ÖZELLİKLERİ İÇİN DENEYLER KISIM-3: BASİTLEŞTİRİLMİŞ PETROGRAFİK TANIMLAMA İÇİN İŞLEM VE TERMİNOLOJİ

Toprak oluşum sürecinde önemli rol oynadıkları belirlenmiş faktörler şu

2015 YILI SU SONDAJLARI

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR

2. Bölüm: TOPRAK ANA MADDESİ

Yerkabuğu Hakkında Bilgi:

Sınavlarınızda daha başarılı olmak için aşağıdaki konulara da dikkatinizi çekmek isterim.

MERMER. Mert GARAGON BİTİRME ÖDEVİ. DANIŞMAN Prof.Dr.Cengiz YETİŞ

Veysel Işık. JEM 107/125/151 Genel Jeoloji I. Yerin Merkezine Seyehat. Prof. Dr.

JEM 419 / JEM 459 MAGMATİK PETROGRAFİ DERSİ

YERKABUĞUNU OLUŞTURAN MİNERALLER İNM 102: İNŞAAT MÜHENDİSLERİ İÇİN JEOLOJİ. Yerkabuğunun Yapısı. Yerkürenin Yapısı. Dr.

Doğa Bilimleri Araştırma Merkezi GENEL JEOLOJİ MAGMATİK ÇÖKELLER VE METAMORFİKLER

Jeomorfolojinin Metodu: 1- Gözlem Metodu: 2-Deney Metodu : 3-Karşılaştırma Metodu : 4. Haritalama, GIS ve uzaktan algılama metotları

BBP JEOLOJİ. Prof.Dr. Atike NAZİK Ç.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü

Uzamaya ve kısalmaya bağlı olarak gelişen yapılar

Uzamaya ve kısalmaya bağlı olarak gelişen yapılar

YER. Uzaklık. Kütle(A) X Kütle (B) Uzaklık 2. Çekim kuvveti= Yaşar EREN-2007

KONU 12: TAŞIN HAMMADDE OLARAK KULLANIMI: KAYAÇLAR

Yapısal jeoloji. 3. Bölüm: Normal faylar ve genişlemeli tektonik. Güz 2005

SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I

Transkript:

KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLAR Ergimiş halde bir silikat hamuru olan magmanın veya akkorun yerkabuğunun derinliklerinde ya da yeryüzünde soğuyarak katılaşması sonucu oluşan kayaçlardır

Magmanın soğuması ve katılaşması derinlerde yavaş yavaş olduğu zaman tam kristalli kayaçlar Soğuma ve katılaşma yeryüzünde veya yeryüzünde hızlı oluştuğunda camsı-kristalli kayaçlar Yeryüzüne yakın derinliklerde oluştuğunda da küçük kristalli kayaçlar oluşur.

Hızlı soğuma MAGMATİK KAYAÇLAR Yavaş soğuma İnce taneli doku İri taneli doku

KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLAR MAGMATİK KAYAÇLAR Oluşum derinliklerine göre magmatik kayaçlar Derinlik (plutonik) Yarı derinlik (damar) ve Yüzey (volkanik) Kayaçları olmak üzere üç gruba ayrılır.

90 Q Kuvarzolit 90 Magmatik kayaçların sınıflanması 60 Kuvarsça zengin Granitoid 60 Alkali Fs. Kuvars siyenit Alkali Fs. Siyenit A 5 10 (Foid)-içeren Alkali Fs. Siyenit 20 Kuvars Siyenit Kuvars Monzonit Kuvars Monzodiyorit Siyenit Monzonit Monzodiyorit 10 35 65 (Foid)-içeren Siyenit (Foid) Siyenit Alkali Feldspar Granit Granit (Foid) Monzosiyenit (Foid)-içeren Monzonit Granodiyorit (Foid) Monzodiyorit Tonalit (Foid)-içeren Monzodiyorit (Foid) Gabro 90 20 Qtz. Diyorit/ Qtz. Gabro 5 10 Diyorit/Gabro/ Anortozit P (Foid)-içeren Diyorit/Gabro Faneritik magmatik kayaçların sınıflaması (IUGS). 60 (Foid)olit 60 F

Plagioclase Plajioklas 90 Anorthosite Anortozit MAGMATİK KAYAÇLAR Faneritik kayaçların sınıflaması. (a)gabroyik kayaçlar. (b) Ultramafik kayaçlar (IUGS). Gabro Gabro Gabbro Olivine gabro gabbro Troktolit Troktolit Troctolite Olivin 90 Dunit Peridotit Wehrlit Pyroxene Piroksen Plagioclase-bearing ultramafic rocks Plajioklas içeren ultramafik kyçlar (b) (a) Olivin Olivine 40 Harzburjit herzolit Ortopiroksenit (b) 10 Ortopiroksen Olivin Websterit Websterit Klinopiroksenit 10 Piroksenit Klinopirokseniroksen

Q MAGMATİK KAYAÇLAR Volkanik kayaçların sınıflanması (IUGS). 60 60 Rhyolite Riyolit Dacite Dasit Foid içeren trakit A 10 20 20 Trakit Trachyte Latite Andesite/Basalt (foid)-bearing Trachyte Latit 35 65 Foid içeren latit (foid)-bearing Latite Andezit/ Bazalt (foid)-bearing Andesite/Basalt 10 P Foid içeren andezit/bazalt Fonolit Phonolite Tefrit Tephrite 60 60 Foidit (Foid)ites F

Phonolite Fonolit 13 11 Tephriphonolite Tefri- Fonolit Trachyte Trakit Wt.% Na 2 O+K 2 O Na 2 O +K 2 O % de ağırlık 9 7 5 3 1 (Foid)ite Foidit Tephrite Tefrit Basanite bazanit Picrobasalt Pikrobazalt Phonotephrite Tefrit Trachy- Traki Trachydacite Trakidasit Fonoandesite Andezit Basaltic Bazaltik andezit trachyandesite Trachybasalt bazalt Traki Dacite Dasit Andesite Basaltic Andezit Bazaltik Basalt Bazalt Andesite andezit Rhyolite Riyolit 37 41 45 49 53 57 61 65 69 73 77 ULTRABASIC ULTRABAZİK 45 BASIC BAZİK 52INTERMEDIATE ORTAÇ 63 ACIDIC ASİDİK SiO wt% SiO 2 % de 2 ağırlık Volkanik kayaçların toplam alkaliler ve silise göre sınıflaması (Le Bas ve diğ.,. 1986)

Cam Glass Kül (< 2 mm) Tüf Lapili Tüf Lapili (2-64mm) Lapilitaşı Vitrik Vitric tüf Tuff 30 30 Lapili -Tüf Breşi Litik Lithic tüf Tuff Kristal Crystal Tuff tüf 70 Piroklastik Breş veya Aglomera 70 Kayaç Rock Fragments parçaları (a) Kristal Crystals Blok ve bombalar (> 64 mm) (b) Figure 2-5. Piroklastik kayaçların sınıflaması. a. Malzeme tipine göre. (Pettijohn, 1975) b. Malzeme boyutuna göre. (Fisher, 1966)

Mafik mineraller Olivin Feldispat mineralleri Ca plajioklas Piroksen Amfibol Biyotit Na plajioklas Ca/Na Ortoklas Bowen in Reaksiyon serileri Muskovit Kuvars

Magmatik kayaçların kimyasal sınıflaması: (SiO 2 ) içeriğine 66% + SiO 2 ASİDİK 52-66% ORTAÇ 44-52% BAZİK < 44% ULTRABAZİK Şeklindedir

Renk-Bileşim Felsik-Açık renkli Ortaç Mafik-koyu renkli Yavaş soğuyan İri taneli Gabro Diyorit MAGMATİK Soğuma tarihçesi/doku KAYAÇLAR Hızlı soğuyan İnce taneli Bazalt Andezit-porfiritik Çok hızlı soğuyan Camsı dokulu volkan cürufu Granit Riyolit Pomza Obsidiyen

Levha tektoniği ve magmatizma

Sıcak nokta Mafik Bazalt vb KITA Riyolit vb OKYANUS HAVZASI Diverjan Levha sınırı Konverjan Levha sınırı VOLKANİK YAY andezit vb FELSİK mgm kyçlar mafik yastıksı bazaltlar mgm. kyç Hendek deniz sv. Çeşitli granit Siyenit, monzonit Granodiyorit vb bazalt-gabro dalma-batma zonu Kısmi Ergime Sıcak manto Magması sorgucu ULTRA MAFİK (Üst mantonun magmatik kayaçları) Peridotit, dunit vb. fraksiyonel artıklar dunit Peridotit

Magmatik aktivitenin tektonik konumu Okyanusal litosfer LEVHA DALMA-BATMASI AYRILAN LEVHA SINIRI Okyanus ortası sırt Okyanusal Ada yayı SICAK NOKTA Volkanik ada-dizisi Dalma-batma zonu LEVHA DALMA-BATMASI Kıtasal Volkanik-yay Üst mantonun Kısmi ergimesi Yükselen mgm Manto sorgucu Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime 1- Mafikten ortaca putonizma 2-Mafiktan ortaca volknaizma 3- Bazaltik volkanizma 4- Mafik-silisik plutonizma Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime

Volcanic ada-yayı, Endonezya Okyanusal litosfer LEVHA DALMA-BATMASI AYRILAN LEVHA SINIRI Okyanus ortası sırt Okyanusal Ada yayı SICAK NOKTA Volkanik ada-dizisi Dalma-batma zonu LEVHA DALMA-BATMASI Kıtasal Volkanik-yay Üst mantonun Kısmi ergimesi Yükselen mgm Manto sorgucu Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime 1- Mafikten ortaca putonizma 2-Mafiktan ortaca volknaizma 3- Bazaltik volkanizma 4- Mafik-silisik plutonizma Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime

Okyanusal sıcak-nokta Havai Okyanusal litosfer LEVHA DALMA-BATMASI AYRILAN LEVHA SINIRI Okyanus ortası sırt Okyanusal Ada yayı SICAK NOKTA Volkanik ada-dizisi Dalma-batma zonu LEVHA DALMA-BATMASI Kıtasal Volkanik-yay Üst mantonun Kısmi ergimesi Yükselen mgm Manto sorgucu Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime 1- Mafikten ortaca putonizma 2-Mafiktan ortaca volknaizma 3- Bazaltik volkanizma 4- Mafik-silisik plutonizma Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime

Kıtasal volkanik yay K. Kaskadlar Okyanusal litosfer LEVHA DALMA-BATMASI AYRILAN LEVHA SINIRI Okyanus ortası sırt Okyanusal Ada yayı SICAK NOKTA Volkanik ada-dizisi Dalma-batma zonu LEVHA DALMA-BATMASI Kıtasal Volkanik-yay Üst mantonun Kısmi ergimesi Yükselen mgm Manto sorgucu Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime 1- Mafikten ortaca putonizma 2-Mafiktan ortaca volknaizma 3- Bazaltik volkanizma 4- Mafik-silisik plutonizma Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime

El örneklerinin tanımlanması Felsik = feldispat + feldispatoid + silis Mafik= Magnezyum + ferrik mineraller (olivin-piroksen vb.) Mafik mineral oranı % 0-33 Lökokratik %33-66 Mezokratik %67-100 Melanokratik

Jeokimyasal terim SiO2 içeriği Renk indisi Arazi tanımı Asit >65 5-25 Lökokratik veya felsik Ortaç 52-65 25-55 Mezokratik Bazik 45-52 55-85 Melanokratik veya mafik Ultrabazik <45 85-100 Ultramafik Bu adlandırmada taze yüzey incelenmelidir Fakat ayrışmış yüzeyde fikir verebilir Eğer magmatik kayaç ince taneli ve felsik minerallerce zenginse ayrışma yüzeyi açık kahverengi- beyaz arasında değişir Eğer mafik minerallercfe zenginse ayrışma rengi orta-koyu kahverengi arasında değişir

Magmatik kayaçların dokusu ve tane büyüklüğü Tane boyu İnce taneli < 1 mm Çok az kristal sınırı göz veya lupla görülür Orta taneli 1-5 mm Bir çok kristal sınırı lupla görülür İri taneli > 5 mm Çıplak gözle görülür Orta ve iri taneli kayaçlar tanımlanırken tane şekli ve kristallerin birbirleriyle olan ilişkisi dikkatlice incelenmelidir

Kristal şekillerine göre tanımlama Kullanılan Sinonim Sinonim Öhedral İdyomorfik Otomorfik (öz şekilli) Subhedral Hibidyomorfik Hibotomorfik (Yarı öz şekilli) Anhedral Allotriyomorfik Ksenomorfik (özşekilsiz) Kristal özgün yüzeylerle çevrili Kristal birkaç özgün yüzeyle çevrili Kristal özgün yüzeylerden yoksun İdeal durumlarda, iri taneli kayaçlarda tane şekli oldukça belirgin ise, bu durumda kayacın tüm tane şekli dokusu belirlenir

Figure 3-7.Öhedral piroksen

Terim Sinonim Öhedral taneli Panidyomorfik taneli Subhedral taneli Hibidyomorfik taneli Anhedral taneli Allotriyomorfik taneli Kristallerin çoğu öhedral ve üniform büyüklükte Kristallerin çoğu subhedral ve üniform büyüklükte Kristallerin çoğu anhedral ve üniform büyüklükte

Magmatik kayaçların dokusu 1. 2. 3. 4. Faneritik (iri taneli) Afanitik (ince taneli) Camsı Piroklastik Magma Lav

Afanitik doku Hızlı soğuma küçük kristaller MAGMATİK KAYAÇLAR

Faneritik doku Yavaş soğuma Büyük kristal

Silisli Kimyasal bileşim Faneritik doku Afanitik doku Granit Riyolit

Ortaç Kimyasal bileşim Faneritik doku Afanitik doku Diyorit Andezit

Bazik Kimyasal bileşim Faneritik doku Afanitik doku Gabro Bazalt

Faneritik Porfiritik-faneritik Zeminde fenokristaller

Afanitik Porfiritik-afanitik Zeminde fenokristaller

Karadağ metamagmatitleri-karadağ-konya MAGMATİK KAYAÇLAR

Karadağ metamagmatitleri-sızma/konya

Karadağ metamagmatitleri-meydanköy-konya MAGMATİK KAYAÇLAR

Camsı doku - Çok hızlı soğuma - Kristal yapısı yok

Piroklastik doku Kül düşmesi Kül akması

Magmatik kayaçlarda gözelenen minerallerin Renk Klivaj Sertlik Parlaklık Şekil vb. gibi Özellikleri kaydedilmelidir

Magmatik kayaçlarda En çok gözlenen mineraller Kuvars, alkali feldispat, plajioklas, nefelin, muskovit Olivin, piroksen, amfibol, biyotit, turmalin Sık görülen aksesuar mineraller Apatit, sfen, granat, lösit, hematit, manyetit, ilmenit, monazit İkincil mineraller Kalsit, zeolit, kil grubu, epidot, klorit, pirit

Arazi örneklerinde inklüzyonlar Magmanın yükselmesi ve yerleşmesi esnasında yan kayaçlardan, bölgedeki kayaçlardan ve magma çatısından magma içine parçalar karışır. Bu kayaç parçaları, katılaşan magmatik kayaç içinde yabancı parçalar olarak kalır Bunlara ksenolit veya anklav adı verilir

İki ana tipi vardır 1-Metasedimanter dokulu: magma içine çevre kayaçlardan karışmıştır 2-Magmatik kökenli: Aynı magmadan kaynaklanmış ve daha önce katılaşmış parçalardır. Bunalara Otolit adı da verilir Granit, granodiyorit ve gabrolarda yaygın olarak bulunur Ksenolitlerin renk, doku, mineral içeriği ve sınırları ana kayaçtan ayrı olarak tanımlanmalıdır Ayrıca çalışmanın amacına göre yönelimleri ölçülebilir, cinsleri tanımlanır ve oranları belirlenebilir

Granit-Aksaray MAGMATİK KAYAÇLAR

Sokulum kayaçlarının genel sınırları

Düz, pürüzlü ve bloksu dokanaklar magmanın, magmatik kayaçlardan daha soğuk olan gevrek davranışlı yan kayaçların boşluklarına sokulum yaptığını belirtir Tabuler sokulmda iki dokanak birbirleriyle uyuşacak şekilli olabilir

Sinüzoidal ve lob şekilli dokanaklar ise yan-kayaçların sıcak olduğunun ve magmanın yerleşimi esnasında plastik deformasyona uğradığını gösterir

Geçişli dokanaklar ise, dokanaklarda pişmenin olmadığını ve magmanın yerleşimi esansında yan-kayaçların göreli olarak yüksek sıcaklığa sahip bir ortamda bulunduğunu gösterir

Magmatik kayaçların yaş ilişkileri doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir Genellikle genç sokulumlar yaşlı kayaçlarda kontak metamorfizması oluşturabilir Ksenolitlerin varlığı ile İntrüzyonların bölgesel ölçekli fay, çatlak ve kıvrım sistemleri ile olan ilişkilerinden de sokulum yaşını belirlemek olasıdır Çevre kayaç ile magmatik kayaçlar benzer yapıları içeriyorsa, sokulumun tektonik aktiviteden önce, daha basit yapılar içeriyorsa sonra yerleşmiştir.

Magmatik kayaçlardaki birincil yapılar Düzlemsel ve çizgisel akıntı izleri Halatsı ve yastıksı yapı Soğuma çatlakları Gaz boşlukları

Gaz boşlukları

Karacadağ bazaltı-siverek/şanlıurfa

Akıntı yapıları *3

Yastık lavlar Ulukışla/Niğde

Ulukışla/Niğde

Ulukışla/Niğde

Yukarı doğru yükselen magmatik kütleler katılaşmaları esnasında uğradıkları basınç nedeniyle bir iç yapı kazanırlar. Plutonların iç yapılarını oluşturan bu unsurlara tektonik unsurlar denir. İkiye ayrılırlar Akıntı unsurları Kırık sistemler,

1. Akıntı unsurları Magmatik kayaçlar oluşumları esnasında belirli evrelerden geçerler. Oluşum esnasında bazı kristaller önce oluşur. Diğerleri ise sıvı halde bulunabilirler. Sıvı halde olanlar serbestçe hareket edebildiklerinden katı kristallerle beraber taşınırlar. Bu akma esnasında katı olanlar uzun eksenleri boyunca bir çizgi şeklinde dizilirler. Bunlara çizgisel akıntı unsurları denir. Feldispat gibi yassı kristallerin geniş yüzeylerinin birbirine paralel olacak şekilde dizilmeleri veya koyu-açık renkli minerallerin mercek ve düzenli şekilde dizilmeleri sonucuda düzlemsel akıntı unsurları oluşur

Akma bantlaşması-magmatik laminasyon Magmanın kısmi olarak kristallendiği ve hem eriyik hem de kristal içerdiği durumlarda gelişebilir Akma bantlaşması magmanın akışı esnasında belirli düzlemler boyunca boşlukların gelişimi ile de oluşabilir Daha önce kristallenmiş minerallerin daha az viskoz lav içinde paralel dizilimi de akma bantlaşması oluşturabilir Granitik kayaçlarda megakrist olarak adlandırılan düzgün şekilli büyük feldispat kristallerinin intrüzyonun kontağına yakınkesimlerde paralel dizilimi böyle bir akış yapısı oluşturabilir Bu tip intrüzyonlarda paralel dizilmiş feldispat mostarları ayrıntılı olarak incelenmelidir ve bu doku metamorfizma/deformasyon sonucu oluşan doku ile karıştırılmamalıdır

Bir plutonda Dokanak boyunca farklı hareketlerden kaynaklanan bantlşma, (Lahee, 1961),

Magma akışı ile ilgili olmayan diğer bir magmatik bantlaşma özellikle gabrolarda izlenir Magmatik laminasyon adı verilen bu dokuda koyu renkli ve açık renkli seviyeler birbiriyle ardalanır Bu bantlaşma kristallenme esnasındaki yoğunluk farkından dolayı gelişebilir

bantlaşma

2. Kırılma unsurları Hemen her plutonda düzenli bir şekilde gelişmiş kırık sistemleri görülür. Bunlar değişik yönlü çatlak, damar ve faylardır.

Magmatik kayaçlardaki kırıklar Soğuma esnasında Yerleşim sonrası tektonik gerilmelerle Üstteki yükün kalkmasıyla oluşan genişleme Sonucu gelişebilir

Soğuma esansında gelişen çatlaklardan magmatik kayacın şekli belirlenebilir. Yerleşim sonrası gelişen tektonik çatlaklar, çevredeki kayaçlarda da devam eder ve bunlarla uyumluluk sunar. Arazi çalışmları sonucunda kırıkların Yönelimi Ortalama gelişim aralıkları Ve varsa fayların özellikleri belirlenmelidir

Kırık sistemleri akıntı unsurlarına bağlı olarak dört gruba ayrılırlar 1. Boyuna kırıklar: Çizgisel akıntı unsurlarına paralel olan kırıklardır. 2. Enine kırıklar Çizgisel akıntı unsurlarına dik gelişen kırıklardır 3. Diyagonal kırıklar Akıntı unsurlarını aykırı olarak kesen kırıklardır 4. yatık kırıklar Plutonun yüzeyine ve akış düzlemine paralel olan kırıklardır. Özellikle granit gibi kayaçlar bu kırıklar boyunca küp şeklinde

Enine çatlak Boyuna çatlak

Volkanik kayaçlarda çatlaklılık Bazaltlarda genellikle 3-7 yüzeyli kolonsu çatlaklılık izlenir. Bu çatlaklar lav akımının alt ve üst soğuma yüzeylerine dik gelişir

Kolonsu çatlaklar

Bazalt akışı esnasında gelişen kolonsu çatlakların şematik kesiti Vesicular Gözenekli Flow Üst kesim Top Upper Üst kolonsu Colonnade kesim Entablature Kolon pervazı bölümü Lower Alt kolonsu Colonnade kesim 10 0 Ölçek Approx. vertical scale Metre in meters

Bazalt-Beşiri/Batman

Bazalt-Beşiri/Batman

Ortaç ve asidik bileşimli kayaçlardaki çatlaklılık levhamsı veya dilim şeklindedir. Andezitlerde alt kesimlerde sık aralıklı ve tabana paralel çatlaklar, üste doğru akış yönünde bükülür ve dikleşir

Damar ve dokanaklar Damarlar levha veta tabuler şekillidir Hem magmatik kayaçlarda hem yan kayaçlarda bulunabilirler Hidrotermal orijinli damarlar genellikle beyaz renklidir ve kalsit ile kuvarsla dolgulanmıştır Genişlikleri birkaç mm ile birkaç metre arasında değişebilir. Eğer damarın yerleşimi esnasında ana magmati kayaç soğuksa, damar düzgün şekilli ve keskin dokanaklı Sıcak ve yeni kristallenmişse düzensiz şekilli ve geçişli bir dokanağa sahip olacaktır.

Hidrotermal damarların konumlarının ölçülmesi ve yanal devamlılıklarının incelenmesi ile bölgesel gerilmelerle ilgili veriler elde edilebilir. Genellikle damarlar karmaşık olabilirler ve damar duvardan merkeze doğru sıralı olarak gelişmiş birden fazla mineral içerebilir. Böyle damarların taslak çizimleri yapılmalıdır. Yine anakayacın damar sınırında özellikleri kaydedilerek ayrışmanın olup olmadığı belirlenmelidir

Sıcak magma soğuk yan kayaçla yanyana geldiğinde sınırda ince taneli bir soğuma zonu oluşur.,bu soğuma zonunun genişliği yan kayaçla magma arasındaki sıcaklık farkına, magma cinsine ve derinliğine bağlıdır. Magma sıcak yan kayaçla dokanak yaptığında dokanakta çok az soğuma olacak ve dokanak plastik deformasyona uğrayabilir. Bu durumda geçişli bir dokanak oluşur. Termal olarak başkalaşıma uğrayan yan kayaçların sınırları belirgin olmayabilir. Bu şartlarda kontağın her iki yanındaki kayaçlar kristallidir. Bu durumda dokanak tane boyutu, renk ve mineral farklılığıyla ayrılabilir.

Yan kayaç oldukça soğuk olursa, sınır genellikle soğuma zonu içerir ve yan kayaç dokanak metamorfizmasına uğrar Bir dokanak tanımlandığında, dokanak tümüyle takip edilmeli, yönelimi ölçülmeli, dokanağın özelliği tanaımlanmalı, kayaç tipleri ve damarlar belirlenmelidir. Aynı şekilde dokanakta kontak metamorfizmasının olup olmadığı ve magmatik kayaç içinde yan kayaçlara ait kapanımların (ksenolit) bulunup bulunmadığı belirlenmelidir

Magmatik farklılaşma Magma bileşiminde oluşan değişiklikler Asimilasyon Magma karışması Bölümsel kristalleşme Farklı kaynaklar

Asimilasyon Magma karışması Bölümsel kristalleşme Farklı Kaynaklar

Ergimiş materyal tipleri 1. Magma Yeryüzeyinin altında ergimiş materyal 2. Lav Yeryüzeyinin üzerindeki materyal

Magma Viskozitesi Viskozite Akmaya karşı direnç Bal Yüksek viskozite Su düşük viskoziter Silis kapsamı arttıkça viskozite artar

Magma dokusu MAGMATİK KAYAÇLAR a. İskeletsel olivin b. Kırlangıç kuyruğu plajioklas-trakit

Magma dokusu A-Bileşimsel olarak zonlanmış hornblend fenokristi (1 mm) b. Karlsbad ikizli zonlu plajioklas (0.3 mm). MAGMATİK KAYAÇLAR

Ofitik doku: Tek bir piroksen bir çok iyi gelişmiş plajioklas lataları (1 mm).

A-Granofirik kuvars-alkali feldispat (granite-1mm). B. Grafik doku: kuvars-feldispat

Ortopiroksenle kılıflanmış olivin (bazaltik andezit- genişlil 5 mm)

Sieve dokusu (andezit- genişlik 1 mm)

Kemirilmiş olivin fenokristi (genişlik 0.3 mm)

A-Trakitik doku (g. 1 mm) b. Pilotaksitik doku (bazaltik( andeziti g. 7mm)

Akma bantlaşması-bazalt B-Tane içi i i doku (intergranular( intergranular) bazalt-g. 1 mm

a. Karlsbad ikizlenmesi ortoklas (granit- g.1mm) b. Albit ikizlenmesi-riyolit (g.1 mm)

Tartan ikizlenmesi-mikroklin

Polisentetik deformasyon ikizlenmesi plajioklas (gabro- g. 1 mm)

a. Hornblend tarafından yerdeğiştirilmiş piroksen (g 1 mm) Pyx b. Klorit tarafından yerdeğiştirilmiş biyotit (tonalit- g.0.3 mm) Hbl Chl Bt

Plajioklas içinde mirmekit

Büyük k granit batolitlerinin yerleşimi Problem: Sokulum nedeniyle Oluşmuş büyük yerdeğiştirmelerin olmaması Çözümler: Granitleşme = Sıcak sıvılarla Yerinde alterasyon Fakat pişmiş zonlar İntruzyonla yerleşmiş Granit batolitlerini Gösterir Batolit

Stoping mekanizmasıyla batolit yerleşimi MAGMATİK KAYAÇLAR Diğer mekanizmalar: Asimilasyon Injeksiyon/deformasyon Stoping