Dış Ticaret Politikası: Amaç ve Araçlar ları Doç.. Dr. Dilek Seymen http://kisi kisi.deu.edu.tr/dilek..edu.tr/dilek.seymen
Dış Ticaret Politikası Ekonominin Karar organları tarafından belirlenmiş olan amaçlara ulaşmak üzere, alınan önlemler ve seçilen araçların tümü Pozitif Đktisat-normatif iktisat Đktisat politikasının teorisiuygulamada iktisat politikasıiktisatçı-politikacı Amaç-amaçlar Araçlar 2
Dış Ticaret Politikası Genel Ekonomi Politikası Dış Ticaret Politikası Klasik teorinin varsayımları Ekonominin temel verilerindeki değişmelerin göz önüne alınarak, statik varsayımların değiştirilme zorunluluğu Bireysel maliyetlerle toplumsal maliyetlerin örtüşmemesi gibi Dışsal ekonomilerin varlığı gibi.. Tam rekabetin gerçekleşmemesi gibi 3
Dış Ticaret Politikası- Dış Ticarete MüdahaleM Merkantilizm-teori öncesi politika dönemi Klasikler- A.Smith: Bir ülkenin gümrük vergilerini kaldırmasını, diğer ülkelerin de kaldırmasına bağlar. J.S.Mill: ekonomi politikası ilkelerine dayanarak koruyucu gümrük tarifelerinin savunulabileceği tek hal, geçici olarak o ülkenin koşullarına tamamıyla uyan yeni bir sanayinin yerleşmesi için konuldukları haldir. A.Hamilton(1757-1804): Đmalat Üzerine Rapor, 1790. Amerikan sanayinin, Đngiliz sanayi karşısında korunması, sadece refah değil güvenlik açısından da önemli H.Carey(1793-1879): tarım ve sanayide sürekli koruma S.N.Patten: 20.yüzyıl başları, Himayeciliğin Ekonomik Esasları, serbest ticaret ve ücretlerin eşitlenmesi 4
Dış Ticaret Politikası- Dış Ticarete MüdahaleM F.List(1789-1846) ve Alman Tarihçi Okul: sanayide geçici koruma, Bebek Endüstri Tezi. Stolper-Samuelson: serbest dış ticaret yoluyla faktör fiyatlarının eşitlenmesi J.M Keynes: milli gelir ve istihdamın, gümrükler yoluyla ithal mallarına talebin daralması, yerli mallarının tüketimindeki artış çarpanın büyüklüğüne bağlı olarak mili gelir ve istihdamı artırır 5
Dış Ticaret Politikası- Dış Ticarete MüdahaleM Gelişmekte olan ülkelerde Korumacılık: Đşbölümü ve uzmanlaşmaya dayalı karşılaştırmalı üstünlüklerin gelişmekte olan ülkeler açısından olumsuz etkileri G.Myrdal, GOÜ ihracat yapısı, ilksel mal ticareti ve dış ticaret hadleri, sanayileşebilmek için korumacılığın gerekliliği. Singer-Prebish Tezi, hammadde üretiminde uzmanlaşmanın GOÜ ler üzerindeki olumsuz etkisi. Teknolojik gelişmenin gelir arttırıcı etkisinden yararlanamamaları. GOÜ lerde ihraç mallarının gelirfiyat elastikiyetleri.. R.Nurkse, dış ticaret GOÜ lerin tüketim kalıplarını olumsuz etkiler. Lüks mallar ithalatı arttıkça tasarruflar azalır, hammadde ilkel mallar ihracatı, lüks mallar, AR-GE malları ithalatı Dengeli kalkınma için ithal ikamesine yönelik sanayileşme stratejisi 6
Dış Ticarette Korumacılığı ığın Teorik Gerekçeleri eleri Ekonomik olmayan gerekçeler Ekonomik Gerekçeler Dış ticaret Hadlerinin iyileştirilmesi: Optimum Tarife Görüşü Yurt içi Piyasalarda Sapmalar: Optimum Koşulların Bozulması Bebek Sanayilerin Korunması Damping ve Sübvansiyona Karşı Korunma Đstihdamın Artırılması Ödemeler Bilançosu Dengesizliklerinin Giderilmesi Ülkeler Arasındaki Ücret Farklılıklarının Giderilmesi Üretim Maliyetlerinin Eşitlenmesi:Bilimsel Tarife Görüşü Devlete Gelir Sağlama Dış Piyasaya Açılırken Devlet Desteği ile Monopoleşme: Stratejik Dış Ticaret Politikası 7
Dış Ticaret Hadlerinin Đyileştirilmesi: Optimum Tarife Kumaş A1 A a1 K0 K1 P1 a2 P b1 B K2 0 B1 B0 Buğday 8
Piyasada Optimum Şartlarının Bozulması Tarım Pf Pd Ps T P α P, C C I I 0 T Sanayi 9
Optimum Şartlarının n Bozulduğu u Bir Piyasada Tarifeler ve SübvansiyonlarS bvansiyonların Etkileri Tarım Pf Pf Pf Pt C T P Pt C C P 0 T Sanayi 10
Bebek Sanayilerin Tarifeler Yoluyla Korunması Sanayi T T Pf C Pf C Pt P, C P P 0 T Tarım 11
Dış Ticaret Politikasının Amaçlar ları Dış rekabetten korunma Dış ödeme dengesizliklerinin giderilmesi Ekonomik kalkınma Ekonominin liberalleştirilmesi Otarşi Đç ekonomik istikrarın sağlanması Piyasa aksaklıklarının giderilmesi Dış piyasalarda monopol gücünden yararlanma Hazineye gelir sağlanması Sosyal, siyasal ve askeri nedenler, dış politika amaçları: meta ekonomik nedenler 12
Dış Ticaret Politikası Araçlar ları; Tarifeler (tariffs) Tarife Dışı Önlemler (non-tariff measures) 13
Tarifeler (tariffs( tariffs) Gümrük vergisi/tarife Spesifik/advalorem/karma vergi Sözleşmeli/otonom vergi Neden gümrük vergisi uygulanır? Gümrük vergisinin ekonomik etkileri WTO ve tarifeler AB, GB ve tarifeler 14
Tam Rekabet Şartlarında Tarifelerin Etkileri P Sd (1+t )p E (1+t)p C D St A p F G B Sw 0 qa qc qe qd qb Dd Q 15
Nominal ve Efektif Tarifeler P S d Sd E d Ed (1+t)p p 0 H I C D J K A F G B qa q C qc qe qd qb St Sw D Q 16
Efektif Koruma Oranı g = V ' X V V X malının iç piyasa fiyatı 1 TL dır. Bu malın üretiminde kullanılan tüm girdiler ithaldir. V X + ai =1 veya VX = 1 ai X malının ithalatına %tx kadar gümrük vergisi uygulanırsa; + 1 ' V X ai = + t x X X Girdilere de %ti kadar gümrük vergisi uygulanırsa; ( 1+ ti) = tx a i ( t i ) ai aiti ai at i i 1 ai + 1 ' V X ai + ' V X = 1+ t X 1+ V g ' X =1+ t 1+ t = X X 1+ a i veya g = t X 1 at a i i i 17
Tarife DışıD Önlemler Neden Tarife Dışı Önlem? Tarifelerden farkı Tarife dışı önlemlerin ekonomik etkileri WTO ve tarife dışı önlemler 18
Tarife DışıD Önlemler (non-tariff measures) Miktar Kısıtlamaları Mali Nitelikli Tarife Dışı Önlemler Ticarette Đdari ve Teknik Engeller 19
Miktar KısıtlamalarK tlamaları Đthalat Yasakları(import prohibitions) Ambargo (embargo) Kota (quotas) Tarife Kotaları (tariff quotas) Gönüllü Đhracat Kısıtlamaları (valuntary export restrictions) Pazar Payını Düzenleme anlaşmaları(orderly marketing agreements) 20
Mali Nitelikli Önlemler Üretim Sübvansiyonları (production subsidies) Đhracat Sübvansiyonları (export subsidies) Anti-damping Vergisi (anti-dumping duties) Telafi Edici Vergiler (countervailing duties) Değişken Nitelikli Vergiler (veriable tax) Ayırımcı Devlet Satın Alımları (discriminatory government procurement) 21
Đdari ve Teknik Engeller Đdari Nitelikli Engeller (Administrative Barriers to Trade) * Gümrüklerdeki değerleme prosedürleri (custom valuation procedure) * Đthalatın gözetimi (import surveillance) * Đthalat lisansı (import license) * Menşe kuralları (rule of origins) * Sevk öncesi inceleme (pre-shipment inspection) 22
Đdari ve Teknik Engeller Teknik engeller * teknik düzenlemeler (regulations) * standartlar (standarts) 23
Diğer Ticaret Politikası Araçlar ları Bağlı Ticaret Yöntemleri Serbest Bölgeler Dış Ticaret Sermaye Şirketleri/Sektörel Dış Ticaret Şirketleri Yabancı Sermaye Döviz Kuru Politikası 24
WTO Đlkeleri Ticarette ayırım gözetmeme Ticarette haksız rekabetin önlenmesi Tarifelerin bağlayıcılığı ilkesi Şeffaflık 25
Tarife DışıD Önlemler ve WTO (Korunma Önlemleri- Escape Clouses) Genel Nitelikli Đstisnalar: Sosyal, kültürel ve ulusal güvenlik amaçlı korunma: (Md.XX-Md.XXI) Haksız Ticari Uygulamalara Yönelik Önlemler (Md.VI) Ulusal Sanayinin Acil Durumlarda Korunması (Md.XIX-Safeguard) Bebek Sanayilerin Korunması (Md.XVIII.a-c) Ödemeler Dengesi Açıklarının Giderilmesi (Md.XII Md.XVIII.b) 26
Kaynakça Acar, Sadık, (2004), Uluslararası Reel Ticaret: Teori, Politika, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, Đzmir. Hoekman, Bernard ve Michel Kostecki, (1995), The Political Economy of the World Trading System, From GATT to WTO, Oxford University Press. Seymen, Dilek, (2002), Dış Ticarette Yeni Korumacı Eğilimler ve Türk Dış Ticareti Açısından Değerlendirilmesi, (Dan. Prof. Dr. Sadık Acar), Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 4, Yıl: Ekim-Aralık 2002. Dünya Ticaret Örgütü nün Resmi Đnternet Sitesi: www.wto.org 27