HEMŞİRELİKTE ÖZEL ALANLAR Son yıllarda dünyada meydana gelen hızlı gelişme ve değişmeler her alanda olduğu gibi sağlık bakım sistemi üzerinde de etkisini göstermektedir. Toplum, nüfus özellikleri, ekonomi, politika, bilim ve teknolojideki değişimler hem sağlık bakım sisteminden talepleri hem de bu talepleri karşılamak için oluşturulan yöntemleri yönlendirmektedir. Vaka yönetimi yöntemi sağlık kuruluşlarının en az maliyet ile en kaliteli bakımı sürdürme arayışına yanıt olarak ortaya çıkan bir sistem, bir süreç, bir rol, bir hizmet sunma şekli olarak tanımlanabilir. Kaynak kullanımının etkili hale getirilmesi ve standardize edilmesi, bütüncül ve sürekli bir bakım sağlanması, bireyin öz-bakım gücünün yükseltilmesi, ekip işbirliği, hastaların hastanede yatış süresinin kısaltılması ve sağlık hizmetlerini sunanlar ile alanların memnuniyetinin artırılması vaka yönetiminde önemli olan noktalardır. Vaka yönetimi grubuna alınan hastalar genellikle; Kronik olarak tekrarlayan yatışları olanlar Sosyo - ekonomik açıdan riskli olanlar Bakım maliyeti yüksek olanlar Komplike tıbbi ve hemşirelik bakımına gereksinimi olanlar Multidisipliner yaklaşım gerektirenler; (Ruhsal bozukluğu olan hastalar, HIV (+) olan bireyler, diyabetli hatalar vs.) kapsamaktadır. Vaka yönetimi yöntemine göre hastaneye başvuran bir hasta için vaka yöneticisinin görevleri; Hastanede profesyonel bir hemşire (vaka yöneticisi) tarafından karşılanır, kabul edilir, Bakımı planlanır ve hastanede yatışı boyunca aynı hemşire tarafından izlenir. Hasta ilk görüldüğünde hekim ile birlikte gerekli değişiklikleri yapar ve bu standartlar çerçevesinde hasta bakımını sürekli değerlendirir, Kaynakların kullanımını planlar, Bakıma rehberlik eder, bakım planında belirtilen hedeflerden sapmaları değerlendirir ve kaydeder, Tüm sağlık ekibi üyeleri arasında koordinasyonu sağlar, Hasta ve aileyi eğitir, Hastaneden eve dönüş planının mümkün olan en erken zamanda uygulanmasını sağlar. Böylece hasta ve ailesinin tüm gereksinimleri bütüncü bir yaklaşım içinde karşılanmış olur.
Yapılan çalışmalarda hemşirelikte vaka yönetimi yöntemi ile bakım kalitesinin arttığı, hastanede kalış süresinin azaldığı, maliyetin düştüğü, hasta ve ailelerinin bakımdan duydukları memnuniyetin arttığı hekim ve hemşirelerin iş doyumunun arttığı tespit edilmiştir. ANA hemşirelik vaka yöneticisi olacak bireylerin en az lisans derecesine sahip olması ve alanında en az 3 yıllık deneyim sahibi olması gerektiğini önermştir. Ancak çok kompleks rol gerektiren durumlarda klinik uzman hemşirelerinin ancak Master düzeyinde bir eğitim ile vaka yöneticisi olarak hazırlanabileceğini ifade eden görüşlerde vardır Bu açıdan bakıldığında vaka yönetimi ve bakım protokolünün, ülkemizde de sınırlı olan kaynakların etkili bir şekilde kullanılmasında ve bakım kalitesinin yükseltilmesinde etkili olabileceği düşünülebilir. Acıbadem Sağlık Grubu hastanelerinde bu ihtiyaçlardan hareketle vaka yönetimi yöntemi uygulanmaktadır. Aşağıda Acıbadem Sağlık Grubunda var olan vaka yöneticilerinin görev ve sorumluluklarına kısaca yer verilmiştir. Diyabet Eğitim Hemşireliği Diyabetli birey yaşamı boyunca planlanmış bir bakımı sürdürmek zorundadır. Diyabet yönetiminde en az tıbbi yardım ile en iyi glisemik kontrolü sağlamak hedeflenmektedir Ülkemizde son 10 yılda diyabet hemşireliği alanında önemli mesafe kat edilmiştir. 1995 yılında Diyabet Hemşireliği Derneği'nin kurulmasıyla çalışmalar örgütlü bir zeminde, hızla ilerleme kaydetmiştir. Diyabet eğitim hemşiresi; Diyabetli bireyin bakım önceliklerini belirler, hemşirelik girişimlerini başlatır, izler, değerlendirir, diğer sağlık profesyonellerine yönlendirir. Diyabetli bireyin sağlık potansiyelini artırmak ve desteklemek, bakımın sürekliliğini sağlamak için diyabetli birey ile birlikte veya diyabetli birey adına karar verir. Diyabetli bireyin özbakım yeterliliğini sürekli olarak tanılar ve uygun eğitimi verir. Kardiyak Rehabilitasyon Hemşireliği KVC ve Kardiyoloji Poliliniğine başvuran ya da anjiodan ameliyat kararı çıkan hastaların ameliyat öncesi eğitim ve bakım ihtiyaçlarını karşılar, KVC ameliyatı olacak hastanın pre-op hazırlığını yapar, tetkik sonuçlarını takip eder Kalp cerrahisi sonrasında post-op dönemde hasta bakımının kalitesini yükseltmede gereksinim duyulan her konuda hasta ve hasta yakınlarına danışmanlık yapar. Taburculuk eğitimlerini planlar uygular Hastanın tedavisi ile ilgili multidisipliner ekiple bakım ve takibi koordine eder, Ameliyat sonrası sağlıklı yaşama dönüş seminerleri düzenler.
Enfeksiyon Kontrol Hemşireliği Enfeksiyon kontrolü, sunduğunuz sağlık bakımının kalite göstergesidir. Dolayısıyla bilgi demek, bilginin emekle ve öngörüyle kaliteye ve sağlığa dönüşmesi demektir. Enfeksiyon kontrol hemşireliği; okumayı, öğrenmeyi, bildiğini öğretmeyi, bilineni sahada uygulatmayı, uygulananı kontrol etmeyi, kaydetmeyi ve öngörü sahibi olmayı gerektirir. Enfeksiyon kontrol hemşiresi sorunu tanılar, planlar, uygular, değerlendirir, sayısal değerlerle ifade eder. Kurumunun dünya standartlarındaki yerini gösterir. Enfeksiyon kontrolünde ilk hedefi hastane enfeksiyonunun oluşmasını önlemektir. Bireyle, bölümle, meslek gruplarıyla, yöneticilerle kısaca tüm görevlilerle birlikte çalışır, eğitmenlik ve danışmanlık yapar. Hastalarımızın enfeksiyon kontrollerinin yanı sıra çalışan sağlığı ve güvenliği de enfeksiyon kontrol hemşiresinin iş planının bir parçasıdır. Meme Hastalıkları Hemşireliği Ayaktan başvuran ve yatan hastaların eğitim ihtiyaçlarını karşılamak ve bakım ihtiyaçları doğrultusunda destek olmak, bireyin yaşam kalitesini yükseltmek için desteklemek, gereksinim duyulabilecek ürünler doğrultusunda araştırma yapmak, Meme ile ilgili tetkikler, biyopsi yöntemleri, cerrahi işlemler hakkında hasta ve yakınlarına eğitim vermek, Cerrahi operasyon öncesi; preop hazırlıkları ve evreleme tetkiklerini organize edip takiplerini yapmak, postop ve taburculuk sürecinde hasta takibini sağlamak, Hastanın tedavisi ile ilgili multidisipliner ekiple bakım ve takibi koordine etmek, Pediatrik Beyin Cerrahi Vaka Yönetici Hemşireliği Muayeneye gelen yeni hastaların ameliyat öncesi radyoloji, laboratuvar tetkiklerini organize ederek takibini yapar yapılması gerekenler ile ilgili hasta ve yakınlarını bilgilendirir. Hastanın tüm güvenlik önlemleri alınarak ameliyathaneye indirilmesini sağlamak için ve ameliyat sonrası hasta takibi ve bakımındaki multidisipliner bakımı koordine eder, Taburculuk sırasında hasta ve yakınlarına taburculuk eğitimlerinin verilmesini organize eder, Kontrole gelen hastalarının takibini yapar, Stoma Bakım Hemşireliği Ameliyat öncesi hastayı değerlendirerek bakım ve eğitim gereksinimlarini karşılama, planlama, uygulama ve değerlendirmesini yapar, Hekim ile iş birliği yaparak yapılacak ameliyata yönelik hastayı ve ailesini bilgilendirir, olası sorularını cevaplandırır, Hastalığı ve olası stoma tipine göre hastaya ameliyat sonrası kullanacağı ürünü tanıtır, Ameliyat sonrası erken dönemde stomayı komplikasyon açısından gözleme gaz çıkışı ve gaita çıkışı kontrolü yapar,
Hasta taburcu oluncaya kadar hasta ve yakınlarına yara bakımı ve torba değiştirme becerisi kazandırır, Taburculuk sonrasında da hastanın bakım ihtiyaçlarını karşılama ve ürün teminini sağlar. Onkoloji Vaka Yönetici Hemşireliği Disiplinler arası konsey toplantılarının koordinasyonunu sağlar, torax, meme, gastroentroloji, cerrahi onkoloji ve jinekolojik onkoloji bölümleri ile işbirliği yapar, Hasta ve yakınlarına; tedavi, bakım, günlük yaşam aktiviteleri ve yaşam kalitesi konularında danışmanlık yapar, Tedavi sürecindeki hastaların düzenli aralıklarla telefon vizitleri ve ev ziyaretleri ile izler, Onkoloji hastalarının triajı ve semptom yönetimi sürecini yürütür, yas dönemi yönetim sürecine dahil olur, Eczane ve kemoterapi ünitesi (ilaç hazırlama süresi, hastaya ulaşması, uygulanması.) ile işbirliğindedir. Yeni / farklı ilaç ve malzeme uygulamalarında eğitim, izlem yapar. Birimine özgü göstergeleri takip eder. Yüksek Riskli Gebelikler Hemşireliği Riskli Gebelikler ünitesinde yapılan ayrıntılı USG, invazif girişimler ve muayene randevularının organizasyonunu yapar, günlük ameliyat randevularını organize eder ve takibini yapar, Yüksek Riskli Gebelikler ünitesine başvuran veya telefonla ulaşan hastalara/hasta refere eden doktorlara ünite ve işlemler hakkında danışmanlık hizmeti verir, Ünitede yapılan invazif girişimler, genetik sonuçlar ve ayrıntılı ultrason sonuçlarını takip eder, CVS, amniosentez, kordosentez gibi invaziv işlemler hakkında hasta ve hasta yakınlarına eğitim verir, işlemin hazırlığını yapar ve hekimi asiste eder, Yatan hastaların günlük takipleri ile elde edilen verileri takip formlarına işler, mevcut sorunları ve bakımı hakkında primer hemşiresi ile işbirliği yapar. Hazırlayan: Birsen Erkuş Acıbadem Sağlık Grubu Eğitim ve Gelişim Hemşiresi Hazırlanma Tarihi 15.09.2010
KAYNAKLAR 1. Bower KA. (1997). Case management and clinical paths: Strategies to support the perinatal experience, JOGNN,(26 (3): 329 33. 2. Daş Z. (1999)., Vaka Yönetimi ve Bakım Protokolü, Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 3 (2) 3. Girard N.(1994) The case management model of patient care delivery, AORN Journal, 60 3): 403-15 4. Türkmen E. (1997) Hemşirelikte Vaka Yönetimi Yöntemi ve Hasta Bakımı Üzerine Etkileri. Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitisü. 5. Wells N, Dnsc RN, Erickson S, Spinello J. Role Transition Form Clinical Nurse Specialist / Case Manager / JONA, Vol. 26 No: 11, November 1996:23-8. 6. Özcan Ş. Diyabetli Hastaların Hastalığa Uyumunu Etkileyen Faktörlerin Değerlendirilmesi, Doktora tezi, I.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü,İstanbul, 1999. 7. Oktay S, Robertson C. Diyabet Bakımı: Sınırlar ötesi stratejiler, Ed.S.Erdoğan, Diyabet hemşireliği Temel Bilgiler. Yüce Reklam, Yayın, Dağıtım AŞ., Istanbul, 2002.