BÖLÜM HLNDIRM KNLLRININ TSRIMI MÇ Hvndır knrını trybie ve fn eçiine e ock bınç kybı ve debi değererini hepybie HLNDIRM KNLLRININ TSRIMI 1 Stndrt Knr ve Eenrı
Yuvrk kn iteerinin eenrı tndrtştırııştır Böyece koyc tndrt eri üreti ypk, üretii tokk ve kı znd üşteriye tei edebiek ükün ouştur Bun krşıık dikdörtgen keiti knr ve bğntı prçrı için böye bir tndrt boyut öz konuu değidir Dikdörtgen keiti knr ve fittingi üşterinin itediği boyutrd ve çoğu zn şntiyede yerinde üretiir İde bir hv knı, 1 Gereki bögeye yeteri hvyı tşıı, İk kuruuş ve işete rfrı ekonoik oı, Fz gürütü ve titreşi ypıdır Hvndır Siteerinde Dış Hv Miktrı Tyini Ynız hvndır ypın herde hvnın tı dışrıdn ınkt ve hv üzerinde hiçbir terodinik işe ypdn he veriektedir Dışrıdn tze hv he geirken, hin bytış hvı d dışrı tıktdır Bu işeer geneike, hv fnrı yrdıı ie cebri ork ypıdıkrındn, fnın gücünün beireneinde h hv debiinin biinei gerekektedirmh hv debiinin beireneinde; 1 Mh hvını kiriik duruu Dış hvnın fiziki duruu Mh hvının ıckığı 4 Mh hvının neiiği 5 Mhin kunı cı 6 Mhden h hvın ypın gz ktkırı 7 Mhde buunk duruund onrın özeikeri gibi huurın göz önünde buunduruı gerekirmh dış hv iktrının beireneinde, bu huur göz önünde buundururk hzırnn etotrdn en uygun on bir y d birkçı uygunbiir 1 Mhdeki İnn Syıın Göre Dış Hv Miktrı Tyini Mh hvndırırınd, hin kunı cı ve hde buunn innrın hvyı kirete dururını d göz önünde buundurk gerekir (Şeki 1) Mhin ort tze hv ihtiycını kişi yıın göre beireneinde kein yı bir değer verek iknı yoktur Bunun için hin kunı cın göre fert bşın tecrübe edien ykşık değerer ınktdır Çizege 1 de h kunı cı ve o hde buunn innrın tze dış hv ihtiyçrın göre fert bşın ihtiyç duyun tze hv iktrrı veriiştir nck, üzuu hinde bu değererin 10-15 /h tınd ve ütünde k ükündür Bu çizegeden fydnrk top dış hv ihtiycını buk için; Q n& kişi Şeki 1 Mh Hvın İnnr Trfındn Ypın Ktkır
Q : Top dış hv debii ( /h) & : İnnr trfındn ihtiyç duyun teiz hv iktrı ( /h, kişi) (Çizege 1) n : Mhde buunn inn yıı eşitiği kunıır Çizege 1 Mh Kunı cın Göre Fert Bşın Stik Tze Hv İhtiycı Hv kunı yeri Hv iktrı /h, kişi Hv kunı yeri Hv iktrı /h, kişi Tiytro Koner onu Sine Oku onu Fur nı Stış ğzı Müzeer Spor onrı 0 0 0 0 0 0 0 0 Öze büro Dinene odrı Kntin Konfern onu Sınıfr Teneffü odrı Lokntr Büyük büror 0 0 0 0 0 0 40 50 Ö rnek: Sigr içieinin erbet oduğu bir kntinde ort 5 kişinin buunduğu kbu ediektedir Bu kntine dış hv ğk cıy bğnn fnın hv debii ne oıdır? Çözü : Top dış hv debii: & = 0 + 0 (igr içie frkı) = 50 /h, kişi kişi Q n & kişi Q = 5 kişi 50 /h, kişi = 150 /h Stik Hv Değişi Syıın Göre Dış Hv Miktrı Hv değişi yıı, hin hci kdr dış hvnın hde buunn hv ie değiştirierek, h hvının yenieneidir Stteki yeniene iktrı d tik hv değişi yıı ork ifde ediektedir Mh hvının değiştirie ihtiycı ıkığı, (bih töyeerde) h hvının kirene üreine bğıdır Özeike işete herinde ouşn zrrı ddeerin etkierine göre, hv değişi yırı beirenektedir Çizege de herin kunı ç ve cinine göre, tecrübeye dyı tik hv değişi yırı veriiştir Bir hce gönderiecek hv ihtiycı hv değişi yıın göre beirenebiir Bun göre hv ihtiycı; Q H d Q : Mhe üfenen hv debii ( /h) H d : Hv değişi yıı (def/t= 1/h= h -1 ) (Çizege ) : Mhin top hci ( )
Ö rnek: Yükekiği,5, eni 10 ve boyu 0 on bir konfern onu hvndırıcktır Bun göre konfern onunun dış hv ihtiycını beireyiniz Çözü : Konfern onunun hci: = 10, b = 0 ve h =,5 = bh = 100,5 = 700 Konfern onunun hv değişi yıı: H d = 5-10 def/h (Çizege den igr içe yğı oduğu için en düşük değer 5 def/h ınıştır) Bun göre hv ihtiycı: Q H d Q = 5 def/h 700 Q = 500 /h Çizege Çeşiti Mherin Stik Hv Değişi Syırı Mh dı Hv Değişi Syıı (def/t) Mh dı Hv Değişi Syıı (def/t) Otur odı Büro Mutfk Bnyo Her: Gene WC Fbrik WC Büro WC Konut WC Kütüphneer Boyhne Grj Grdırop Mifirhne Dinee onu Kntin ış-veriş erkezi 6-8 -8 15-0 5-8 10-15 8-10 5-8 4-5 -5 0-50 4-5 -6 5-10 8-10 6-8 4-6 Lbortur Dükkn eiythne Ütühne Okur: Fizik ve biyo Lb Oku herı Yüze hvuzrı K odrı Soyun odrı Konfern Sonrı Çşırhneer brr Sine, tiytro: Sigr yk Sigr erbet töyeer 8-15 6-8 15-0 8-10 4-5 5-8 -4-6 8-10 5-10 10-15 4-6 4-6 5-8 6-1 Kn Heprı
Sitede kunın fn, otor, ııtıcı, oğutucu gibi kine ve teçhiztrın güçerinin beireneinde, hv knrının fiziki ypı ve tee özeikerinin biinei gerekir Hvndır knrındki bınç kyıprının ouşınd kn cidrrındki ürtüne, r bğntı prçrındki pürüzer, yön değiştireer ve çp drrı etkii oktdır Knrdki bınç kyıprının hebı; kn ypıınd kunın zeenin, kndki hv hızının ve kn boyunun biinei duruund, kn ğının top bınç kybının buunı ie ükün our 1 Knrdki Hv Hızrı Knrdki hv hızı; knın kunı yeri ypının cini ie e duruun bğıdır Hvnın kunı cın göre uygun hızı eçek gerekektedir Lüzuundn fz hız eçieinde, knrd gürütü ve iteneyen eer ouşur yrıc; hv hızı ite fnının gücü ie igii oduğu için; hız rtınc fnın debii ve yükünü de rtırk gerekir Hv hızının gereğinden düşük eçieinde de yeteri hv debiine uşıdığındn, itenien şrtrdki hvndır y d ikiendire ypız Çizege de n itertürüne göre tviye edien knrdki hv hızrı veriiştir Çizege 4 de ie Crrier trfındn tviye edien hız değereri veriiştir Çizege Tviye Edien Knrdki Hv Hızrı Konfor Uyguı Düşük Bınçı Siteerde Endütriye Uygu Beee enfezeri 1,5-4 / Eiş ve egzoz enfezeri 4 8 / Dış hv pnjurrı 4 4 6 / n knr,5 7 7 1 / Ti knr, bğntır 8 5 8 / Yükek bınçı knrd, Bğntı htrı 8-1 / n knrd 15 0 / Ti knrd 1 18 / Uygu Çizege 4 Crrier Trfındn Tviye Edien Hızr Se Kriteri n Kn Ekonoik Kriter Ti Kn Beee Dönüş Beee Dönüş Konutr / 5 4 prt Ote, Htne, Ytk Odı Öze ofi, Kütüphne, Yönetici Odı 5 / 7,5 6,5 6 5 6 / 10 7,5 8 6 Tiytro, Koner Sonu 4 / 6,5 5,5 5 4 Gene Ofi, Lokntr, 7,5 / 10 7,5 8 6
ışveriş, Bnkr Ort Dükkn ve Kfeteryr 9 / 10 7,5 8 6 Endütri 1,5 / 15 9 11 7,5 Kn Keit nının Tyini Hvndır ve ikiendire kn çprının tyini; itein top hv debiinden hrekete buunur Hv debii, hvndırd top hv ihtiycındn ve ikiendire iteerinde de top ıı kzncı y d ıı kybı buunrk tepit ediirhv debii biinen bir knın keit nını buk için; Q Q : Kndn geçen hvnın debii ( /) : Kndn geçen hvnın hızı (/) : Knın keit nı ( ) eşitiğinden fydnıır Knı boyutndırk için dikdörtgen vey iindirik oın göre Şeki de göterien eşitikerden fydnıır Burd ve b knın kenr uzunukrı () ve d ie knın çpıdır () Kn Keiti Kn Keit Şeki Kn Keit nı Dikdörtgen Dire b d = b Ç=(+b) d 4 Ç= d Şeki Dikdörtgen ve Siindirik Knrın Keit nrı Ö rnek: Kndki hv hızının 5 / oı duruund, hcie debii 10000 /h on iindirik hv knının keit nı ve çpı nedir? Çözü : = 5/, Q= 10000 /h Q 10000 10000, 77 h 600 Q, 77 0,554
5
d d 0, 554 0,84 4 0, 785 0, 785 Kn Kenr Ornrı Knr boyutndırıırken, kt yükekikerinin dikkte ını gerekir nck nor şrtrd, eğer kt yükekiğinden doyı bir probe yok ie, kn ornrının / ork ını en uygun onıdır Ö rnek: Hv debii 750 /h ve hv hızı d / on bir yn knın boyutrını / ornın göre beireyiniz Çözü : = /, Q= 700 /h = 0,194 / Q ie Keit nı; Q 0, 0 8 / 0, 0694 / Kn boyutrı; = b ve kenr ornrı b oduğu için = b = 0 0, 08, 0 6 9 4 b 0,10 41 0,6 0, 6 b b
0, 1 5 0 4 Benzerik Knunu ynı hcie debideki hvnın değişik keit nrındki kütee debii de ynıdır Şeki de görüdüğü gibi, knrdki değişken keit nrınd hv bit hcie debide ktığı zn kn kışknın hızı 1 den ye çıkr Q 1 1 Q 1 Şe ki K n r d D eğ iş ke n K ei t n r ı
Benzerik knunun göre yzın; Q 1 eşitiğinden, 1 1 Q 1 1 eşitiğini yzk ükündür Ö rnek: Keit nı 0,5 ve hv hızı d 4 / on bir kn drtırk keit nı 0, düşürüdüğüne göre kndn kn hvnın hızı ve debii ne our? Çözü : 1 = 0,5, 1 = 4 / ve = 0, Kndn kn hvnın hızı, 1 1 4 0,5 = 0, = 6,7 / Kndn kn hvnın debii, Q Q 40, 5 Q = / 5 Bernoui Denkei Bir kndki hv kışı teorik ork Bernoui Denkei ie ifde ediebiir Kn içindeki kış için yüketi frkı ih ediire, 1 ve noktrı rınd Bernoui denkei; 1 1 1 Şeki 4 1 ve noktrı rındki kn 1 1 ork yzıbiir Burd, : Sürtüneye ve dinik kyıpr bğı 1 ve noktrı rındki top bınç kybı () ve 1 : Söz konuu noktrdki ttik bınçr ()
1 ve : Söz konuu noktrdki hv hızı (/) : Kn içindeki hvnın yoğunuğu (kg/ ) Bu ifdedeki / terii dinik bınç ork iiendiriir ve d şekinde göteriir Stndrt şrtrdki hv için hız bıncı, 0, 60 ork buunur burd / ork hv hızıdır Bun göre kışknın herhngi bir noktındki top bınç, t d ork ttik ve dinik bınçrın topı şekinde ifde ediir 4 Knrd Top Bınç Kybı Knrdki top bınç; kn cidrrın ürtüne ie kn bğntı prçrının, kunın cihzrın (ııtıcı, oğutucu, d tutucu gibi) ve diğer yn bğntı eenrının göterdiği dirençerden ouştuğundn, top bınç kybı için; t d R Z eşitiği ie buunur Bu eşitikte; E R : Knrdki ürtüne bınç kybı () : Kn uzunuğu () R : Biri bınç kybı (/) Z : Kn bğntı prçrının bınç kybı () E : Sitede kunın cihzrın (fitreer, ııtıcır, uturucur, kpkr, öçü eteri, yön değiştiricier gibi) top bınç kyıprı () ork veriiştir 41 Knrdki Sürtüne Bınç Kyıprı kışknın vikoiteine bğı ork gerek kn cidrrı ie ve gereke kışknın kendi oeküeri rındki ürtüneer doyıı ie ouşn kyb ürtüne kybı denir Sürtüne kybı, R d : Uçr rındki bınç frkı (=N/ ) : Kn boyu () R : Biri bınç kybı (/) (Şeki 5) : Kn (boru) direnç ktyıı d : Kn çpı () : Hvnın yoğunuğu (1, kg/ ) : Hvnın hızı (/)
eşitiği ie buunktdır Bu ifdedeki boyutuz ürtüne ktyıı, cidrın pürüzüüğüne, kışkn cinine, kn çpın ve kışın Re yıın bğıdır Sürtüne kybının buunbiei için tndrt ürtüne diygrrı hzırnıştır Yuvrk gvnizeniş çeik knrd kn tndrt hv için hzırnn ürtüne diygrı Şeki 5 de veriiştir Bu diygr yrdıı ie tndrt knrdki hv debii ve kn çpı biiniyor, kndki hv hızını ve knın biri uzunuğu bşın özgü ürtüne kybını buk ükündür Eğer dikdörtgen knr öz konuu ie Çizege 5 ve 6 yrdıı ie eşdeğer kn çpı buunbiir Ö rnek: Öze bir duru için 15 uzunuğund gvnizeniş çeik çtn ypıış hvndır knının çpı 150 ve bu kndki hv hızı 1 / dir Bu veriere göre, knın iki ucu rındki bınç frkı ve knın debii ne our? ( =0,09) Çözü : =0,09, =15, =1 /, d=150 = 0,15 Biri bınç kybı, R=10, / (150 çp ve 1 / hız için Şeki 5 den) Top bınç frkı, R 10, 154, 5 15 Knın Debii, Bu veriere göre yine Şeki 5 den hv debii Q= 11 itre/ = 0,11 / = 760 /h ork okunur Bu debi değerini hep you ie buk iterek, Q d,140,15 4 4 0, 0176 Q ede ediiş our 1 0, 0176 0, 11 Ö rnek: Çpı 15 on bir ç knd hv hızı 5 / ve hv ıckığı 0 0 C oduğun göre 10 uzunuğundki bir kn prçının iki ucu rındki bınç frkı ne our? ( =0,07 ork ınck ve =1, kg/ ) Çözü : =10, =5 /, d=15 = 0,15 10 5 ( / 0, ) 07 1, kg / d 0,15, 4 N / ( )
Şeki 5 Sürtüne Diygrı Çizege 5 Eşdeğer Sürtüne ve Kpite İçin, Dikdörtgen Keiti Knr Eşdeğer Yuvrk Knr (Öçüer cinindendir)
Çizege 6 Eşdeğer Sürtüne ve Kpite İçin, Dikdörtgen Keiti Knr Eşdeğer Yuvrk Knr (Öçüer cinindendir)
4 Knrdki Dinik Bınç Kyıprı (Yere Kyıpr) Dinik kyıpr (yere kyıpr) çeşiti bğntı eenrınd kışın yön vey keit değiştirei gibi rhtızıkr nedeniye orty çıkr Bu bğntı eenrı rınd giriş ve çıkış ğızrı, keit değiştiricier (redüktörer) bireşe ve yrır ve direker yıbiir Öze dirençerdeki dinik bınç kyıprı (Z), hvndır ve ikiendire teitrı kn heprınd öne kznktdır Dinik bınç kyıprı, Z k Z : Öze dirençerdeki dinik bınç kyıprı () k : Dinik bınç kyıp ktyıı (Şeki 6) eşitiği ie buunur 4 Sntr İçi Cihzrının Bınç Kybı Sntr içine yereştirien kpkr, uturucur, ııtıcı ve oğutucur, hv fitreeri, neendiricier, d tutucur, ne tutucur ve ıı geri kznı cihzrı gibi kıır d önei öçüde bınç kybın ebep oktdırr şğıd verien çizegede ntr içi cihzrın ebep odukrı bınç kyıprı veriiştir
Çizege 7 Sntr İçi Bğntı Cihzrı Bınç Kyıprı Bğntı Cihzı Bğntı Cihzı Kın Fitreer 60-10 Hv Menfezi 15-40 İnce Fitreer 10-160 Suturucu 0-50 Iıtıcır 0-100 njur Kpk (çık) 10-0 Soğutucur 0-10 Dış Koru Kfei 0-60 Buhrştırıcı 80-150 Yngın Koru Kpğı 5-0 44 Kn Sitei Böüerindeki Kyıpr Kn iteinin herhngi bir böüündeki top bınç kybı, öz konuu böüdeki ürtüne kyıprı ie dinik kyıprın topın eşittir Doyıı ie iki ifdeyi bireştirerek bir kn böüündeki top kybı, top ürtüne k top d top d k şekinde ifde etek ükündür dinik
9 Şeki 6 Kn Bğntı Eenrının Kyıp Ktyırı
5 Fn Site Etkieşii Fn perforn verieri, uygud öçüenerden frkı oktdır Fn teteri ırınd giriş erbettir ve çıkışt ie çıkış ynı keitte ve yeteri kdr uzunukt düz kn buunur Bu fn perfornı çıındn en uygun durudur Hbuki uygud fn giriş ve çıkışınd uygun oyn bğntır öz konuudur Bu durud hepnn ite hv debii ve bınç kybın göre eçiecek fnın yeteriz kın neden ocktır Bunun önenei için fn-ite etkieşiini dikkte n ive bınç kybı göz önüne ınıdır Burd özü edien fn-ite etkieşii teiin tnındn onr tet ve yr işei ırınd öçüeez Bu nedene trı ırınd projeci trfındn ite etkii hepnıp fn eçii bun göre ypııdır Fn-ite etkieşiinde üfee nı/çıkış ğzı nı ornı ve etkin kn uzunuğu yüzdei değereri Şeki 7 de göteriiştir Şeki 7 Kontroü Difüzyon ve Düz Çıkış Knınd Düzgün Hız rofii Teşkii
6 Kn Boyutndırıı ve Hep Yönteeri Kn ite trıınd önceike hv üfee ve ee enfezerinin yereri ve her bir enfezin kpitei (debii), tipi ve büyüküğü beireneidir Bu hv vere ve ee enfezerinin tndrt tipte ve biçide oın ve biinen bir fir ürünü oın dikkt edieidir Dh onrki dı, kn iteinin şetik ork çizieidir Bu şetik ön çizide hepnn hv iktrrı, çıkış yereri ve en ekonoik ve uygun kn güzerghı göteriir Bundn onr knr boyutndırırk çeşiti eenrdki bınç kyıprı hepnır Buunn değerer şetik çiziere işenir Kn heprınd buunn boyutr yuvrk knr içindir Eğer dikdörtgen knr kunıck ie eşdeğer kn çpındn, dikdörtgen kn boyutrın geçiir Kn boyutndırıınd kunın yönteer şunrdır; 1 Eş ürtüne yöntei Sttik geri kzn yöntei Uztıış penur 4 T- yöntei 5 Hız yöntei 6 Sbit hız yöntei 7 Top bınç yöntei 61 Eş Sürtüne Yöntei Bu yöntede önceike biri kn uzunuğu bşın on ttik bınç kybı yni özgü ürtüne kyıp değeri eçiir Seçien bu değer bütün kn uzunuğu boyunc bit tutuck şekide kn boyutndırıı ypıır Bu yönte kunırk hv knrının boyutndırıı şğıdki şr ie gerçekeştiriir 1 Kn iteinin bütün prçrını göteren bir tk hzırnır Tktki her kn prçı nurnır ve üzerine hv debii yzıır Şeki 5 deki diygrdn bir ürtüne ktyıı eçiir 4 Biri ürtüne ktyıı eçiirken, gerek fn çıkışındki, gereke knrın diğer kıırındki hv hızrının, tviye edien hızr ertebeinde kın dikkt ediir çk hızı kn iteerinde geneike, ykşık 0,6-1,6 / değerinde eçiei iyi onuç verir 5 Kn tğındki her prçnın hv debiine göre ve eçien biri ürtüne ktyıın göre, o prçnın kn çpı ve hv hızı diygrdn buunrk tktki kn prçrının üzerine yzıır 6 Eğer kn itei yuvrk knrdn ouşuyor boyutr beireniştir Dikdörtgen knr kunııyor, buunn çp yrdıı ie Çizege 5 ve 6 dn eşdeğer dikdörtgen kn keiti beirenir 7 Kn itei boyutndırıdıktn onr her bir böüdeki ürtüne ve dinik bınç kyıpr hepnır 8 Böüdeki kyıpr topnrk gereki fn bıncı buunur Ö rnek: şğıdki şekide hv knı şebekeinin kn öçüerini ve top bınç kybını buunuz ntitör çıkışındki hv hızını 8 / ınız (k=1,4 ve =1, kg/ ork ınck)
Ki ntri Fn 0 Fn B 0 Beee Hvı 10 C 1 0 15 10 D Egzoz Hvı Hvndır Knı Şebekei Şeki 8 Bir Çözü : Kritik devre D böüüdür Beee hvı böüü için her bir kıı yrı yrı inceenire, B Böüü İçin, 8 / Q 750 750 1000 500 h 1000 Q 500 h 500 600 694, 44 Şeki,5 den 8 / hız ve 694,44 / debi değeri çkıştırıdığınd buunn bu nokty göre, biri ürtüne kybı ve eşdeğer çp değereri, R, ve 4 d eş ork buunur Knı iindirik deği de dikdörtgene ork düşündüğüüzde ie, bu eşdeğer çp krşıık geen kn boyutrı Çizege 5 den, 50 x 75 ork buunur yrıc knın çpını ürtüne diygrındn deği de hep you ie buk iteniire; Q
0, 69 8 0, 08675 4 d 0, 08675 d 0, 08675 4 d 0,1105 0, d ork buunur Knd eydn geen ürtüne ve dinik bınç kyıprı ie, R, 0 44
kg 8 ( / ) d k 1, 41, 5, 76 ork buunur BC Böüü İçin, Biri ürtüne kybı değeri her böüde ynıdır ve değeri, R, ork ınır BC böüünden geçen hvnın debii, Q 750 486,11 1000 1750 our Bu iki değere 7, göre, Şeki 5 den / ve 85 d eş ork buunur Knı iindirik deği de dikdörtgene ork düşündüğüüzde ie, bu eşdeğer çp krşıık geen kn boyutrı Çizege 5 den, 00 x 5 ork buunur yrıc knın çpını ürtüne diygrındn deği de hep you ie buk iteniire; h Q 0, 48 6 / 7, /
0, 0675 4 0, 067 5 d d 0, 0 9, 0 8 5 9 0, 0675 4 9 ork ınır CD böüünden geçen hvnın debii, Q 77, 7 100 0 h our Bu iki değere göre, Şeki 5 den ork buunur d Knd eydn geen ürtüne ve dinik bınç kyıprı ie, d o rk bu un ur R, 0 44 7, ( / ) kg k 1, 4 1, 4, 54 C D Bö ü ü İçi n, Biri ürtüne kybı değeri her böüde ynıdır ve değeri, R,
d eş 6, / ve 5 ork buunur Knı iindirik deği de dikdörtgene ork düşündüğüüzde ie, bu eşdeğer çp krşıık geen kn boyutrı Çizege 5 den, 75 x 175 ork buunur yrıc knın çpını ürtüne diygrındn deği de hep you ie buk iteniire; Q 0, 77 / d 6, / 0, 049 d 0, 049 0, 0 4 9 4 4 d 0, 0, 6 0559 6 d ork buunur Knd eydn geen ürtüne ve dinik bınç kyıprı ie,, 55 5 R 6, ( / ) kg d k 1, 4 1,, ork buunur BE ve CF Böüeri İçin, Biri ürtüne kybı değeri her böüde ynıdır ve değeri, R
, ork ınır BE ve CF böüeri ynıdır Bun göre bu böüerden geçen hvnın debii, Q 08, 75 h our Bu iki değere göre, Şeki 5 den 5, 10 9 / ve d e 0, 08 / 5, 9 / 0, 05 Q ş ork buunur Knı iindirik deği de dikdörtgene ork düşündüğüüzde ie, bu eşdeğer çp krşıık geen kn boyutrı Çizege 5 den, 5 x 175 ork buunur yrıc knın çpını ürtüne diygrındn deği de hep you ie buk iteniire; Q
d 4 0, 05 0, 054 d d 0, 0, 11 0449 11 d ork buunur Knd eydn geen ürtüne kyıbı ie, R, 10 ork buunur Her böü için yrı yrı ypın bu hepr bir çizegede beirtiir ve bu şekide hvndır iteindeki kritik devre için top bınç kybı buunur Çizege 8 de görüdüğü gibi bu hvndır itei için eçiecek on fnın debi ve bıncı, Q 500 h T op değerinde oı gerekir 7, 6 Çizege 8 Kn Öçüendiriei ve Bınç Kyıprının Buunı eş Çizege 9 Kn Öçüendiriei ve Bınç Kyıprının Buunı (Örnek Çizege) eş Ö rnek: şğıdki şekide hv knı şebekeinin B ve BC böüeri için kn öçüerini ve bınç kyıprını buunuz
n k n : 8 / Ü f e e h ı z ı : / F i t r e e r : 1 0 I ı t ı c ı r : 5 0 S o ğ u t u c u r : 6 0 S u t u r u c u r : 0 D ı ş h v g i r i ş p r k ı ğ ı : 0 Y n g
ı n k o r u k p ğ ı : F n Drtr için k: 0,1 K S 00 i 5 u 60 h F t 0 n u r nr u i c u 5 B C D E F 5 h Şeki,5 den 8 / hız ve 1, / debi değeri çkıştırıdığınd buunn bu nokty göre, biri ürtüne kybı ve eşdeğer çp değereri, 1 5 D i r e k e r Ş e k i 9 B i r i ç i n k : Çözü : Kritik devre J böüüdür Beee hvı böüü için her bir kıı yrı yrı inceenire, 0, Çtr için k: 0,80 B Böüü İçin, 8 / Q 1, 860 0 4800
R 1, 7 ve d eş 450 ork buunur Knı iindirik deği de dikdörtgene ork düşündüğüüzde ie, bu eşdeğer çp krşıık geen kn boyutrı Çizege 5 den, 400 x 400 ork buunur yrıc knın çpını ürtüne diygrındn deği de hep you ie buk iteniire; Q 1, / d 8 / 0,166 d 0,166 0, 166 4 4 d 0, 0, 460 11 460 d ork buunur Knd eydn geen ürtüne ve dinik bınç kyıprı ie, ork buunur R, 0 44 8 ( / ) kg d k 1, 4 1, 5, 76 BC Böüü İçin, Biri ürtüne kybı değeri her böüde ynıdır ve değeri, R
, 48 7, 0, 06 75 Q ork ınır BC böüünden geçen hvnın debii, Q 486,11 75 0 10 00 17 50 Q our Bu iki değere göre, Şeki 7 den 7, 85 d e ork buunur Knı iindirik deği de dikdörtgene ork düşündüğüüzde ie, bu eşdeğer çp krşıık geen kn boyutrı Çizege 5 den, 00 x 5 ork buunur yrıc knın çpını ürtüne diygrındn deği de hep you ie buk iteniire;
d 4 0, 0675 0, 06754 d d 0, 0, 9 0859 9 d ork buunur Knd eydn geen ürtüne ve dinik bınç kyıprı ie, R, 0 kg 44 7, ( / ) k 1, 4 1, 4, 54 d ork buunur 6 Sttik Geri Kzn Yöntei Bu yönte her bınç ve hızdki beee knrı için uygunbiir nck nor ork dönüş ve egzoz knrı için kunız Hep ork eş ürtüne yönteine göre dh krşık oın krşın, teorik ork bütün kord ve çıkışrd ünifor bınç düşüü yrtı çıındn dh güveniir bir yöntedir Kndki hızr itetik ork ztıır Her bir kn prçının önünde hız düşürüerek, dinik bınç ttik bınc dönüştürüür ve bu prçdki kybının krşınınd kunıır Ort kn iteerinde bu ttik geri kzn %75 ornınddır İde şrtrd bu orn %90 kdr yükeebiir Bu itein vntjı kn iteinin dengede (yrnn şekide) kıdır Çünkü kyıp ve kznçr hız orntııdır Yüke bğı ork debierin zı itedeki bnı bozz Sttik geri kzn yönteinin dezvntjı uzun korın onrınd, özeike bu kn kou diğererine göre çok uzun ie, şırı büyük kn boyutrı vereidir yrıc bu bögeerde hızr d çok düştüğünden knın ıı kyıp ve kznçrın krşı izoei gerekir 7 Kn Siteinde Ekonoi Bir kn iteinde iyeteri, diğer iteerde oduğu gibi ik ytırı iyeti ve işete iyeti ork ikiye yırk ükündür Her iki iyeti ynı bz getirip, optiu çözüü ede edebiek için itein top yıık iyeti trif ediir Bu top yıık iyeti ouşturn keer şğıdki gibi ırnbiir: Y ı ı k Y
t ı r ı M i y e t i B Y ı ı k İ ş 1 İk ytır ı Mi yet erini n o rti n üre i ve enf yo n orn rın göre beir ene n yıı k eşde ğer i yeti Fiz Miyeti ergier e t e M i y e t i 1 Yıık enerji iyeti Yıık bkı iyeti Yıık işete iyeti Türkiy e şrtrınd ik ytırı iyeti en önei kedir Bunun ynınd ikinci önei ke yıık enerji iyetidir Bu durud ytırıın optiizyon çışrı görecei ork bittir Sdece kn iteinin ik top ytırı iyeti ie itein yıık enerji iyetinin topını iniize etek yeteridir 71 Optiiz yon reni p ork kn iteinin keiti ne kdr küçük tutuur kn ytırı iyeti zır Bun krşıık yıık enerji tüketii rtr, fn ytırı iyeti rtr Bunr ter yönde işeyen tee
pretreerdir Kn dizynınd kik yönteer yerine, T-yöntei gibi optiizyon dyı yönteere gidieinde büyük yrr buunktdır Türkiye nin değişen ekonoik koşurı krşıınd, kn trıınd ik ytırı iyetini ztıcı yönde hreket edieidir Se iiterini şyck şekide ükün oduğu kdr yükek hızr çıkk ve yuvrk knr kunk tee önerier oktdır 7 İk Ytırı Miyetine Etki Eden Fktörer Ytırı iyetini ztk için uygud deneniş prtik önerier şğıdki gibi yıbiir: 1 Mükün oduğu kdr z yıd fitting kunın Hv kçkrının öneyin Bu ç hzır knr kunyı tercih edin Yuvrk knr kunın 4 Dikdörtgen kn kunıyornız, kenr ornını 1 e ykın tuty çışın Bu ykşı, ytırı iyetine etki eden önei pretreer şğıd ır ie inceenecektir 71 Kn Kenr Ornı Knrın yuvrk vey dikdörtgen oı ve dikdörtgen knrd bir kenr uzunuğunun diğerine ornı on kenr ornı değerinin değişei gerek ik ytırı iyeterini, gereke enerji iyeterini önei öçüde rtırır Çizege 9 d frkı kenr ornrın hip dikdörtgen ve yuvrk düz kn için hepnn ğırık değereri veriiştir Bu krşıştırd öz konuu frkı boyuttki knrın ynı debiyi ynı ürtüne kybı ie tşıı e ınıştır Burdn çıkç görüektedir ki rtn kenr ornrı biri kn uzunuğundki ğırığı önei öçüde rtırktdır Hiç kuşkuuz rtn kn ğırığı ie birikte knın ytırı iyeti ve işçiik iyeti de rtcktır Kn Boyutu Çizege 9 Kenr Ornı Etkii (ynı debi ve ürtüne kybı için) Kn nı Kenr Ornı Sç Et Kınığı - ğırık kg/ 600 0,8-0,55 8,5 550 x 550 0,0 1/1 0,55 9,7 750 x 400 0,0 1,9/1 0,55 10,71 1100 x 00 0,,7/1 0,85 19,1 1500 x 50 0,8 6/1 1,00 8,8 000 x 00 0,40 10/1 1,1 46,9 7 Bınç Sınıfndırıı Bzı yyınrd kn trıcıının knd geçeri bınç değererini verei gerektiği vurgunır Kn itei üzerinde geçeri çış bınç grubu verieidir Böyece et kınıkrını bu bınc göre beireek ükün ocktır Bunun kn iyeteri ztıbiir 7 Fitting Miyeteri İgii eçebiir böüde nck çeşiti en küçük fittingin kyıp kyıp ktyıını ktyırı veren veriiştir fitting en phı Trıcı onı burdn obiir en Yükek uygun kenr fittingi fitting ypk, kre bir fittingden birz dh phı fkt yuvrk fitting ypktn dh ucuzdur ornı bir Bugün Ee üretide için fitting ie ototik işçiik iyeti, ekipn ynı fbrikd keiti üretiekte ve ynı ve uzunukt işçiik iniu düz kn düşürüektedir
iyetinin 4-8 ii obiektedir Eğer yönendirici knr kunıır bu orn çok dh büyük ocktır 7 Yuvrk Knr ie Dikdörtgen Knrın Miyetinin Krşıştırıı Yuvrk knrın tei iyeteri önei öçüde dh düşüktür Yuvrk knrı bir kişi tei edebiir Hbuki eşdeğer bir dikdörtgen kn için en z iki kişi gerekidir yrıc yuvrk knrın tei tndrtrı çok dh z zee kunıını gerektirir Yuvrk knrın dh ucuz oının nedeneri şğıd ırnıştır: 1 Yuvrk knr ınırı yıd tndrdize ediiş eenrdn ve beiri yıd tndrt boyuttn ouşur Knrın ve bğntı eenrının üretii ten ototik ve eri ork itetik bir şekide ypıktdır Endütriye kite kontroü ükündür Yuvrk knrın tei znı, benzer bir dikdörtgen knın ykşık üçte biri kdr obiektedir 4 İzoyon zeeinin iyeteri dh düşüktür Çünkü; ) Uygunı ve uşıı dh koydır b) Dh küçük çevre uzunuğu doyıı ie dh z izoyon zeei kunıır Örneğin; çpı 500 on yuvrk knın çevrei, kenr öçüeri 400 x 400 on dikdörtgen kndn %1 dh zdır İzoyon için bu ornd z zee kunıır c) Gerek yngındn koruk için ve gereke ıı izoyon için yuvrk knrd dh ince izoyon kunıbiir Şeki 9 ve Çizege 10 d knrın dıştn yngın krşı izoyon değereri ve krşıştırırı veriiştir t t Yuvrk knrd dh ince yngın izoyonu kunıın izin verir Şeki 9 İzoyon Kınığı Tnıı Çizege 10 İzoyon Kınıkrı () Yuvrk Dikdörtgen 0 40 0 40 50 70 50 70 100 140 100 10 5 Gereki kn, enet ve kırının yıı ve boyutrı yuvrk knrd dh zdır kır rı efe dikdörtgen knd,5 iken bu değer yuvrk knd değerine çıkr Böyece bu zeeden %0 trruf öz konuudur
8 Knrd Sızdırzığın Önei Kn iteerindeki kçkr you ie kybedien enerji çok yükek boyutrddır Özeike teiz od uygurınd, bzı endütriye uygurd ve ne uygurınd knrdki hv kçkrı enerji kybı dışınd öze önee hiptir Burd öze ork ızdırzık itenen her dışınd, gene hvndır ve ki uygurınd ızdırzık doyıı ie ouşn enerji iyeti üzerinde durucktır Sdece hvndır ypıı duruund hv kçkrının enerji iyeti fn enerji tüketiinde orty çıkktdır Kçk ne kdr fz ie bu ornd fn gücü boş hrcnış ocktır Ki knrınd ie kçk hv; ynı znd oğut ve ııt enerjii kybı nın geektedir Doyıı ie ki iteerinde he fnd, he de oğut (vey ıın) grubund enerji boş hrcnı öz konuudur Hvı şrtndırın hcierden geçen knrdki ız, yine ikiendirien hce ocğındn, bir kyıp ouşturycğı ieri ürüebiir nck bu hde bie ızn hv itenien fonkiyonu yerine getireyecek, enfezerden hedef bögeye üfeneeyecektir 9 Knrın İç Teiziği İç hv kiteinin ğnı ie igii çışr göteriştir ki, itein yeteriz kınd ht bin endround knrın teiziği büyük öne tşıktdır Beee ve dönüş knrınd topnn toz, ntr v gibi kireticierin htık kvrın büyük ktkırı vrdır Bu nedene özeike beee knrının içinin teizenei gereği, bzı btı ükeerinde örneğin İveç te bin yöneteikerine dhi ediiştir Kn içi teiziği için çeşiti teizik yönteeri ve cihzrı geiştiriiştir Bu cihzrın tndrt çprı ve uygun geoetrii nedeniye yuvrk knr uygunı dh koy ve dh ucuz oktdır 10 Konu İe İgii Sorur 1 Mh hv debiinin beireneinde hngi huur göz önünde buunduruıdır? Knrd top bınç kybını çıkyınız Knrd ürtüne bınç kybını çıkyınız 4 Knrd dinik bınç kybını çıkyınız 5 Kn iteinde ekonoinin öneini çıkyınız 6 Yuvrk knr ie dikdörtgen knrın iyetini krşıştırınız 7 Knrd ızdırzığın öneini çıkyınız 8 Şekide görüen iindirik bir kndn geçen hvnın hızı 5 / ve debii / dir Bun göre knın, Keit nı nedir? b Çpı nedir? ( =,14 ınck) =5 / Q= / =? d=? 9 şğıdki şekide görüdüğü gibi keit nı 0,8 ve hv hızı d / on bir kn drtırırk keit nı 0,6 düşürüdüğüne göre, Drtın kııdki kndn kn hvnın hızı b Kndn kn hvnın debii ne our? d
Q 1 Q 1 10 şğıdki şekide görüdüğü gibi keit nı 0,5 ve hv hızı d 4 / on bir kn genişetierek keit nı 0,8 çıkrtıdığın göre, Drtın kııdki kndn kn hvnın hızı b Kndn kn hvnın debii ne our? 11 şğıdki şekide görüdüğü gibi keit nı 0,6 ve hv hızı d 5 / on bir kn drtırk keit nı 0,4 düşürüdüğüne göre, Drtın kııdki kndn kn hvnın hızı b Kndn kn hvnın debii ne our? Q 1 1 Q 1 Şekide görüen iindirik bir kndn geçen hvnın hızı 6 / ve debii / dir Bun göre knın, Keit nı nedir? b Çpı nedir? ( =,14 ınck) =5 / Q= / =? d=? d 1 şğıdki şekide bir hv knı şebekei görüektedir Şebekenin -B böüündeki kndn geçen hvnın hızı 6 / ve biri ürtüne kybı R=,5 / dir (c =1, =,14 ve =1, kg/ ork ınck) Bun göre, -B knındn geçen hvnın debii nedir? b -B knın nı nedir?
c -B knının çpı nedir? d -B knınd eydn geen ürtüne kybını hepyınız e -B knınd eydn geen dinik kybı hepyınız Ki ntri Fn 0 B 0 C 15 Fn Beee Hvı 10 10 10 D Egzoz Hvı