KIVIRMA İŞLEMİNİN ŞEKİL ve BOYUTLARI

Transkript

1 2011 Şut KIVIRMA İŞEMİNİN ŞEKİ ve BOYUTARI Hzırlyn: Adnn YIMAZ AÇINIM DEĞERERİ 50-21

2 DİKKAT: İyi niyet, ütün dikkt ve çm krşın ynlışlr olilir. Bu nedenle onucu orumluluk verecek ynlışlıklr için, hiçir şekilde mddi, mnevi vede hukuki orumluluk tşımıycğımı elirtirim. Hzırlyn İ Ç İ N D E K İ E R 1. Kenr kıvırmlrı Soğuk kıvırmd geometrik oyutlr Sıck kıvırmd geometrik oyutlr... 5

3 R S c P l k l r d A ç ı n ı m l r 3 1. Kenr kıvırmlrı Günlük hytt ve teknikte kullnıln eşy ve prçlrın ekonomik, ergonomik ve fonkiyonel olmlrı için prçlrın kenrlrının kıvrılmış olmı gerekir. Bu kıvrılm olyı y döküm, y dövme işlemi ile ypılır vey plk hlındeki hm mlzemenin meknik olrk kıvırm işlemiyle elde edilir. Meknik olrk kıvrm işlemi mkin rnşınd iki yöntemle ypılır. Soğuk kıvırm yöntemi Sıck kıvırm yöntemi Bu iki yöntem rındki frkı göreilmek ve işliemi nlyilmek için mlzemenin kıvrılm enınd neler yşdığını ilmemiz gerekir. Nötr ekeni İç molüküller ) Plknın düz hli d 4. d ' 4. i i Nötr ekeni İç molüküller ) Plknın kıvrılmış hli Şekil 1, Mlzemenin kıvrılmı Yukrıd Şekil 1 ile kıvrıln mlzemenin molükül durumlrı şemtik olrk rtılı göterilmiştir. Mkin rnşınd genelde hddeden geçirilmiş c mlzeme kıvrılır. Bunun ynınd kır, luminyum ve teneke gii mlzemelerde vrdır. Burd c mlzemeyi ele llım ve irz detylı inceleyelim. Diğer mlzemeler içinde unun prlelinde düşünülerek değerler ulunur. Sc hddeden geçirilirken mlzemenin molükülleri hdde yönüne göre özel ir dizi oluştururlr ve rlrınfdki ğlntı hdde yönünün enine oln ğlntıdn dh kuvvetlidir. Bundn ötürü kıvırm işleminin mlzemenin hdde yönüne dik vey ynı yönde ypılmı mlzemenin mukvemet değerini etkiler. kıvırmd hdde yönünün ilinmeinde fyd vrdır. Genelde tın lınn plklrın uzun trfı (ki iz unu plknın oyu, kı trfınıd eni olrk dlndırırız) hdde yönüdür. Eğer mlzeme tıcıı plkyı prçlyıp u durumu değiştirmemişe.

4 4 S c P l k l r d A ç ı n ı m l r Şekil 1, ) d hddeden geçirilmiş c plklrın molükül düzeni teorik ve şemtik olrk verilmiştir. Molüküller rı mefeye "" diyelim. Bu mlzemeyi rtgele "R" yrıçpınd kıvırırk ) şekli oluşur. Görüldüğü gii nötr ekeninin üt kımınd kln "dış molüküller" in mefeleri düz hlindekinden üyük d >, ve lt kımınd kln "iç molüküller" in mefeleri düz hlindekinden küçük i < olur. Nötr ekenindeki mefeye ' diyelim. Eğer mlzeme oğuk olrk (yni norml çevre ııınd 20 C ) kıvrılıyor molüküller rı ğıntı durumu ve plk klınlığı ile kıvırm yrıçpı orntıın göre ' > olur ve teorik olrk nötr ekeni içe doğru kymış kul edilir. Fkt mlzeme elirli ir ııd kıvrılıyor u yrı dövme yöntemine girer ve ' = olur. Burd nötr ekeninin kıvrımın ortınd kldığı kul edilir Görüldüğü gii kıvırm yrı çpı mlzeme klınlığın göre ne kdr küçük olur iç ve dış molükül mefeleri o kdr frklı olur ve kıvrılm dış kenrınd oluşn iç gerilimler onucu kılcl vey görülür çtlklr oluşur. Bunun içinde mlzeme klınlığın göre en küçük kıvırm yrı çpı tndrtlrl elirlenmiştir. Bu elirtilmede hdde yönüde dikkte lınmıştır. Soğuk kıvrılmış mlzemelerin kullnılmınd dikkt edilecek en önemli durum kynk ypılm durumudur. Soğuk kıvrılmış mlzemenin kıvrılm dış kenrın kynk ğlntıı ypılmmlıdır. 2. Soğuk kıvırmd geometrik oyutlr DIN 6935 e göre oğuk kıvırm deierleri şu şekildedir. 0,5..k R 0,5..k R Şekil 2, Ağız çıı 0 < 90 Şekil 3, Ağız çıı 165 > > 90 mm çılım oyu mm uzun ck oyu mm kı ck oyu R mm kıvırm yrı çpı 180 v 2 (R ) (R 0,5 k) 180 Kıvırm çıı Ağız çıı k 1 Düzeltme fktörü v mm Eşitleme değeri v 2 (R ) tn (R 0,5 k) Düzeltme fktörü k ; k 0,65 0,5 log(r / ) Açılım oyu ; v Tlo 2 ile = 90 için yukrıdki formülle ypıln heplmr verilmiştir. Burd ulunn değerlerle DIN tlolrınd verilen değerler rınd küçük düzeltme frklrı vrdır, fkt u prtikte etki göterecek önemde değildir.

5 S c P l k l r d A ç ı n ı m l r 5 Tlo 1, Mlzemeye göre en küçük kıvırm yrıçpı "R", hdde yönüne dik ve kıvırm çıı 120 Kopm Mlzeme klınlığı mukvemet 1 1,5 2, değeri R m N/mm 2 Kıvırm yrıçpı "R" < ,6 2, , ,6 2, ) Kontrükiyon hdde yönüne prlel vey kıvırm çıı > 120 kıvırmyı gerektiriyor kıvırm yrı çpı için ir onrki mlzeme klınlığındki yrıçp değeri lınır. ) Kopm mukvemet değeri R m > 640 N/mm 2 oln mlzemelerde yylnm krekterleri yükek olduğundn özel değerler kullnılır. (k ) Tlo 2, = 90 için eşitleme değeri R değerleri Sıck kıvırmd geometrik oyutlr 0,5. R Şekil 4, Sıck kıvırm 0,5. R mm çılım oyu mm uzun ck düz oyu mm kı ck düz oyu Açılım oyu ; (R / 2) 180 R mm kıvırm yrı çpı Kıvırm çıı Ağız çıı