BANKA MUHASEBESİ 1 KREDİLER
KREDİLER Tek düzen hesap planında 1 hesap grubunda krediler yer almaktadır. Nakit krediler kullandırım anında bu grupta bulunan ilgili kredi hesabına kaydedilerek, gayri nakdi krediler ise 9 bilanço dışı hesap grubuna (nakde dönene veya kapanana kadar) kaydedilerek izlenir. Kredi kelimesi güven, saygınlık, itibar anlamları taşımakta, borç ödemede güvenilir olmayı ifade eder. Bankacılık açısından kredi; bir miktar paranın veya banka itibarının belirli bir süre için ve geri tahsil edilmek koşuluyla bir bedel karşılığında ödünç olarak verilmesidir. Bankalar kanununun 48-59 maddeleri kredi işlemlerini açıklar. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 2
KREDİLERİN SINIFLANDIRILMASI 1.Kredinin Niteliği Açısından Nakdi krediler Gayri nakdi krediler 2.Kredinin Vadesi Açısından Kısa vadeli krediler (1 Yıla kadar vadeli) Orta Vadeli Krediler (1-5 Yıl arası) Uzun Vadeli Krediler (5 Yıldan daha fazla) 3.Teminat Açısından Teminatsız (Açık) Krediler Kefalet karşılığı Krediler Maddi Teminatlı Krediler 4.Kaynak Açısından Banka Kaynaklı Krediler Eximbank Kaynaklı Krediler TCMB Kaynaklı Kredileri Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 3
KREDİLERİN SINIFLANDIRILMASI 5.Veriliş Amacı Açısından 8.Müşteri Gurubu Açısından Yatırım Kredileri İşletme Kredileri Donatım Kredileri 6.Tahsis Yetkisi Açısından Şube Yetkili Krediler Otorize Krediler 7.Kullanılma Amacı Açısından İhracat Kredileri İthalat Kredileri İşletme Kredileri Bireysel Krediler Kurumsal krediler Ticari krediler Tarım kredileri Bireysel krediler Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 4
BANKALAR KANUNUNDA KREDİLER 48. madde de kredi tanımı yapılmış ve 49-50. maddelerde risk grubu tanımı ve bankanın dahil olduğu risk grubuna kredi kullandırım şartları açıklanmıştır. 49-Risk Grubu; Bir gerçek kişi ile eşi ve çocukları, bunların yönetim kurulu üyesi veya genel müdürü oldukları veya bunların ya da bir tüzel kişinin birlikte veya tek başlarına, doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettikleri ya da sınırsız sorumlulukla katıldıkları ortaklıklar bir risk grubunu oluşturur. Bir banka ile bu bankanın nitelikli pay sahipleri, yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürü, bunların birlikte veya tek başına, doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettikleri ya da bunların sınırsız sorumlulukla katıldıkları veya yönetim kurulu üyesi ya da genel müdürü oldukları ortaklıklar bankanın dahil olduğu risk grubunu oluşturur. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 5
BANKALAR KANUNUNDA KREDİLER 50 Bankalar; a) Yönetim kurulu üyelerine, genel müdüre, genel müdür yardımcılarına ve kredi açmaya yetkili mensuplarına; bunların eş ve velâyet altındaki çocuklarına; tek başlarına ya da birlikte sermayesinin yüzde yirmibeş veya fazlasına sahip oldukları ortaklıklara, b) (a) bendinde sayılanlar dışında kalan mensupları ile bunların eş ve velâyeti altındaki çocuklarına, c) Mensuplarının kurduğu veya bunlar için kurulan sandık, dernek, sendika veya vakıflara, Her ne şekil ve surette olursa olsun nakdî ve gayrinakdî kredi veremez, tahvil ya da benzeri menkul kıymetlerini satın alamazlar. Birinci fıkra hükümleri, yönetim kurulu üyeliklerinde aslen bulunan veya temsilci bulunduran ve banka sermayesinde doğrudan veya dolaylı olarak nitelikli paya sahip olan gerçek kişi ortaklar ile tüzel kişi ortaklar hakkında uygulanmaz. Bir bankanın ortaklıklarının yönetim ve denetim kurullarında bulunan kimselerin aynı zamanda ilgili bankanın mensubu olması, bu ortaklıkların ilgili banka Yrd. ile Doç. işlem Dr. Figen yapmasına Esin engel değildir. 6
BANKALAR KANUNUNDA KREDİLER Bir bankanın yönetim kurulu üyelerine, mensupları ile bunların eşlerine ve velâyet altındaki çocuklarına, aylık net ücretleri toplamının beş katını aşmamak üzere verilecek krediler, üç katını aşmamak üzere çek karnesi veya kredi kartı verilmesi suretiyle kullandırılacak krediler ile bu Kanunun 55 inci maddesinin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen menkul kıymetler karşılığı kullandırılan krediler birinci ve dördüncü fıkra hükümlerine tâbi değildir. Banka, bankanın risk grubunda yer alan kişilere açtığı kredileri Kuruma düzenli olarak raporlar. Sonradan bu madde hükümlerine aykırı hale gelen kredilerin en geç altı ay içinde tasfiye edilmesi zorunludur. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 7
BANKALAR KANUNUNDA KREDİLER 51 Kredi açma yetkisi yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulu; kredi açma, onay verme ve diğer idarî esaslara ilişkin politikaları oluşturmak, bunların uygulanmasını ve izlenmesini sağlamak ve gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. 52 Bankalar, kredileri nedeniyle maruz kalınacak riskleri ölçmek, karşı tarafın malî gücünü düzenli olarak analiz etmek ve izlemek, gerekli bilgi ve belgeleri temin etmek ve bunlara ilişkin esasları belirlemek zorundadır. Kredi müşterileri bu çerçevede konsolide ve konsolide olmayan bazda istenilen bilgi ve belgeleri bankalara vermekle yükümlüdür. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 8
BANKALAR KANUNUNDA KREDİLER 54 Bankalarca bir gerçek ya da tüzel kişiye veya bir risk grubuna kullandırılabilecek kredilerin toplamı özkaynakların yüzde yirmibeşini aşamaz. Bu oran, bankanın kendi risk grubu bakımından yüzde yirmi olarak uygulanır. Bankalarca hâkim ortak veya nitelikli pay sahibi olup olmadıklarına bakılmaksızın bankaların sermayesinin yüzde bir ve daha fazla payına sahip olup pay defterine kayıtlı olan tüm ortaklarına ve bunlarla risk grubu oluşturan kişilere kullandırılacak kredilerin toplamı özkaynaklarının yüzde ellisini aşamaz. Bir gerçek ya da tüzel kişiye veya bir risk grubuna özkaynakların yüzde onu veya daha fazlası oranında kullandırılan krediler büyük kredi sayılır ve bunların toplamı özkaynakların sekiz katını aşamaz. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 9
MUHASEBE KAYITLARI 100 İskonto ve İştira Senetleri; işletmelerin ticari işlemleri nedeniyle vadeli satış yapmalarından kaynaklanan senetlerin vadesinden önce bankalarca paraya çevrilmesi şeklinde kullandırılan kredilerdir. İşlem konusu senedin borçlusu işlemin yapıldığı yerde bulunuyorsa iskonto başka bir yerde bulunuyorsa iştira denilmektedir. Örnek:X Bankası A.Ş. Y firmasının ticari ilişkiden doğmuş 10.000 TL tutarında vadesine 30 gün kalmış olan bir senedini %20 faiz oranı ile iskonto kredisine kabul etmiştir. Faiz;10.000 x 20 x 30 / 36000 = 166,67 TL BSMV; 166,67 x 0,05 = 8,33 TL İskonto edilen senet karşılığında ödenecek tutar; 166,67 + 8,33 = 175 TL 10.000 175 = 9.825 TL Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 10
MUHASEBE KAYITLARI Borç Alacak 100 İskonto ve İştira Senetleri Hes. 9.825.- 010 Kasa Hesabı 9.825.- Kredi tutarının ödenmesi 982 Emanet ve Rehinli Kıymetler 10.000.- 984 Emanet ve Rehinli Kıy. Ver. 10.000.- Senedin Teminata Alınması 010 Kasa 10.000.- 100 İskonto ve İştira Sen. 9.825.- 500 İsk. Ve İşt. Sen. Alınan Faizler 166,67.- 380 Ödenecek Vergi Resim Harç Primler 8,33.- Kredinin kapanması 984 Emanet ve Rehinli Kıy. Verenler 10.000.- 982 Emanet ve Rehinli Kıymetler 10.000.- Senedin Çıkışı Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 11
MUHASEBE KAYITLARI 110-128 hesaplar kısa vadeli kredilerin izlendiği hesaplardır. Açık ve teminat karşılığı olmak üzere ayrılmış olup dış ticaretin finansmanı ile ilgili kısa vadeli kredilerde bu hesaplarda izlenir. En çok borçlu cari hesap şeklinde kullandırılırlar. Borçlu cari hesap; müşteriye kullandırılan kredilerin borç, müşterinin krediye mahsuben yatırdığı tutarların alacak kaydedilmesi ile işler. Belli bir vadesi olup 3 aylık dönem sonları itibariyle faiz tahakkukları yapılır. Alınan teminatlar kredi tutarı kadar olabileceği gibi kredi tutarının belli bir oranda fazlası (marj) da olabilir. Örnek; X Bankası A.Ş. Y firmasına 10.01.2013 tarihinde 50.000 TL kredi kullandırmıştır. Karşılığında 60.000 TL müşteri çeki teminata alınmıştır. 31.03.2013 itibariyle 3.000 TL faiz, 300 TL komisyon tahakkuk etmiştir. 10.04.2013 tarihinde Y firması ana para ve 500 TL faiz, 100 TL komisyon ile birlikte ödeme yaparak krediyi kapatmıştır. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 12
MUHASEBE KAYITLARI 10.01.2013 Borç Alacak 118 Kısa Vadeli Teminatlı Diğer Krediler 50.000.- 010 Kasa Hesabı 50.000.- Kredi Kullanımı 982 Emanet ve Rehinli Kıymetler 60.000.- 984 Emanet ve Rehinli Kıy. Ver. 60.000.- Senedin Teminata Alınması 31.03.2013 220 Kredi Faiz ve Gelir Tahakkuk ve Reeskontları 3.300.- 278 Muhtelif Alacaklar 165.- 514 Kısa Vadeli Diğer Krd. Alınan Faizler 3.000.- 714 Kısa Vadeli Diğer Krd. Alınan Komisyonlar 300.- 380 Ödenecek Vergiler 165.- Faiz Tahakkuk Kaydı 010 Kasa Hesabı 3.465.- 220 Kredi Faiz ve Gelir Tahakkuk ve Reeskontları 3.300.- 278 Muhtelif Alacaklar 165.- Devre Faizinin Tahsili Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 13
MUHASEBE KAYITLARI 10.04.2013 Borç Alacak 010 Kasa Hesabı 50.630.- 118 Kısa Vadeli Teminatlı Diğer Krediler 50.000.- 514 Kısa Vadeli Diğer Krd. Alınan Faizler 500.- 714 Kısa Vadeli Diğer Krd. Alınan Komisyonlar 100.- 380 Ödenecek Vergiler 30.- Kredinin Kapatılması 984 Emanet ve Rehinli Kıy. Verenler 60.000.- 982Emanet ve Rehinli Kıymetler 60.000.- Senetlerin Teminat Çıkışı Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 14
MUHASEBE KAYITLARI 130-149 hesap kodları orta ve uzun vadeli kredilere ayrılmıştır. 150-176 hesap kodları karşılıklar yönetmeliğine göre sınıflandırılmış kredileri, 180-181 hesap kodları ise özel karşılıkları içermektedir. Bankalar verdikleri kredileri izlemek ve değerlendirmeler yapmak zorundadırlar. Buna ilişkin esaslar BANKALARCA KREDİLERİN VE DİĞER ALACAKLARIN NİTELİKLERİNİN BELİRLENMESİ VE BUNLAR İÇİN AYRILACAK KARŞILIKLARA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK te belirlenmiştir. Bu Yönetmeliğin amacı, bankaların kredileri ve diğer alacaklarının niteliklerine göre sınıflandırılması ve bunlar için ayrılacak karşılıklara ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 15
KARŞILIKLAR YÖNETMELİĞİ Bankalar, yurtdışı şubeleri dahil, kredilerini ve diğer alacaklarını tahsil kabiliyetine ve borçluların kredi değerliliğine göre beş grupta değerlendirir. a) Birinci Grup - Standart Nitelikli Krediler ve Diğer Alacaklar: Bu grupta; 1) Kredilendirilebilir nitelikte finansman yapısına sahip gerçek ve tüzel kişilere kullandırılan, 2) Anapara ve faiz ödemeleri, borçlusunun ödeme gücüne ve nakit akımına göre yapılandırılan, 3) Ödemeleri süresinde yapılan, gelecekte de geri ödeme sorunları beklenmeyen, tamamen tahsil edilebilecek nitelikte olan, 4) Borçlusunun kredi değerliliğinde zayıflama tespit edilmemiş olan ve zafiyet belirtisi bulunmayan krediler ve diğer alacaklar yer alır. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 16
KARŞILIKLAR YÖNETMELİĞİ b) İkinci Grup - Yakın İzlemedeki Krediler ve Diğer Alacaklar: Bu grupta; 1) Kredilendirilebilir nitelikte finansman yapısına sahip gerçek ve tüzel kişilere kullandırılmış olan ve anapara veya faiz ödemelerinde halihazırda herhangi bir sorun bulunmayan, ancak, borçlunun ödeme gücünde veya nakit akımında olumsuz gelişmeler gözlenmesi ya da bunun gerçekleşeceğinin tahmin edilmesi veya krediyi kullananın önemli ölçüde finansal risk taşıması gibi nedenlerle yakından izlenmesi gereken veya, 2) Anapara veya faiz ödemelerinin kredi sözleşmesinde yeralan şartlara uygun olarak yapılmasında sorunlar doğması muhtemel olan ve bu sorunların giderilmemesi durumunda borcun tamamının veya bir kısmının geri ödenmeme riski bulunan veya, 3) Geri ödenmesi kuvvetle muhtemel bulunmakla beraber, mazur görülecek çeşitli nedenlerle anapara veya faiz ödemelerinin tahsili, vadelerinden veya ödenmesi gereken tarihlerden itibaren otuz günden fazla geciken ancak Üçüncü Grupta sınıflandırılma için gerekli gecikme süresi koşulunu taşımayan veya, 4) Borçlusunun kredi değerliliği zayıflamamış olmakla birlikte düzensiz ve kontrolü güç bir nakit akımı yapısına sahip olması nedeniyle zafiyete uğrama ihtimali yüksek olan kredi ve diğer alacaklar sınıflandırılır. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 17
KARŞILIKLAR YÖNETMELİĞİ c) Üçüncü Grup - Tahsil İmkânı Sınırlı Krediler ve Diğer Alacaklar: Bu grupta; 1) Borçlusunun özkaynaklarının veya verdiği teminatların borcun vadesinde ödenmesini karşılamada yetersiz bulunması nedeniyle tamamının tahsil imkanı sınırlı olan ve gözlenen sorunların düzeltilmemesi durumunda zarara yol açması muhtemel olan veya, 2) Borçlusunun kredi değerliliği zayıflamış olan ve kredinin zafiyete uğramış olduğu kabul edilen veya, 3) Anaparanın, faizin veya her ikisinin tahsili vadesinden veya ödenmesi gereken tarihlerden itibaren doksan günden fazla geciken ancak yüz seksen günü geçmeyen veya, 4) Borçlusunun işletme sermayesi finansmanında veya ilave likidite yaratmada sıkıntılar yaşaması gibi nedenlerle anaparanın veya faizin veya her ikisinin bankaca tahsilinin vadesinden veya ödenmesi gereken tarihten itibaren 90 günden fazla gecikeceğine kanaat getirilen krediler ve diğer alacaklar sınıflandırılır. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 18
KARŞILIKLAR YÖNETMELİĞİ ç) Dördüncü Grup - Tahsili Şüpheli Krediler ve Diğer Alacaklar: Bu grupta; 1) Mevcut koşullarda geri ödenmesi veya tasfiyesi muhtemel görünmeyen veya, 2) Vadesi gelen veya ödenmesi gereken kredi tutarlarının tamamının kredi sözleşmesinde yer alan hususlar çerçevesinde banka tarafından tahsilinin sağlanamayacağı kuvvetle muhtemel olan veya, 3) Borçlusunun kredi değerliliğinin önemli ölçüde zayıfladığı ve zafiyete uğradığı kabul edilen, ancak birleşme, yeni finansman bulma imkanı veya sermaye artırımı gibi olanakların borçlunun kredi değerliliğine ve kredinin tahsil kabiliyetine yapması beklenen katkı nedeniyle henüz tam anlamıyla zarar niteliği taşımadığı düşünülen veya, 4) Anapara veya faizin ya da her ikisinin vadesinden veya ödenmesi gereken tarihten itibaren tahsilinin gecikmesi 180 günü geçen, ancak 1 yılı geçmeyen krediler ve diğer alacaklar sınıflandırılır. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 19
KARŞILIKLAR YÖNETMELİĞİ d) Beşinci Grup - Zarar Niteliğindeki Krediler ve Diğer Alacaklar: Bu grupta; 1) Tahsilinin mümkün olmadığına kanaat getirilen veya, 2) Ana paranın veya faizin veya her ikisinin vadesinden veya ödenmesi gereken tarihten itibaren tahsili bir yıldan fazla gecikmiş olan veya, 3) Üçüncü ve Dördüncü Gruplarda belirtilen özellikleri taşımakla birlikte, vadesi gelen ve ödenmesi gereken alacak tutarlarının tamamının bir yılı aşacak bir sürede tahsilinin sağlanamayacağının kuvvetle muhtemel olması nedeniyle zafiyete uğramış olduğuna ve borçlusunun kredi değerliliğini tam anlamıyla yitirdiğine banka tarafından kanaat getirilen krediler ve diğer alacaklar sınıflandırılır. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 20
KARŞILIKLAR YÖNETMELİĞİ Genel Karşılıklar; Bankalar, a) Standart nitelikli nakdi kredileri toplamının yüzde biri (% 1) ve teminat mektupları, aval ve kefaletleri ile diğer gayrinakdi kredileri toplamının binde ikisi (% 0,2) oranında, b) Yakın izlemedeki nakdi kredileri toplamının yüzde ikisi (% 2) ve teminat mektupları, aval ve kefaletleri ile diğer gayrinakdi kredileri toplamının binde dördü (% 0,4) oranında genel karşılık ayırırlar. Bu oranlar, veriliş tarihinden itibaren beş yıllık süre geçmiş bulunan çek defterlerinin her bir çek yaprağına ilişkin, ilgili mevzuattan kaynaklanan ödeme yükümlülükleri için dörtte bir oranında uygulanır. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 21
KARŞILIKLAR YÖNETMELİĞİ Özel Karşılıklar; sınıflandırılan krediler veya diğer alacakların; a) Üçüncü Gruba alındığı tarihten itibaren en az yüzde yirmisi (% 20), b) Dördüncü Gruba alındığı tarihten itibaren en az yüzde ellisi (% 50), c) Beşinci Gruba alındığı tarihten itibaren yüzde yüzü (% 100) oranında özel karşılık ayrılır. Eğer krediler ve diğer alacaklar için teminat alınmış ise bu yönetmelikte belirtilen teminat gruplarına göre ayrılacak karşılığın hesaplanmasında teminat tutarları dikkate alınır. Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 22
KARŞILIKLAR YÖNETMELİĞİ Özel karşılığa tabi alacak tutarının belirlenmesi işlemi, her bir borçlu için bankanın münferit alacağı ve o borçlunun teminatlarının değerlenmiş tutarları esas alınarak yapılır. Birinci grup teminatların dikkate alınma oranı : Yüzde yüz (% 100) İkinci grup teminatların dikkate alınma oranı : Yüzde yetmiş beş (% 75) Üçüncü grup teminatların dikkate alınma oranı : Yüzde elli (% 50) Dördüncü grup teminatların dikkate alınma oranı : Yüzde yirmi beş (% 25) Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 23
MUHASEBE KAYITLARI X bankasının Y firmasına kullandırdığı 10.000 TL kredinin vadesi 10.03.2013 tarihinde dolmuş ancak geri ödemesi yapılmadığından donuk alacak niteliği kazanmıştır. Vadenin üzerinden bir yıl geçmesine rağmen halen ödenmeyen kredi için karşılık ayrılması işlemlerini gösteriniz. Kredi vadesi 90 gün geçtiğinde yapılan işlem 10.06.2013 Borç Alacak 170 Tahsil İmkanı Sınırlı Krediler 10.000.- 116 Kısa Vadeli Krediler 10.000.- Kredinin 3.gruba alınması 820 Karşılık ve Değer Düşme Giderleri 2.000.- 180 Özel Karşılıklar 2.000.- 3.gruba alınan krediye karşılık ayrılması Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 24
MUHASEBE KAYITLARI Kredi vadesi 180 gün geçtiğinde yapılan işlem; 10.09.2013 Borç Alacak 172 Tahsili Şüpheli Krediler 10.000.- 170 Tahsil İmkanı Sınırlı Krediler 10.000.- Kredinin 4.gruba alınması 820 Karşılık ve Değer Düşme Giderleri 3.000.- 180 Özel Karşılıklar 3.000.- 4.gruba alınan krediye karşılık ayrılması Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 25
MUHASEBE KAYITLARI Kredi vadesi 1 Yıl geçtiğinde yapılan işlem; 10.03.2014 Borç Alacak 176 Zarar Niteliğindeki Krediler 10.000.- 172 Tahsili Şüpheli Krediler 10.000.- Kredinin 5.gruba alınması 820 Karşılık ve Değer Düşme Giderleri 5.000.- 180 Özel Karşılıklar 5.000.- 5.gruba alınan krediye karşılık ayrılması Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 26
MUHASEBE KAYITLARI Donuk alacaklar hesabında izlenen ve daha önce karşılık ayrılmış olan alacaklar tahsil edildiğinde ayrılan özel karşılığın iptal edilmesi gerekir. 15.03.2014 Borç Alacak 180 Özel Karşılıklar 10.000.- 790 Diğer Faiz Dışı Gelirler 10.000.- Karşılığın iptal edilmesi Yrd. Doç. Dr. Figen Esin 27