Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU

Şantiye INS 404 ŞANTİYE YÖNETİMİ KONU: ŞANTİYELER Öğretim Üyesi: Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU Bir yapının projesinin hazırlanmasından sonra onun uygulanmasına ilişkin işlemlerin gerçekleştirildiği alana şantiye denilmektedir. Bir binanın üretimi, geçici olarak kurulmuş bir fabrikada herhangi bir ürünün üretimine benzetilebilir. İşte bu geçici fabrika şantiyedir. Çünkü, başlangıçta binayı üretmek için kurulan şantiye, binanın üretiminden sonra yerleşim alanından kaldırılır. 2 ŞANTİYE ORGANİZASYONU ORGANİZASYON YAPILARI ORGANİZASYON; Belirlenmiş plan hedeflerine ulaşmak için gerekli olan mekan, araç-gereç, makina ve insan gücü ihtiyacını belirleme, temin etme, düzenleme ve etkin bir şekilde kullanma amacına yönelik faaliyetlerdir. FİZİKİ YAPI İşin yürütülmesi için gerekli birim ve bölümlerin ve bunların arasındaki ilişkinin tanımlanması, Birimler için gerekli mekan, araç-gereç, makine, insan gücü ihtiyacının belirlenmesi ve atanması BEŞERİ YAPI İşletmede bilgi, talimat ve haber akışının ne şekilde ve niteliğini, diğer bir deyişle işletmede geçerli olan yönetim tarzı ve anlayışını ifade eder. Organizasyon iki yapıda ele alınabilir. Fiziki yapı Beşeri yapı Organizasyonun fiziki ve beşeri yapısı, çağdaş anlamda üretim yönetiminin öngördüğü şekilde oluşturulması ve işletilmesi gerekmektedir. Bu konuda yapılacak hatalar üretim sürecinin tüm aşamalarına doğrudan yansımaktadır. 3 4 Şantiye Organizasyonun Önemi Şantiyede insanlar, araçlar ve gereçler sürekli hareket halindedir. Her hareket bir kaynak kullanımı demektir. Dolayısıyla yapılan her gereksiz hareket kaynak israfını ve yapı maliyetinde suni artışlara neden olmaktadır. Şantiye organizasyonunun fiziki yapısı teşkil edilirken, şantiyede yer alması gereken birimler ve fonksiyonları, çeşitli amaçlarla yapılması gereken yerler ve bunların birbiriyle olan ilişkileri ile şantiyenin boyutu ve topoğrafik yapısının göz önünde bulundurulması gerekir. Bunun sağlanabilmesi için, şantiye içerisinde neyin nereye yerleştirilmesi yada yapılması gerektiği ile ilgili tespit çalışması yapılmaktadır. Bu çalışmaya şantiye yerleşim planı veya şantiye durum planı denilmektedir. 5 Şantiye Organizasyonun Önemi Uzun sürecek, çok çeşitli ve fazla miktarda kaynak kullanmayı gerektiren büyük inşaatlara başlamadan önce, deneyimli ekipler tarafından, çok yönlü olarak yapılan araştırma sonuçlarına göre şantiye durum planı hazırlanmaktadır. Sadece büyük çaplı şantiyelerde değil, sıradan bina şantiyelerinde de yapılması gereklidir. Bunun için ayrılacak zaman, sağlayacağı faydalar yanında çok önemsiz kalmaktadır. Uygulamada sıkça rastlanılan hatalı tutum, şantiye şeflerinin, deneyimlerine güvenerek, şantiye durum planı hazırlamadan işe başlıyor olmalarıdır. Böylece şantiyede gereksiz taşıma, malzeme israfı, zaman kaybı, hatta iş kazaları meydana gelmektedir. 6 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU

Küçük Şantiyelerde Organizasyon örneği Orta Büyüklükteki Şantiyelerde Organizasyon örneği 7 8 Büyük Şantiyelerde Organizasyon örneği Şantiyeye Gitmeden Önce Yapılacak İşler Proje, sözleşme, şartname ve diğer belgelerin alınması Şantiye personelinin tespiti ve bunlara ait listelerin alınması Şantiyeye gerekli tüm alet, ekipman ve malzemenin hazırlatılması ve gönderilmesi Şantiyede kullanılacak basılı kağıt, kırtasiye ve formların sağlanması Şantiye için gerekli demirbaş malzemenin temin edilmesi ve gönderilmesi 9 0 Şantiyeye Gittikten Sonra Yapılacak İşler İşyerinin gezilmesi Şantiye yerinin seçimi Şantiye yeri, olabildiğince inşaat yerine yakın olmalıdır Şantiye, inşaat yerinin ortalarına düşmelidir Şantiye yerinde içme suyu ve temizlik içini bol miktarda temiz su bulunmalıdır Şantiye yeri, telefon veya telgraf hat veya merkezlerine yakın olmalıdır Şantiye, olabildiğince mevcut bir yola yakın kurulmalıdır Şantiye, çalışanlara şehirden uzakta yaşamanın verdiği üzüntüyü unutturabilecek, manzara yönünden güzel bir yere kurulmalıdır. Şantiyeye Gittikten Sonra Yapılacak İşler İşle ilgili malzeme, kazık v.s.nin kontrolü Şantiye sahasının düzeltilmesi ve servis yollarının yapımı Şantiye planının yapılması, Şantiye binalarının yerlerinin tespiti ve yağış sularının dışarı atmak için yapılacak drenaj planının hazırlanabilmesi için şantiyenin yapılacağı yer görülmeli, çevresi hakkında bilgi alınmalı gerek görülürse topoğrafik haritası çıkarılmalı. Şantiyede yapılacak gereç depolarının büyüklük ve sayılarını tespit edebilmek için, yapının çeşidi esas alınarak, fazla kullanılacak ve depolanması gerekecek gereçlerin miktarları, ne tip bir depoya ihtiyaç olduğu tespit edilmeli. Şantiyede kullanılacak iş makinelerinin çeşidi ve sayıları tesbit edilmelidir. Böylece araçların park, tamirhane, yedek parça deposu için ayrılacak yerlerin ve şantiye içi yollarının ölçülerinin tayini mümkün olacaktır. 2 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 2

Şantiyeye Gittikten Sonra Yapılacak İşler Şantiye planının yapılması Yapılacak işin büyüklüğü dikkate alınarak, günde kaç işçi ve teknik elemanın şantiyede çalışacağı, bunlardan kaçının şantiyede yatacağı tespit edilmeli ve bu sayılara göre işçilerin dinlenme, yemek yeme, soyunup giyinme, yatma, w.c. yerleri, sayıları ve ölçüleri belirlenmelidir. Şantiyenin dış yollara olan mesafesi ve bu yolların özellikleri bilinmelidir. Şantiyeye sevk edilecek gereç ve araçların hangi yollardan yapılacağı, bunlardan (kara, deniz, demiryolu olmak üzere) hangisinin veya hangilerinin kullanımının daha ekonomik olacağı araştırılmalıdır. Elektrik enerjisinin nasıl temin edileceği araştırılmalı. Şantiye yakınından geçen enerji hattı varsa, elektrikle çalışacak makinelerde dikkate alınarak o hattan istifade edilip edilemeyeceği bilinmeli ve şayet jeneratör kullanılacaksa bunların sayı ve kapasiteleri tespit edilmeli. Şantiyenin büyük yerleşme yerlerinden uzak olması halinde, şantiyede bulunacak personel ve işçilerin ihtiyaçlarını karşılamak için yapılacak kantin, fırın, banyo vb. binaların sayısı ve büyüklükleri tespit edilmeli. 3 Şantiyeye Gittikten Sonra Yapılacak İşler Şantiye planının yapılması Şantiyede soğuk havalarda bazı yerlerin ısıtılması gerekebilir, bu maksatla ısıtılacak mekan ölçülerine bağlı olarak ısıtma tertibatının kapasitesi belirlenmelidir. Günlük kullanılacak su miktarı hesaplanmalı ve bu miktar suyun nereden, nasıl temin edileceği belirlenmelidir. Şantiye binalarına ait planınyapılması Şantiye binalarının yapımı Malzeme ocaklarının incelenmesi ve gerekli kamulaştırma, yapı için ayırma ve işletme ruhsatı alma işlemlerinin yapılması Kamulaştırma işleminin uygulanma olasılığının araştırılması, yapılacak işlerin tespiti, mal sahiplerine gerekli bildirimin (tebligatın) yapılması Eldeki projelerin araziye uygunluk derecesinin belirlenmesi ve gerekli değişiklik önerilerinin hazırlanması 4 ŞANTİYE PROJESİNİN TANZİMİ Şantiye projesinin uygun tanzimi; Detaylı hazırlanmış bir şantiye projesi, şantiyenin kurulma süresini kısaltır. Yerleşimin rastgele yapılıp çeşitli aksaklıkların doğmasını engeller. 5 6 Şantiye binaları (Kapalı mekanlar) Şantiye binaları çoğu zaman iş bitiminden sonra sökülen geçici yapılardır. Bu nedenle, tekrar kullanıma imkan veren ve kolay kurulup sökülebilen yapılar olması düşünülür. Ayrıca, büyük şantiyelerde, zaman zaman şantiye binalarının daha sonra kullanılmak üzere kalıcı olarak yapıldığı da görülmektedir. 7 Şantiye binaları (Kapalı mekanlar) Sayı, boyut ve özellikleri, şantiye ve çevre şartlarına bağlı olarak değişebilen şantiye binaları işlevlerine göre; Bürolar, Lojmanlar, Kantin ve yemekhaneler, İşçi yatakhaneleri, Çamaşırhane ve kurutma odaları, Banyolar, Tuvaletler, İlkyardım ve revir binaları, Ambarlar, Atölyeler, Otopark ve sundurmalar, olarak sıralanabilir. 8 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 3

Şantiye binaları (Kapalı mekanlar) Geleneksel yöntemlerle yapılmış şantiye bürosuna ilişkin plan örneği Şantiye binaları (Kapalı mekanlar) Şantiye büro koyteyneri ve taşınmasına ilişkin bir örnek 50 50 50 50 50 250 300 50 350 940 00 50 200 50 340 280 20 20 20 400 Resimhane 280 300 20 Lavobo Toplantı Şantiye şefi Bekleme odası Duş 20 400 20 400 20 450 20 250 20 Wc 20 20 20 20 400 20 450 20 250 20 Teknikerler Kısım müh. Muhasebeci Kapıcı Koridor 20 60 20 420 300 80 40 00 40 00 00 80 50 50 940 50 225 225 50 600 250 50 450 9 20 Şantiye binaları (Kapalı mekanlar) Prefabrik olarak üretilmiş yemekhane ve çay salonu binası Şantiye binaları (Kapalı mekanlar) İşçi yatakhanesi olarak kullanılan bir baraka örneği 2 22 Şantiye binaları (Kapalı mekanlar) Taşınabilir tuvalet ve duş ünitesi örnekleri Şantiye binaları (Kapalı mekanlar) İlk yardım ve revir hizmetlerinde kullanılabilen bir prefabrik bina örneği 23 24 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 4

Şantiye binaları (Kapalı mekanlar) Ambar olarak üretilmiş olan bir çadırın dış ve iç görünüşü INS 404 ŞANTİYE YÖNETİMİ KONU: İŞ MAKİNELERİ Öğretim Üyesi: Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 25 Genel bilgiler Yapının geleneksel yöntemlerle yerinde yapılması durumunda, emeğin yoğun bir şekilde kullanılması beklenir. Ancak, üretim ölçeği büyüdükçe insan gücü ile yapılan işlerin makinelerle yapımına doğru bir gelişim görülür. Üretim hacmi, belirli bir sayıyı geçtikten sonra, insan gücünün yoğun kullanımı maliyetleri artırır. Bu durumda makine gücünden yararlanılması, işin niteliği, işin tasarlanan süre içerisinde bitirilmesi ve üretim maliyetlerinin düşürülmesi açısından önem kazanır. Genel bilgiler Şantiyelerde kullanılan makineler iş makineleri olarak adlandırılmaktadır. İş makineleri genel olarak kazı, taşıma, kaldırma ve yükleme, sıkıştırma, çakma, sondaj ve kuyu yapımı, taş ve agrega ocağı işletme, beton yapımı, yol kaplama, su temin ve su tutma, basınçlı hava ve enerji üretimi işlerinde kullanılmaktadır 27 28. Kazı makineleri Kazı işlerinde kullanılan makineler; Traktörler, Dozerler, Ekskavatörler, Greyderler, Skreyperler, Loderler ve Çok sert zeminlerde delme işlemi için kullanılan hava tabancalarıdır..2. Traktörler Traktörler, çekme ve itme işlerinde kullanılan iş makineleridir. Ancak, üzerlerine birtakım aparatlar monte edilerek çeşitli iş makinelerine dönüştürülebilmektedirler. Günümüzde çok çeşitli güç ve özellikte traktör üretilmektedir 29 30 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 5

Paletli traktörler Traktörlerin kullanıldıkları işler Treylerleri çekmek, Skreyperleri çekmek, Ruterleri çekmek, Silindirleri çekmek, Üzerlerine çeşitli aparatlar (atacmentler) monte edilerek, dozer, ruter, loder ve ekskavatör olarak kazı işlerinde kullanılırlar. Paletli bir traktör 3 32 Traktörlerin çeşitleri Paletli traktörler Lastik tekerlekli traktörler Paletli traktörler Palet üst seviyesini geçmeyen su ve bataklık zeminlerde güvenli bir şekilde çalışabilirler. Adından da anlaşılabileceği gibi çelik paletler üzerinde hareket eder. Paletler patinaj yapmaması için tırtırlı olarak yapılmıştır. Yakın mesafelere paletleri üzerinde yürütülerek 33 taşınabilirler ancak uzak mesafeler treylerlere yüklenerek taşınmaları gerekir. 34 Paletli traktörler Paletli traktörler Üzerine aparatlar monte edilerek loder ve ruter şekline Üzerine aparatlar monte edilerek dozer ve ruter şekline getirilmiş paletli bir traktör getirilmiş paletli bir traktör 35 36 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 6

Lastik tekerlekli traktörler Lastik tekerlekli traktörler Lastik tekerlekler üzerinde hareket ederler. Bu traktörlere lastik tekerlekler hız ve hareket kabiliyeti kazandırır. Ancak, sulu ve yumuşak zeminlerde çok kolay patinaj yaparlar. Lastik tekerlekli traktörler rijit (eklemsiz) ve eklemli olarak iki şekilde üretilmektedir. 37 38 Eklemli traktörler Eklemli traktörler Rijit traktörlerden farklı olarak ön tekerlek ve motor-kabin bölümünün arka tekerlek bölümüne bir mafsal ile bağlı olmasıdır. Dolayısı ile rijit traktörlere göre manevra kabiliyetinin çok fazla olmasıdır. 39 40 Traktörün ekskavatör olarak kullanımı Dozerler Dozerler, paletli traktörlerin ön kısmına kalkan adı verilen aparatlar monte edilerek oluşturulan iş makineleridir. Dozerler kazı işlerini kalkanları ile yaparlar. Bu bakımdan dozerlerin kalkanları yapacakları işler bakımından önem taşımaktadır. Kalkanların ön alt uçlarına çelik parçalar takılır. Bu parçalar kırılma ve yıpranmaları durumunda değiştirilebilirler. 4 42 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 7

Dozerler Bazı Dozerlerin kullanıldıkları işler ilişkin teknik özellikler Dozerler genellikle ön kısımlarına takılan kalkanlarının özelliklerin bağlı olarak; Zemin yüzeyini atıklardan temizlemek, Zeminlerin kaba tesviyesini yapmak, Kazı yapmak, Dolgu toprağını yaymak, Enkaz kaldırmak, Kar ve buz kürümek, Kısa mesafelerde kazı malzemelerini sürükleyerek taşımak, Dağlık bölgelerde ve kayalık zeminlerde yol açmak gibi işlerde kullanılırlar. 43 44 Bir dozerin kazı işinde çalışmasına ilişkin bir görünüş Dozerlerin çeşitleri Dozerleri kalkan şekilleri ve kalkanlarının işe uygulanması durumuna göre; Buldozerler, Angıldozerler, Tiltdozerler olarak adlandırılmaktadırlar. 45 46 Dozer kalkanlarının hareket şekilleri 47 Buldozerler Kalkanları traktörün boy eksenine dik olarak yerleştirilmiş olan dozerlerdir. Buldozerlerde kalkanlar aşağı yukarı hareket ettirilebilirler ancak, sağa sola döndürülemez ve yatay ile açı yaptırılamazlar. Bu tip dozerlerde kalkan gövdeye çok yakın olduğu için oldukça dengeli bir vaziyette çalışma imkanı sağlarlar. Buldozerler sert ve kayalık zeminler için özellikle tercih edilirler. Bazı buldozerlerde, kollar yardımıyla kalkan sağa sola döndürülerek angıldozer durumuna getirilebilir. 48 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 8

Buldozerler Angıldozerler 49 50 Tilddozerler Ruterler Çok sert zeminlerde, zeminin gevşetilmesi işinde kullanılan bir tür kazı makineleridir. Ruterler, dozerlerde olduğu gibi ya doğrudan paletli traktörlere bağlı olarak veya traktörler tarafından çekilerek çalıştırılırlar. 5 52 Ruterler Ekskavatörler Ekskavatörler kazı, kaldırma uzaklaştırma ve yükleme işlerinde kullanılırlar. Ekskavatörlerin genellikle, bina temel inşaatları, kanal inşaatları, yol inşaatları ve taş ocaklarında yoğun bir şekilde kullanıldığı görülmektedir. Ekskavatörler paletli ve lastik tekerlekli olabilmektedirler. 53 54 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 9

Ekskavatörlerin kullanıldıkları işler Ekskavatörler genellikle bum ve kepçelerinin özelliklerine göre ; Kanal açma işleri, Kazı ve taşıma işleri, Yükleme boşaltma işleri, Kaldırma ve istifleme işleri, Bina temel kazılarında, Lastik tekerlekli ekskavatör Paletli ekskavatör 55 Yol inşaatlarında, Köprü inşaatlarında, Batardo, kanalizasyon ve iksalı hendek içlerinin boşaltılmasında, gibi işlerde kullanılmaktadırlar. 56 Ekskavatörlerin çeşitleri Ekskavatörlerin çeşitlerinin iki şekilde oluşturulduğunu görmekteyiz. Bunlardan birisi doğrudan paletli veya lastik tekerlekli olarak üretilmiş olan üniteler üzerine bazı tip kepçelerin monte edilmesi ile oluşmuş ekskavatörlerdir. Bir diğeri ise, vinçlere( kreynlere) bazı tip kepçe veya kovaların montajı ile oluşturulan ekskavatörlerdir. Bu açıdan bakıldığında ekskavatörlerin çeşitlerinin oluşturulmasında kepçe tiplerinin birincil rol oynadığı söylenebilir. Ekskavatörlerin çeşitleri Kaşıklı (şavul) ekskavatörler, Kavram kepçe (klemsel) ekskavatörler, Ters kepçeli ekskavatörler Vinçler (kreyn), üniversal ekskavatörler, Çekme kepçe (draglayn) ekskavatörler, şeklinde isimler alırlar. 57 58 Kaşıklı bir ekskavatör 59 60 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 0

Kaşıklı ekskavatörün çalışma biçimi ve alanı Kavram kepçe (klemşel) ekskavatörler Yumuşak zemin, kum, çakıl, kömür gibi malzemelerin kazma ve yüklenmelerinde kullanırlar. Ayrıca, kanalizasyon inşaatlarında batardo ve iksalı hendeklerin içerisinde bulunan malzemelerin boşaltılmasında da yaygın olarak kullanıldıkları görülmektedirler. Bu tip ekskavatörlerin kullanımında kazı zeminin ve geometrisinin durumuna bağlı olarak değişik şekil ve boyutlarda kollar kullanılmaktadır. 6 62 Teleskobik kollu bir kavram kepçe ekskavatör ve çalışma şekli Teleskobik kollu bir kavram kepçenin çalışma biçimi 63 64 Teleskobik kollu bir kavram kepçe ekskavatör ve çalışma şekli Ters kepçeli ekskavatörler Daha çok ekskavatör gövdesinin bulunduğu seviyenin altında bulunan seviyelerde kazı yapmak için kullanılırlar. Bu tür ekskavatörlerde kepçe çekilerek kazı işlemi gerçekleştirilir. Bu nedenle ters kepçeli ekskavatörler kaşık ekskavatörlere göre daha güçlü ve verimli çalışırlar. 65 66 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU

Ters kepçeli bir ekskavatör ve çalışma şekli Ters kepçeli bir ekskavatör ve çalışma ölçüleri 67 68 Çekme kepçe (dreglayn) ekskavatörler Çekme kepçeli bir ekskavatör Yumuşak killi, kumlu, siltli zeminlerin kazılması ve taşıyıcılara yüklenmesi. Dere ve ırmak yataklarından kum, çakıl çıkarılarak taşıyıcılara yüklenmesi gibi işlerde kullanılmaktadır. 69 70 Raylı ekskavatörler Raylı ekskavatöre ilişkin görüntüler Diğer ekskavatörlerden farlı olarak çalışma sırasında hareketlerini belirli bir çalışma prensibine göre döşenmiş olan raylar üzerinde yapan ekskavatörlerdir. Bu tür ekskavatörler normalde lastik tekerlekler üzerinde hareket ederler. 7 72 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 2

Ekskavatörlerde verimi etkileyen faktörler Kazılan zeminin özellikleri, Kazı derinliği, Kazı sahasının durumu, Ekskavatörün tipi ve özellikleri, Kepçenin tipi ve özellikleri, Bum uzunluğu, Dönüş açısı, Operatörün yetenekleri, Kazılan malzemenin depolama ve yükleme durumu, Taşıma araçlarının türü ve özellikleri, Taşıma yollarının durumu, Greyderler Yumuşak zeminlerde kazı yapmak, tesviye yapmak, gevşek yığınlı malzemeleri zemine sermek gibi işlerde kullanılır. Greyderler özellikle, yol kenar hendeklerinin açılması ve şevlerin düzenlenmesi işlerinde yoğun bir şekilde kullanıldığı görülür. 73 74 Greyderlere ilişkin bir görüntü Greyderlerin şekil ve boyutlarına ilişkin bir örnek 75 76 Greyderlerin kullanıldıkları işler Zemin tesviyesi yapmak, Hendek açmak, Şev düzeltmek, Zeminlerde bitkisel tabakayı kazımak, Kazılmış malzeme yığınlarını zemine sermek, Tarak takarak zeminleri gevşetmek, Kar kürümek, Sıkıştırma silindirlerini traktör gibi çekmek Greyder ön tekerleklerinin eğik pozisyonuna ilişkin görüntüler 77 78 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 3

Greyderlerde verimi etkileyen faktörler Birtakım özel faktörlerin yanı sıra aşağıda verilen genel faktörler greyderlerin verimini önemli ölçüde etkilerler. Kazılan zeminin özellikleri, Yapılan işin türü ve özellikleri Yapılan kazı işleminin geometrisi, Greyderin tipi ve özellikleri, Operatörün yetenekleri, Genel ortam şartları 79 Skreyperler Skreyperler çok işlevli makinelerdir. Skreyperler zemini ince tabakalar halinde kazarak gövdelerine dolduran ve belirli bir mesafeye taşıdıktan sonra istenilen kalınlıkta zemine serebilen iş makineleridir. Skreyperler ağaç köklerinin ve/veya kaya parçalarının bulunmadığı yumuşak ve orta sertlikteki zeminlerde verimli bir şekilde çalıştırılabilirler. Skreyperlerin motorlu ve traktörlerle çekili olmak üzere iki tipleri vardır. Skreyper çeken traktörler lastik tekerlekli veya paletli olabilirler. Bilindiği gibi, lastik tekerlekli traktörlerin çekme gücü paletli tarktörlere göre daha azdır. Paletli traktörlerle çekilen skreyperler kazı sırasında daha iyi sonuçlar verir. Ancak hızının daha düşük olması nedeni ile paletli traktörlerle çekile skreyperlerin ekonomik çalışma mesafeleri kısadır. 80 Skreyperler Skreyperlerin kullanıldıkları işler Yumuşak ve orta sertlikte zeminlerin kazılması ve kazı ürünün belirli bir mesafe taşınması ve serilmesi, Geniş sahalarda (hava alanı gibi) yüzey tesviyesi, Açık maden ocaklarında üst tabakanın uzaklaştırılması, Toprak baraj inşaatlarında çevre malzemelerle baraj gövdesinin oluşturulması, Stablize malzemelerin taşınması ve serilmesi, Ruterle gevşetilmiş çakıllı zeminlerin kazılması ve taşınması, gibi işlerde kullanılmaktadır. 8 82 Skreyperlerde verimi etkileyen faktörler Kazılan zeminin özellikleri, Kazı derinliği Taşıma mesafesi, Serme mesafesi, Traktörün tür ve özellikleri, Skreyperin tür ve özellikleri, Operatörün yetenekleri, Genel ortam şartları. 83 Loderler Loderler esas itibariyle yükleyici makinelerdir. Ancak, çok sert olmayan zeminlerde ekskavatörler gibi kazı işleri de yapabilirler. Loderlerin kullanıldıkları işler Agregaların çıkarılması ve taşıyıcılara yüklenmesi, Yumuşak zeminlerin kazılması, Kendisinin kazmış olduğu veya kazılmış zeminlerin taşıyıcılara yüklenmesi, Malzemelerin kısa mesafe taşınarak istiflenmesi, gibi işlerde kullanılmaktadır. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 4

Loderlerin çeşitleri Ön ve arka kısmına ataçment monte edilmiş bir loder (trakskavatör) Loderler tekerlek türlerine göre, lastik tekerlekli ve paletli olmak üzere iki tipi bulunmaktadır. Ayrıca, yapılacak işlerin niteliklerine göre ekskavatörlerde olduğu gibi ön ve arka kısımlarına ekipmanlar monte edilerek iş yapma özellikleri geliştirilebilmektedir. Bu tip loderler trakskavatör (beko) denilmektedir. Lastik tekerlekli loderler Lastik tekerlekli bir loder ve manevra yörüngesi Lastik tekerlekli loderler, paletli loderlerden daha hızlı hareket edebilmektedirler. Bu nedenle yükleme ve istifleme işleri ile bu işlerin çok kısa mesafelere taşınarak yapılması durumunda tercih edilirler. Çok uzun olmayan mesafelere kendi imkanları ile kamyonlara yüklemeden taşınabilirler. Paletli loderler Vinçler Paletli loderler lastik tekerlekli loderlerden daha az hareket özelliğine sahiptirler. Bu nedenle yükleme ve istifleme işlerinde kullanılırken paletler üzerinde çok fazla hareket etmesi istenmez. Ancak çok kısa mesafeler kendi imkanları ile taşınabilirler. Çoğu zaman kamyonlara yüklenerek taşınırlar. Vinçler (kreynler), her türlü yükü düşey ve yatay doğrultularda hareket ettirerek yükleme boşaltma ve istifleme işleri yapabilen iş makineleridir. Vinçler üzerlerine monte edilen ekipmanlarla bir çok özelliği olan makineler durumundadırlar. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 5

Vinçlerin kullanıldıkları işler Agregaların çıkarılması ve taşıyıcılara yüklenmesi, Yumuşak zeminlerin kazılması, Kendisinin kazmış olduğu veya kazılmış zeminlerin taşıyıcılara yüklenmesi, Malzemelerin kısa mesafe taşınarak istiflenmesi, Kurtarma işleri, Çok yüksek mesafelere malzemelerin kaldırılması gibi işlerde kullanılmaktadır. Vinçlerin çeşitleri Vinçler hareket durumlarına ve hareketlerinin ne üzerinde yaptıklarına, kirişlerinin (bumlarının) yapısı ve şekline bağlı olarak sınıflandırılırlar. Sabit vinçler Uzun süre çalışmalarda ve sabit üretim tesislerinde kullanılan vinçlerdir. Bu tür vinçler işin özelliğine göre uygun görülen bir yere monte edilerek uzun süre kaldırma yer değiştirme ve yükleme işlerinde kullanılırlar. Sabit vinçler Kule vinçler Yüksekliği çok fazla olan yapılarda malzemeleri üst katlara çıkarmak için kullanılan iş makineleridir. Çelik kolon ve kafes kirişlerden oluşan taşıyıcı Q Yük Bum Kaldırma halatı Ankraj Halatları Vinc sistemlerine monte edilen motor ve mekanik aksamları ile yükleri kaldırma istifleme ve yükleme işlerini gerçekleştirirler. Bum tesbit Betonu Ankraj halatı tesbit betonu Bu grupta yer alan vinçler 34m den 20m yüksekliğe kadar ulaşabilmektedirler ve maksimum yarı çapta yaklaşık450 kg yükü kaldırabilmektedirler. Kule vinçlerin çalışmasına ilişkin görünüşler Kule vinçler Vinci yöneten operatörün kaldırılacak yükün bağlanma, yatay-düşey hareket ve yükün bırakma yerine ilişkin hareket alanını çok iyi görebilmesi gerekmektedir. Bu nedenle, işin özelliğine göre, vinçlerin yönetme merkezi kule tepesinde, kulenin belirli bir yüksekliğinde ve kule dibinde (yerde) olabilmektedir. Diğer taraftan hareket özellikleri bakımından kule vinçler sabit, hareketli vinçler olmak üzere iki grub ayrılmaktadırlar. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 6

Belirli bir yükseklikten yönetilen sabit vinçler Kule dibinden yönetilen ve tekerlekler üzerinde hareket eden vinçler Kule vinçleri hareket durumlarına göre; sabit ve hareketli kule vinçler Sabit kule vinçler Sabit kule vinçler özellikle çok katlı bina inşaatlarında yatay bumu bina üzerinde bir ulaşım yörüngesi oluşturacak şekilde kurulurlar. Bu tür vinçler iş tamamlanan kadar kullanılır ve iş bittikten sonra sökülürler. Hareketli kule vinçler Lastik tekerlek, palet ve raylar üzerinde hareket edebilen yüksek performanslı ve pratik kullanımlı vinçler bu gün inşaat sektöründe kullanılmaktadır. Hareketli kule vinçler Paletler üzerinde hareket eden kule vinçler Raylar üzerinde hareket eden vinçler Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 7

Mobil vinçler Teleskobik bumlu bir mobil vinç Mobil vinçler kısa süren veya kendi içerisinde değişken özellik gösteren işlerde kullanılan genelde lastik tekerlekli taşıyıcılar üzerine monte edilmiş teleskobik bumlu vinçlerdir. Bu tip vinçler taşıyıcılarının özelliğinden dolayı çok uzak mesafelere kendi imkanları ile ulaşabilmektedirler. Kurtarma işleri başta olmak üzere kısa süreli işlerde verimli bir şekilde kullanılabilirler. Kule vinçler bölümünde açıklanan tipleri daha yüksek ve geniş alanda hizmet verme özelliğine sahip olduğu için bu guruptan ayrı tutulmuştur. Aslında bir çok özelliği bakımından benzerlik taşımaktadır. Yüzer vinçler Deniz ve baraj gölü gibi su içerisinde yapılan inşaatlarda kullanılan vinçlerdir. Vincin yüzer bir taşıyıcıya monte edilmesi ile oluşturulurlar. KAMYONLAR Kamyonlar Kamyonlar, yükleyiciler tarafından kendilerine yüklenen toprak, kum, çakıl, taş ve diğer yapı malzemelerinin taşınmasında kullanılan iş makineleridir. Kamyonların kullanıldıkları işler Loder, vinç ve ekskavatör gibi iş makinelerinin yüklemiş olduğu malzemeleri taşımak, Taşımış olduğu malzemeleri belirli bir düzen içerisinde sermek (Figür yapmak, öbekler halinde boşaltmak ve düzenli bir şekilde bir güzergaha yaymak gibi), Zemin dolgu ve/veya kaplama malzemelerini taşımak ve boşaltırken kabaca sermek, Asfalt malzemelerini taşımak kabaca sermek, Şantiye içerisinde mamul ve yarı mamulleri taşımak, Zemin hazırlık sürecinde ortaya çıkan molozları taşımak ve boşaltmak, gibi işlerde kullanılmaktadır. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 8

Kamyonların çeşitleri Kamyonlar kasalarına göre sabit ve damperli kasalı olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Sabit kasalı kamyonlar Adından da anlaşılacağı gibi bu kamyonlarda kamyonun taşıyacağı yükü almış olduğu kasa kamyonun şasesine sabit bir şekilde bağlıdır, doldurma ve boşaltma sürecinde herhangi bir hareket yapmaz. Bu tür kamyonlarda doldurma işleri yükleyici makine veya işçiler tarafından yapılırken boşaltma işleri genellikle yan kapaklar açılarak işçiler tarafından yapılır. Damperli (boşaltma kasalı) kamyonlar Damperli kamyonlar, bir hidrolik sistem yardımı ile kasalarına yüklenmiş olan yükleri boşaltma imkanı sağlarlar. Bu özellikleri bakımından kasaları damperli olmayan (sabit kasalı) kamyonlara göre çok büyük avantaj sağlarlar. Bu tür kamyonların enyaygın olanı kasası arkaya doğru devrilerek yükünü boşaltanıdır. Ancak, kasası yana devrilerek yükünü boşaltan ve kasa dip kapaklarını açarak (skreyper gibi) yükünü boşaltan tipleri de vardır. Yekpare şaseli damperli kamyonlar Maden ocaklarında kullanılan kamyonlar Kasası arkaya doğru devrilerek yükünü boşaltan bir damperli kamyon 2 Eklem şaseli damperli kamyonlar Paletli damperli kamyonlar Paletli damperli kamyonlar diğer damperli yekpare şaseli kamyonlardan farklı olarak karayolu dışında bozuk ve yumuşak zeminlerde de ağır yükleritaşıma özelliği olan taşıyıcılardır. Hızları diğer paletli iş makinelerinde olduğu gibi hızları düşüktür. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 9

Beton yapım makineleri Beton yapım işlerinde kullanılan makinelerin tür ve özellikleri, şantiyede yapılan işin büyüklük ve yapımda kullanılan teknolojiye bağlı olarak değişmektedir. Beton üretiminde BETON YAPIM MAKİNELERİ kullanılan makineler; Kırıcılar, Bant konveyörler, Eleme yıkama sistemleri, Beton santraları, Mobil karıştırıcılar (mikserler), Beton pompaları, Beton sıkıştırma araçlarından oluşmaktadır. Kırıcılar (konkasörler) Kırıcılar genel olarak doğal yapı taşlarının kırılarak küçültülmesi işinde kullanılan makinelerdir. Kırıcılar kırma işlemlerini; Ön kırma (primer), İkinci kırma (sekondar), Üçüncü kırma veya daha çok kademede kırarak gerçekleştirler. Her kırma seviyesinde kırıcılardan geçen taş parçacıkları bir miktar küçülmektedir Kırıcıların kullanıldıkları işler Kırıcılar: Doğal yapı taşlarının kırılması, Karayolu yapımında stabilize malzemesi üretimi, Demiryolu yapımında balast üretimi, Kırmataş beton agregası üretimi gibi işlerde kullanılmaktadır. Kırıcıların Çeşitleri Çeneli kırıcılar Her sertlikte taşı kırmak üzere yapılmış makinelerdir. Hidrolik sistemleri yardımı ile yapılan ayarlamalar Primer ve sekonder düzeyde kırma işlemi yapmalarını sağlamaktadır. Kırıcıların Çeşitleri Darbeli kırıcılar Orta sertlikteki taşların kırılmasında verimli çalışırlar. Gelişmiş modellerine göre düşük yatırım maliyetlidirler, kübik kırmataş üretimi sağlarlar ve verimleri oldukça yüksektir. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 20

Kırıcıların Çeşitleri Kırıcıların Çeşitleri Primer darbeli kırıcılara ilişkin görüntüler Hidrolik ayarlı darbeli kırıcılara ilişkin görüntüler. Kırıcıların Çeşitleri Dik milli kırıcılar Dik milli kırıcılar orta irilikteki sert taşları kırarak kum ve kırma taş elde etmek için kullanılırlar. Ayrıca konik kırıcıdan çıkan yassı malzemeyi kübikleştirerek iyileştirmek için kullanılırlar. Kırıcıların Çeşitleri Konik kırıcılar Konik kırıcılar, malzemeyi sıkıştırarak kırarlar. Bu kırıcılar, sert ocak ve dere malzemelerinin kırılmasında yüksek performans gösteren sekonder kırıcılardır. Kırıcıların verimini etkileyen faktörler Kırılacak malzemenin sertliği, Kırılacak malzemenin kırıcıya giriş büyüklüğü, Malzemenin kırıcıdan çıkış büyüklüğü, Kırıcının yerleşim düzeni, Kırıcıyı besleyen unsurların düzeni ve özellikleri, Kırcının tür ve kapasitesi, Operatörün becerisi, Bant konveyörler Bant konveyörler daha çok tanelerden oluşan malzemeyi kısa mesafelerde belirli yüksekliğe kadar aktarma işlerinde kullanılırlar. a. Bant konveyörlerin kullanıldıkları işler Taş ocaklarında kırma taşların aktarılması, Beton yapım ünitelerinde agregaların karışım ünitesine aktarılması, Beton karışım ünitesinden çıkan karışımın transmikserlere aktarılması, Şantiye içerisindeki taneli malzemelerin aktarılması, gibi işlerde kullanılmaktadır. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 2

Bant konveyörlerin çeşitleri Bant konveyörlerin sabit veya seyyar tipleri bulunmaktadır. Bant konveyörlerin çeşitleri Sabit bant konveyorlerin kullanımı ve detayları Seyyar bant konveyör Bant konveyörlerin verimini etkileyen faktörler Taşınacak malzemenin türü ve özellikleri, Bant konveyörün yatay mesafesi, Bant konveyörün eğimi, Konveyörün beslediği sistemin tür ve özellikleri, Bant konveyörün tür ve kapasitesi, Operatörün becerisi Eleme ve yıkama sistemleri Agrega ocaklarından çıkarılan agregalar ve kırmataşlar çoğu zaman karışık (tüvenan) durumundadır. Bilindiği gibi karışık agregaların beton yapımında kullanılabilmesi için tane sınıflarına ayrılması gerekmektedir. Bu nedenle agregaların sınıflandırılması için, belirli göz açıklıklarına sahip titreşimli eleklerden oluşan elek sistemlerine ihtiyaç vardır. Eleme ve yıkama sistemlerinin kullanıldıkları işler Eleme ve yıkama sistemleri, Kırma taşların elenerek tane sınıflarına ayrılması, Doğal agregaların elenerek sınıflandırılması, Doğal agregaların elenirken yıkanması, Stabilize ve dolgu malzemelerinin tane sınıflarına ayrılması, gibi işlerde kullanılmaktadır. Eleme ve yıkama sistemlerinin çeşitleri Elek sistemleri kuru ve sulu olmak üzere iki şekilde çalışmaktadır. Yıkama ihtiyacı bulunmayan agregaların sınıflandırılmasında kuru elek sistemleri kullanılırken, Yıkanması gereken özellikle ocaklardan temin edilen agregaların sınıflandırılmasında yıkama eleme sistemleri kullanılmaktadır. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 22

Yıkama ve eleme ünitelerine ilişkin görüntüler Eleme ve yıkama sistemlerinin verimini etkileyen faktörler Elenip yıkanacak malzemenin türü, Elenip yıkanacak malzemenin incelik derecesi ve yabancı madde miktarı, Sistem besleyicilerin (su ve agrega sağlayıcılar gibi) özellikleri, Elek sisteminin tür ve özellikleri, Operatörün beceri ve gayreti, Beton santralleri Beton santraları bilindiği gibi beton karışımın hazırlanarak transmikserlere yüklendiği ünitelerdir. Beton santralarının kullanıldıkları işler Adından da anlaşılabileceği gibi beton santraları beton üretiminde kullanılan sistemlerdir. Bilindiği gibi beton santraları, belirli miktarlarda sınıflandırılmış agrega ve çimento karışımını otomatik olarak hazırlar ve transmikserlere yükler. Beton santralleri çeşitleri Beton santralleri, agrega ve çimento depolarının pozisyonu, mobil ve sabit olma durumları dikkate alınarak sınıflandırılabilirler. Bunlar; Bunkerli beton santralleri, Yıldız tip beton santralleri, Dikey beton santralleri, Kuru sistem beton santralleri, Mobil beton santralleri olarak adlandırılırlar. Bunkerli beton santrallerine ilişkin görüntüler Yıldız tip beton santralarına ilişkin görüntüler Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 23

Dikey beton santralarına ilişkin görüntüler Kuru sistem beton santralarına ilişkin görüntüler Mobil beton santralarına ilişkin görüntüler Beton santralarının verimini etkileyen faktörler Beton karışım malzemelerinin tür ve özellikleri, Sistem besleyicilerinin tür ve özellikleri, Beton santralının tür ve özellikleri, Operatör ve diğer çalışanların beceri ve gayretleri. Mobil betoniyerler (transmikserler) Mobil betoniyer Mobil betoniyerler kamyon üzerine monte edilmiş bir mikser yardımı ile betonu karıştıran, karıştırırken döküm yerine götüren ve döküm yerinde boşaltan bir araçtır. Günümüzde gelişen makine yapım teknolojilerine paralel olarak gelişen transmikserlerin 0-2m 3 beton kapasiteli tipleri bulunmaktadır. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 24

Mobil betoniyerlerin verimini etkileyen faktörler Beton santralı beton döküm yeri arasındaki mesafe, Taşıma güzergahının trafik yoğunluğu, Taşıma güzergahının yol durumu, Beton santralında beton karışım yükleme şartları, Beton boşaltma şartları, Beton pompası kapasitesi, Operatör ve diğer çalışanların beceri ve gayretleri, Beton pompaları Beton pompaları transmikserlerle beton santrallerinden getirilen beton karışımın yerine dökülmesinde kullanılan makinelerdir. Çoğu zaman bir kamyon üzerine monte edilmiş durumda bulunan beton pompaları hortumları ile betonu yatayda 300-600m düşeyde ise 00m kadar mesafelere boşaltabilmektedirler. Beton pompalarının çalışmasına ilişkin görüntüler Beton pompalarının verimini etkileyen faktörler Beton pompasının yerleşimi durumu, Beton dökme yüksekliği, Beton dökülen yerin uzaklığı, Dökülen beton kıvamı, Kalıbın yapısı ve özellikleri, Beton sıkıştırma şartları, Beton sağlayıcının özellikleri, Operatör ve diğer çalışanların beceri ve gayretleri, Beton sıkıştırma ve tesviye araçları Ağır daldırma tipi vibatörlere ilişkin görüntüler Beton sıkıştırma araçları Bilindiği gibi yerine dökülen betonun sıkıştırılması gerekmektedir. Beton sıkıştırma işlerinde genellikle vibratörler kullanılmaktadır. Vibratörler beton içerisine daldırılan başlığın titreşimi veya kalıbın titreşimi ile betonun sıkışmasını sağlarlar. Beton içerisine başlığı daldırılan vibratörlere daldırma vibratörler denilmektedir. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 25

Portatif tip vibratörler ve kullanımına ilişkin görüntüler Kalıp yüzey vibratörleri Kalıp yüzeylerini titreştirmek sureti ile beton sıkıştırma işleminde kullanılan vibratörlere kalıp yüzey vibratörleri denilmektedir. Bu tip vibratörler kalıp yüzeylerine monte edilirler. Beton tesviye araçları Geleneksel olarak beton tesviye işlerinde kullanılmakta olan mastar ve perdahlama malalarının yerini günümüzde motorlu bir takım makinler almıştır. Beton yüzeyini mastarlama ve perdahlama işlerinde kullanılan bu makinelerin bazı modellerinin mastarlama veya perdahlama işlemi sırasında vibrasyon uygulayarak sıkıştırma işlemi de yapabilmektedir. Beton tesviye araçları mastarlama ve perdah makineleri olarak iki grupta incelenebilir. Vibrasyonlu bir yüzey mastarı Tek ve çift malalı perdah makinelerine ilişkin örnekler Beton sıkıştırma ve tesviye makineleri verimini etkileyen faktörler Beton yerleştirme şartları, Beton kıvamı, Kalıp tür ve boyutları, Beton yüzey boyutları, Sıkıştırılıp tesviye edilen betonun tabaka kalınlığı, Genel çalışma şartları, Hava durumu, Operatör ve diğer çalışanların beceri ve gayretleri, Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 26

Sıkıştırma makineleri SIKIŞTIRMA MAKİNELERİ Doğal zeminler, dolgu veya serilmiş durumda bulunan toprak, stablize ve serilmiş asfalt malzemenin sıkıştırılması işleminde kullanılan makinelere sıkıştırma makineleri denilmektedir. Sıkıştırma işlemi, sıkıştırılan malzemenin ve işin niteliğine göre önem kazanmaktadır. Dolayısı ile, sıkıştırılan malzemenin ve sıkışma sonucunda oluşması istenilen özellikler sıkıştırma araçlarının seçiminde önemli rol oynamaktadır. Sıkıştırma makinelerinin kullanıldıkları işler Sıkıştırma makineleri; Üzerinde tesviye kazısı yapılmış doğal zeminlerin sıkıştırılması, Toprak dolguların sıkıştırılması, Stablizelerin sıkıştırılması, Asfalt altı serili malzemelerinin sıkıştırılması, Beton asfaltın sıkıştırılması, gibi işlerde kullanılmaktadır. Sıkıştırma makinelerinin çeşitleri Sıkıştırma işlemi basınç ve/veya darbe uygulama şeklinde gerçekleşir. Sıkıştırma işlemlerinde kullanılan makineler; Düz silindirler, Keçi ayağı silindirler, Lastik tekerlekli sıkıştırıcılar, Tablalı sıkıştırıcılar olarak sınıflandırılabilir. Düz silindirler Düz sislindirler daha çok, zemin ve asfalt yüzeylerini sıkıştırma işlerinde kullanılırlar. Düz silindirler, dökme demir veya çelikten yapılmış silindir şeklindeki merdaneleri yardımı ile zemini sıkıştırırlar. Düz silindirlerin vibrasyonsuz ve vibrasyonlu olmak üzere iki tipi bulunmaktadır. Vibrasyonsuz düz silindirler; Merdanelerinin ağırlığından yararlanarak sıkıştırma işlemi yaparlar. Silindirlerin merdanesinin ağırlığını artırmak için içerlerine su veya kum doldurulur. Vibrasyonlu düz silindirler; Merdanelerinin ağırlığının yanı sıra merdaneye uygulanan vibrasyon sayesinde daha verimli ve derin sıkıştırma işlemi yapabilmektedirler Silindirlerin kendinden tahrikli ve çekilen tiplerine ilişkin örnekler Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 27

Keçi ayağı silindirler Keçi ayağı kum, çakıl ve kırmataş dışında kalan her türlü toprak ve benzeri kaba malzemenin sıkıştırma işlerinde kullanılırlar. Düz silindirlerden farklı olarak merdaneleri üzerinde ayak (çene) adı verilen çıkıntılar bulunmaktadır. Sıkıştırma sırasında ayaklar zemine batarak yüzeyden daha derin seviyelerde sıkıştırma işlemi yapmaktadır. Düz silindirlerde olduğu gibi keçi ayağı silindirlerin de vibrasyonsuz ve vibrasyonlu olmak üzere iki tipi bulunmaktadır. Keçi ayağı silindirlere ilişkin görüntüler yer almaktadır Lastik tekerlekli sıkıştırıcılar Lastik tekerlekli sıkıştırıcılara ilişkin görüntüler Lastik tekerlekli sıkıştırıcılar lastiklerinin tiplerine göre toprak asfalt stabilize ve balast malzemelerin sıkıştırılmasında etkin bir şekilde kullanılmaktadırlar. İki veya daha fazla aks üzerine 3-5 adet lastik yerleştirilerek meydana getirilen silindir tabanlar geniş bir alanın silindirlenmesine imkan sağlarlar. Tablalı sıkıştırıcılar Tablalı sıkıştırıcılara ilişkin örnekler Tablalı sıkıştırıcılar belirli büyüklüklerdeki tablaları ile zemine vibrasyonlu basınç uygulayan makinelerdir. Sıkıştırma gücü ve iş kapasiteleri oldukça küçüktür. Küçük alanların veya büyük sıkıştırma makinelerinin yaklaşamadığı kenar-köşe noktaların sıkıştırılmasında kullanılırlar. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 28

Sıkıştırma makinelerinin verimini etkileyen faktörler Sıkıştırılacak malzemenin tür ve özellikleri, Sıkıştırılacak malzemesinin nemi, Sıkıştırılan tabaka kalınlığı, Çalışma alanını genel durumu, Hava durumu, Sıkıştırma makinesinin ağırlığı, Sıkıştırma makinesinin vibrasyon gücü, Silindir boyut ve özellikleri, Tabla boyutu, Operatörün beceri ve gayreti, INS 404 ŞANTİYE YÖNETİMİ KONU: İNŞAAT ŞARTNAME ve SÖZLEŞMELERİ Öğretim Üyesi: Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU DENETİM Bir ürünün veya işlemin gerçekleştirilmesi sürecinde izlenerek, önceden tanımlanmış standartlarına uygun olmasının sağlanmasıdır. Denetimden söz edebilmek için önce, yapılacak üretimin hangi ölçütlere göre denetleneceğinin saptanması gerekmektedir. Yapı üretiminde, gerçekleştirilecek işleri çeşitli bakımdan tanımlayıp standartlarına koyan belgeler, yapının projeleri, teknik şartnamesi ve sözleşmesidir. Tasarlanan yapının istenen şekil, boyut ve nitelikte uygulamaya aktarılabilmesi, belirtilen belgelerin gerçekçi, geçerli ve noksansız olarak düzenlenmeleri ile doğrudan ilgisi bulunmaktadır. 7 Yapının projeleri, teknik şartnamesi ve sözleşmesinin eksik veya olmaması durumunda karşılaşılacak güçlükler; Gerekli nitelik tanımları yapılmamış olduğundan, yapılan imalatın denetimi güçleşmekte hatta olanaksız hale gelmektedir. Görev ve sorumluluklar ile ilgili belirsizlikler, işin tarafları arasında derin anlaşmazlıklar çıkmasına neden olmakta ve bunun sonucu olarak inşaat yavaşlamakta veya tamamen durmaktadır, Gerekli teknik ve hukuki düzenlemenin yapılmaması sonucu, yargıya intikal eden inşaat anlaşmazlıklarının çözümü güçleşmekte, karar süreci uzamakta, dolayısıyla hem yargının yükü gereksiz yere artmakta, hem yatırım uzun süre atıl kalmaktadır. Belirsizliklerden kaynaklanan hatalı veya yanlış üretimin inşaat sırasında yada inşaat bitiminden sonra yenilenmesi zorunluluğu, gereksiz kaynak kullanımına (israfına) neden olmaktadır. 72 TEKNİK ŞARTNAME Teknik şartname, bir hammadde, yarı mamul, mamul yada bir üretim süreci veya hizmetin teknik niteliği ile ilgili tanımlamaları içeren belgedir. Teknik şartnamede, üretimi söz konusu olan cisim, cihaz veya hizmetini fiziksel mekanik veya işlemsel özelliklerinin somut olarak tanımlanmış olması gerekmektedir. Yapı üretiminde proje ne için ve ne kadar gerekliyse, teknik şartnamede o ölçüde gerekli olmaktadır. Çünkü, proje, sistem kesiti ve detay paftalarıyla desteklenmiş olsa da, tasarlanan yapının üretiminde kullanılacak teknoloji ve malzemenin her türlü ayrıntısını açıklamakta yeterli olmamaktadır. TEKNİK ŞARTNAMENİN İÇERİĞİ Teknik şartnamede nelere yer verileceği ve tanımlamaların hangi ayrıntıda olması gerektiğinin tespitinde iki temel ölçütün göz önünde tutulması gerekmektedir. Projenin gerçekleştirilmesinde kullanılacak her malzeme, teknoloji ve cihaz ile ilgili teknik niteliklerin tamamı şartnamede yer almalı, Tanımlanan teknik nitelikler, anlaşılır, uygulamaya aktarılabilir ve denetlenebilir olmalıdır. 73 74 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 29

TEKNİK ŞARTNAMENİN İÇERİĞİ Şartnamede yer alan nitelik tanımlamalarında, en iyi kalitede olacak, birinci sınıf olacak şeklindeki soyut ve göreceli kavramların uygulamaya yansıyan hiçbir pratik değeri yoktur. Sonuç olarak; içerik bakımından yeterli olan bir teknik şartname eklenmemiş bir proje ile neyin üretileceği anlatılabilse de, söz konusu ürünün hangi nitelikte üretilebileceğinin anlatılamayacağı gerçeğinin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. 75 SÖZLEŞMELER Bir iş ilişkisi içerisinde bulunan tarafların, gerçekleştirecekleri faaliyetleri nasıl ve hangi koşullarda yapacakları konusunda vardıkları kararlaştırmaları içeren yazılı belgedir. Sözleşme, bir iş ilişkisini tanımlayan, kurallaştıran ve resmileştiren önemli bir belgedir. Bu nedenle, her inşaat işinin de mutlaka bir sözleşmeye dayandırılması gerekmektedir. İş veren ve yüklenicinin düzenleyecekleri sözleşmede, işin gerçekleştirilmesi sürecinde karşılıklı olarak görev ve sorumluluklarının neler olacağını ayrıntılı olarak tanımlamaları, açıklığa kavuşturmaları gerekmektedir. Sözleşme düzenlenmemiş yada içerik bakımından yetersiz olan bir sözleşmede, taraflar arzularına göre hareket etme hak ve olanağına sahip olmakta, buda ciddi anlaşmazlıklar doğmasına, işin yavaşlamasına ve hatta durmasına neden olmaktadır. 76 SÖZLEŞMENİN İÇERİĞİ Sözleşmenin söz konusu iş ile ilgili tarafların görev ve sorumluluklarını içerecek düzeyde kapsayıcı ve tarafları bağlayıcı nitelikte olmalıdır. Sözleşmenin neleri hangi ayrıntıda içermesi gerektiği, konu olan işin özelliği ve ihale şekline göre değişmektedir. İnşaat ile ilgili sözleşmelerde en azından şu hususlara değinilmiş olması gerekmektedir.. İşin konusu ve yeri 2. İşin yapım bedeli veya keşif bedeli 3. Sözleşmenin ekleri 4. Yüklenici teminatı (öngörülmüşse) 5. İşe başlama ve bitim tarihi, uygulanacak gecikme cezaları 6. İş programının hazırlanması, izlenmesi ve ilgili yaptırımlar 7. İşin denetiminin nasıl yapılacağı 8. Hakediş hazırlanması yada yapım bedelinin ödenmesi ile ilgili esaslar 9. İşlerin ölçülmesi 0. İş güvenliği önlemleri. Yapının kabulü 2. Yapıda meydana gelecek hasarların giderilmesi 3. Sözleşmenin feshini gerektiren koşullar 4. Nefaset kesilmesi 5. Yüklenici teminatının geri verilmesi 6. Anlaşmazlıkların çözülmesi 77 KAMU İNŞAATLARINDA ŞARTNAME VE SÖZLEŞME DÜZENLEMESİ Kamu inşaatları ihalelerinde yer almak üzere, Çevre ve Şehircilik bakanlığınca, genelde her inşaat işinde karşılaşılabilecek nitelikteki koşulları içeren şartname ve sözleşmeler düzenlenmiştir. Hemen her kamu inşaatı ihale dosyasında yer alan sözleşme ve şartnameler; Yapım İşleri Genel Şartnamesi Genel Teknik Şartname Sözleşme (Tasarısı) 78 YAPIM İŞLERİ GENEL ŞARTNAMESİ Kamu kuruluşlarında yapılacak inşaat işleri için hazırlanmış, işin ihalesini yapan kamu kuruluşu (idare) ile yüklenici arasında kurulacak iş ilişkisi sürecinde tarafların yetki ve sorumluluklarının genel olarak tanımlanmış olduğu şartnamedir. YAPIM İŞLERİ GENEL ŞARTNAMESİ 29.08.984 tarih, 84 /8520 sayılı Bakanlar Kurulu Karan eki olarak; 09.0.984 tarih, 8540 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. BÖLÜM I : Genel Madde Amaç Madde 2 Kapsam Madde 3 - Tanımlar BÖLÜM II : İş Yerleri Madde 4 - İş Yerlerinin Müteahhide Teslimi Madde 5 - Müteahhidin Kendi İhtiyacı İçin Kullanacağı Yerler Madde 6 - Malzeme Ocakları Madde 7 - İş ve İş Yerlerinin Korunması ve Sigortalanması Madde 8 - İşyerlerinin Temizlenmesi ve Tesislerin Kaldırılması BÖLÜM III : Projeler Madde 9 - Projelerin Müteahhide Teslimi Madde 0 - Projelerin Hazırlanması Madde - Projelerin Uygulanması Madde 2 - Projelerin Tesliminde Gecikme Olması 79 80 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 30

YAPIM İŞLERİ GENEL ŞARTNAMESİ YAPIM İŞLERİ GENEL ŞARTNAMESİ BÖLÜM IV : Kontrol Hizmetleri Madde 3 - İşlerin Kontrolü Madde 4 - Kontrol Teşkilatının Yetkileri Madde 5 - Kontrol Teşkilatı İçin Gerekli Binaların Yapılması BÖLÜM V : İşin Yürütülmesi Madde 6 - İş Programı Madde 7 - Müteahhidin İş Başında Bulunması Madde 8 - İşin Yürütülmesi İçin Gerekli Personel ve Araçlar Madde 9 - İş Miktarında Artma veya Eksilme Madde 20 - Fiyatları Belli Olmayan İşler Madde 2 - Sözleşme ve Eklerine Uymayan İşler Madde 22 - İşlerin Hata, Kusur ve Eksiklikleri Madde 23 - Müteahhidin Bakım ve Düzletme Sorumlulukları Madde 24 - Müteahhidin Kusuru Dışındaki Hasar ve Zararlar Madde 25 - Müteahhide Ait Giderler Madde 26 - Ataşmanlar ve İlgili Diğer Defterler Madde 27 - İşin Süresi ve Uzatılması Madde 28 - İşin Süresinden Önce Bitirilmesi 8 BÖLÜM VI : Malzeme Ocaklarının Kullanılması, Yıkma ve Kazılar Madde 29 - Malzeme Ocaklarının Kullanma Şartları ve Ocak Değişiklikleri Madde 30 -Mevcut Yapıların Yıkılması Madde 3 - Kazı ve Yıkımlarda Bulunan Değerli Eşya Madde 32 - Kazılardan veya Devlete Ait Yıkımlardan Çıkarılan Malzeme BÖLÜM VII : Müteahhidin Çalıştırdığı Personel Madde 29 - Malzeme Ocaklarının Kullanma Şartları ve Ocak Değişiklikleri Madde 30 -Mevcut Yapıların Yıkılması Madde 3 - Kazı ve Yıkımlarda Bulunan Değerli Eşya Madde 32 - Kazılardan veya Devlete Ait Yıkımlardan Çıkarılan Malzeme Madde 33 - Çalışanların Hakları ve Çalışma Şartları Madde 34 - Çalışanların Sağlık İşleri Madde 35 - Çalışanların Kazaya Uğramaları Madde 36 - Çalışanların Yiyeceği ve İçedeği Madde 37 - Müteahhidin Sakat ve Eski Hükümlü Çalıştırması Madde 38 - Müteahhidin Çalıştırdığı Kişilerin Uygunsuzlukları BÖLÜM VIII : Hakediş Raporları Madde 39 - Geçici Hakediş Raporları Madde 40 - Kesin Hakediş Raporu ve Hesap Kesilmesi 82 YAPIM İŞLERİ GENEL ŞARTNAMESİ BÖLÜM IX : Kabul İşlemleri Madde 4 - Geçici Kabul Madde 42 - Teminat Süresi Madde 43 - Teminat Süresindeki Bakım ve Giderler Madde 44 - Kesin Kabul Madde 45 - Kesin Teminatın Geri Verilmesi BÖLÜM X : Sözleşme İlişkileri Madde 46 - Sözleşmenin Devri Madde 47 - Sözleşmenin Bozulması (Fesih) ve Tasfiye Durumları Madde 48 - Sözleşmenin Bozulması Halinde Müteahhit Mallarının Satın Alınması Madde 49 - Müteahhidin Ölümü Madde 50 - Müteahhidin İflası 83 Genel Teknik Şartname Kamu inşaatlarında kullanılacak her türlü malzeme ve üretim teknolojisinin sahip olması gereken teknik niteliklerinin yer aldığı şartnamedir. İnşaatta kullanılan yapım teknolojisinde gelişmeler ve malzemede çeşitlenmeler olduğunda, bunlar şartnameye yansıtılmaya çalışılmaktadır. Teknik şartnamede ayrıca, kamu inşaatlarında taşıma bedellerinin hesaplama esasları, zemin cinsleri, malzeme ve imalatların birim hacim ağırlıkları ile ilgili kabuller, koşullar ve tanımlamalar yer alır. 84 İNŞAAT GENEL TEKNİK ŞARTNAMESİ Resmi Gazete Tarihi : 30.06.2007 Sayısı : 26568 / Mükerrer Değişiklik : 2.02.20 Sayısı : 27853. Taşıma İşleri 0. Agrega (Kum, Çakıl, Kırma Taş) 2. Kazı ve Dolgu İşleri. Harç 3. Yıkma ve Sökme İşleri 2. Doğal Taş 4. Kazık İşleri 3. Tuğla, Kiremit, Briket, Beton Blok ve Plak, Alçı Blok, Büz 5. Tünel İşleri 4. Kargir İşleri 6. Çimento 5. Cam İşleri 7. Kireç 6. Alüminyum İmalat İşleri 8. Su 7. Sert Plastik (PVC) Profillerle Yapılan Doğrama İşleri 9. Alçı 85 SÖZLEŞME (Tasarısı) İş sahibi idarenin işi üstlenecek yüklenicinin sorumlulukları ve kendi yükümlülükleri ile ilgili öngörülerini içermekte olan matbu bir metindir. İnşaat ve yüklenicilerle ilgili değişecek bilgi ve koşulların işlenmesine olanak sağlamak amacıyla sözleşmede, bu tür bilgilerin yer alacağı kısımlar boş bırakılmıştır. Kamu inşaatlarının bazı ihalesinde kullanmak üzere geliştirilmiş bulunan başka matbu şartnamelerde mevcuttur. Ayrıca, Karayolları Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü gibi kamu kuruluşları, yürüttükleri işlerin çeşit ve niteliği ile ilgili özel koşullar içeren şartname ve sözleşmeler geliştirmişlerdir. İşin özelliğinden dolayı geliştirilen bu tür şartnamelere özel şartname denilmektedir. Dolayısı ile, bu tür iş yaptıran kurumların ihale dosyasında genel ve teknik şartname ve sözleşmelerin yanında özel sözleşmelerde bulunmaktadır. 86 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 3

SÖZLEŞME TÜRLERİ Kamu İhale Kanununa göre yapılan ihaleler sonucunda; Yapım işlerinde; uygulama projeleri ve bunlara ilişkin mahal listelerine dayalı olarak, işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden anahtar teslimi götürü bedel sözleşme, Mal veya hizmet alımı işlerinde, ayrıntılı özellikleri ve miktarı idarece belirlenen işin tamamı için isteklinin teklif ettiği toplam bedel üzerinden götürü bedel sözleşme, Yapım işlerinde; ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine, mal veya hizmet alımı işlerinde ise işin ayrıntılı özelliklerine dayalı olarak; idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme, Yapım işlerinde; niteliği itibarıyla iş kalemlerinin bir kısmı için anahtar teslimi götürü bedel, birkısmı için birim fiyat teklifi alma yöntemleri birlikte uygulanmak suretiyle gerçekleştirilen ihaleler sonucunda karma sözleşme, Çerçeve anlaşmaya dayalı olarak idare ile yüklenici arasında imzalanan münferit sözleşme, Çerçeve anlaşma ve münferit sözleşmede belirtilmesi zorunlu olan hususları belirlemeye Kurum yetkilidir. 87 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Genel Bakış 4734 SAYILI KANUN KAPSAMINDA YAPILAN KAMU ALIMLARININ TÜRLERİNE GÖRE DAĞILIMI Kamu Alım Miktarı (Adet) Kamu Alım Tutarı (000 TL) İhale türü 203 % 203 % Mal Alımı 39.626 40.43 6.49.693 8,48 Hizmet Alımı 35.608 36,33 8.84.756 2. Yapım İşi 22.473 22,93 53.082.36 59.48 En Büyük Müşteri: DEVLET Danışmanlık Hizmet 300 0,3 82.72 0,92 Toplam 98.007 00,00 89.237.530 00,00 KİK Genel Bakış 983 Yılında Yasalaşan ve 0.0.984 tarihinde yürürlüğe giren 2886 Sayılı Devlet İhale Kanununun günümüzün değişen ve gelişen ihtiyaçlarına cevap verememesi, tüm kuruluşları kapsamaması; AB ve diğer uluslararası kuruluşların ihale mevzuatına uygun olmaması gibi nedenlerle yeni bir ihale kanununa ihtiyaç duyulmuş ve 992 yılında ihale mevzuatında revizyon çalışmalarına başlanmıştır. KİK Genel Bakış Yapılan çalışmalar sonucunda, Mart 2002 tarihinde kabul edilen 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu Ocak 2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yeni kanunun en önemli hedeflerinden birisi bütçeyi kontrol atına almaktır. Şeffalığı sağlamak, rekabet ortamı yaratmak ve güvenilir olmak kanunun temel ilkeleridir Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 32

KİK Genel Bakış KİK Genel Bakış 4734 sayılı Kanunda belirtilen görevleri yapmak üzere, Kamu İhale Kurumu (KİK) kurulmuştur. KİK in Bazı Görevleri: İhalelere yönelik şikayetleri incelemek ve sonuçlandırmak İhale mevzuatını hazırlamak, geliştirmek İhalelerle ilgili kayıt ve istatistikleri tutmak İhale ilanlarını yayınlamak Haklarında yasaklama kararı verilen firmaların kaydını tutmak İhale Türleri Yapım İşi Hizmet Alımı Mal Alımı Danışmanlık Hizmeti Alımı KİK Genel Bakış İhale Usülleri Açık İhale Usulü Belli İstekliler Arasında İhale Usulü Pazarlık Usulü Doğrudan Temin (İhale usulü değildir, alım şeklidir) İHALE USULLERİ İdare tarafından 4734 sayılı Kanunun 8, 9, 20 ve 2 inci maddelerindeki hükümler doğrultusunda, uygulanacak ihale usulü belirlenir. İhale türleri; Açık ihale usulü Belli istekliler arasında ihale usulü Pazarlık usulü Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Diğer ihale usulleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilir. 96 İHALE USULLERİ Esas Usullerdi r İhale Usulü Değildir. Açık ihale usulü : Bütün isteklilerin teklif verebildiği usulü, Belli istekliler arasında ihale usulü : Ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda idare tarafından davet edilen isteklilerin teklif verebildiği usulü, Pazarlık usulü : Bu Kanunda belirtilen hallerde kullanılabilen, ihale sürecinin iki aşamalı olarak gerçekleştirildiği ve idarenin ihale konusu işin teknik detayları ile gerçekleştirme yöntemlerini ve belli hallerde fiyatı isteklilerle görüştüğüusulü, Doğrudan temin : Bu Kanunda belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edilebildiğiusulü, 97 BELLİ İSTEKLİLER ARASINDA İHALE USULÜ Ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda yeterli bulunmayan adaylara da yeterli bulunmama gerekçeleri yazılı olarak bildirilir. İşin niteliğine göre rekabeti engellemeyecek şekilde 40 ıncı maddeye (İhalenin Karara Bağlanması ve Onaylanması) uygun olarak belirlenen ve ihale dokümanı ile davet mektubunda belirtilen değerlendirme kriterlerine göre tekliflerin değerlendirmesi yapılarak ihale sonuçlandırılır. İhaleye davet edilebilecek aday sayısının beşten az olması veya teklif veren istekli sayısının üçten az olması halinde ihale iptal edilir. Teklif veren istekli sayısının üçten az olması nedeniyle ihalenin iptal edilmesi durumunda, ihale dokümanı gözden geçirilerek varsa hatalar ve eksiklikler giderilmek suretiyle, ön yeterliği tespit edilen bütün istekliler tekrar davet edilerek ihale sonuçlandırılabilir. 98 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 33

PAZARLIK USULÜ Aşağıda belirtilen hallerde pazarlık usulü ile ihale yapılabilir: a) Açık ihale usulü veya belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan ihale sonucunda teklif çıkmaması. b) Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması. c) Savunma ve güvenlikle ilgili özel durumların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması. d) İhalenin, araştırma ve geliştirme sürecine ihtiyaç gösteren ve seri üretime konu olmayan nitelikte olması. e) İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenememesi. 99 PAZARLIK USULÜ f) (Ek: 4964/ 4 md.) İdarelerin yaklaşık maliyeti elli milyar Türk Lirasına (Yüzelliyedibin dokuzyüzyirmiüç Türk Lirasına)* 57.923 TL kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımları. (b), (c) ve (f) bentlerinde belirtilen hallerde ilan yapılması zorunlu değildir. Ancak, bu bentlere göre yapılacak ihalelere en az üç istekli davet edilmelidir. İlân yapılacak hallerde, ilânda ihale konusu alanda faaliyet gösteren ve idarece yeterliği tespit edilen adaylar ile görüşme yapılacağı belirtilir. Gerek ilân yapılan gerekse ilân yapılmayan hallerde, sadece idare tarafından 0 uncu maddeye (İhaleye katılımda yeterlik kuralları) uygun olarak belirlenen ve ihale dokümanında belirtilen değerlendirme kriterlerine göre yeterliği tespit edilenler ile görüşme yapılır. 200 DOĞRUDAN TEMİN Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir: a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi. b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması. c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması. d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin onbeş milyar (Kırkyedibin üçyüzyetmişüç Türk Lirası) *, (47.373 TL) diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını (Onbeşbin yediyüzseksenüç Türk Lirasını) (5.783 TL) aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak 20 konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar. DOĞRUDAN TEMİN e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması. f) Özelliğinden ve belli süre içinde kullanılma zorunluluğundan dolayı stoklanması ekonomik olmayan veya acil durumlarda kullanılacak olan ilaç, aşı, serum, anti-serum, kan ve kan ürünleri ile ortez, protez gibi uygulama esnasında hastaya göre belirlenebilen ve hastaya özgü tıbbî sarf malzemeleri, test ve tetkik sarf malzemeleri alımları. g) Milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülen uyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil ve savunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlık ortaklıklarından yapılacak hizmet 202 alımları. EŞİK DEĞERLER Kamu ihale kurumu tarafından her yıl şubat ayında yayınlanan, Doğrudan temin limitleri ve ihale parasal sınırlar belirleyen, İhale sürelerini ve ihale sürecinde gerekli dokümanlarının belirlenmesini sağlayan değerlerdir. EŞİK DEĞERLER Madde 8- Bu Kanunun 3 ve 63 üncü maddelerinin uygulanmasında yaklaşık maliyet dikkate alınarak kullanılacak eşik değerler aşağıda belirtilmiştir: a) (Değişik: 2/6/2002-476/2 md.) Genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli idarelerin mal ve hizmet alımlarında üçyüzmilyar Türk Lirası. (Sekizyüzaltmışsekizbin dörtyüzseksenaltı Türk Lirası) * 868.486 (203-8.897) TL b) (Değişik: 2/6/2002-476/2 md.) Kanun kapsamındaki diğer idarelerin mal ve hizmet alımlarında beşyüzmilyar Türk Lirası. (Birmilyon dörtyüzkırkyedibin dörtyüzyetmişdokuz Türk Lirası) *.447.479 (203 -.353.64) TL c) (Değişik: 2/6/2002-476/2 md.) Kanun kapsamındaki idarelerin yapım işlerinde onbirtrilyon Türk Lirası. (Otuzbirmilyon sekizyüzkırkdörtbin yediyüziki Türk Lirası) * 3.844.702 (203-29.769.75) TL * Kamu İhale Kurumu nun 204/ sayılı Tebliği ile 30/0/204 tarihli ve 203 28898 sayılı Resmî Gazete de yayımlanmış olup 0.02.204 3.0.205204 dönemini kapsamaktadır. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 34

GENEL BÜTÇEYE DAHİL KURUMLAR İHALE İLÂN SÜRELERİ VE KURALLARI GENEL BÜTÇELİ KURUM VE KURULUŞLAR. Adalet Bakanlığı 2. Adli Tıp Kurumu Başkanlığı 3. Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı 4. Anayasa Mahkemesi Başkanlığı 5. Askeri Yargıtay Başkanlığı 6. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başkanlığı 7. Avrupa Birliği Genel Sekreterliği 8. Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü 9. Başbakanlık 0. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği 2. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 3. Çevre ve Orman Bakanlığı 4. Danıştay Başkanlığı 5. Denizcilik Müsteşarlığı 6. Devlet Denetleme Kurulu 7. Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı 8. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü 9. Devlet Personel Başkanlığı 20. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı 2. Dış Ticaret Müsteşarlığı 22. Dışişleri Bakanlığı 23. Diyanet İşleri Başkanlığı 24. Emniyet Genel Müdürlüğü 25. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı 26. Gülhane Askeri Tıp Akademisi Komutanlığı 27. Gümrük Müsteşarlığı 28. Harp Okulları 29. Hazine Müsteşarlığı 30. İçişleri Bakanlığı 3. Jandarma Genel Komutanlığı 32. Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü 33. Konut Müsteşarlığı 34. Kültür ve Turizm Bakanlığı 35. Maliye Bakanlığı 36. Milli Eğitim Bakanlığı 37. Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği 38. Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı 39. Milli Savunma Bakanlığı 40. Özürlüler İdaresi Başkanlığı 4. Polis Akademisi Başkanlığı 42. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı 43. Sağlık Bakanlığı 44. Sahil Güvenlik Komutanlığı 45. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı 46. Sayıştay Başkanlığı 47. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı 48. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü 49. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı 50. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Sekreterliği 5. Ulaştırma Bakanlığı 52. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı 53. Yakın ve Ortadoğu Çalışma Eğitim Merkezi Başkanlığı 54. Yargıtay Başkanlığı 55. Yüksek Hakem Kurulu Başkanlığı 56. Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı MADDE 3. - (Değişik: 4964/ 9 md.) Bütün isteklilere tekliflerini hazırlayabilmeleri için yeterli süre tanımak suretiyle; a) Yaklaşık maliyeti 8 inci maddede yer alan eşik değerlere eşit veya bu değerleri aşan ihalelerden; ) Açık ihale usulü ile yapılacak olanların ilânları, ihale tarihinden en az kırk gün önce, 2) Belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılacak olanların ön yeterlik ilânları, son başvuru tarihinden en az on dört gün önce, Yaklaşık maliyeti eşik değerlere eşit veya bu değerleri aşan belli istekliler arasında yapılacak ihalelerde ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda yeterliği belirlenen adaylara ihale gününden en az kırk gün önce davet mektubu gönderilmesi zorunludur. 3) Pazarlık usulü ile yapılacak olanların ilânları, ihale tarihinden en az yirmi beş gün önce, Resmî Gazetede en az bir defa yayımlanmak suretiyle yapılır. 206 İHALE İLÂN SÜRELERİ VE KURALLARI Eşik değere eşit ve üzerinde ise Açık ihale usulü ile yapılacak İhale tarihinden 40 gün öce olanların ilânları Belli istekliler arasında ihale usulü Pazarlık usulü ile yapılacak olanların ilânları Ön yeterlik ilânları, son başvuru tarihinden en az 4 önce, Ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda yeterliği belirlenen adaylara ihale gününden en az 40 gün önce davet mektubu gönderilmesi zorunludur ihale tarihinden en az 25 gün önce, Resmî Gazetede en az 207 bir defa yayımlanmak İHALE İLÂN SÜRELERİ VE KURALLARI b) Yaklaşık maliyeti 8 inci maddede belirtilen eşik değerlerin altında kalan ihalelerden; ) Yaklaşık maliyeti otuz milyar Türk Lirasına (Doksandörtbin yediyüzellibir Türk Lirasına) (94.75 TL) kadar olan mal veya hizmet alımları ile altmış milyar Türk Lirasına (Yüzseksendokuzbin beşyüzonbir Türk Lirasına)* (89.5 TL) kadar olan yapım işlerinin ihalesi, ihale tarihinden en az yedi gün önce ihalenin ve işin yapılacağı yerde çıkan gazetelerin en az ikisinde, 2) Yaklaşık maliyeti otuz milyar (Doksandörtbin yediyüzellibir Türk Lirası)* (94.75 TL) ile altmış milyar Türk Lirası (Yüzseksendokuzbin beşyüzonbir Türk Lirası)* (89.5 TL) arasında olan mal veya hizmet alımları ile altmış milyar (Yüzseksendokuzbin beşyüzonbir Türk Lirası)* (89.5 TL) ile beşyüz milyar Türk Lirası (Birmilyon beşyüzyetmişdokuzbin üçyüzyirmiyedi Türk Lirası)* (.579.327 TL) arasında olan yapım işlerinin ihalesi, ihale tarihinden en az on dört gün önce Resmî Gazetede ve işin yapılacağı yerde çıkan gazetelerin birinde, 3) Yaklaşık maliyeti altmış milyar Türk Lirasının (Yüzseksendokuzbin beşyüzonbir Türk Lirasının) * (89.5 TL) üzerinde ve eşik değerin altında olan mal veya hizmet alımları ile beşyüz milyar Türk Lirasının (Birmilyon beşyüzyetmişdokuzbin üçyüzyirmiyedi Türk Lirasının)* (.579.327 TL) üzerinde ve eşik değerin altında olan yapım işlerinin ihalesi, ihale tarihinden en az yirmibir gün önce Resmî Gazetede ve işin yapılacağı yerde çıkan gazetelerin birinde, En az birer 208 defa yayımlanmak suretiyle ilân edilerek duyurulur. İHALE İLÂN SÜRELERİ VE KURALLARI Mal veya hizmet alımları ihale tarihinden en az yedi (7) gün önce ihalenin ve işin yapılacağı yerde çıkan gazetelerin en az ikisinde ihale tarihinden en az ondört (4) gün önce 94.75 TL ile 89.5 TL Resmî Gazetede ve işin arası olan yapılacağı yerde çıkan gazetelerin birinde, ihale tarihinden en az yirmibir (2) gün önce Resmî Gazetede ve işin yapılacağı yerde çıkan gazetelerin birinde, En az birer defa yayımlanmak suretiyle ilân edilerek Yapım işlerinin ihalesi 94.75 TL kadar olan 89.5 TL kadar olan 89.5 TL üzerinde ve eşik değerin altında olan 89.5 TL ile.579.327 TL arası olan.579.327 TL üzerinde ve eşik değerin altında olan 209 Yapım İşleri İhaleleri İhale Uygulama Süreçleri Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 35

İhale Süreçleri İhale Süreçleri İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Süreçleri İhale Süreçleri İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Süreçleri İhale Süreçleri İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 36

İhale Süreçleri İhale Süreçleri İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Süreçleri İhale Süreçleri İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Süreçleri İhale Süreçleri İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi İhtiyacın Ortaya Çıkması İhale Dokümanları Hazırlanması Tekliflerin Verilmesi ve Değerlendirilmesi Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Şartname ve Proje Hazırlığı İhale Onayının Alınması İhale Komisyonu Çalışmaları Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması Yaklaşık Maliyet İhale Komisyonunun Kurulması İhale Kararı ve Sözleşme Yapılması İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi İhale Usulünün Tespiti İhale Dokümanı Alınması/Teslimi Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 37

İhaleye Katılım ve Yeterlik İhaleye Katılım ve Yeterlik Değerlendirmeleri Yeterliğin belirlenmesinde uyulacak ilkeler MADDE 29 () Ekonomik ve mali yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliğin saptanması amacıyla öngörülecek değerlendirme kriterleri ve istenecek belgeler, rekabeti engelleyecek şekilde belirlenemez. (2) Yeterlik değerlendirmesi için istenecek belgelerin ve yeterlik değerlendirilmesinde aranılacak kriterlerin, ihale veya ön yeterlik ilanı ile idari şartnamede veya ön yeterlik şartnamesinde ya da davet yazısında belirtilmesi zorunludur. İhaleye Katılım ve Yeterlik YAPIM İŞLERİ İHALELERİNE KATILIMDA İSTENEN BELGELER: ) Katılım Belgeleri 2) Ekonomik ve Mali Belgeler 3) Mesleki ve Teknik Belgeler Katılım Belgeleri İhaleye Katılım ve Yeterlik ) Mevzuatı gereği kayıtlı olduğu ticaret ve/veya sanayi odası ya da (gerçek kişi ise) esnaf ve sânatkar odası veya ilgili meslek odası belgesi 2) Teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren imza beyannamesi veya imza sirküleri 3) Teklif Mektubu ve Geçici Teminat 4) (Varsa) Vekaleten ihaleye katılma durumunda vekaletname ve imza sirküleri 5) (Varsa) İş ortaklığı beyannamesi 6) (Varsa) Altyüklenicilere yaptırılacak işler listesi 7) (Varsa) İş deneyim belgesi ile ilgili ortaklık durum belgesi Ekonomik ve Mali Belgeler ) Bankara Referans Mektubu İhaleye Katılım ve Yeterlik Teklif edilen bedelin % 0 undan az olmamak üzere istekli tarafından belirlenecek tutarda bankalar nezdindeki kullanılmamış nakdi veya gayrinakdi kredisini ya da üzerinde kısıtlama bulunmayan mevduatını gösteren banka referans mektubu 2) Bilanço a) Cari oranın (dönen varlıklar / kısa vadeli borçlar) en az 0,50 olması, b) Öz kaynak oranının (öz kaynaklar/toplam aktif) en az 0,0 olması, c) Kısa vadeli banka borçlarının öz kaynaklara oranının 0,75 den küçük olması, 3) İş Hacmi (Ciro) a) İhalenin yapıldığı yıldan önceki son üç yıllık dönemdeki her yıla ait toplam ciroları gösteren gelir tabloları, (Teklif edilen bedelin en az %5 i) b) Taahhüt altında devam eden yapım işlerinin gerçekleştirilen kısmının veya bitirilen yapım işlerinin parasal tutarını gösteren son üç yılda düzenlenmiş faturalardır. (Teklif edilen bedelin en az %2 si) İhaleye Katılım ve Yeterlik MADDE 30 () b) Ekonomik ve mali yeterliğe ilişkin belgeler ile anahtar teknik personele ilişkin belgeler, yaklaşık maliyeti eşik değerin; ) Onda birine kadar olan ihalelerde istenilemez, 2) (Değişik:03/07/2009 27277 R.G./3 md.) Onda birinden eşik değerin yarısına kadar olan ihalelerde istenilebilir, 3) (Değişik:03/07/2009 27277 R.G./3 md.) Yarısına eşit ve bu değerin üzerinde olan ihaleler ile yeterlikleri tespit edilenler arasından belli sayıda adayın davet edilmesinin öngörüldüğü belli istekliler arasında ihale usulüyle yapılan ihalelerde istenilmesi zorunludur. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 38

İhaleye Katılım ve Yeterlik Mesleki ve Teknik Belgeler ) İş Deneyim Belgesi Son on beş yıl içinde bedel içeren bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu işe benzer işlerdeki deneyimini gösteren ve teklif edilen bedelin (% 50-%00) oranından az olmamak üzere tek sözleşmeye ilişkin iş deneyim belgesi 2) Anahtar Teknik Personel 3) Makine, Ekipman ve Teçhizat 4) Kalite Yönetim Sistem Belgesi 5) Çevre Yönetim Sistem Belgesi Madde 30. 3) c) Kalite Yönetim Sistem Belgesi ve Çevre Yönetim Sistem Belgesi, yaklaşık maliyeti eşik değerin; ) Yarısına kadar olan ihalelerde istenemez, 2) Yarısı ile bu değerin üzerinde olan ihalelerde istenilebilir. Yaklaşık Maliyet, Metraj, Birim Fiyat, Analiz Çalışmaları YAKLAŞIK MALİYET NEDİR? YAKLAŞIK MALİYET NEDİR? İhale yapılmadan önce idarece her türlü fiyat araştırması yapılmak suretiyle yapılan ihale konusu işin öngörülen toplam bedelidir. Kararlaştırılan eserin meydana getirilmesi için yapılması gereken toplam harcamaların tespitidir. 20 KAMU İHALE KANUNU YAKLAŞIK MALİYET NEDİR? Mal veya hizmet alımları ve yapım işlerinin ihaleleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre yürütülür. 2003 yılında yürürlüğe girmiş ve 2886 sayılı devlet İhale kanununun yerini almıştır. Yaklaşık maliyetin hesaplanmasındaki ana amaç nedir? İdare için Piyasa şartlarına uygun yapılabilir bir maliyetin çıkarılarak ödeneğin ayrılması ve ihale sonucunun değerlendirilmesidir. İstekliler için ise uygun tekliflerin verilmesidir. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 39

Yaklaşık Maliyet 2886 Devlet İhale Kanunu 4734 Kamu İhale Kanunu Hakediş Raporlarını Düzenleyen ve Onaylayan ların Mali Sorumluluğu Yaklaşık Maliyet Tahmini Diğer yandan Bedel süre uzatım Yaklaşık kararının Maliyet yanlış verilmesi sonucu fazla ödeme oluşmuşsa, bu 2003 kararı yılında alanlar sona (düzenleyen erdi Halen olarak) Yürürlülükte ve kararı uygun bulanlar (onaylayan olarak) sorumlu olacaklardır. İdarece belirlenen ve ihaleden önce ilgililerine bildirilen tahmini bedel esasına dayalı ihale sisteminden vazgeçilmiştir. Sadece idarelerce bilinecek olan yaklaşık maliyetin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Yaklaşık Maliyet İhale Öncesi Kamu Kurumlarına daha fazla iş yükü getirmiştir. Yaklaşık Maliyet aşamasında görev yapan teknik personelin mevzuata daha fazla hakim olmasını zorunlu hale getirmiştir. Yüklenici firmaların ihale öncesinde daha fazla ön hazırlılık yapmasını getirmiştir. Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Anahtar teslimi götürü bedel esasına göre yapılan ihalelerde istekliler tekliflerini işin projesine göre verdikleri için, herhangi bir ihtilafa meydan verilmemesi açısından ihaleden önce yapılacak çalışmalar çok önemli olup, projelerin ve teknik şartnamelerin hiçbir açık nokta kalmaksızın yapılması ve işin iyi tarif edilmesi gerekmektedir. Uygulama projelerinde deprem bölgesi, zemin emniyet gerilmesi, beton sınıfı ve donatı sınıfı mutlaka belirtilmelidir. Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Özellikle mahallerde yer alacak malzemelerin nitelik ve niceliği ile standartları, hem mahal listelerinde hem de proje ve detaylarında ayrıntılı olarak gösterilmeli, Proje çizimlerinde malzeme açılımı, bütün ölçü ve kotlar eksiksiz yazılmalı, proje, mahal listeleri ve teknik şartnameler mutlaka birbiriyle uyumlu olmalıdır. Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Ayrıntılı metraja dayalı olarak yaklaşık maliyet hazırlanmalı, Fiyatı oluşturan tüm dayanaklar yaklaşık maliyet ekine konulmalı, Özel poz tarifleri ve fiyat analizleri ayrıntılı olarak yapılmalı, Yaklaşık maliyet işlemelerine başlamadan önce proje işleri bitirilmiş olmalıdır. İdarelerde bu işlemler yapılırken Yapım ile Proje birimleri koordineli bir şekilde hareket etmesi gerekmektedir. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 40

Yaklaşık Maliyetin Önemi YAKLAŞIK MALİYETİN ÖNEMİ Kurum açısından İdarelerin bütçelerini hazırlarken yapacakları yatırımların tutarlarını bilmeleri, Yapının maliyet bedeline göre bütçeden kaynak istenilmesi Yapı, maliyet bedeline göre ihale edilir. Yıllara sari işler için ödenek dilimlerini öngörebilmeleri İdareler İhale sırasında gösterge değer özelliği ihale konusu yapım işinin yaklaşık maliyetini dikkate alarak ihalenin eşik değerin altında kalıp kalmadığın tespitini yapar YAKLAŞIK MALİYETİN ÖNEMİ Yüklenici açısından Bir yapının maliyet bedelinin yapı yapılmadan önce bilinmesi gereklidir. Yüklenici mali hazırlığını maliyet bedeline göre yapmalıdır. Aksi halde beklenmedik sorunlarla karşılaşılır. Yapının bitim tarihi gecikir, başkaca yükümlülükler yerine getirilmediği için maddi zararlar meydana gelir. Bu nedenle yapının maliyet bedelinin gerçekçi olarak önceden bilinmesi çok önemlidir ve zaruridir. YAKLAŞIK MALİYETİN GİZLİLİĞİ İdarelerce, ihale öncesi tespit edilen yaklaşık maliyet ilan edilmez ve isteklilere veya ihale süreci ile resmi ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmaz gizli tutulur. İhale yapılıp bütün teklifler okunduktan sonra yaklaşık maliyet isteklilere açıklanır. YAKLAŞIK MALİYETİN İFŞA EDİLMESİ Kanunun 6. maddesinde yaklaşık maliyetin ifşa edilmesi halinde ilgisine göre 58 ve 60. maddelerin uygulanacağı hükmüne yer verilmiştir. 58. madde ihalelere katılmaktan yasaklama, 60. madde görevlilerin ceza sorumluluğudur. Ayrıca yaklaşık maliyetin hatalı hazırlanması halinde kamu görevlilerin Kanunun 60. maddesine göre sorumlulukları söz konusu olacak, danışmanlık hizmet sunucularına ihale edilmişse, 4735 sayılı Kanunun Danışmanlık hizmet sunucularının sorumluluğu başlıklı 32. maddesine göre sorumlulukları söz konusu olacaktır. 2 YAKLAŞIK MALİYETİN ANA UNSURLARI İdarece ihale yapılmadan önce hazırlanması gerekir. Fiyat araştırması esastır. Dayanakları ile birlikte hazırlanması gerekir. KDV hariçtir. %25 müteahhit karı dahil hesaplanır. Gizlidir. (Yaklaşık maliyete ihale ve ön yeterlik ilanlarında yer verilmez, isteklilere veya ihale süreci ile resmi ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmaz.) Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 4

YAKLAŞIK MALİYET AKIŞ ÇİZELGESİ İHTİYACIN ORTAYA ÇIKMASI İdareler, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla yükümlüdürler. Bu nedenle, ilk adım olarak ihtiyacın doğru tespit edilmesi büyük önem arz etmektedir. 2 AKIŞ ÇİZELGESİ YAKLAŞIK MALİYET 4734 SAYILI KAMU İHALE KANUNU Madde 9- (Değişik: 30/7/2003-4964/6 md.) Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir. Yaklaşık maliyete ihale ve ön yeterlik ilânlarında yer verilmez, isteklilere veya ihale süreci ile resmî ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmaz. 2 2 YAKLAŞIK MALİYETE İLİŞKİN İLKELER YAPIM İŞLERİ UYGULAMA YÖNETMELİĞİ MADDE 8 () İdare tarafından, ihale onay belgesi düzenlenmeden önce, bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre miktar tespiti ve fiyat araştırması yapılmak suretiyle ihale konusu işin KDV hariç yaklaşık maliyeti hesaplanır ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir. YAKLAŞIK MALİYETE İLİŞKİN İLKELER (2) Ön ilan yayımlanmadan önce yapı tekniği ve ihtiyaç programına göre tahmin edilen fiziki miktar veya kapsam esas alınarak hesaplanan yaklaşık maliyet, ihale veya ön yeterlik ilanı öncesi gerekiyorsa yeniden hesaplanır. (3) İhale konusu işin bir kısmına teklif verilmesinin mümkün olduğu hallerde, yaklaşık maliyet her bir kısım için ayrı ayrı olmak üzere işin tamamı dikkate alınarak hesaplanır. 2 2 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 42

YAKLAŞIK MALİYETE İLİŞKİN İLKELER (4) İhale konusu işin bünyesine girecek veya yardımcı olarak kullanılacak malzeme, araç, teçhizat, makine ve ekipman gibi unsurların idare tarafından verilmesi durumunda; yaklaşık maliyet, bu unsurların bedeli hariç tutularak hesaplanır ve bu unsurların listesi yaklaşık maliyet hesap cetvelinin ekine konulur. YAKLAŞIK MALİYET MEVZUATI 2 20 YAPIM İŞLERİ UYGULAMA YÖNETMELİĞİ YAKLAŞIK MALİYET MEVZUATI (Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği) Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktarların tespiti MADDE 9 () Yaklaşık maliyet hesabına esas miktarların tespiti için öncelikle aşağıda yer alan çalışmaların yapılması gereklidir: a) Arazi ve zemin etüdünün yapılması; uygulama projesi üzerinden anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde arazi ve zemin etüt çalışmalarının; ön ve/veya kesin proje üzerinden birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise, mümkün olan arazi ve zemin etüt çalışmalarının yapılmış olması zorunludur. b) Proje zorunluluğu; bina işlerinde uygulama projesi, diğer işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımları için uygulama projesi, yapılamayan kısımları için kesin proje; doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan işler ile ihale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ise ön ve/veya kesin projenin hazırlanması ve yaklaşık maliyetin söz konusu projelere dayanılarak hesaplanması gerekir. YAKLAŞIK MALİYET MEVZUATI Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktarların tespiti c) Mahal listesi hazırlanması; ön, kesin veya uygulama projelerine dayalı olarak, işin bünyesindeki imalat kalemlerinin adını ve yapılacağı yerleri gösteren ve yaklaşık maliyetin hazırlanmasına esas teşkil eden mahal listeleri hazırlanır. ç) Metraj listelerinin hazırlanması; ihale konusu işe ait proje ve mahal listelerindeki ölçü ve tariflere göre işin bünyesine giren imalatların hangi kısımdavenemiktardayapılacağının belirlenmesi amacıyla; anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde iş kalemi ve/veya iş grubu, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise iş kalemi şeklinde metraj listeleri düzenlenir. 2 2 YAKLAŞIK MALİYET MEVZUATI Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktarların tespiti d) Birim fiyat ve imalat tariflerinin hazırlanması; Ön ve/veya kesin projeye dayalı olarak birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde, idareler, iş kaleminin adını, yapım şartlarını, ölçü yeri ve şeklini, birimini, birim fiyata dahil ve hariç unsurları ihtilafa meydan vermeyecek biçimde teknik olarak açıklayan birim fiyat tarifleri hazırlar. e) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; uygulama projeleri ve mahal listelerine dayalı olarak imalat iş kalemleri veya iş gruplarının teknik tarif ve özellikleri belirlenir. YAKLAŞIK MALİYET MEVZUATI Yaklaşık maliyet hesabına esas fiyat ve rayiçlerin tespiti MADDE 0 () İdarelerce, ihale konusu işin yaklaşık maliyetine ilişkin fiyat ve rayiçlerin tespitinde; a) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği, ihale konusu işe benzer nitelikteki işlerin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar, b) Kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenerek yayımlanmış birim fiyat ve rayiçler, c) İlgili meslek odaları, üniversiteler veya benzeri kuruluşlarca belirlenerek yayımlanmış fiyat ve rayiçler, ç) Yüklenici veya alt yüklenici olarak faaliyet gösteren, konusunda deneyimli kişi ve kuruluşlardan alınacak, ihale konusu işe benzer nitelikteki işlere ilişkin maliyetler, d) İdarenin piyasa araştırmasına dayalı rayiç ve fiyat tespitleri,esas alınır. 2 2 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 43

YAKLAŞIK MALİYET MEVZUATI Yaklaşık maliyet hesabına esas fiyat ve rayiçlerin tespiti (2) İdareler, yaklaşık maliyete ilişkin fiyat ve rayiçlerin tespitinde (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen fiyat ve rayiçlerin birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanabilirler. YAKLAŞIK MALİYET MEVZUATI MADDE () (Değişik:03/07/2009-27277 R.G./ md.) İş kalemi ve/veya iş grubu şeklinde tespit edilen imalat miktarlarının, Yönetmeliğin 0 uncu maddesine göre belirlenen ve yüklenici karı ve genel gider ihtiva etmeyen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutar KDV hariç olarak hesaplanır ve bulunan bu tutara % 25 oranında yüklenici kar ve genel gider karşılığı eklenmek suretiyle yaklaşık maliyet tespit edilir. (2) (Değişik:03/07/2009-27277 R.G./ md.) Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin hesap cetveli ve icmal tablosu hazırlayanlarca imzalanmak suretiyle ihale onay belgesine eklenir. (3) Yaklaşık maliyetin, hesaplandığı tarihten ihalenin ilk ilan veya davet tarihine kadar güncelliğini kaybettiği durumlardayaklaşık maliyeti oluşturan unsurlar, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan ilgili endeksler üzerinden güncellenir. 2 2 YAKLAŞIK MALİYET CETVELİ YAKLAŞIK MALİYET CETVELİ Yaklaşık maliyet hesaplamak birim fiyatlar ile miktarların çarpılması esasına dayanır. Bu cetvelde, yapıyı oluşturan elemanların her birinin cinsi, miktarı, birim fiyat numarası, birim fiyatı ve tutarı yer almaktadır. Elemanların maliyetleri toplamı da, yapının yaklaşık maliyet bedelini vermektedir. 20 2 YAKLAŞIK MALİYET CETVELİ Yaklaşık Maliyet ADIM ADIM YAKLAŞIK MALİYETİN TESPİTİ Arazi ve zemin etüdü yapılır. Proje ve teknik şartname hazırlanır. Mahal listesi hazırlanır. İş kısımları (İnşaat, Tesisat, Elektrik gibi) ve iş kalemleri oluşturulur. Metraj listeleri hazırlanır. Birim fiyatlar tespit edilir. İmalat miktarları ile birim fiyatların çarpımı neticesinde YAKLAŞIK MALİYET tespit edilir. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 44

Yaklaşık Maliyet Yaklaşık Maliyete Esas Fiyat ve Rayiçler Kamu kurumlarınca yayınlanan birim fiyat ve rayiçler İdarenin daha önce yaptığı benzer işlerde ortaya çıkan sözleşme fiyatları Meslek odaları, üniversite vb. kuruluşlarca belirlenen fiyatlar ve rayiçler Yüklenici/Alt Yüklenici olarak faaliyet gösteren deneyimli kişi veya kuruluşlardan alınan fiyatlar İdarenin piyasa araştırmasına dayalı fiyatları Yaklaşık Maliyet Birim Fiyat Yayınlayan Resmi Kurumlar. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (Bayındırlık ve İskan Bakanlığı) 2. Karayolları Genel Müdürlüğü 3. DSİ Genel Müdürlüğü 4. İller Bankası 5. TEDAŞ 6. Milli Savunma Bakanlığı 7. Vakıflar Genel Müdürlüğü 8. Kültür ve Turizm Bakanlığı 9. Ulaştırma Bakanlığı DLH Genel Müdürlüğü 0. Eski Köy Hizmetleri Gen.Müd. (Artık Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yayınlıyor) TEMEL TANIMLAR: Yaklaşık Maliyet Birim Fiyat: Bir iş kaleminin biriminin fiyatına, birim fiyat denmektedir, örneğin; m 3 betonun hazırlanması ve dökülmesinin birim fiyatı ya da m 3 kazı yapılmasının birim fiyatı gibi. Birim Fiyat Analizi: Bir iş kalemi malzeme, makine, işçilik, nakliye gibi girdilerden oluşturur. İş kaleminin birim fiyatı, girdilerin o kalemdeki oranlarının birim fiyatlarıyla çarpılması sonucunda hesaplanır. Hesaplanan bu fiyata ayrıca %.. oranında kâr eklenir. Ne kadar malzeme? Ne kadar işçilik? Ne kadar makine? İş kalemi (Poz): Birim fiyat sözleşme ile yapılacak işlerde, teknik ve özel yapım şartları belirtilen, birim fiyat tarifi bulunan ve sözleşmesinde fiyatı gösterilen, ödemeye esas imalat ve ihzarat kalemleridir. Bayındırlık Poz Grupları A- Rayiçler İşçilikler: 0.000 0.722 Taşıtlar: 02.000 02.07 İnşaat Makine ve Araçları: 03.00 03.208 İnşaat Malzemeleri: 04.00 04.853 B- Yükleme, Boşaltma, İstif Pozları Yükleme, Boşaltma, İstif Pozları: 09.00 09.02 C- Harç Hazırlama Pozları 0.00-0.0 D- El İle Yapılan Kazılar 4.00 4.023 Bayındırlık Poz Grupları E- Makine İle Yapılan Kazılar 5.00 5.40 F- Demirsiz Beton Pozları 6.00 6.05 G- Demirli Beton Pozları 6.022 6.046 H- Hazır Beton Pozları 6.055 6.059 Bayındırlık Poz Grupları İ- Taşİşleri 7.00 7.9 J- Tuğla Duvar İşleri 8.00 8.78 K- Yıkma ve Sökmeler 8.80 8.98 L- Çatı Örtüleri 8.200 8.264 I- Fore Kazıklar 6.060 6.080 M- Beton Briket Duvar 8.30 8.30 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 45

Bayındırlık Poz Grupları N- Tavan Asmolen Döşeme 8.32 8.330 Bayındırlık Poz Grupları S- Beton ve Harç Katkıları 9.087 9.04 O- Dilatasyon Fugaları 8.35 8.384 Ş- Kalıp veiskeleler 2.00 2.068 Ö- Beton Briket Duvar 8.30 8.30 T- Ahşap İnşaat 2.26 22.082 P- Beton Bürzler 8.40 8.460 U- Demir İmalatları 23.00 23.257 R- Temel ve Çatı Yalıtımları 8.46 9.084 Ü- Tenekecilik İşleri 24.00 24.064 Bayındırlık Poz Grupları V- Boya Badana İşleri 25.00 25.37 Y- Döşeme Duvar Kaplamaları 26.005 26.803 Bayındırlık Poz Grupları AC- Kapı, Pencere Madeni Aksamı A.0 A.3, B.0 B.8, C.0 C.05 AD- Onarım Pozları 40.00 40.025 Z- Sıvalar 27.50 27.564 AA- Mozayik ve Şap İşleri 27.565 27.587 AB- Cam İşleri 28.00 30.06 ÖRNEK: Birim Fiyat Analizi Yaklaşık Maliyet Yaklaşık Maliyet Rayiç: Birim fiyat analizlerinde kullanılan malzeme, makine, işçilik gibi kârsız iş kalemleri. İş grubu: İnşaat, Sıhhi Tesisat, Elektrik Tesisatı, Makine Tesisatı gibi farklı imalat kalemleri kendi aralarında gruplandırılır. Böylelikle metraj, yaklaşık maliyet hesabı ve hakediş ödemeleri daha rahat gerçekleştirilir. Resmi Birim Fiyat: Bayındırlık, Karayolları, İller Bankası, DSİ, TEDAŞ, MSB gibi kurumların her yıl yayınladığı inşaat ve tesisat pozlarının fiyatlarıdır. Piyasa Fiyatı: Malzeme, makine, işçilik gibi rayiçlerin bölgelere, illere göre değişiklik gösterebilen ortalama fiyatlarıdır. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 46

Yaklaşık Maliyet Yaklaşık Maliyet ÖRNEK: İş Grubu Tanımları Pursantaj: Anahtar Teslimi Götürü Bedel işlerde, iş grupları ve iş kalemleri tutarlarının, işin toplam tutarına bölünmesi suretiyle elde edilen rakamdır. Böylelikle o iş grubu veya iş kalemi tutarının, işin genelinde ne kadar paya sahip olduğu yüzde (%..) olarak ifade edilmiş olur. Metraj: Yapıyı oluşturan her bir elemanın, hacim ise m 3, alan ise m 2, uzunluk ise m, ağırlık ise kg ya da ton, sayılarak ifade ediliyorsa adet gibi, tek tek miktarlarının hesaplanarak bir cetvelde gösterilmesi işidir. Nakliye Hesabı: Birim fiyatlara nakliye bedeli dahil edilmemiştir. Bu nedenle yaklaşık maliyet hesaplanırken, nakliyeye esas olacak tüm malzemelerin toplam miktarları (ton) hesaplanır ve her malzemenin şantiye mahalline olan taşıma mesafesi (km) göz önüne alınarak nakliye taşıma bedeli (ton/tl) hesaplanır. Yaklaşık Maliyet Yaklaşık Maliyet İş Gruplarının Pursantaj Oranları: Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, her bir iş kalemi bir iş grubunun altında sıralanabilir. Örneğin Beton iş grubunun altında demirli beton, demirsiz beton veya hazır beton iş kalemleri yer alır, bu iş kalemlerinin toplam pursantaj oranı Beton iş grubuna ait pursantaj oranını verir. İhzarat: Henüz imalata geçmeyen fakat inşaat bünyesinde kullanılabilecek malzemelerin (çimento, demir, tuğla gibi) ileride kullanılmak üzere, şantiye mahalline depolanması işidir. Depolanan malzemelerin bedeli hakedişlerde ihzarat bedeli olarak ödenir. Bedeli ödenen malzemeler idareye ait olup şantiye mahalli dışına çıkarılamaz. Birim Fiyat Teklif Cetveli: Birim fiyat sözleşme ile yapılacak işlerde, idare tarafından hazırlanan yaklaşık maliyete esas iş kalemlerinin ve miktarlarının bulunduğu listedir. Bu listede yüklenici tarafından teklif edilecek olan birim fiyatlar ve tutar sütunları boştur. İhaleye teklif verme aşamasında yüklenici tarafından eksiksiz doldurulup teklif mektubunun eki olarak teslim edilir. Yaklaşık Maliyet Cetveli: İdare tarafından düzenlenen ve gizliliği olan yaklaşık maliyet hesaplarının, detaylı olarak gösterildiği cetveldir. Bu cetvelde iş kalemlerinin, teknik tarifi, yapım şartı, ölçü birimi, miktarı, birim fiyatı, tutarı, nakliye dahil tutarı, pursantajı, nakliye dahil pursantajı gibi bilgilere yer verilir. TEKLİF CETVELİ ÖRNEĞİ ÖRNEK BİRİM FİYAT TEKLİF CETVELİ 20 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 47

ASGARİ İŞÇİLİK FİYATI HESABI ASGARİ SAATLİK İŞÇİLİK FİYATI Piyasa Fiyatlarıyla Verilen Teklifte Asgari İşçilik Fiyatı (TL/Saat) Hesabı İdareye verilen teklifin Aşırı Düşük Teklif olması durumunda bazı pozlara ait analizlerin ayrıntılı olarak sunulması istenmektedir. Burada İdarece kontrol edilen noktalardan biri de İşçilik birim fiyatıdır. Ülkemizde yürürlükte olan Aylık Asgari Ücret in altında işçi çalıştırılması mümkün olmadığından, saatlik işçilik hesabı şöyle yapılır: 20 ASGARİ SAATLİK İŞÇİLİK FİYATI Piyasa Fiyatlarıyla Verilen Teklifte Asgari İşçilik Fiyatı Hesabı (0.0.203-30.06.203 Dönemi) Brüt Asgari Ücret : 978,60 TL Aylık Çalışma Saati: 30x7,5= 225 saat Asgari Saatlik Ücret: 4,35 TL dir TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSULAR 20 TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE Zemin etüdü ve zemin şartlarındaki olumsuzlukların yaratabileceği olası ek maliyetler tetkik edilmeli, iş yerine ulaşım (yollar ve kapasiteleri) bölgenin güvenlik koşulları topografik durumdan kaynaklanacak güçlükler tespit edilmelidir. Tüm proje ve detaylar temin edilmeli, işin teknik şartnamesi titizlikle incelenmesinden sonra malzeme miktar ve tutarları fire ve zaiyat oranları dikkate alınarak hesaplanmalıdır, Arazinin mevcut üst ve altyapı durumu, imalatın yapılmasında bir engel olup olmadığı bilinmelidir. TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE Kurlardaki dalgalanmalar ve enflasyondan etkilenme koşulları,ülkenin ekonomik durumu İdare tarafından Ödemenin hangi koşullarda ve nasıl yapılacağı hakedişlerin onayı ve tahsilatı için ne gibi aşamalardan geçileceği ve bunun ne kadar süre de alacağı İlk hakedişe kadar yapılacak masrafların karşılanması için ne kadarlık bir ön nakit harcamasına ihtiyac duyulacağı hesaplanmalıdır. Uzun nakliye süreleri ve yüksek nakliye maliyeti nedeni ile yedek parça ihtiyaçları Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 48

TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE İşin veya imalatın yeri ve ulaşılabilirliği,şehir içi veya dışında olması İdarenin ve kontrol teşkilatının tutum ve tavrı yüklenici firmaya karşı Yapının cinsi, Yüksek yapıların yapı maliyetine etkisi Çalışanlar için nasıl bir yaşam ve çalışma koşulu sağlanacağı, iklim koşulları soğuk ve sıcak havalarda alınacak tedbirlerin giderleri Malzeme fiyat farklarının ödenip ödenmeyeceği dikkate alınmalıdır Malzeme temin ve şantiyeden çıkacak nakliyelere ilişkin olası,iş yeri şehir içinde ve trafiğin yoğun olduğu bir yerde ise ağır taşıtların trafikteki izin süreleri İşverenin mesai saatleri sonrasında veya mesai saatlerinde çalışmaya izin verip vermeyeceği durumu Yapılacak işin ve kurulacak şantiyenin birden fazla yerde olma durumu TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE İşin kaliteli yapılması, Kullanılan malzemenin kalitesi,işçi standartları ve idareye kabul edilmesi Yapı büyüklüğü Söz konusu işin miktarı, İşteki tekrarın miktarı Planlama yeterliliği veşantiyedeki koordinasyon Planın karışıklığı İş yerinin imar, ruhsat alma durumu TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE Nakliye masraflarının minimize edilmesi ve yerinde imalat yapılması İhale ye girerken yapılan masraflar Yer teslimi ve seyahat masrafları, Özel işçi becerisine olan ihtiyaç Malzemelerin temininde yaşanan zorluklar İşin çevreye rahatsızlık verme ihtimali, TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE İşin süresinin maliyete etkisi,iş programına uyulması, gecikme cezası alınması Ölçüm işleri, Güzergah belirlenmesi ve köşe kazıklarının çakılması için yapılacak giderler İklim koşulları soğuk ve sıcak havalarda alınacak tedbirlerin giderleri Temin edilebilecek malzemeler ve imalat için uygunlukları Sağlık,iş kazası, yangın, durumları TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE Şantiye güvenliğinin sağlanması için yapılacak giderler Kullanılacak makina ve ekipmanların amortismanı, Elektrik, su, vb. Temini. Şantiye işletme giderleri eğitim ofis giderleri haberleşme, enerji, destek, Şantiye kurulum ve demontajının maliyeti geçici binalar tesisler saha içi imalatlar Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 49

TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE TEKLİF VERİLMEDEN ÖNCE Doğrudan maliyette ve analizlerde verilmeyen şantiye personel giderleri Vergi,sigorta, finansman giderleri, teminat, gümrük giderleri vs. Nakliye giderleri temizlik, paketleme İş güvenliği giderleri, Yapı denetim görevlileri için gerekli ofis binaların yapılıp yapılmayacağı Sözleşme harici çıkabilecek ilave işler,sözleşmeye göre ilave işlere idarece bir bedel ödenip ödenmeyeceği ve iş eksilişi Kabul aşamasına kadar olan bakım ve onarım masrafları, Geçici ve kesin kabul için yapılan masraflar Malzeme kalite testleri ve deneyleri için yapılacak masraflar METRAJ METRAJ NEDİR? Bir yapıyı oluşturan imalat kalemlerinin ödemeye esas olacak şekilde miktarının belirlenmesine metraj çıkarma (ölçümleme) denir. Ölçümün ne şekilde yapılacağı, imalatın birim fiyat tarifinde belirtilmektedir. 20 METRAJDA ÖLÇÜ BİRİMİ? Bazı yapı elemanlarının metraja esas ölçüm birimleri Metraj hazırlanması basit matematiksel işlemlerle yapılır. İmalat kalemlerinin miktarı tespit edilirken ölçüm cetvellerinde her imalat kaleminin miktarı söz konusu imalatın niteliğine göre; Uzunluk (cm, m, km), alan (cm 2,m 2,km 2 ), hacim (m 3 ), ağırlık (gr, kg, ton), ve sayı (adet) olarak belirlenmiş olabilir. Kazı işleri m 3 Kaplamalar m 2 Toprak taşıma m 3 Yarım tuğla duvar m 2 Blokaj m 3 Kalın tuğla duvar m 3 Büz döşeme m Denizlikler m Beton işleri m 3 Bordürler m Betonarme demirleri ton Sıva, boya işleri m 2 İksalar m 2 Badana m 2 Kalıplar m 2 Mozaik m 2 İskeleler m 2 Yalıtım işleri m 2 Moloz taş duvar m 3 Ahşap doğrama m 2 Kesme taş duvar m 3 Cam m 2 Çatı örtüleri m 2 Demir işleri ton Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 50

METRAJDA HATA YAPILMASI Metraj sistemli olarak yapılmadığı zaman hata yapma olasılığı fazladır. Metraj hazırlanırken yapılan en sık hata, bazı yapı elemanların miktarı gerekenden az ya da fazla olmasıdır. Bu durum, daha çok bazı elemanların unutulması veya birden fazla yazılmasıyla meydana gelmektedir. METRAJIN HAZIRMANMASI Metraj Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler Doğru Metraj yapmak için öncelikle; Metraj cetvellerinin kullanılması hata yapma ihtimalini azaltmaktadır. En, boy ve yükseklik bölümlerinin düzenli olarak yerli yerinde yazılması önemlidir. Ölçü birimlerinin doğru yazılması gerekir. Boyutların yanlış alınmaması gerekir. Basit işlem hataları yapılmaması,matematiksel işlemler hatasız yapması gerekir. METRAJIN HAZIRMANMASI Metraj Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler Metraj yaparken veya yapılmış olan bir metrajın denetimini yaparken gerekli titizliğin gösterilmesi gerekmektedir. Proje iyi tetkik edilmeli herhangi bir imalat unutulmamalıdır. Aynı olan elemanlar metraja başlamadan tespit edilerek sınıflandırılmasında fayda sağlayacaktır. (aynı renge boyatılarak veya aynı numaralar verilerek metraj yapılan kısımları planlarda işaretlemelidir.) METRAJIN HAZIRMANMASI Metraj Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler Boyutlar ve miktarlar ölçüm birimlerine uygun yazılmalıdır. Eleman boyutları belirlenirken, en ve boylar planlardan; yükseklikler kesitlerden alınmalıdır. Büyük metrajlar yapılırken bir bütün olarak yapılması yerine, alt bölümlere ayrılarak ayrı ayrı metraj yapılması ve fiyatlandırılası hata payını azaltır. Benzer boy, en ve yükseklik, alan ve hacimler benzer adetlerle çarpılmalıdır. Genellikle önce boşluklar dahil miktarlar hesaplanıp, sonra boşluklar düşürülmelidir. METRAJ ÖZET CETVELİ METRAJ ÖZETİ Bir yapının tamamına ait metraj hesapları oldukça fazla sayfadan oluşmaktadır. Ancak, metrajlardan faydalanılırken işlemlerin tamamı değil, işlem sonuçları gerekli olmaktadır. Metraj özet cetveli, yapılması düşünülen bir yapıda hangi yapı elemanlarının ne miktarda bulunduğunu toplu olarak sunabilmek amacıyla hazırlanmaktadır. 20 Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 5

METRAJ ÖZETİ Metraj özeti cetvelindeki değerler, yaklaşık maliyet hazırlanmasına ve yapı için gerekli olan malzeme miktarlarının hesaplanmasına esas teşkil etmektedir. Bu nedenle, metraj tamamlandıktan sonra, metraj cetvellerinde yer alan her bir yapı elemanının toplam miktarını gösteren değerler alınarak bir başka listede toplanmaktadır. Bu toplam değerlerin oluşturduğu tabloya metraj özet cetveli denir. Yrd.Doç.Dr.Mustafa ÇULLU 52