T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) İNŞAAT TEKNOLOJİSİ DÜZ DUVAR VE LENTO ANKARA 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR...ii GİRİŞ...1 ÖĞRENME FAALİYETİ- 1...3 1. DÜZ DUVAR ÖRME...3 1.1. Düz Duvarlar...3 1.1.1. Tanımı...3 1.1.2. Düz Duvar Örme Kuralları...4 UYGULAMA FAALİYETİ...5 1.2. Düz Duvar 1. Sırasının Örülmesi...5 1.3. Düz Duvar 2. Sırasının Örülmesi...8 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...10 ÖĞRENME FAALİYETİ- 2...12 2. KAPI-PENCERE BOŞLUKLU DUVAR ÖRME...12 2.1. Boşluklu Duvarlar...12 2.1.1. Tanımı...12 2.1.2. Boşluklu Duvar Örme Kuralları...12 UYGULAMA FAALİYETİ...14 2.2. Boşluklu Duvar Örülmesi...14 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...19 ĞRENME FAALİYETİ- 3...21 3. LENTO YAPMA...21 3.1. Lento...21 3.1.1. Tanımı...21 3.1.2. Çeşitleri...22 3.1.3. Görevleri...22 3.2. Lento kalıpları...22 3.2.1. Tanımı...22 3.2.2. Ölçüleri...23 3.2.3. Lento Kalıbı Yapım Kuralları...24 3.3. Lento Donatıları:...25 3.4. Metal Kalıplarla Lento Yapılması:...26 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...30 ODÜL DEĞERLENDİRME...32 CEVAP ANAHTARLARI...34 ÖNERİLEN KAYNAKLAR...35 KAYNAKLAR...36 i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 582YIM163 İnşaat Teknolojisi Duvarcılık Düz Duvar ve Lento Bu modül; düz duvar örme, kapı, pencere boşluklu duvar örme ve lento yapılması ile ilgili konulardan oluşan öğrenme materyalidir. 40/32 (+40/32 uygulama tekrarı yapmalı) Duvara hazırlık modülünü başarmak. Düz duvar yapabilmek GENEL AMAÇ: Gerekli ortam ve araçlar sağlandığında duvar örgülerini kuralına uygun yapabileceksiniz. AMAÇLAR Düz duvarı kuralına uygun örebileceksiniz. Kapı - pencere boşluklu duvarı kuralına uygun örebileceksiniz. Lentoyu kuralına uygun yapabileceksiniz. ORTAM: Atölye, inşaat alanı DONANIM: Mimari proje, duvar malzemeleri, harç malzemeleri, kürek, el arabası, su kovası, duvarcı malası, duvarcı çekici, duvarcı ipi, metre, şakül, su düzeci, harç teknesi, sehpa, iskele, vinç, keser, kerpeten, kalıp tahtaları, betonarme demiri, hazır lento kalıbı, hazır lento. Modülün içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra, verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgi, becerileri ölçerek değerlendireceksiniz. Modül sonunda kazandığınız bilgi ve beceriler, öğretmeniniz tarafından hazırlanacak ölçme araçları ile değerlendirilecektir. ii

GİRİŞ Sevgili Öğrenci, GİRİŞ Bu modülde size duvar örme ve lento yapma işi öğretilecektir. Bu modülü başarabilmeniz için Alan Ortak Duvar ve Duvara Hazırlık modüllerini başarmış olmanız gerekmektedir. Ayrıca mimari projeyi, duvarcılık malzemelerini ve araçlarını çok iyi öğrenmiş olmanız gerekmektedir. İyi bir duvar örerken projesine uygunluk, estetik, kaliteli araç ve malzeme kullanmak çok önemlidir. Bunun yanında sizin gibi değerli teknik elemanların teknik bilgilerle donanımı olması; alanınızda iyi yetişmiş olmanız şarttır. Bu ve bundan önceki modüllerden elde edilen bilgi, beceri ve davranışlar mutlaka inşaat sektöründe bu konuda önceden çalışmış teknik elemanlarla birlikte cesaretle, uygulanmalıdır. Bu uygulamalardan elde edeceğiniz tecrübelerle inşaat sektörünün bir dalında kendinizi en iyi şekilde yetiştirmiş olacaksınız. Bu sayede iş bulma imkânınız doğacak, kendinize güveniniz artacaktır. Geleceğe umutla, güvenle ve mutlu olarak bakacaksınız. 1

2

ÖĞRENME FAALİYETİ- 1 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ- 1 Bu faaliyetle, gerekli ortam ve donanım sağlandığında düz duvarı kuralına uygun örebileceksiniz. ARAŞTIRMA Çevredeki inşaatlara giderek, düz duvar örme malzemelerini ve işlem basamaklarını araştırıp bir rapor hazırlayınız. Sınıf ortamında arkadaşlarınıza raporunuzu sunarak tartışınız. 1.1. Düz Duvarlar 1.1.1. Tanımı 1. DÜZ DUVAR ÖRME İnşaatlarda iki nokta arasına taş, tuğla ve bloklardan düz ve düşey olacak şekilde, taşıyıcı veya bölme olarak örülen elemanlara düz duvar denir. Ülkemizde yaygın olarak kullanılan bölme ve taşıyıcı duvar malzemesi tuğla olduğu için bu modülde bu malzeme ile ilgili kurallar ve işlem basamakları verilmiştir. Diğer malzemelerle ilgili araştırma kısmında çalışma yapınız. Duvar örümünde kullanılan malzemeler şunlardır: Harç malzemesi (çimento, ince kum, kireç vb), su ( içilebilir nitelikte), tuğla, el arabası, harç teknesi, mala, şakül, metre, ip, çivi, vb.( daha fazla bilgi için Genel Duvar Modülü ne bakınız) 3

1.1.2. Düz Duvar Örme Kuralları Düz duvarlar örülürken aşağıdaki kurallara dikkat edilmelidir: Duvarda kullanılacak tuğlalar düzgün, tozdan ve topraktan temizlenmiş olmalıdır. Gerekli araç ve gereçleri uygulama yerine getiriniz. Duvar uygulanacağı zemini fırça ile temizleyiniz. Duvarın uygulanacağı zemini yıkayınız ve tuğlaları ıslatınız. Hazırladığınız harcı tekneye alarak iyice alıştırınız. Duvarlar örülürken, takviyeli harçla veya melez harçla örülmeli; soğuk iklimlerde dona maruz yerlerde, çimento harcı kullanılmalıdır,( Harç çeşitleri için Genel Duvar Modülü ne bakınız.). Duvarın her iki köşesine birer adet mastarlık tuğlayı harç ile terazisinde yerleştiriniz. Mastarlık tuğlaların ön yüzüne ip geriniz. Mastarlık tuğla aralarını ipe uyarak, örgü kurallarına ve derz aralıklarına dikkat ederek yerleştiriniz. İlk sırayı tamamlayınız. Uygulanan duvarın kalınlığında, tavandan veya kirişten aşağıdaki köşe tuğlalarına şakülünde ip çekilmelidir. Bu işlem daha sonra örülecek sıralarda hızlı ve seri üretimi sağlar. Düşey derzler, duvarın hiçbir yerinde üst üste gelmeyecek şekilde ve doğrultuda örülmelidir. İkinci sıranın mastarlık olarak seçilen ½, ¾ veya tam tuğlasını harç ile terazisinde ve düşey ipe uyarak yerleştiriniz. Kalan işlemleri ilk sıradaki işlem basamaklarına uyarak devam ettiriniz. Duvarın doğruluğunu şakül ile kontrol ediniz. Tuğlaların yerleşimi sırasında taşan harçları mala ile sıyırarak alınız. Derz kalınlıklarının artması duvarın basınç dayanımını azalttığından, mümkün olduğunca yatay ve düşey derzler 1cm, bırakınız. Duvar sonradan sıvanacak ise, sıvanın daha iyi yapışabilmesi için derz aralıklarını doldurmayınız ve sıvamayınız. 4

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ 1.2. Düz Duvar 1. Sırasının Örülmesi Resim 1.1: Duvar uygulanacak zemini temizleyiniz Resim 1.2:Gerekli araç ve malzemeleri uygulama yerine getiriniz 5

Resim 1.3: Duvar uygulanacak zemini ve malzemeleri ıslatınız Resim 1.4: Harcı tekneye alarak alıştırınız Resim 1.5: 1.Sıra köşe tuğlasını yere harcı yayarak kuralına göre yerleştiriniz. Diğer köşe tuğlasını da aynı şekilde yerleştiriniz 6

Resim 1.6: Köşelere yerleştirilen tuğlalardan kuralına uygun 1. Sıranın ipini çekiniz Resim 1.7:Ara tuğlalarını harçlı olarak, düz ve ipe uyarak yerleştiriniz Resim 1.8: 1.Sırayı tamamlayınız 7

1.3. Düz Duvar 2. Sırasının Örülmesi Resim 1.9: Uygulanan duvarın kalınlığını yukarıdaki kirişe (veya tavana) işaretleyiniz Resim 1.10: İşaretlenen yere çivi çakarak aşağıdaki 1. Sıraya şakülünde ipi çekiniz. Diğer köşeye de aynı işlemlerle ipi çekiniz Resim 1.11: Çekilen iplere uyarak ilk köşeye ½ tuğla, diğer köşeye tam tuğla yerleştiriniz. 8

Resim 1.12: Köşe tuğlalarından kuralına uygun 2. Sıranın ipini çekerek ara tuğlalarını harçlı olarak, düz ve ipe uyarak yerleştiriniz. Resim 1.13: sırayı tamamlayınız. Not: Diğer sıraları aynı kurallara uyarak örünüz. 9

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Yapmış olduğunuz düz duvar örme işleminizi, aşağıdaki değerlendirme ölçeğine göre değerlendiriniz. Gerçekleşme düzeyine göre evet hayır seçeneklerinden uygun olanı kutucuğa işaretleyiniz. DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet Hayir 1. Duvar yapılacak zemini temizlediniz mi? 2. İhtiyacınız kadar araç ve gereci duvar örülecek yere getirdiniz mi? 3. Duvar yapılacak zemini ve malzemeleri ıslattınız mı? 4. Harcı alıştırdınız mı? 5. Birinci sıra köşe tam tuğlalarının konulacağı yere, harcı koydunuz mu? 6. Birinci sıra köşe tam tuğlalarını koydunuz mu? 7. Köşe tam tuğlalarından duvarın ön yüzüne göre ip çektiniz mi? 8. Ara bölmeyi, harçlı ve ipe göre ördünüz mü? 9. Birinci sırayı tamamladınız mı? 10. Duvar kalınlığını üst kiriş (tavan) köşesine işaretlediniz mi? 11. Kirişin diğer köşesine de duvar kalınlığını işaretlediniz mi? 12. Kirişten aşağıya birinci sıranın köşelerine şakülünde ip çektiniz mi? 13. İkinci sıranın başına, yarım tuğlayı yerleştirdiniz mi? 14. İkinci sıranın sonuna tam tuğlayı yerleştirdiniz mi? 15. Köşe tuğlalarından ikinci sıranın ipini çektiniz mi? 16. Ara bölmeyi, harçlı ve ipe göre ördünüz mü? 17. İkinci sırayı tamamladınız mı? 18. Diğer sıraları da aynı kurallara uyarak ördünüz mü? 19. İş bitiminde iş yerini, araç ve gereçleri iyice temizlediniz mi? TOPLAM 10

Yaptığınız değerlendirmede Hayır şeklindeki cevaplarınızın ilgili olduğu konuları tekrar ederek eksiklerinizi tamamlayınız. Bu faaliyet kapsamında hangi bilgileri kazandığınızı, aşağıdaki soruları cevaplayarak belirleyiniz. ÖLÇME SORULARI (çoktan seçmeli) 1. Tuğla duvar örülürken aşağıdaki harçlardan hangisi kullanılmamalıdır? A) Takviyeli B) Melez C) Çimento D) Alçı 2. Tuğla duvar örerken aşağıdakilerden hangisi yapılmaz.? A) Tuğlalar ıslatılmamalıdır. B) Duvar örülecek yer yıkanmalıdır.. C) Duvarın ön yüzüne ip çekilmelidir. D) Düşey derzler duvarın hiç bir yerinde üst üste gelmemelidir. 3. Soğuk havalarda duvar örerken aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır. A) Hiç bir önlem almaya gerek yoktur. B) Harç karışım suyu azaltılmalıdır. C) Harç karışım suyu artırılmalıdır. D) Harç karışım suyuna don tesirini azaltan (antifiriz gibi) katkımaddeleri katılmalıdır. 4. Kirişten aşağıya şakülünde çekilen ipin görevi nedir? A) Malzemenin yataylığını kontrol etmek B) Malzemenin şakülünde örülmesini kontrol etmek C) Malzemenin düz örülmesini kontrol etmek D) Malzemenin kalitesini kontrol etmek 5. Tuğlaların arasına konulan bağlayıcı malzemenin adı nedir? A) Kum B) Su C) Harç D) Çakıl DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. 11

ÖĞRENME FAALİYETİ- 2 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ- 2 Bu faaliyetle, gerekli ortam ve donanımlar sağlandığında kapı-pencere boşluklu duvarları kurallarına uygun örebileceksiniz. ARAŞTIRMA Çevredeki yeni inşaatları gezerek kapı-pencere boşluklu duvarları inceleyiniz. Sınıf ortamında arkadaşlarınıza izlenimlerinizi sunarak tartışınız. 2. KAPI-PENCERE BOŞLUKLU DUVAR ÖRME 2.1. Boşluklu Duvarlar 2.1.1. Tanımı İnşaatlarda, iki nokta arasına taşıyıcı veya bölme olarak, kapı-pencerelerin geleceği yerlerde boşluk bırakılarak örülen elemanlara boşluklu duvar denir. 2.1.2. Boşluklu Duvar Örme Kuralları Boşluklu duvarlar örülürken de düz duvar örmedeki kurallar uygulanır (Bakınız 1.1.2. Düz duvar örme kuralları). Uygulamada dikkat edilecek en önemli özellik, bırakılacak kapıpencere dişlerinin yerlerinin ve boşluk ölçülerinin duvarda tam uygulanmasıdır. Dış ve bölme duvarları tuğla ile yapılan binalarda, kapı ve pencere boşluklarının kenarlarındaki çıkıntılara diş denir. Kapı ve pencere dişleri, kasaların duvara kuvvetli bağlanmalarını sağlamak ve kasa kenerlarından havanın geçmesini önlemek için yapılır. Yani iş resmine göre duvarı, kapı-pencere dişlerinin ölçüsüne dikkat ederek, kurallarına göre tespit etmek çok önemlidir. 12

Resim 2.1: Kapı-pencere boşluğu Dişlerin kalınlığı genellikle yarım tuğladır. Uzunlukları ise pencerelerde çeyrek; kapılarda çeyrek veya yarım tuğladır. Ahşap kapı-pencere kasalarının duvara bağlanabilmesi için boşlukların kenarları örülürken ahşap takozlar konur. Ahşap takozlar, karşılıklı olarak ve duvara bağlantı yapacak şekilde yerleştirilir. Takoz sayısı, pencerelerde yüksekliğine göre en az ikişer adet; kapılarda ise üçer adettir. Metal kasaların kullanıldığı yerlerde, metal ankraj levha veya çubuklar kullanılır. Gelişen teknoloji ile birlikte ahşap takoz ve çivi ile yapılan kapı ve pencere kasası sabitleme işlemi yerini vida+dübel uygulamasına bırakmıştır. Yeni yapılan inşaatlarda hazır ve hafif ahşap kapı ve pencerelerin kullanılmasının yanı sıra, PVC doğramaların yaygınlaşması da bu tür sabitleme araçlarının kullanılmasında etkili olmuştur. Kapı ve pencere için bırakılan boşlukların üzerleri lento, kemer ve kirişlerle kapatılır. 13

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ 2.2. Boşluklu Duvar Örülmesi Resim 2.2: Pencere veya kapı için yapılacak boşluklu duvarlar, projeden belirlendikten sonra düz duvar örme işlem sırasına göre pencerelerde denizlik seviyesine kadar, kapılarda ise kasa ölçülerine göre boşluk bırakılarak örülür. (Resimde pencere için bırakılan boşluk uygulaması verilmiştir) Resim 2.3: Projeden ölçüsü okunan pencere boşlukları, tuğla duvar örme kurallarına ve tekniğine uygun olarak bırakılır 14

Resim 2.4: Bırakılan boşluğun kenarlarına gelen duvarların düzgün örülebilmesi için dışardan şakülünde düşey ip çekilir Resim 2.5: Bırakılan boşluklu duvarda yalıtım malzemesi kullanılıyor ise yalıtım malzemesi duvar ölçüsünde kesilerek tekniğine uygun yerleştirilir 15

Resim 2.6: Boşluk kenarlarına gelen köşelerde kapı veya pencere kasasının sabitlenmesi için ahşap takoz veya tam tuğla kullanılarak köşe teşkil edilir. (Resimde tam tuğla kullanılmıştır. Ahşap takoz uygulamasında, resimdeki tam tuğlalar yerine ahşap takoz kullanılmalıdır) Resim 2.7: Duvarlar, düşey derzler üst üste gelmeyecek şekilde ve ip doğrultusunda örülerek bitirilir 16

Resim 2.8: Projeden ölçüsü okunan kapı boşlukları, tuğla duvar örgü kurallarına ve tekniğine uygun olarak bırakılır. Bırakılan boşluğun kenarlarına gelen duvarların düzgün örülebilmesi için şakülünde düşey ip çekilir Resim 2.9: 1 tuğla ölçüsünden kısa kenar ölçülerine sahip kapı dişlerinde derzlerin şaşırtılması mümkün değildir. Bu gibi durumlarda tuğlaların içini harçla doldurmanız gerekir. 17

Resim 2.10: Kapı-pencere boşluklarının cephe görüntüsü 18

ÖLÇME VE VE DEĞERLENDİRME Yapmış olduğunuz kapı-pencere boşluklu duvar örme işleminizi, aşağıdaki değerlendirme ölçeğine göre değerlendiriniz. Gerçekleşme düzeyine göre evet hayır seçeneklerinden uygun olanı kutucuğa işaretleyiniz. DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet Hayir 1. Kapı-pencere dişlerini öğrendiniz mi? 2. Duvara kapı-pencere boşluklarını uygulamasını öğrendiniz mi? 3. Kapı-pencere boşluklu duvarın 1. ve 2. Sırasını ördünüz mü? 4. Boşluklu duvarın tamamını ördünüz mü? 5. İş bitiminde iş yerini, araç ve gereçleri iyice temizlediniz mi? TOPLAM Yaptığınız değerlendirmede Hayır şeklindeki cevaplarınızın ilgili olduğu konuları tekrar ederek eksiklerinizi tamamlayınız. 19

Bu faaliyet kapsamında hangi bilgileri kazandığınızı, aşağıdaki soruları cevaplayarak belirleyiniz. ÖLÇME SORULARI (çoktan seçmeli) 1. Pencere diş ölçüsü aşağıdakilerden hangisidir? A) 2 tuğla B) 1 tuğla C) 1,5 tuğla D) 1/4 tuğla 2. Aşağıdakilerden hangisi kapı diş ölçüsüdür? A) 2 tuğla B) 1/2 veya 1/4 tuğla C) 1 tuğla D) 1,5 tuğla 3. Uygulanacak kapı-pencere ölçüleri nereden alınır? A) İnşaattan B) Statik projeden C) Mimari projeden D) Sistem detayından 4. Pencere boşluğu örülürken karşılıklı kaç adet takoz yerleştirilir? A) En az ikişer adet B) En az birer adet C) En az üçer adet D) En az dörder adet 5. Kapı boşluğu örülürken karşılıklı kaç adet takoz yerleştirilir? A) En az birer adet B) En az ikişer adet C) En az üçer adet D) En az dörder adet DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. 20

ÖĞRENME FAALİYETİ- 3 AMAÇ ĞRENME FAALİYETİ- 3 Bu faaliyetle, gerekli ortam ve donanım sağlandığında lentoyu kuralına uygun yapabileceksiniz. ARAŞTIRMA Çevredeki yeni inşaatları gezerek kapı-pencere boşluklarının üzerlerine yapılan lentoları inceleyiniz. Sınıf ortamında arkadaşlarınıza izlenimlerinizi sunarak tartışınız. 3.1. Lento 3. LENTO YAPMA 3.1.1. Tanımı Binalarda kapı-pencere gibi boşlukların üzerine, duvarın tekrar devam etmesi istendiğinde; boşluk üzerine yapılan (konulan) elemana lento, bu amaçla hazırlanan kalıbada lento kalıbı denir. Resim 3.1: Bloklarla yapılan yığma binada lento uygulama örneği 21

3.1.2. Çeşitleri Yapım malzemelerine göre lento çeşitleri şunlardır: Yerinde dökülen betonarme lentolar Özel üretimli bloklarla (demirli donatılı olabilir) yapılmış lentolar Prefabrike (ön yapım) lentolar Ahşap lentolar 3.1.3. Görevleri Lentoların görevleri; duvar örülürken bırakılan kapı- pencere vb. gibi boşlukların üzerine duvarın tekrar örülebilmesini sağlamaktır. 3.2. Lento kalıpları 3.2.1. Tanımı Şekil 3.1: Ahşap lento kalıbı Lentoyu, yerinde veya prefabrike üretmek için ahşap, metal (sac vb. gibi) veya plastik malzemeler kullanılarak yapılan kalıplara lento kalıpları denir. Resim 3.2: Metal lento kalıbı 22

3.2.2. Ölçüleri Ahşap malzeme kullanılarak, yerinde üretimi yapılacak lentoların kalıp ölçüleri, yapı mimari ve statik projelerinden okunarak alınır. Projede gösterilen kapı-pencere boşluk ölçülerine sağdan ve soldan en az 20 cm.(kapı-pencere boşluğu+40cm) ilave edilerek lento uzunluğu belirlenir. Lento genişliği de duvar kalınlığı ölçüsünde alınır. Belirlenen bu ölçülerdeki lentoyu üretmek için gereken lento kalıbı (kanatlar, taban tahtaları ve dikmeler) hazırlanır. Prefabrike lento üretmek için de, lento kalıp ölçüleri mimari ve statik projeler okunarak belirlenir. Bu ölçülere göre metal veya plastik malzemeler kullanılarak lento kalıpları üretilir. Şekil 3.2: Ahşap düz ve dişli lento kalıp kesitleri 23

3.2.3. Lento Kalıbı Yapım Kuralları Ahşap lento kalıbı yapım kuralları ¾ Kalıpta kullanılacak ahşap güneşe, suya ve yüke dayanıklı olmalıdır. ¾ Genellikle 2. veya 3. Sınıf çam kereste kullanılmalıdır. ¾ Lento kalıbının, mimari ve statik projelerindeki ölçülere uygun kesit ve görünüşlerini çiziniz. ¾ Lento kalıbının kapı-pencere boşluklarına sağlıklı olarak oturabilmesi için duvara her iki taraftan en az 20 cm oturmasına dikkat ediniz. ¾ Kalıp yapımına kanat tahtalarından başlanmalıdır. 20 cm genişliğindeki kanat tahtaları 50 şer cm, ara ile çakılan klapalara tutturulur (kanat tahtalarının yüksekliği kalıp yüksekliğini verir). Alt kanat tahtaları (taban tahtaları) lento genişliğince olmalıdır. ¾ Alt kanat tahtaları belli aralıklarla (100 cm. geçmemeli) konulan başlıklar üzerine oturtulur. ¾ Hazırlanan kalıbın üstten açılmaması için belli aralıklarla gergi çıtaları çakılır. ¾ Kalıbın yanlardan açılmaması için takviye lataları ve payandaları çakılır. ¾ Başlık altlarına yaklaşık birer metre ara ile konulan dikmeleri çakınız. (Burada kulak malzemesini kullanınız). ¾ Dikmelerin dikliğini sağlamak ve sağa sola haraketini engellemek için 45 60 derece arasında çapraz lataları çakılır. ¾ Dikme altlarına kamalar yerleştirilir. Ahşap kalıp ile lento yapılması (dökülmesi) İnşaatın mimari ve statik projelerinden alınan kapı pencere boşluk ölçülerine göre hazırlanan ahşap lento kalıbı kurallara uygun olarak yerine monte edilir. Hazırlanan 350-400 dozlu beton ve donatılar kurallara uygun olarak kalıbın içine yerleştirilir. Daha sonra kalıp sökme kuralları çerçevesinde lento kalıbı alınır. Şekil 3.3: Ahşap lento kalıbı ön görünüşü Not: Ahşap lento kalıbı hazırlanması hakkında daha fazla bilgi için Ahşap Kalıp Hazırlama modülünde Lento Kalıbı faaliyetine bakınız. 24

3.3. Lento Donatıları: Mimari ve statik projelere uygun olarak hazırlanan lento resimlerindeki ölçülere uygun olarak, alan ortak Betonarme Demiri Modülü nde detaylı olarak anlatıldığı şekilde demirler kesilerek hazırlanır. Resim 3.3: Demirleri lento ölçüsüne uygun olarak tebeşirle çiziniz (markalayınız) Resim 3.4: Demirci el makası ile demirleri keserek lento yapımına hazırlayınız 25

3.4. Metal Kalıplarla Lento Yapılması: Resim 3.5: Yapı projesinden belirlenen lento ölçüsüne uygun olarak hazırlanan metal kalıbı yere serilen ince kumun üzerine yerleştiriniz.kalıbı iç yüzeylerini kalıp yağı ile yağlayınız Resim 3.6: Hazırlanan 400 dozlu betonu kalıbın 1/3 yüksekliğine kadar doldurunuz Resim 3,7: Hazırlanan 2 adet 8 lik demiri kalıp içine yerleştiriniz 26

Resim 3.8: Kalıbı 2/3 üne kadar tekrar beton ile doldurunuz Resim 3.9: Kalıp içine 2 adet daha 8 lik demir yerleştiriniz. Resim 3.10: Kalıbın tamamını beton ile doldurunuz, sıkıştırınız. Oluşan boşlukları tekrar beton ile doldurunuz ve fazlalıkları mala ile düzeltiniz 27

Res im 3.11: Hazırlanan lentoyu pirizini alıncaya kadar bekletiniz. Pirizini tamamlayan lentoları kalıptan çıkarıp (Önceden dökülmüş pirizini almış lento kalıbını düzgün bir yüzey üzerinde ters çeviriniz ve kalıbın kenarlarını plastik tokmakla hafif hafif tıklayarak çıkarınız. Kalıptan çıkan lentoyu iki gün yerinden oynatmayınız) İstifleyiniz. Resim 3.12: Metal kalıplarla hazırlanmış lentonun kapı boşluğuna uygulanması 28

Özel Gazbeton Bloklarla Lento Yapılması Özel gazbeton lentolar imalattan inşaat yerine hazır olarak gelebildiği gibi inşaat yerinde uygulama betonu dökülerek de aşağıdaki gibi yapılabilir. Şekil 3.4: Özel gazbeton bloklarla köşe bağlantısının sağlanması ve lento yapımı 29

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Yapmış olduğunuz lento yapma işleminizi, aşağıdaki değerlendirme ölçeğine göre değerlendiriniz. Gerçekleşme düzeyine göre evet hayır seçeneklerinden uygun olanı kutucuğa işaretleyiniz. DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet Hayir 1. Lentoyu öğrendiniz mi? 2. Malzemelerine göre lento çeşitlerini öğrendiniz mi? 3. Lentoların görevini öğrendiniz mi? 4. Lento kalıp çeşitlerini öğrendiniz mi? 5. Lento kalıbı yapım kurallarını öğrendiniz mi? 6. Lento donatılarını öğrendiniz mi? 7. Lento yapılmasını öğrendiniz mi? TOPLAM İşaretleme sonucunda, eksik olduğunuzu tespit ettiğiniz konuları, tekrar ederek eksiklerinizi tamamlayınız. 30

Bu faaliyet kapsamında hangi bilgileri kazandığınızı, aşağıdaki soruları cevaplayarak belirleyiniz. ÖLÇME SORULARI (çoktan seçmeli) 1. Aşağıdakilerden hangisi malzemelerine göre lento çeşitlerinden değildir? A) Prefabrike (ön yapım) lentolar B) Yerinde yapılan betonarme lentolar C) Özel üretimli gaz beton bloklarla yapılan lentolar D) Tuğlalardan yapılan lentolar 2. Aşağıdakilerden hangisi lento kalıp malzemelerinden değildir? A) Ahşap B) Kerpiç C) Metal D) Plastik 3. Lentoların görevi aşağıdakilerden hangisidir? A) Kapı boşluklarının üzerine tekrar duvar örülmesini sağlamaktır. B) Kapı boşluklarını örtmektir C) Pencere boşluklarını örtmektir. D) Kapı-pencere boşluklarını örtmektir 4. Aşağıdakilerden hangisi lento kalıbı yapım kurallarından değildir? A) Kalıp şekil değiştirmemelidir. B) Kalıpta kullanılacak ahşap güneşe, suya ve yüke dayanıklı olmalıdır. C) Kalıp malzemeleri kavak ağacından olmalıdır. D) İş bitiminde iş yerindeki araç ve fazla malzemeleri toplayıp yerlerine koyunuz. 5. Metal kalıplarla hazırlanan lentoların faydaları aşağıdakilerden hangisidir? A) Önceden hazırlanabilmeleri B) Seri olarak üretilebilmeleri C) Standard ölçülerde yapılabilmeleri D) Hepsi Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz modül değerlendirmeye geçiniz. 31

MODÜL DEĞERLENDİRME ODÜL DEĞERLENDİRME Soru: Ölçüleri verilen bir kapı boşluklu düz duvar örerek lento uygulaması yapınız. (Kapı:90 x 210 cm ve duvar:250 x 300 cm dir). Aşağıdaki performans testi ile modülle kazandığınız yeterlikleri ölçebilirsiniz. DEĞERLENDIRME KRİTERLERI Evet Hayir 1 Duvar yapılacak zemini, temizlediniz mi? 2 İhtiyacınız kadar araç ve gereci duvar örülecek yere getirdiniz mi? 3 Duvar yapılacak zemini ve malzemeleri ıslattınız mı? 4 Harcı alıştırdınız mı? 5 Birinci sıra köşe tam tuğlalarının konacağı yere, harcı koydunuz mu? 6 Birinci sıra köşe tam tuğlalarını koydunuz mu? 7 Köşe tam tuğlalarından duvarın ön yüzüne göre ip çektiniz mi? 8 Ara bölmeyi, harçlı ve ipe göre ördünüz mü? 9 Birinci sırayı tamamladınız mı? 10 Duvar kalınlığını üst kiriş (tavan) köşesine işaretlediniz mi? 11 Kirişin diğer köşesine de duvar kalınlığını işaretlediniz mi? 12 Kirişten aşağıya birinci sıranın köşelerine şakülünde ip çektiniz mi? 13 İkinci sıranın başına, yarım tuğlayı yerleştirdiniz mi? 14 İkinci sıranın sonuna tam tuğlayı yerleştirdiniz mi? 15 Köşe tuğlalarından ikinci sıranın ipini çektiniz mi? 16 Ara bölmeyi, harçlı ve ipe göre ördünüz mü? 17 İkinci sırayı tamamladınız mı? 18 Diğer sıraları da aynı kurallara uyarak ördünüz mü? 19 Kapı-pencere dişlerini öğrendiniz mi? 20 Duvara kapı-pencere boşluklarını uygulamasını öğrendiniz mi? 21 Kapı-pencere boşluklu duvarın 1. ve 2. Sırasını ördünüz mü? 22 Boşluklu duvarın tamamını ördünüz mü? 23 İş bitiminde iş yerini, araç ve gereçleri iyice temizlediniz mi? 24 Lentoyu öğrendiniz mi? 25 Malzemelerine göre lento çeşitlerini öğrendiniz mi? 26 Lentoların görevini öğrendiniz mi? 27 Lento kalıp çeşitlerini öğrendiniz mi? 28 Lento kalıbı yapım kurallarını öğrendiniz mi? 32

29 Lento donatılarını öğrendiniz mi? 30 Lento yapılmasını öğrendiniz mi? Toplam evet ve hayır cevap sayıları Performans testi değerlendirmesi sonunda eksik olduğunuz konuları tekrar ederek eksik bilgilerinizi tamamlayınız. Kendinizi yeterli görüyorsanız bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. 33

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ 1 CEVAP ANAHTARI 1 D 2 A 3 D 4 B 5 C ÖĞRENME FAALİYETİ 2 CEVAP ANAHTARI 1 D 2 B 3 C 4 A 5 C ÖĞRENME FAALİYETİ 3 CEVAP ANAHTARI 1 D 2 B 3 A 4 C 5 D 34

ÖNERİLEN KAYNAKLAR ÖNERİLEN KAYNAKLAR OYMAEL Doç. Dr. Sabit, Yapı Bilgisi I Temel Ders Kitabı, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul, 2003. YAMİ Mustafa, Alan Ortak Duvar Modülü, Antalya, 2002. 35

KAYNAKLAR KAYNAKLAR DANIŞ İsmet, İnşaat Teknik Resmi Temel Ders Kitabı, Ankara, 1991. KONAK Kemal, Bilal AKAY, Muammer BOSTANCI, M. Ali ÖZER, Duran DİNÇER, Yapı Ressamlığı Bölümü İş Ve İşlem Yaprakları Sınıf 1, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 2001. OYMAEL Doç. Dr. Sabit, Yapı Bilgisi I Temel Ders Kitabı, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul, 2003. Halim ÖKSÜZOĞLU, Ümit YEGÜL, Köksal ÖZCAN, Nazım DÜNDAR, Nazım EKŞİ, İdris DOĞAN, Yapı Bölümü ( Kâgir) İş ve İşlem Yaprakları Sınıf 1, Milli Eğitim Basımevi, Ankara, 1989. Halim ÖKSÜZOĞLU, Ümit YEGÜL, Naim YAMAN, E.M.L. Yapıcılık Bölümü ( Ahşap) İş ve İşlem Yaprakları Sınıf 2, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1989. www.isiklarambalaj.com www.kilicoglu.com.tr www.ytong.com.tr 36