ENERJİ VERİMLİLİĞİNDE Bugüne ve Geleceğe Bakış... Sürdürülebilir Kalkınma Derneği - Türkiye BEV Finansman ve Çözüm Fırsatları - 30 Eylül 2013 / İstanbul 1
İçerik Genel Bakış Neden Enerji Verimliliği Mevzuat & Uygulamalar Gelecek Planlaması Sonuç & Değerlendirme 2
Enerji Sektörüne Bakış Büyüme: 2010 %8,9 2011 %8,5 2012 %2,2 Yıllık talep artışı: %4,6-1990 sonrası (AB nin yıllık talep artışı: %1,6) Beklenen birincil enerji yıllık talep artışı %5 2020 ye kadar elektrik talebindeki yıllık artış %6,7 (düşük senaryo) veya %7,5 (yüksek senaryo) Enerjide yerli üretimin payı: %28-2011 2023 yılına kadar tesis yatırımı ihtiyacı 130 milyar $. Sürdürülebilir bir kalkınma için her alanda verimlilik şart... 3
Türk Enerji Sektörü Ana Karakteristikler» Yüksek Talep Artışı: yatırım engelleri ve fırsatları rekabetçi piyasanın rolu» Yüksek İthalat Bağımlılığı: yerli kaynakların gelişimi için daha fazla çaba, özellikle yenilenebilir enerji ve kaynak çeşitliliği» Yüksek enerji yoğunluğu: Enerji verimliliğinin iyileştirilmesi için potansiyel (yapısal duruma da bağlı...) 2011 yılı nihai enerji tüketimi 87 MTEP, konut ve hizmetler sektörü tüketimi 29,9 MTEP (%34) 4
Enerji Kaynaklarını ve Enerjiyi Neden Verimli ve Etkin Kullanmalıyız? Fosil kaynaklar azalmakta. üretimi zorlaşmakta Alternatif kaynaklar henüz rekabet edebilir değil. Artan talep nedeniyle fiyatlar tırmanıyor. Yerli kaynaklarımız ithal bağımlılığımızı önleyemiyor. Kullandığımız enerjinin tamamını faydaya dönüştürelim Ekolojik denge alarm veriyor. Kaynak güvenliği ve temiz çevre için Yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarımızdan öncelikle ve azami miktarda yararlanmak, aynı zamanda da enerjiyi her noktada etkin ve verimli kullanmak istiyoruz. 5
Türkiye nin Enerji Yoğunluğu 6
bintep ENERJİNİN VERİMLİ KULLANIMI İLE İMALAT SANAYİ, KONUT VE ULAŞTIRMA SEKTÖRLERİNDE ENERJİ TÜKETİMİNİN AZALTILMASI 160000 140000 120000 100000 80000 60000 40000 20000 0 2000 2005 2009 2015 2023 Referans Enerji Tüketimi Gerçekleşen Enerji Tüketimleri Yıllar EV Senaryosuna Göre Enerji Tüketimi İmalat sanayi, konut ve ulaşım sektörlerinde hala en az 16,5 milyon TEP in (165 Milyon Varil Petrol, 17 Milyar $) üzerinde enerjiyi gereksiz yere tüketiyoruz. 7
Enerji Yoğunluğu (TEP/2000 USD) 0,5 0,45 0,4 Polonya ABD 0,35 Türkiye Meksika Yeni Zellanda 0,3 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0 İspanya Almanya Fransa Portekiz Hollanda İtalya Kanada Danimarka İsveç İngiltere Japonya İsviçre 0 2 4 6 8 10 Enerji Kullanımı (TEP/Kişi) 8
İhtiyaç: entegre içerik Bilgi Finansman Mevzuat, Kurallar ve Düzenlemeler, Teknik Standartlar 9
İdari Yapı Enerji Verimliliği Koordinasyon Kurulu Yönlendirme & Onay ETKB / YEGM Üniversiteler Sertifikalandırma Meslek Odaları Etüt & Proje & Sertifikalandırma Enerji Verimliliği Danışmanlık Şirketleri (EVD) 10
Neleri Yapabildik? Eğitim & Sertifikalandırma ENVER Haftası Etiketleme Abone bilgilendirme TV & Radyo Programları Eğitim Müfredatı Yarışmalar Proje Teşvikleri Enerji Yoğunluğu Azaltım Teşvikleri ENVER Hizmetleri Teşvikleri Performans Garantisi Lisans Muafiyetleri Küçük Ölçekli YEK Tesisleri Kojenerasyon Mikro kojenerasyon Enerji Yönetimi Etüt Isı Yalıtımı Isınmada Bireysel Ölçüm & Sıcaklık Kontrolu Merkezi Isıtma Sistemleri Asgari Verimlilik Gereksinimleri 11
Enerji Yönetimi Kılavuz: TS EN ISO 50001 Enerji Yönetimi Standardı Enerji Yöneticisi Enerji Yönetim Birimi Endüstriyel İşletmeler Organize Sanayi Bölgeleri Elektrik Üretim Tesisleri Kamu Binaları Ticari ve Hizmet Binaları > 1.000 TEP (1.241) > 100 MW (27) > 10.000 m 2 or > 250 TEP > 20.000 m 2 or > 500 TOE > 50.000 TEP > 50 Endüstriyel İşletme (30) (946) 12
Enerji Yönetimi Enerji Politikası Enerji yönetim ekibi Enerji kaynakları planlaması Eğitim & Bilinçlendirme Sürekli İyileştirme Gözden Geçirme Enerji Politikası Planlama Uygulama Ölçüm & İzleme İç Denetim Kontrol İzleme ve Ölçüm Enerji etütleri Raporlama Önlem Alma Doğal gaz ve petrol kullanımında kriz dönemi planları Alternatif yakıt kullanımı CO 2 azaltımı Kılavuz: TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemleri Standardı 13
Enerji Etütleri - 5.000 TP ve üzeri enerji tüketen endüstriyel işletmeler ile hizmet sektöründe kullanılan ve toplam inşaat alanı20.000 m 2 ve üzeri olan binalar için 2015 yılında ve daha sonra her dört yılda bir enerji etütlerini ve proje planlarını hazırlamak zorunludur. - 10.000 m 2 ve üzeri toplam inşaat alanı olan kamu binaları için; 2013 yılında ve daha sonra her on yılda bir enerji etütlerini yapmak YEGM nin yükümlülüğünde, proje planlarını hazırlamak ve uygulamak ise ilgili kurumun yükümlülüğündedir. 14
Enerji Verimliliği Hizmetleri Üniversiteler Gazi Üniversitesi (B) Korkut Ata Üniversitesi Meslek Odaları Makina Mühendisleri Odası (A) Elektrik Mühendisleri Odası (B) EVD Şirketleri (Toplam: 35) Bina ve Hizmetler Sektörü (Toplam: 31 / B Sınıfı: 11) Sanayi Sektörü (Toplam 18 / B Sınıfı: 6) 15
Yetkili EVD Şirketleri (Eylül 2013) Şirket Bina Sanayi Şirket Bina Sanayi 3E ENERJİ EĞT. VE YÖN.HİZ. AFN ENERJİ B EKO-EVD B ALARKO B EKONORM ARÇELİK B EMAR B ARGE İNO. END. ENERJİ B ATLAS ENSA ENERJİ AVD ENVE BORUSAN B ERKA-EVD BUREAU VERITAS ESKON ENERJİ BETEK B ETİK ENERJİ EFEKTİF B EVD B 16
Yetkili EVD Şirketleri (2) (Eylül 2013) Şirket Bina Sanayi Şirket Bina Sanayi GÜRIŞIK S.A.İ. ENERJİ HEITEC B SETAŞ İSTANBUL ENERJİ B SIEMENS B İSORAST ŞEMS ENERJİ B MYB TARU ONUR İNŞAAT B B TFM ENERJİ PROMET VEMEKS SCHNEIDER VAILLANT B Güncel liste için: www.yegm.gov.tr 17
Aday EVD Şirketleri (Eylül 2013) Şirket Bina Sanayi Şirket Bina Sanayi AVD B B ETİK ENERJİ B BES ENERJİ B GÜRIŞIK B EFEKTİF B SCHNEIDER B B ENERVİS B B SETAŞ B B ENVE B UGETAM B ERENCO B VAILLANT (Ticari) B ESCON B 18
EVD Hizmetleri Finansman Modeli Enerji Performans Sözleşmesi - 1 (Garantili Tasarruf Sözleşme Modeli) Sözleşme EVD ŞİRKETİ Ödeme Hizmet TÜKETİCİ Finansman Ödeme Sözleşme BANKA - Krediyi alan TÜKETİCİ - Krediyi geri ödeme riski TÜKETİCİ - Tasarruf taahhüt riski EVD 19
EVD Hizmetleri Finansman Modeli Enerji Performans Sözleşmesi - 2 Paylaşımlı Tasarruf Sözleşme Modeli Sözleşme Ödeme TÜKETİCİ Hizmet EVD Finansman Ödeme Sözleşme BANKA - Krediyi alan EVD - Tasarruf taahhüt riski + krediyi geri ödeme riski EVD - Performans taahhüt riski TÜKETİCİ 20
EVD Hizmet Modeli Yatırımların enerji tasarrufları ile finanse edildiği yeni bir iş modeli Proje Öncesi Proje Sonrası (Sözleşme Dönemi) Sözleşme Dönemi Sonrası 21
Teşvikler & Destekler Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik (27/10/2011-28097) o Enerji Verimliliği Destekleri Hakkında Tebliğ (Sıra No: 2012/3) (3/7/2012 28342) Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) Destekleri Yönetmeliği (18/10/2008 27028) o Genel Destek Programı Uygulama Esasları (16/6/2010) 22
Teşvikler Verimlilik Artırıcı Projeler Başvurular Ocak Geri Ödeme Süresi < 5 Yıl Azami Yatırım Büyüklüğü 1.000.000 TL Azami Destek Tutarı < %30 & < 300.000 TL Proje Bileşenleri Mevcut sistemlerin iyileştirilmesi Yerinde üretim (kojenerasyon, mikrokojenerasyon yenilenebilir) Mühendislik hizmet bedeli 1/1/2014 tarihinden itibaren ISO 50001 Enerji Yönetim Standardı Belgesi ne sahip olmak şart. 23
Teşvikler Gönüllü Anlaşmalar Müracaat Ekim Periyod 3 Yıl Taahhüt %10 enerji yoğunluğu azaltımı Azami Destek %20 (Anlaşma Yapılan Yıla Ait Enerji Maliyetine göre) < 200.000 TL Dolaylı Destekler Kojenerasyon Yenilenebilir Enerji Atık Kullanımı 1/1/2014 tarihinden itibaren ISO 50001 Enerji Yönetim Standardı Belgesi ne sahip olmak şart. 24
Teşvikler Enerji Verimliliği Hizmetleri KOBİ ler Enerji Yöneticisi Eğitimleri Ön Etüt & Etüt Danışmanlık 25
Binalarda Enerji Performansı Merkezi ve Bölgesel Isıtmada Bireysel Ölçüm Isı ve Sıcaklık Kontrolu Tasarım Esasları (Mimarî, mekanik, elektrik vs) Isı Yalıtımı Kojenerasyon, Merkezi ve Bölgesel Isıtma ve Yenilenebilir Enerji Kullanımı Yardımcı İşletmeler (ısıtma, Soğutma, Havalandırma, Tesisat, Aydınlatma vb) Otomasyon Enerji Kimlik Belgesi Asgari Enerji Verimliliği Gereksinimleri Kazanlar Kombiler Kat kaloriferleri Brülörler Elektrik Motorları Klimalar Elektrikli Ev Aletleri (Buzdolapları, Çamaşır ve bulaşık makinaları, fırınlar) Lambalar 26
Kojenerasyon & Mikro kojenerasyon & Yenilenebilir Enerji & Isı Pompası Verimi %80 ve üzeri olan kojenerasyon için lisans muafiyeti 1.000 kw altı yenilenebilir enerji tesisleri için lisans muafiyeti 20.000 m 2 nin üzerindeki binalar için zorunlu uygulamalar Kamu Kesimi Tedbirleri 2023 Yılında 2010 Yılı Özgül Enerji Tüketimine Göre %20 Tasarruf Hedefi; Enerji yönetimi Kamu alımlarında; klimalar için A etiket sınıfı, elektrik motorları için yüksek verimli (ie2) ve ofis ekipmanları için «energy star» işareti şartı ile asgari verimlilik sınırlamaları 27
Diğer Konular Ulaşımda Enerji Verimliliği Elektrik Üretim, İletim ve Dağıtımında Enerji Verimliliği Ölçüm & İzleme & Değerlendirme Enerji yönetimi oluşturulan bina ve işletmelerin izlenmesi Eğitim ve Bilinçlendirme Enerji Verimliliği Haftası (Ocak ayının 2. Haftası) Askeri liseler ile er-erbaş eğitim merkezlerinin ders ve eğitim programlarında; örgün ve yaygın eğitim kurumlarının ders programlarında; kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet içi eğitimlerinde enerji verimliliği Doğal gaz ve elektrik tüketicilerinin enerji kullanımları hakkında bilgilendirilmesi Enerji tüketen ürünlerin kullanım kılavuzlarında ürünün verimli kullanımı bilgileri Elektrik motorları, klimalar, buzdolapları ve lambalar için Enerji Verimliliği Etiketi Ödüllü ve ödülsüz yarışmalar - Öğrenciler arası resim, öykü ve proje yarışmaları - İşletmelerde proje yarışmaları 28
Bilinçlendirme & Tanıtım Ulusal Enerji Verimliliği Hareketi: 2008 2023 Enerji verimliliği yılı Kamu kesimi tedbirleri İl eylem planları Ortak hareketler Elektrik motor sistemleri Bina yalıtımı Turizm sektörü Alışveriş merkezleri Elektrikli ev aletleri ve lambalar Sanayide ENVER Proje Yarışmaları 29
Enerji Verimliliği Haftası Ocak Ayının 2. Haftası 6 12 Ocak 2014 5. Enerji Verimliliği Forumu ve Fuarı 30
Devam Eden Uluslararası Projelerimiz... Enerji Verimli Ürünlerin Piyasa Dönüşümü Projesi (2011-2015) Proje Yürütücüleri ve Ortakları - Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (YEGM) - Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) - Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (BSTB) - Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği (TÜRK BESD) - Arçelik AŞ Binalarda Enerji Verimliliğinin Artırılması Projesi (2011-2015) Proje Yürütücüleri ve Ortakları - Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (YEGM) - Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) - Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (ÇŞB) - Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Sanayide Enerji Verimliliğinin Artırılması Projesi (2011-2016) Proje Yürütücüleri ve Ortakları - Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (YEGM) - Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) - Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü (UNIDO) - Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (BSTB) - Türk Standartları Enstitüsü (TSE) - Küçük ve Orta Ölçekli Sanayii Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) - Türkiye Teknoloji Geliştirme Yenilenebilir Vakfı Enerji (TTGV) Genel Müdürlüğü 31
Gelecek Planlaması: 2012 2023 Enerji Verimliliği Strateji Belgesi YPK Onayı 20 Şubat 2012 2012/1 Resmi Gazete 25 Şubat 2012 Genel Hedef Sanayi, bina ve hizmet, ulaştırma ve enerji sektörlerinde yapılacak iyileştirmelerle Türkiye nin 2010 yılı enerji yoğunluğunu 2023 yılına kadar %20 azaltmaktır. 32
Stratejik Amaçlar Sanayi ve hizmetler sektöründe enerji yoğunluğunu ve enerji kayıplarını azaltmak Binaların enerji taleplerini ve karbon emisyonlarını azaltmak; yenilenebilir enerji kaynakları kullanan sürdürülebilir çevre dostu binaları yaygınlaştırmak Enerji verimli ürünlerin piyasa dönüşümünü sağlamak Elektrik üretim, iletim ve dağıtımında verimliliği artırmak; enerji kayıplarını ve zararlı çevre emisyonlarını azaltmak Motorlu taştların birim fosil yakıt tüketimini azaltmak; yük ve yolcu taşımacılığında demiryollarının ve şehir içinde toplu taşımanın payını artırmak; şehiriçi ulaşımda gereksiz yakıt sarfiyatını önlemek ve çevreye zararlı emisyonlarını düşürmek Kamu kuruluşlarında enerjiyi etkin ve verimli kullanmak Kurumsal yapıları, kapasiteleri ve işbirliklerini güçlendirmek; ileri teknoloji kullanımını ve bilinçlendirme etkinliklerini artırmak; devlet teşvikleri dışında sürdürülebilir finansman ortamları oluşturmak 33
Sonuç & Değerlendirme 2023 yılında dünyanın en büyük ilk 10 ekonomisi arasında olabilmek için sınırlı kaynaklarımızı öncelikle NW yatırımları için kullanmak zorundayız. Tasarruf potansiyelimiz aynı zamanda sanayi ve ticaret sektörlerimizin dış piyasalarda rekabet gücünün artış potansiyelidir. Daha sürdürülebilir yarınlar için, bina ve kent ölçeğinde iyileştirmeler yapılması, yani sürdürülebilir binaların yaygınlaşması artık ülkemiz için de bir gereksinim Hedefimiz; 2023 yılına kadar, 2010 yılındaki yapı stoğunun en az dörtte birinin sürdürülebilir yapı haline getirilmesi; toplu konut projelerinde yenilenebilir enerji kaynaklarından, kojenerasyon veya mikrokojenerasyon, merkezi ve bölgesel ısıtma ve soğutma ve ısı pompası sistemlerinden daha fazla yararlanılması 34
Sonuç & Değerlendirme (2) Sürdürülebilir binalardan beklentilerimiz; Doğal kaynak tüketiminin en düşük seviyeye indirilmesi Arazi, inşat malzemeleri, fosil yakıtlar gibi yenilenmeyen kaynakların asgari, yenilenebilir kaynakların ve yeniden kullanılabilir malzemelerin ise azami düzeyde kullanımı Suyun tasarruflu kullanımı Doğaya saygılı bir inşaat türünün benimsenmesi Su kullanımı, yer seçimi, tasarım, inovasyon, binada kullanılan ekolojik yapı malzemeleri, yapım tekniği, atık malzemelerin yeniden kullanımı konularındaki seçici yaklaşımların öngörülmesi Küresel ısınma etkisi ve sera gazları gibi etkilerin en aza indirilmesi Enerji verimli, çevre dostu sürdürülebilir bina anlayışının yaygınlaşması ile daha çevreci yaşam alanlarında yaşayacak olanlar aynı zamanda görsel bir eğitim almış olacaklar ve gördükleri ve kazanacakları çevreci davranışları yaşamları boyunca kullanarak sonraki nesillere de aktaracaklardır. İsraf haramdır, aynı zamanda emeğe de saygısızlıktır. Yeterli olanla yetinmeyi öğrenmek zorundayız 35
TEŞEKKÜRLER Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü Erdal ÇALIKOĞLU Genel Müdür Yardımcısı V. Telefon: (312) 295 5020 E-Posta ecalikoglu@eie.gov.tr 36