HOŞAP KALESİ KAZISI

HOŞAP KALESİ KAZISI - 2011 Giriş Van İli, Gürpınar İlçesi, Hoşap Kalesi ndeki 2011 yılı kazı çalışmaları, Başkanlığımda 16 kişilik bir ekip tarafından Bakanlık Temsilcisi Erzurum Müzesi nden Arkeolog Çetin ERBENZER katılımıyla 04.07.2011 tarihinde başlanarak 16.09.2011 tarihinde tamamlanmıştır. Kazı çalışmalarına 6 uzman 10 öğrenci ve 20 işçi olmak üzere toplam 36 kişi, bunu takip eden konservasyon, kısmi onarım ve sağlamlaştırma çalışmalarına ise, 4 Restoratör, 1 Sanat Tarihçisi, 2 duvar ustası ve 3 işçi, toplam 10 kişi katılmıştır. Kazı süresince Hoşap (Güzelsu) köyünde bulunan Güzelsu Yatılı İlköğretim Bölge Okulu nda kalınmıştır. Kazı çalışmalarına Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Yüzüncü Yıl Üniversitesi ve Gürpınar Kaymakamlığı destek vermiştir. Hoşap Kalesi nde 2011 yılında temizlik ve kazı çalışmaları ile konservasyon, kısmi onarım ve sağlamlaştırma işleri gerçekleştirilmiştir. Kazılar iç kalede, II. III. ve IV. alanlarda sürdürülmüş olup, bu alanlar haritada Aİ 24/25, Aİ 27, Aİ 30, AJ 24/25, AJ 26, AJ 29/30, AK 30, AL 29 karelerine, karelerine denk gelmektedir. Ayrıca, Aİ 24/25, AJ 24/25, AJ 26 karelerindeki sağlamlaştırma çalışmaları yapılmıştır. 1. Temizlik Çalışmaları Hoşap kalesinde kazı çalışmalarının sürdürüldüğü iç kalede gerek geçen yıllarda kazısı yapılan alanlarda ve gerekse kalenin diğer kısımlarında oluşan çöp ve yabani bitkilerin temizlenmesi ile çalışmalara başlanmıştır. Bundan başka alanlardaki taş toprak gibi birikinti ve yıkıntılar bulundukları yerlerden alınarak oluşan kirlilik de ortadan kaldırılmıştır. 2. Kazı Çalışmaları Hoşap Kalesi nde 2007 yılında başlayan kazılar 2011 yılında da sürdürülmüştür. 2011 yılında gerçekleştirilen kazı çalışmaları iç kalede, Büyük Hamam ve çevresi, Harem Kısmı ve Seyir Köşkünde devam etmiştir. III. ve IV. alanlarda sürdürülmüş olup, bu alanlar haritada Aİ 24/25, Aİ 27, Aİ 30, AJ 24/25, AJ 26, AJ 29/30, AK 30, AL 29 karelerine denk gelmektedir. 2.1.II. Alan (Büyük Hamam Ve Çevresi): Kalenin ikinci kademesini teşkil eden seyir köşkünün kuzeyinde kalan doğu batı doğrultusundaki alanda kazı çalışmalarına 2008 başlanmış ve 2009 ve 2010 yıllarında devam edilmiştir. Burada 2010 yılı kazı çalışmaları ile hamamın kuzey-batı köşesi yakınlarından başlayan çalışmalarda güney-kuzey doğrultusunda 6.50 x11.00m ölçülerinde ve 1.00-1.50 m derinliğinde bir alan ortaya çıkartılmıştır. Güneybatı köşeden itibaren moloz taş duvarın 11.00 m uzunluğunda devam ederek doğuya doğru döndüğü ve devam ettiği görülmüştür. Duvarın kuzeybatı köşeden doğuya doğru 6.50m. lik kısmı ortaya çıkartılmış olup, devam ettiği görülmüştür. Bu açmanın doğu tarafında ise, herhangi bir duvar izine rastlanmamıştır. Bu alandaki çalışmalar AI-30/31 plan karelerinde gerçekleştirilmiştir. 2010 yılında yapılan kazı çalışmalarında 6.50 m lik kısmı ortaya çıkartılan duvarın devamını ortaya çıkarmak amacıyla kazılara doğuya doğru devam edilmiştir. Burada 3.50m genişliğinde ve 8.50m uzunluğunda bir alan kazılmıştır. Böylece kuzeydeki moloz taş duvarın 5.50m lik devamı açığa çıkartılmıştır. Bu duvarın 0.90m. yüksekliğinde olduğu görülmüştür. Duvardan 0.50m daha aşağıya inilmiş ve temelinin olmadığı anlaşılmıştır. Kazı çalışmaları sırasında kırık pipo parçaları, amorf durumda sırlı ve sırsız keramik parçaları ile kemikler bulunmuştur. 1

2.2.III. Alan (Harem): İçkalenin güneyinde, seyir köşkünün batısında üçüncü kademesinde yer alan harem, meyilli bir arazi üzerinde kurulduğundan kuzey ve batı duvarları yüksek tutularak düz bir zemin elde edilmiştir. Doğu-batı doğrultusunda uzanan haremin güneydoğu köşesi seyir köşküyle bitiştirilmiş vaziyettedir. Harem, doğudan 13.30 m.; batıdan 21.80 m.; kuzeyden 48.50 m.; güneyden 46.50 m. uzunluğunda dikdörtgene yakın bir alana oturmaktadır. İki bölüm halinde gerçekleştirilmiş olan haremin doğudaki birinci bölümünde iç oda duvarları tamamen yıkılmış vaziyettedir. Boydan boya toprak dolgulu zeminden ibaret olup, yalnız dış cephe duvarlarının bir kısmı sağlam kalmıştır. Batıdaki ikinci bölümde ise, odalar ve mekan oluşumu büyük ölçüde belirlenebilmektedir. Bu alanda 2007 yılında başlayan kazı çalışmalarına 2008, 2009 ve 2010 yıllarında devam edilmiş ve haremin doğudaki birinci bölümü büyük ölçüde, batıdaki ikinci bölümü ise tamamen ortaya çıkartılmış durumdadır. 2011 yılı çalışmalarında haremin doğudaki birinci bölümünün güney ve kuzey taraflarında 2010 yılından kaldığı yerden devam ettirilmiştir. Kazılar güney kesimde AJ-25, AJ 26/27 ve AK-26/27 plan kareleri ile kuzeyde Aİ 26 plan karesinde gerçekleştirilmiştir. Kuzeydeki orta oda (Aİ-26 Plan Karesi): Burada kazı çalışmalarına 2010 yılında başlanmış olup, toplam 5.50x12.00 ölçülerinde ve doğu-batı istikametinde uzanan alanda 2.50x4.90m ölçülerinde bir mekân ortaya çıkartılmıştır. Bu mekânı sınırlandıran güneydeki taş duvarın 1.05m kalınlığında olduğu ve doğu köşesine 1.10 m genişliğinde kapının yer aldığı görülmüştür. Ayrıca mekânın kuzey tarafında taş duvarın iç kısmında 1.60m kalınlığında bir dolgu duvar tespit edilmiş ve duvarın doğudan 2.10m sinin yıkıldığı anlaşılmıştır. 2011 kazılarında mekânın içerisinde mevcut duvarlar takip edilerek batıya doğru sürdürülmüştür. İçerisindeki 3.00m yüksekliğe ulaşan toprak dolgunun alınması ile mekân tamamen ortaya çıkartılmıştır. Bu mekânın kazıları bittikten sonra doğu-batı istikametinde dikdörtgen bir iç yapıya sahip olduğu anlaşılmıştır. 3.00x10.00 m ölçülerindeki odanın girişi doğu ve güney duvarlarındaki iki kapı ile sağlanmaktadır. Duvarları büyük ölçüde sağlam olarak günümüze gelmiş odanın batı duvarı tamamen kerpiç malzeme ile yapılmış ve 0.70m kalınlığında tutulmuştur. Kuzeydeki 1.50m kalınlığındaki dolgu duvarın ve güneydeki 1.00m kalınlığındaki taş duvarın devam ettiği görülmüştür. Herhangi bir açıklığın olmadığı mekanın depo olarak kullanıldığı tahmin edilmektedir. Kazı çalışmaları sırasında kırık pipo parçaları, sırlı ve sırsız keramik parçaları ile üzerinde bitkisel ve geometrik süslemelerin olduğu alçı süsleme parçaları ele geçirilmiştir. Güneybatı oda (AJ-25 Plan Karesi): Burada kazı çalışmalarına 2010 yılında başlanmış olup, AJ 26 karesinde kalan alanın kuzeyindeki kerpiç duvarda kapının yeri tespit edilip, 1.15m genişliğindeki açıklıktan girilerek güneye doğru kazılara başlanmıştır. Güneye doğru toprak dolgunun kaldırılması ile ilerleyen kazılarda doğu tarafta kapının kenarından itibaren güneye uzanan kerpiç duvar tespit edilmiş ve takip edilerek güneydeki taş duvara kadar kazılar devam ettirilmiştir. Bu kısmın 2.60x 5.70m ölçülerinde, kuzey-güney istikametinde hol şeklinde bir mekan olduğu anlaşılmıştır. Bunun doğu ve batı tarafındaki kerpiç duvarlardan iki yanındaki odaların varlığını belirginleştirmiştir. Bu doğrultuda kazılar batıya doğru devam ettirilmiş, bunun batısındaki oda büyük ölçüde ortaya çıkartılmıştır.2011 yılı kazılarında bu odada kazılar devam ettirilerek mekanın tamamı ortaya çıkartılmıştır. Odanın 5.80x5.90m ölçülerinde kare planlı olduğu görülmüştür. Mekanın batı, doğu ve kuzey duvarları kerpiç, güney duvarı kirç harçlı taş duvar şeklindedir. Güney duvarı 1.35m kalınlıkta olup, üzerine simetrik düzende üç pencere açılmıştır. Ortadaki pencere zemine yakın ve 2.00m genişlikte, yanlardakiler ise daha yüksekte ve 0.90m genişliktedir. Batıdaki kerpiç duvar 0.80m kalınlıkta tutulmuş ve duvar yüzeylerine güney ve kuzey taraflarda ikişer dolap nişi açılmıştır. Bu dolap nişleri alçı malzeme ile yapılmış ve kerpiç üzerine yapıldıkları için dağılmakta oldukları görülmüştür. Dilimli kaş kemer şeklinde birbirine yakın ölçülerde 0.60m 2

genişlikte, 035m derinlikte ve 070m yükseklikte tutulmuşlardır. Kuzeydeki kerpiç duvar 1.00m kalınlıkta olup, bu duvarın batı tarafında da iki adet dolap nişi ortaya çıkartılmıştır. Diğerleri ile aynı özelliklere sahip nişlerin içerisinde palmet şeklinde kalemişi süsleme izlerine rastlanmıştır. Güneydoğu oda (AJ-25/26 Plan Karesi): Burada kazı çalışmalarına 2011 yılında başlanmış olup, AJ 26 karesinde kalan alanın doğudaki kerpiç duvarda kuzey köşedeki kapının yeri tespit edilip, 1.00m genişliğindeki açıklıktan girilerek doğuya doğru kazılara başlanmıştır. Doğuya ve güneye doğru toprak dolgunun kaldırılması ile ilerleyen kazılarda kuzey tarafta kapının kenarından itibaren doğuya uzanan kerpiç duvar tespit edilmiş ve takip edilerek doğudaki kerpiç duvara kadar kazılar devam ettirilmiştir. Alanda yaklaşık 2.00m yüksekliğindeki dolgu toprak kaldırılarak kazılar güneye doğu ve batı duvarları takip ederek güneydeki taş duvara kadar devam ettirilmiştir. Bu doğrultuda kazılar tamamlanarak buradaki oda büyük ölçüde ortaya çıkartılmıştır. Odanın 5.00x6.80m ölçülerinde kareye yakın kuzeygüney yönünde dikdörtgen planlı olduğu görülmüştür. Mekanın batı, doğu ve kuzey duvarları kerpiç, güney duvarı kireç harçlı taş duvar şeklindedir. Güney duvarı 1.35m kalınlıkta olup, ortasına 1.70m genişlikte bir pencere açılmıştır. Buradaki taş duvarın 1.40m yükseklikteki kısmı kalmıştır. Batıdaki kerpiç duvar 1.10m kalınlıkta tutulmuş olup, duvar yüzeyine kuzey köşede kapı, güneye doğru üç adet dolap nişi açılmıştır. Bu dolap nişleri alçı malzeme ile yapılmış ve kerpiç üzerine yapıldıkları için dağılmakta oldukları görülmüştür. Bunlardan ortadaki daha büyük 0.85m genişlik, 0.50m derinlik ve 1.30m yükseklikte tutulmuştur. Yanlardakiler ise, birbirine yakın büyüklükte sivri kemer şeklinde birbirine yakın ölçülerde 0.43m genişlikte, 033m derinlikte ve 0.45m yükseklikte tutulmuşlardır. Kuzeydeki kerpiç duvar 1.00m kalınlıkta olup, bu duvarın batı tarafında bir adet dolap nişinin izi mevcuttur. Doğu köşesinde ise kuzeyindeki mekana geçilen 1.00m genişliğinde bir açıklık bulunmaktadır. Doğudaki kerpiç duvar 1.80m kalınlığında ve 2.20m yüksekliğinde olup, yüzeyinde ahşap hatıl kalıntıları ile güney köşesine yakın bir dolap nişi bulunmaktadır. Yüzeyinde yer yer sıva kalıntıları görülmüştür. Odanın zemininde toprak düzeltilerek bırakılmıştır. Bu alandaki üçüncü mekan bu odanın kuzey doğu köşesinde 1.00m lik açıklıkla geçilen 1.80x1.80m ölçülerinde küçük bir oda şeklindedir. Duvarları tamamen kerpiç olan mekanın doğusunda hole açılan 0.85m genişlikte bir kapısı daha mevcuttur. Hamam Yapısı (AK-26/27): Haremin doğudaki birinci bölümünün güneydoğu köşesinde bulunan ve doğu- batı istikametinde yaklaşık 4.00x11.00m ölçülerinde dış duvarları taş olan bir yapı kalıntısını anlaşılabilmesi için 2011 yılında burada bir kazı gerçekleştirilmiştir. Üstten bir mekana ait izlerden hareketle başlatılan kazılarda toprak dolgunun kaldırılması ile birlikte bu mekan belirginleşmeye başlamıştır. Çalışmaların aşağıya doğru 1.90m derinleştirilmesi sonucu taş döşemeli zemine ulaşılmış ve buranın 2.40x2.40 m. ölçülerinde kare planlı hamamın yıkanma kısmı olduğu tespit edilmiştir. Hamam yapısına ait mekanın kalan izlerden üzerinin kubbe ile örtülü olduğu anlaşılmıştır. Mekanın batı duvarının kuzey köşesinde giriş kapısı tespit edilmiştir. Kapı yekpare taştan basık kemerli olup,0.75m genişlikte ve 1.50m yükseklikte tutulmuştur. Hamamın kapısı bir koridora açılmaktadır. Bu koridorun bir kısmı 2009 yılındaki kazılarda ortaya çıkartılmıştır. AJ-27 plan karesine denk gelen bu açmada yapılan kazılar sonucunda batıdan 0.90 m. genişliğindeki bir kapı ile 2.14 x 3.80 m. ölçülerindeki dikdörtgen mekâna geçilmektedir. Bu mekânın doğusundan güneye doğru devam eden 0.90m. genişliğinde 5.30 cm. uzunluğunda bir koridor tespit edilmiştir. Ortaya çıkarılan L şeklindeki koridorun devamında bir mekânın olacağı düşünülerek burada kaldığı yerden güneye doğru kazı çalışması başlatılmıştır. Çalışmalar ilerledikçe iki basamaklı bir merdiven ile devamında doğuya doğru koridorun hamamın 3

kapısına denk gelecek şekilde devam ettiği görülmüştür. Hamam girişinden itibaren bu koridor köşeye kadar 2.75m uzunlukta olup, batıdan 1.30m lik kısmı 0.60m genişliğinde, bundan sonraki 1.50m lik kısmı ise 1.10m genişliktedir. Buranın üzerinin kalan izlerden beşik tonozla örtülü olduğu anlaşılmaktadır. Yapı malzemesi tuğla ve moloz taş olan hamamın üst örtüsünün beden duvarlarının üst kısmında bulunan pandantiflerden hareketle kubbe ile örtülü olduğu düşünülmektedir. Kubbe günümüzde yıkılmıştır. Tabanı sal taşları ile döşeli olan hamamın içinde taştan oyularak yapılmış bir kurna yer almaktadır. Hamamın batı duvarında üstü beşik tonozla örtülü su haznesi, su haznesinin altında ise cehennemlik kısmı yer almaktadır. Hamamın atık su gideri hamamın güneybatısında ana kaya oyularak oluşturulan 0.15x015 m. ölçülerindeki kanal sağlanmaktadır. 2.3. IV. Alan(Seyir Köşkü) : Bu alanının 2011 sezonu kazı çalışmalarında, 2010 yılında bırakılan kot seviyesinde köşkün kuzey kesiminden batıdan doğu ucuna doğru devam ettirilmiştir. AL 30 ve AK 29/30 ve AM-30/31 plan karelerinde önce çevre temizliği, zemin toprağının alınması ile kazı çalışmalarına başlanmıştır. Seyir köşkünde bey hamamının kuzey kesiminde 6.50x22.00m, doğu kesiminde ise 8.90x11.00 m ölçülerinde bir alan kazılmıştır. Bu alanda yapılan kazı çalışmaları neticesinde 5 ayrı mekan ortaya çıkartılmıştır. 1 nolu Mekan (AK 29/30): 2010 yılı kazılarında güney ve doğu duvarlarının dış yüzeyleri büyük ölçüde ortaya çıkartılan alan, tamamen toprak dolgulu olduğu ve ortasında yer yer çöküntüler meydana geldiği görülmektedir. Kuzeyden seyir köşkü duvarları ile sınırlandırılan alanın bu kesimlerinde kerpiç duvar kalıntıları bulunmaktadır. Üstten duvarları takip ederek toprak dolgunun kaldırılması ile başlayan kazılarda kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen planlı bir mekan şekillenmeye başlamıştır. Bu mekanın batı tarafında güneyi 3.30m kerpiç duvarla oluşturulmuş kuzeyden seyir köşkü taş duvarına yaslanan üçgen şeklinde toprak dolgulu bir kısım mevcuttur. Bu mekanın batı duvarı bu dolguya yaslanmaktadır. Dıştan güney ve doğu belirgin olan mekana güneydoğu köşeden girilmektedir. Üst kısmı yıkılmış kapı açıklığı 1.00m genişliğinde tutulmuştur. Üst zemin seviyesinden itibaren 3.50 m kazılarak zemine ulaşılmıştır. Mekan zemin seviyesinde kuzeygüney istikametinde dikdörtgen planlı ve 2.50x3.50 m ölçülerindedir. Kuzey tarafı üç kademeli basamak şeklinde zeminden yükseltilmiş ve 2.25m derinliğinde yarım daire planlı oval bir yapıya dönüşmektedir. Doğu ve batı duvarlarında zeminden sonra birer seki ve bunların üzerinde ikişer adet niş ortaya çıkartılmıştır. Doğu duvarına bitişik seki, kapıdan itibaren 0.40m de başlamakta, 0.65m yükseklikte ve 0.35m genişlikte olup, duvar boyunca 2.50m devam etmektedir. Sekinin kuzey taraftaki bitiminde duvar 0.20m içe doğru kademelenmektedir. Doğu duvarında sekiden 1.20m yükseklikte iki adet niş yer almaktadır. Nişlerin altında duvar içerisinde bir ahşap hatıl devam etmektedir. Bunlardan güney tarafta kalan birinci niş, 0.47m genişlikte, 0.30m derinlikte ve 0.70m yükseklikte olup, üst kısmı yıkılmıştır. Diğer taraftaki ikinci niş ise 0.50m genişlikte, 0.40m derinlikte ve 0.60m yükseklikte olup, bunun da üst kısmı yıkılmıştır. Batı duvarına bitişik seki ise, güney duvarından itibaren 0.60m yükseklikte ve 0.60m genişlikte, duvar boyunca 2.85m devam etmektedir. Sekinin kuzey taraftaki bitiminde duvar 0.40m içe doğru kademelenmektedir. Doğu duvarında sekiden 1.00m yükseklikte iki adet niş yer almaktadır. Nişlerin altında duvar içerisinde bir ahşap hatıl devam etmektedir. Bunlardan güney tarafta kalan birinci niş, 0.75m genişlikte, 0.60m derinlikte ve 0.75m yükseklikte olup, üst kısmı yıkılmıştır. Diğer taraftaki ikinci niş ise 0.75m genişlikte, 0.60m derinlikte ve 1.05m yükseklikte olup, üst kısmı yuvarlak kemerlidir. Bunun içerisinde üst orta kesimde 0.17x0.17m ölülerinde ve 0.30m derinliğinde bir girinti daha mevcuttur. Bu nişlerin ve duvar yüzeyleri düzgün çamur harcı ile sıvalıdır. 4

Kuzey tarafta mekan hafif oval biçimde devam etmektedir. Doğu ve batı duvarlarında içe doğru 0.20m lik bir kademelenme ile başlayan bu kısım iki kademeli seki şeklinde yükseltilmiştir. Birinci kademe, zeminden 1.00m yükseklikte ve 1.00m genişlikte olup, kerpiç ve taş dolguludur. Bu sekinin doğu ve batı duvarları hizasına birer niş yerleştirilmiştir. Bunlardan doğudaki 1.40m yükseklikte kare şeklinde 0.35x035x040m ölçülerinde tutulmuştur. Batıdaki ise sekiden 1.35m yükseklikte ve 0.50x0.55x0.60m ölçülerinde üzeri tuğladan basık kemerli olup, daha düzgün özellikler göstermektedir. İkinci kademe birinciden 0.35m yükseklikte ve 0.65m genişlikte sal taşları ile oluşturulmuştur. Bunun hizasında kuzey duvarı ortasına bir niş daha açılmıştır. Kerpiç malzemeli duvar yüzeyindeki niş, 0.50.x0.50x0.55m ölçülerindedir. Bunun üstüne sekiden 1.80m yüksekliğe bir mazgal pencere açılmıştır. Bu pencere içten 1.10m boyunda ve 0.70m genişliğinde olup, dış duvarda da devam etmektedir. Bu mekanın işlevi daha tam olarak belirlenememiştir. 2 nolu Mekan (AL 30 ve AK_30 ): 2009 yılında yapılan kazı çalışmalarında Bey Hamamı ve bunun yanlarında 7.00x13.50m lik alan ortaya çıkartılmıştır. Bu açmanın kuzeyinde kalan kesimde zeminin bulunması amacıyla 2011 yılında bu alanda kazı çalışmaları başlatılmıştır. Bu alanda ilk etapta 5.90x6.20m ölçülerinde ve 1.70m yüksekliğinde toprak dolgu sistematik bir şekilde kaldırılmıştır. Kazı çalışmaları bu seviyeden 0.90m daha derine indirilince zemine ulaşılmıştır. Bu alanın güneyinde doğu-batı doğrultusunda uzanan bir duvar temeline rastlayınca buranın bir mekan olduğu anlaşılmıştır. Bu 2 nolu mekan dıştan 4.70x6.50m ölçülerinde doğu-batı istikametinde dikdörtgen planlıdır. Mekanın doğu ve güney duvarları temel seviyesinde olup, 1.00m kalınlığında tutulmuştur. Kuzeyde seyir köşkünün taş duvarı ile sınırlandırılmıştır. Batı duvarı 0.80m kalınlığında kerpiç malzeme ile yapılmış ve üzerine bir ocak ve niş açılmıştır. Duvarın güney tarafındaki niş, 0.50x0.70m ölçülerindedir. Duvarın orta yerindeki ocak nişi yarım daire planlı olup, 0.50m genişlikte ve 0.30m derinlikte ölçülere sahiptir. Ocak dışında mekanın güneybatı köşesinde yekpare taştan bir dibek taşı bulunmuştur. Bu dibek taşı, 1.10x1.10m ölçülerindeki bir seki üzerine yerleştirilmiş, 0.50x0.60m ölçülerindeki taşın ortasına oyulmuştur. Bu oyuk, 0.35m çapında ve 030m derinliğe sahiptir. Bu buluntulardan yola çıkılarak bu mekanın mutfak olabileceği tahmin edilmektedir. Dolgu toprak temizlenirken sırlı ve sırsız seramik parçalarına rastlanmıştır ve dibek taş içerisinde bir adet gülle çıkarılmıştır. Kazı çalışması sonlandırılmıştır. 3 nolu Mekan (AK 30/31 ve AM-30/31 ): Seyir Köşkü nün kuzey tarafında 2.nolu mekandan sonra doğuya doğru toprak dolgunun kaldırılması şeklinde kazılara devam edilmiştir. Kazılara 6.50m devam ettikten ve 2.50m toprak dolgunun kaldırılmasından sonra kuzeydoğu köşeye yakın kerpiç duvarlı bir mekana rastlanmıştır. Bu mekan 2.60x2.80m ölçülerinde kareye yakın dikdörtgen planlıdır. Mekanın kuzey, güney ve doğu duvarları takip edilebilmektedir. Bu mekanda herhangi bir mimari ayrıntıya rastlanmamıştır. 4 nolu Mekan (AM-30/31 ): 2009 yılında yapılan kazı çalışmalarında Bey Hamamı nın doğusunda hamama 1.80m mesafede kuzey güney doğrultusunda devam eden bir kerpiç duvar tespit edilmişti. Seyir Köşkünün güneydoğusunda bu duvarla bağlantılı mekanı ortaya çıkarılması amacıyla 2011 yılındaki kazı çalışmaları bu alanda da sürdürülmüştür. Seyir Köşkünün güney duvarına paralel doğuya 2.50m yüksekliğindeki taş ve toprak dolgunun kaldırılmasıyla bu mekan ortaya çıkartılmıştır. Mekan zemin seviyesinde doğu-batı istikametinde düzgün olmayan dikdörtgen planlı olup, duvarları batıdan 3.50m, doğudan 3.30m, kuzeyden 6.10m ve güneyden 8.20m ölçülerindedir. Güneyi Seyir Köşkünün taş duvarı ile sınırlandırılmıştır. Batı ve kuzey duvarları kerpiç malzeme ile yapılmıştır. Kuzey duvarının batı köşesinde 1.10m açıklığa sahip kapısı bulunmaktadır. Zemini ana kaya olup fazla mimari ayrıntı göstermemektedir. 5

Kazı çalışmaları sırasında bunun doğusunda buradan bir kapı ile geçilen mahzen şeklinde yeni bir mekan ortaya çıkartılmıştır. Doğu duvarının ortasından 0.90m lik bir kapı ile mahzene girilmektedir. Mekan doğu- batı doğrultusunda dikdörtgen planlı ve 1.90x3.90m ölçülerinde üzeri aynı yönde beşik tonozla örtülüdür. Duvarları moloz taş malzeme ile yapılmış olup, yüzeyleri kireç harcı sıvalıdır. Biri güney diğeri doğu duvarı üzerinde olmak üzere içerisinde iki adet niş mevcuttur. Bunlardan doğudaki niş, 0.45x0.80x0.82m ölçülerinde tutulmuştur. Güneydeki niş ise 0.70x0.75x1.10m ölçülerinde üstten yuvarlak kemerlidir. Burada ana zemine inilememiş ama mevcut yüzey düzeltilerek bırakılmıştır. 3. Kısmi Onarım Çalışmaları Hoşap Kalesi 2009 ve 20010 yılı kazılarında tümüyle ortaya çıkartılan harem batıdaki ikinci bölümündeki kuzey batı ve kuzey doğu odalarında geçici ve kısmi sağlamlaştırma çalışmaları yapılmıştır. Özellikle bu kapsamda kuzeybatı odasının kalemişleri ve sıvarlardaki konservasyon çalışmaları ile duvarlarda tümlemeler yapılmıştır. 3.1.Geçiçi Sağlamlaştırma: 1-2 nolu harem mekanında yapılacak olan çalışmalar öncesinde, mekanın tüm yönlerdeki duvarları üzerinde yer alan çamur sıva üzerine kireç harcıyla uygulanmış sıva tabakalarında oluşabilecek yeni kayıpları önlemek amacıyla gazlı bez Paraloid B72 ile geçici olarak sağlamlaştırılmıştır. 3.2. Sağlamlaştırma: Mekanın duvar örgüleri, ahşap hatıllar ve sıvalarda bu işlem gerçekleştirilmiştir. 3.2.1.Duvar Örgüleri: Duvar örgü sistemine, malzemesine, bağlı kalınarak, iklimsel şartlarından kaynaklanacak yeni kayıpların engellenmesi için mekanın tüm yönlerdeki duvarlarında eksik olan taşlar tamamlanmıştır. Özellikle Kuzey yönünde yer alan pencereler, pencerelerdeki nişlerin, geçmiş yıllardaki insan kaynaklı tahribatın yoğun olarak yaşandığı alanlar olduğu, bu alanlardaki kayıpların devam etmesi neticesinde mekan duvarında sturüktürel daha büyük sorunlara yol açacağı düşünülerek hidrolik kireç harcı ve mekandan kazı çalışmaları sırasında çıkarılmış ve depolanmış taşlar kullanılmıştır..yapılan bu çalışmalarla duvarlar üzerinde yer alan kabartma sıvalar,kalem işlerinin yaşaması açısından büyük katkı sağlamıştır. Mekanın doğu duvarında yer alan ocak aslına uygun ölçülerde ve formda yeniden tamir edilmiştir. Duvar örgülerindeki tahribatın önüne geçmek maksadıyla üst kısımlarında hidrolik kireç harç kullanılarak mukavemeti artırılmıştır. Kemerli kapı girişleri, pencereler, ocak kısımlarındaki duvarlarda güçlendirmeler yapılmış, eksik taşların yerine yenileri konulmuştur. 3.2.2.Ahsap Hatıllar: Mekan duvarları içerinde, pencerelerde, nişlerde yer alan ashap hatıllardan işlevselliğini tamamıyla kaybetmiş olanlar değiştirilmiştir. Bezemelerin yer aldıgı alanlardaki hatıllardaysa Paraloid b72 ile sağlamlaştırma yapılmıştır. 3.2.3.Sıvalar: Her iki mekan duvarlarında yer alan sıvarlar, sıva arkasına Malta Plm- Sm enjeksiyon harcı kullanılarak sağlamlaştırılmıştır. Uygulamada akrilik bağlayıcı primal ac33 kullanılarak sıva arkasında taşıyıcı duvardan ayrılmış kısımlarda maksimum konsolidasyon sağlanmıştır. Sıvaların yer aldığı duvarlardaki fiziksel tahribatı engellemek ve estetik olarak bütünlüğü sağlayabilmek için kireç harcıyla tümlemelerde bulunulmuştur. İklimsek şartlardan minimum düzeyde etkilenmelerini sağlamak amacıyla sıva yüzeylerine % 3 lük aseton+paraloid b72 uygulanmıştır. Sonuç Hoşap Kalesi 2011 yılı kazı çalışmaları II. III. ve IV. alanlarda sürdürülmüş olup, mimari veriler ağırlıklı olarak ortaya çıkartılmıştır. Kazıda çıkan buluntular seramik parçaları ve alçı parçaları gibi çoğunlukla etütlük mahiyettedir. Bunun dışında 10 adet envanterlik 6

tutanakla Van Müzesine teslim edilmiştir. Kazı dışında kısmi onarım ve sağlamlaştırma çalışmaları da yapılmıştır. 2012 yılında kazının kaldığı yerden devam edilmesi düşünülmektedir. 7