SU İÇİ EGZERSİZ
SPORTİF DALIŞ VE ETKİLERİ HYPERBARIA Deniz düzeyinden aşağılara inildikçe, yani derinlik arttıkça basınç artar. Suya dalan kimse hem suyun hem de atmosferin basıncına maruz kalır. 10 m lik bir dalma tüm atmosferin yaptığı basıncı uygular, ilaveten buna birde atmosferin basıncı biner.
Basınç-hacim ilişkisi Basınç ile hacim arasında ters ilişki vardır(boyle yasası). Buna göre derinlik arttıkça basınç artar, hacim azalır. Hava sıkışır Deniz yüzeyinde 1 lt olan hacim, 10 m de ½ lt, 30 m de ¼ l, 70 m de 1/8 l ye inmektedir. Bir dalgıcın akciğerlerindeki 6 l lik hava 20 metrede 2 lt ye düşer. 50 metrede solunan 6 litrelik hava deniz yüzeyinde 36 litye eşittir.
Dalış çeşitleri ve dalma fizyolojisi Snorkel ile dalma Yardımcı araç kullanmadan dalma Scuba yardımı ile dalma
Snorkel ile dalma J eklindeki (yaklaşık 38 cm) bir boru ile dış havadan nefes alınıp verilmek suretiyle dalma yapılabilir. Ancak anatomik ölü boşluk uzar bu nedenle solunum zorlaşır. Suyun 112 cm altında bu yöntemle nefes almak-inspirasyon mümkün değildir.
Yardımcı araç kullanmadan dalma (nefes tutarak dalma) Yeterli ve uygun oksijen sağlanmalıdır. 10 metreye kadar sorun yok, 20-30 metreye deneyimli dalgıçlar ulaşır. 100 metreye ulaşan sporcular vardır. Bu yöntemde kanda CO2 yükselir. Dalma öncesi hiperventilasyon ile CO2 düşürülerek daha uzun süre suda kalınabilir. Ancak aşırı hiperventilasyon solunum kontrol mekanizmasını bozarak su yüzeyine çıkamadan okssijensiz kalmaya neden olabilir.
SCUBA yardımı ile dalma Self-Contained Under water Breathing Apparatus; 1 metreyi aşan derinliklerde soluk alıp vermeyi sağlayan tüplerdir. Jacques Costeau ve Emile Gagnon (1943, French) Bu yöntemde çevredeki hava basıncını yenecek güçte basınçlı hava sağlanır. 20 metre derinlikte yani 3 ATM basınçta 2280 mmhg lık hava sağlanmaktadır, ancak hiperbarik ortamın tehlikeleri tamamen ortadan kalkmaz.
SCUBA Dalış Riskleri Vücut dokularında gaz oluşumu-hava embolileri Pnömotoraks Maske içindeki havanın basıncındki değişme Aeorotitis-orta kulak Yüksek basınçtaki nitrojenin uyutucu-anestezik etkisi Dekompresyon hastalığı Yüksek basınçtaki oksijenin toksik-zehirli etkileri Karbonmonoksit zehirlenmesi Derinlerde sıkıştırılmış gaz karışımının artmış yoğunluğu ile solunumun güçleşmesi Çevresesl faktörler(soğuk su) ve solunan gaz karışımı(soğu hava) nedeniyle aşırı ısı kaybı
Dalma riskleri (dekompresyon hastalığı) Azot gazlarına bağlı olarak gerçekleşir. Derine inildikçe azot gazının basıncının artışına bağlı olarak kandan dokulara azot gazı geçer. Tekrar su yüzeyine çıkışta bu kez azot gazı dokulardan kana geçer ve kandan da akciğerler aracılığı ile uzaklaştırılır.
Dalma riskleri (dekompresyon hastalığı) Su yüzeyine çıkış çok hızlı olursa dokudan kana geçiş hızlanır ama kandan uzaklaştırılma hızlanmaz ve kanda hava kabarcıkları oluşur. Suya dalındıktan sonra artan ATM basıncı ile hacmi azalan nitrojen moleküllerinin yüzeye çıkıldıkça vücut sıvı ve dokularında genişlemesikabarcıklar oluşması ve bunun sonucunda küçük kan damarlarının tıkanmasıyla oluşur. 30 metrede 30 dk kalınmasıyla dekompresyon tehlikesi başlar.
Dekompresyon hastalığı Kol ve bacaklarda ağrı % 89 Baş dönmesi % 5,3 Paralizi % 2,3 Nefes darlığı(boğulma h) % 1,6 Aşırı yorgunluk ve ağrı % 1,3 Şuur kaybı % 0,5
Dekompresyon hastalığı nasıl önlenir? İniş ve çıkış kurallarına uyulmalıdır. Yüzeye çıkarılma hızı inilen derinliğe ve derinlikte geçen süreye bağlıdır.
Dekompresyondan korunmak için 57 m derinlikte 60 dakika kalan kişi için; 10 dakika 15 m derinlikte 17 dakika 12 m derinlikte 19 dakika 9 m derinlikte 50 dakika 6 m derinlikte 84 dakika 3 m derinlite beklenilmesi uygundur.
Hava embolisi Derinlerde solunan hava ile nefes tutularak su yüzeyine çıkılırsa, akciğerlerdeki hava genişler, Akciğerdeki hava kesecikleri yırtılarak hava kana geçebilir, Kandaki hava kabarcıkları beyindeki küçük damarlarda tıkanmalara yol açabilir. Ölümcül sonuçlar doğabilir.
Oksijen zehirlenmesi 2 ATM den itibaren görülür. O2 nin merkezi sinir sistemi üzerindeki toksik etkisi ve blokaj yapması nedeniyle oluşur. Derinlikte solunan havanın O2 miktarı azaltılır. Örneğin 200 m derinlikte solunan havanın % 10 O2 olmalıdır.
Nitrojen narkozu-derinlik sarhoşluğu Nitrojen basıncındaki ve miktarındaki artış fiziksel ve mental reaksiyonlara yol açar. Öfori Alkol benzeri etki 30 m de aç karnına alkol almış gibi 60 m de 2-3 martini etkisi Sinir sistemi üzerinde narkoz etkisi
Oksijen zehirlenmesi Solunum havasındaki O2 2 ATM geçtiğinde oksijen zehirlenme riski artar Yüksek O2 solunum yollarını irrite ederek bronkopnomoniye yol açar Beyin kan damarlarında daralma-merkezi sinir sistemi fonksiyonlarında negatif etki CO2 eliminasyon mekanizmasında bozulma O2 hemoglobinden ayrılamaz ve CO2 taşınamaz
CO zehirlenmesi CO çok zehirli, hemoglobine 200 kez daha hızlı bağlanır. SCUBA tanklarına CO karışması tehlikeli sonuçlar doğurablir.