ÖRNEK PROBLEMLER
Gerekli Bilgiler ÖN EK ÇARPAN ÇARPAN T (tera) 1.000.000.000.000 10 12 G (giga) 1.000.000.000 10 9 M (mega) 1.000.000 10 6 K (kilo) 1.000 10 3 m (mili) 0.001 10-3 μ (mikro) 0.000001 10-6 n (nano) 0.000000001 10-9 2
Gerekli Bilgiler YARILANMA T 1/2 = Yarılanma süresi t = Geçen süre A 0 = İlk akhvite A S = Son akhvite N = Yarılanma sayısı A s = A 0 2 N Ir-192: 73.83 gün 74 gün Se-75: 119.78 gün 120 gün Am-241: 432.2 yıl Co-60: 5.27 yıl Cs-137: 30.07 yıl 3
SORU Aktivite, Yarılanma Süresi Soru 1-1 Kasım 2013 tarihinde 80 Ci olan Ir-192 radyasyon kaynağının aktivitesi 6 Kasım 2014 tarihinde kaç Ci olur? (Ir-192 nin yarılanma süresi 74 gündür.) Cevap 1-6 Kasım 2014 1 Kasım 2013 arası 370 gün yapar. 370/74 = 5 yarılanma süresi geçmiştir. I.Yol 1. yarılanma 80/2 = 40 Ci 2. yarılanma 40/2 = 20 Ci 3. yarılanma 20/2 = 10 Ci 4. yarılanma 10/2 = 5 Ci 5. yarılanma 5/2 = 2,5 Ci II.Yol A s = A 0 A 0 = 80 Ci As=...? N = 5 A S = A 0 /2 N = 80/2 5 = 80/32 = 2.5 Ci 2 N 4
SORU Aktivite, Yarılanma Süresi Soru 2-1 Kasım 2013 tarihinde 80 Ci olan Ir-192 radyasyon kaynağı nın aktivitesi 16 Kasım 2014 tarihinde kaç Ci olur? (Ir-192 nin yarılanma süresi 74 gündür.) Cevap 2-16 Kasım 2014 1 Kasım 2013 arası 380 gün yapar. 380/74 = 5.135 yarılanma süresi geçmiştir. II.Yol A 0 = 80 Ci As=...? N = 5.135 A S = A 0 /2 N = 80/2 5.135 = 80 x 0.5 5.135 = 2.28 Ci 5
Gerekli Bilgiler DOZ HIZI ve TERS KARE KANUNU DOZ = DOZ HIZI x ZAMAN I 1 = d 1 mesafesindeki Doz ya da Doz Hızı I 2 = d 2 mesafesindeki Doz ya da Doz Hızı d 1 = İlk ölçüm noktasının kaynağa uzaklığı d 2 = İkinci ölçüm noktasının kaynağa uzaklığı I 1 d 1 2 = I 2 d 2 2 6
SORU Soru 3- Radyasyon kaynağından 8m uzaklıkta ölçüm aletinde okunan doz şiddeti 100 mr/h ise, radyasyon kaynağından 1m uzaklıkta ölçüm aletinde okunacak değer kaç mr/h olur? Cevap 3- I 1 d 1 2 = I 2 d 2 2 100mR/h x 8 2 = 6400mR/h = 6.4R/h 7
SORU Soru 4 - Radyasyon kaynağından 5 m uzaklıkta ölçüm aleti ile 36 mr/h doz şiddeti okunmuştur. Radyasyon kaynağından kaç m uzaklığa güvenlik şeridinin çekilmesi gerekmektedir. (Güvenlik şeridi için sınır değer 1 mr/h dir) Cevap 5 I 1 d 1 2 = I 2 d 2 2 36mR/h x 5 2 =1mR/h x d 2 2 d = 30m 8
SORU Soru 6-150 kv 10 ma de çalışan bir X-ışını radyografi cihazının ısınıp ısınmadığını anlamak için tüp çıkışına elimizi 3 saniye koyarsak elimiz ne kadar doz alır? (el odak arası 10 cm alınacak) kv 10 ma Doz hızı @ 1.0m 150 40 Sv/h 300 90 Sv/h Cevap 6: 1m (100 cm) de 1 saateki doz 40 Sv 10 cm de 40 x (100) 2 / (10) 2 = 4000 Sv/h 1 saniyedeki doz 4000 / 3600 = 1.11 Sv/saniye 3 saniyede doz ise 1.11 x 3 = 3.3 Sv 3,3 Sv => 3,0 Sv Eritem dozu! 9
Gerekli Bilgiler GAMA SABİTİ DH = Doz Hızı Γ = Gama Sabiti A = Gama Kaynağının Aktivitesi d = Uzaklık Radyoizotop mr.cm 2 /h.mci F-18 5707 I-131 2045 Mo-99 1123 Tc-99m 740 798 Tl-201 100 Ga-67 645 Ir-192: 0.48 R.m 2 /Ci.h veya 0.13 msv.m 2 /GBq.h 10
SORU Soru 7-100 Ci aktiviteli bir Ir-192 radyoaktif kaynağından 5m uzaklıkta radyasyon ölçüm aleti ile okunması gerekli doz şiddeti kaç R/h ve kaç msv/h dir? (Kaynağın nokta kaynak olduğu kabul ediliyor). Ir-192 nin Gama sabiti : Γ = 0.48 R/h 1 metrede 1 Ci aktivite için Cevap 7- DH = 100 Ci x 0.48 R.m 2 /Ci.h (5m) 2 = 1.92 R/h = 19.2 msv/h 11
Zırhlama Hesabı : SORU Soru 8- Ir-192 rasyasyon kaynağından belirli bir uzaklıkta doz şiddeti (hızı) 128 mr/h dir. Ir-192 için kurşun zırhlama malzemesinin her HVL (yarı tabaka değeri) kalınlığı 0,5 cm olduğuna göre, doz şiddetini 1 mr/h e düşürmek için kaç cm kalınlıkta zırh malzemesi gerekmektedir? Cevap 8- İlk durumdaki doz şiddeti 128 mr/h idi 1 HVL uygulanırsa 64 mr/h 2 HVL uygulanırsa 32 mr/h 3 HVL uygulanırsa 16 mr/h 4 HVL uygulanırsa 8 mr/h 5 HVL uygulanırsa 4 mr/h 6 HVL uygulanırsa 2 mr/h 7 HVL uygulanırsa 1 mr/h o halde; zırh malzemesinin bir HVL değeri 0,5 cm kurşun idi ve gerekli olan HVL 7 olduğuna göre 0,5 x 7 = 3,5 cm kalınlığında kurşun plakaya gereksinim vardır. 12
Soru 9 Bir önceki soruda kullanılan kurşun malzeme yerine beton malzeme kullanılmak istenirse kaç cm kalınlığında beton engel gerekli olurdu? (Ir-192 için beton malzemenin HVL kalınlığı 4,3 cm dir). Cevap 9 Bir önceki sorunun cevabında 7 HVL ye gereksinim olduğu bulunmuştu. Zırh kalınlığı = HVL x HVL sayısı olduğuna gore = 4,3 x 7 = 30,1 cm kalınlığında beton engele gereksinim vardır. 13
Taşıma Etiketi ve İndisi : Soru 10 - İçerisinde radyoaktif kaynak bulunan bir taşıma kabının dış yüzeyinde radyasyon ölçüm aleti ile 10 mr/h ve 1 metre uzağında 0,8 mr/h doz şiddeti okunuyorsa; a-taşıma kabının üzerinde hangi tip etiket bulunması gerekir? b- Taşıma indisi kaç olur? Şartlar Sınıf 1 dahil 10 dahil Taşıma indisi (TI) Yüzeyin herhangi bir noktasında en yüksek radyasyon seviyesi 0 0.005 msv/h I - BEYAZ 0-1 1-10 > 10 0.005 msv/h-0.5 msv/h 0.5 msv/h-2 msv/h II - SARI III - SARI 2 msv/h-10 msv/h III - SARI ve Özel Koşullu 14