VII. ÜN TE RÖNESANS SANATI KONULAR 1. RÖNESANSA G R fi a. Rönesans Nedir? b. Rönesans Haz rlayan Nedenler? 2. RÖNESANS M MARÎS a. Genel Özellikler (malzeme, yap türleri, cephe düzeni) b. Mimarlar Brunelleschi Alberti Bramante 3. RÖNESANS HEYKEL SANATI a. Genel Özellikler (konu, form) b. Heykelt rafllar Ghiberti Donatello Michelangelo 4. RÖNESANS RES M SANATI a. Genel Özellikler (perspektif, mekân, konu, kompozisyon, renk) b. Ressamlar Giotto Leonardo da Vinci Tiziano Pieter Bruegel Albrecht Dürer
SANAT TAR H 2 BU BÖLÜMDE NELER Ö RENECE Z Bu bölümü çal flt n zda; Rönesans Dönemi sanatç lar n n kimler oldu unu söyleyebilecek, Bu sanatç lar n yapm fl oldu u yap tlar tan yabilecek, Dönemin toplum ve düflünce yap s n n Rönesans sanat na etkisini söyleyebileceksiniz. BU BÖLÜME NASIL ÇALIfiMALIYIZ? Her bölümü dikkatlice ve anlayarak okuyun. Konularda geçen kavram ve terimleri kavray n. Dönem özelliklerini resimler üzerinde görmeye çal fl n. Bölüm sonundaki özeti okuyun. De erlendirme sorular n yan tlay n. Yan tlar n z, yan t anahtar yla karfl laflt r n. Varsa eksiklerinizi ilgili bölümü tekrar okuyarak gidermeye çal fl n. HAZIRLIK ÇALIfiMALARI Rönesans n sözcük anlam n n bu dönem sanat için ne anlama geldi ini ö reniniz. Rönesans resmine damgas n vuran sanatç lar araflt r n z. 76
RÖNESANS RÖNESANS SANATI 1. RÖNESANSA G R fi a. Rönesans Nedir? Yar n r ht ma gitmeli, Rönesans ç kacakvapurdan. Bakal m, nas l fley Rönesans? K l, k yafeti nas l? fi k m, sünepe mi? Siyasî mi, bastonu var m elinde? Yoksa kâküllü, b y kl ; Ambardan m ç kacak, kamaradan m? Yoksa ateflçi filân m, Çal flarak geliyor gemide? Orhan VEL Rönesans talya da do mufl, daha sonra di er Avrupa ülkelerine yay lm flt r. Sözcük anlam yeniden do ufltur. Do ufl, Yunan ve Roma kültürlerinin tekrar canlanmas n anlat r. Sanata da yans yan bu hareketle, 15 ve 16. yüzy llarda resim, heykel ve mimarîde önemli örnekler verilmifltir. Rönesans flimdi siz tan mlay n z. b. Rönesans Haz rlayan Nedenler? Yeni Ça n bafl nda Avrupa da özellikle siyasal alanda görülen bu hareket Rönesans sanat n n oluflmas na neden olmufltur. Bu dönemde Orta Ça Avrupa s n n siyasî düzenine egemen olan kilise gücünü kaybetmifl, buna ba l olarak sanat dinsel etkiden kurtulmufl, mimarîde sivil yap lar önem kazanm flt r. Heykelde kral ve kral ailesi; resimde; daha çok portre ve güncel konular ifllenmifltir. Rönesans haz rlayan nedenleri flöyle s ralayabiliriz: Avrupa da kültür ve sanat etkinliklerini destekleyen, bilim adamlar ve sanatç lar koruyan varl kl kiflilerin ortaya ç kmas, Yunan ve Roma ya ait edebiyat, felsefe, bilim ve sanat eserlerinin incelenmesi ve bunlar n akedemilerde okutulmas, Matbaan n kullan lmas ve co rafî keflifler sonucu yeni bulufl ve düflüncelerin yay lmas, nsan n kendi do as n tan mas na, kendi hakk na sahip ç kmas na yol açan hümanist düflüncenin yayg nlaflmas.? Rönesans haz rlayan nedenler nelerdir? 77
2- RÖNESANS M MARÎS a. Genel Özellikler (malzeme, yap türleri, cephe düzeni) Rönesans mimarîsi, tafl ve mermer malzemenin a rl kl olarak kullan ld daha çok sivil yap larla ortaya ç kar. Bunun yan s ra dinî yap lar n yap m da devam etmifltir. Bu dönem yap lar nda Yunan ve Roma mimarî örneklerinde gördü ümüz mimarî ögeler yeni bir anlay flla kullan lm flt r. Dinî yap lar, adetâ Orta Ça dinsel inanc n n bu dönemde y k ld n gösterir gibidir. Tanr ya yaklaflmay sa layan sivri tonoz, sivri kemer ve çan kulelerinin yer ald yüksek yap lar yerini yuvarlak kemer, beflik tonozun kullan ld daha alçak merkezî plânl yap lara b rakm flt r. Yap cephelerindeki farkl laflma yeni oluflan düzenin etkisindedir. Cephelerdeki hareketlilik yerini sadeli e b rakm flt r.yap lar; mahalle aralar nda kalm fl alçak görünümlü en çok üç katl olarak infla edilmifltir. Orta Ça kilise ve katedrallerinin cephelerinde yer alan dinî konulu heykel ve kabartmalar Rönesans örneklerinde yoktur (Resim 87). Resim 87 : S. Maria Novella Kilisesi, Floransa? Dinî yap lardaki düzenleme dönemin sivil yap lar nda da görülebilir. Rönesans mimarîsinin özellikleri nelerdir? b. Mimarlar Filippo Brunelleschi (Brünelleski 1377-1446): Floransal sanatç, talyan Rönesans mimarîsinin temsilcilerindendir. Yap lar nda Roma mimarîsinde görülen kubbe, kemer, sütun gibi mimarî ögeleri kullanm flt r. Yap m nda çal flt Floransa Katedrali nin Kubbesi (Resim 89) Roma daki Pantheon Tap na kubbesinden sonra en an tsal ve büyük kubbedir. Floransa da San Lorenzo Kilisesi, Pitti Saray, Pazzi fiapeli (Resim 88) ve Öksüzler Yurdu mimar n di er eserlerindendir. 78 Resim 88: Pazzi fiapeli, Floransa, talya Resim 89: Floransa Katedralinin Kubbesi, Brunellechi
Leon Battista Alberti (1404-1472): Bir eserin güzelli i, oranlar ndaki uyuma ba l d r. diyen sanatç n n, sanat tarz n en iyi yans tan eseri San Francesco (San Frençesko) Kilisesi dir. Floransa daki Rucellai (Ruçellayi) Saray da sanatç n n sivil yap lar na örnektir. (Resim 90). Donato Bramante (1444-1515): On alt nc yüzy la bafllamas yla birlikte yüksek Rönesans bafllar. Bu zamanda en önemli sanat merkezi Roma d r. Bramante, Yüksek Rönesans mimarl n n bafl ustas olmufltur. Sen Piyer Kilisesi nin avlusunda infla etti i Tempietto Kilisesi sanatç n n en önemli eseridir (Resim 91). Resim 90: Rucellai Saray Floransa, talya? Rönesans mimarlar kimlerdir? Yap lar na örnek veriniz. 3. RÖNESANS HEYKEL SANATI a. Genel Özellikler (konu, form) Resim 91: Tempietto Kilisesi, Roma- talya Rönesans dönemi heykelleri konular n, Tevrat ve ncil ile mitolojiden al r. Bunun yan s ra devlet adamlar, kahramanlar ve sanatç lar koruyan zenginlerin de heykelleri yap lm flt r. Bu dönemde yap lan atl heykeller önemli bir gruptur. Ç plak heykeller de çal fl lm flt r. Heykel üç boyutludur. Heykelcilik mimarîye Orta Ça a göre çok daha az ba l d r. Resim ve mimarîde oldu u gibi heykelde de oran (ölçülerin uyumlulu u) bu dönemde en ileri düzeydedir. b. Heykelt rafllar Lorenzo Ghiberti (Ciberti) (1378-1455): Floransal rölyef ustas d r. Floransa daki vaftizhanenin bronz kap lar için yapt kabartmalar (Resim 92) sanatç n n en önemli çal flmas d r. Resim 92: Resim: Floransa Vaftizhane kap s n n rölyefleri, Ghiberti 79
Donetollo (1386-1446): Ghiberti ye rölyef çal flmalar nda yard m eden sanatç n n eserleri Yunan Klâsik dönem heykellerini hat rlat r.? Gattamelata Heykeli (Resim 93) Rönesans n ilk atl heykeli ve Donetollo nun en büyük eseridir.bu dönemin di er önemli heykelt rafl Verrochio nun yapt Davut Heykeli (Resim 94) görülmeye de erdir. 16. yüzy l, heykel sanat nda büyük geliflmelerin görüldü ü, önemli sanatç lar n yetiflti i bir dönemdir. Bu dönem sanatç - lar ndan Michelangelo (Mikelancelo) yapt eserleriyle döneme imzas n atm flt r. Buonarotti Michelangelo (1475-1564): Ço unlukla heykel çal flan sanatç n n resim ve mimarî alanlar nda da çal flmalar bulunmaktad r. Kilise duvarlar na yapt resimlerindeki figürleri adeta heykelleflmifltir. Mermerden yapt heykellerde figürlerin anatomik özelliklerine uygun çal flm flt r. Eserlerinin konular n daha çok ncil ve Tevrattan al nan öyküler ve kifliler oluflturur. Ünlü heykellerinden biri olan Musa Heykeli ni sanatç, Papa II. Julius un mezar an t için yapm flt r. Sen Pietro Kilisesi için yapt Pieta (Ac ) Heykeli nde, Meryem ölmüfl sa y kuca na alm flt r (Resim 95). Rönesans heykelt rafllar kimlerdir? Yapt eserlere örnek verelim. Resim 93: Gatamelata Atl Heykeli, Donatello, Padua Resim 94: Davut Heykeli, Verrochio 80 Resim 95: Pieta, San Pietro Bazilikas, Roma
4. RÖNESANS RES M SANATI a. Genel Özellikler (perspektif, mekân, konu, kompozisyon, renk) Rönesansla birlikte düflünce sisteminde bafllayan de iflim resim sanat n da etkilemifltir. Bu durum, dinî konulu re-simlerin yan nda portre, güncel ve toplumsal konular ile mitolojik hikâyelerin resme girmesini sa lam flt r. Çeflitlenen konular yan nda, ressamlar kendi düflüncelerini resimlerine yans tma özgürlü ünü Rönesans ile kazanm fllard r.? Resimlerde do aya uygunluk, ideal güzellik göz önüne al nm flt r. Perspektif (derinlik) sa lamak amac yla fonda manzaralara yer verilmifltir. Ifl k ve renk; resimde ifadeyi, üçgen kompozisyonu vurgulayacak biçimde kullan lm flt r. Renk tonlar daha yumuflam fl, f rça vurufllar ba ms zlaflm flt r. tafl r? Rönesans resimleri hangi özellikleri b. Ressamlar Giotto (Cotto) Di Bondone (1266-1336): Rönesans resminin öncüsüdür. Floransal sanatç eserlerinde daha çok dinsel konular ifllemifltir (Resim 95). Çok say da kilise ve flapelin freskolar n yapm flt r. Leonardo da Vinci (1452-1519) Floransal sanatç n n ressaml n n yan s ra mimarl k, mühendislik ve anatomi alanlar nda çal flmalar bulunmaktad r. Resim 95: Glana da Meryem Ana, Giotto Büyük bir fl k ustas d r. Resim 96: Üçlü Anna, Leonardo da Vinci, Louvre Müzesi Paris 81
Resimlerinde daha çok ya l boya kullanm flt r. Sanatç n n dinî konulu re-simlerinin d fl nda kara kalem ve ya l boya ile çal flt insan vücudu çizimleri ve portre çal flmalar vard r. Mona Lisa portrelerinin en ünlüsüdür. Son Akflam Yeme i, Üçlü Anna (Meryem, Çocuk sa ve Azize Anna), (Resim 96) Meryem e Müjde di er önemli eserlerindendir. Tiziano (1476-1576): talyan ressam, Venedik Okulunun kurucular ndand r. Portre ressaml ile tan nm flt r. Bu alanda en ünlü eseri imparator fiarlman Karl (V. Charles) n portresidir. Tiziano, büyük bir renk ustas d r. Genellikle mavi, yeflil ve Resim 97 : Konser, Tiziano sar rengin egemen oldu u resimlerinde renkler parlak ve canl d r. Sanatç n n dinî ve mitolojik konular içeren eserleri aras nda, Kutsal ve Dünyevî Aflk, Urbino Venüsü, Konser (Resim 97) ve Tavflanl Meryem say labilir. 82 Resim 98: Çocuk Oyunlar, Brueqel
Pieter Bruegel (Brügel) (1525-1569): Flaman ressam d r. Flaman, Belçika, Hollanda ve Fransa n n kuzeydo usu aras nda kalan bölgedir. Ya l boya resimlerinde ço unlukla köy hayat n iflledi i için köylü ressam olarak tan n r. Hastal k, yoksulluk gibi toplumsal konular resmine sokan sanatç n n yap tlar nda mizah hakimdir. Köyde Karnaval, Dü ün Yeme i, Yafll Köylü Kad n, Çocuk Oyunlar (Resim 98) ve Körler sanatç n n eserleri aras ndad r. Resim 99: Kendi portresi, Albrecht Dürer Albrecht Dürer (1471-1528) : Alman Rönesans resim sanat n n temsilcisidir. Kara kalem, tahta bask, sulu boya çal flmalar n n yan s ra, bak r ve tahta levhalar üzerine kaz ma tekni i kullanarak yapt gravürleri de bulunmaktad r. lk kez kendi portresini (Resim 99) yapan sanatç n n figürsüz manzara resimleri vard r. sa ya A t, sa n n Do uflu, Krallar n Secdesi, sanatç n n dinî konulu eserleridir. fiövalye ve Melankoli en tan nm fl gravürlerindendir. Rönesans ressamlar ve resimlerine örnek veriniz. 83
SANAT TAR H 2 Ö REND KLER M Z PEK fit REL M Bu ünitede; 15. ve 16. yüzy llarda Bat Avrupa da; edebiyat, sanat, sosyal, siyasal ve bilim alan nda oluflan söyledik. Önce talya da oluflan daha sonra di er Avrupa ülkelerine yay lan bu hareketin sanata da önemli ölçüde yans d n gördük. Yunan ve Roma sanat nda özellikle heykel ve mimarîde görülen elemanlar n bu dönemde yeni bir yorumla tekrar kullan ld n, sanat n; resim, heykel ve mimarîde önemli örnekler verdi ini ö rendik. Brunelleschi, Alberti ve Bramante yi bu dönemin mimarlar Ghiberti, Donatello ve Michelangelo yu heykelt rafl, Giotto, Leonardo da Vinci, Tiziano, Bruegel ve Albrecht Dürer i ressam olarak tan d k. fiimdi ö rendiklerimizi pekifltirmek için bölüm içinde ve sonunda verilen sorular yan tlayal m. 84
SANAT TAR H 2 DE ERLEND RME SORULARI 1- Resimlerinde ço unlukla köy hayat n iflledi i için köylü ressam olarak tan nan Rönesans sanatç s kimdir? A) Bruegel B) Tiziano C) Leonardo da Vinci D) Albrect Dürer 2- Mona Lisa tablosu ile ünlenen, ressaml n n yan s ra mimarl k, mühendislik ve anatomi alanlar nda çal flmalar bulunan sanatç afla dakilerden hangisidir? A) Tiziano B) Leonardo da Vinci C) Bruegel D) Giotto 3- Floransa daki vaftizhanenin bronz kap lar için yapt kabartmalarla tan nan Floransal rölyef ustas kimdir? A) Ghiberti B) Donetello C) Michelangelo D) Verecchio 4- Afla daki yap lardan hangisi Brunelleschi nin eseri de ildir? A) Pitti Saray B) Pazzi fiapeli C) Floransa Katedrali nin kubbesi D) Tempietto Kilisesi 5- Rönesans n ilk atl heykeli olan Gattamelata Atl Heykeli kimin eseridir? A) Michelangelo B) Donetello C) Ghiberti D) Leonardo da Vinci 85
86