142

GİYİM EŞYASI İMALATI; KÜRKÜN İŞLENMESİ VE BOYANMASI SANAYİİ Hazırlayan Mustafa ŞİMŞEK ESAM Müdür Yardımcısı

142

1. SEKTÖRÜN TANIMI Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörü, ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında 18 no lu gruplandırma içinde yer almaktadır. Bu grup altında üçlü ve dörtlü düzeylerde 2 şer alt sektör bulunmakta olup bu sektörler aşağıdaki gibidir: 181 (Kürk hariç, giyim eşyası imalatı) 1810 (Kürk hariç, giyim eşyası imalatı) 182 (Kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri imalatı) 1820 (Kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri imalatı) Sektör, NACE REV. 1.1. sınıflandırmasına göre ise aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır: 18 (Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması) 181 (Deri giyim eşyası imalatı) 1810 (Deri giyim eşyası imalatı) 182 (Diğer giyim eşyası ve aksesuarların imalatı) 1821 (İş giysisi imalatı) 1822 (Diğer dış giyim eşyaları imalatı) 1823 (İç giyim eşyası imalatı) 1824 (Başka yerde sınıflandırılmamış diğer giyim eşyası ve aksesuarların imalatı) 183 (Kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri imalatı) 1830 (Kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri imalatı) 143

2. SEKTÖRDEKİ FİRMA SAYISI Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe faaliyet gösteren firmaların önemli bir bölümü İstanbul bölgesinde bulunmaktadır. İstatistikî Bölge Sınıflandırması Düzey 2 ye göre (devlet sektörünün tamamı ile özel sektörde 10 ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerini kapsayan 2001 Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı sonuçlarına göre), Türkiye genelinde 18 no lu sektörde faaliyet gösteren firma sayısı 1502 adet olup imalat sanayii genelindeki firma sayısının 13,3 ünü oluşturmaktadır. Sektör genelinde yer alan 1502 adet işyerinin, 60,5 i İstanbul bölgesinde yer almakta iken, 13,2 si İzmir, 5,2 si Aydın, 4,7 si Bursa, 3,4 ü Ankara, 3,3 ü Tekirdağ ve 2,6 sı da Adana bölgesinde bulunmaktadır. Söz konusu bu yedi Düzey 2 bölgesi, Türkiye genelindeki firma sayısının 92,9 unu kapsamaktadır. Ülke genelinde sadece Mardin Düzey 2 bölgesinde bu sektörde faaliyet gösteren herhangi bir firma bulunmamaktadır. 2001 yılı itibariyle sektördeki firmalara ait kurulu çevirici güç kapasitesi 338.819 Bg-Hp (beygir gücü) olup bunun 30,9 u İstanbul bölgesinde, 25,9 u Kocaeli, 11,5 i Tekirdağ, 7,6 sı Bursa, 6,6 sı Aydın, 6,1 i İzmir, 3,1 i de Adana bölgesindeki firmalara aittir. Sektör genelindeki kurulu çevirici güç kapasitesi, ülke geneli imalat sanayii kurulu çevirici güç kapasitesinin 2,4 ünü teşkil etmektedir. Sektör genelinde çalışanların sayısı incelendiğinde ise 153.011 kişi olan sektör ortalama çalışan sayısının, Türkiye geneli imalat sanayiinde çalışan sayısının 14,0 ını oluşturduğu görülür. Yıllık ortalama çalışan sayısının 53,3 ü İstanbul bölgesindeki firmalar tarafından istihdam edilirken, 9,6 sı İzmir, 8,1 i Tekirdağ, 8,1 i Bursa, 7,9 u aydın ve 3,4 ü de Adana bölgesindeki firmalarda istihdam edilmektedir. 2001 yılı itibariyle sektör tarafından yaratılan katma değer 2.265,0 milyon YTL olup ülke geneli imalat sanayinde yaratılan katma değerin 5,6 sını oluşturmaktadır. Yaratılan katma değerin 60,2 si İstanbul bölgesindeki firmalara ait olup bunu sırasıyla 8,8 ile Tekirdağ, 7,4 ile İzmir, 7,2 ile Aydın, 6,7 ile Bursa ve 2,5 pay ile de Adana bölgesi izlemektedir. 144

Tablo 1: Giyim Eşyası İmalatı; Kürkün İşlenmesi ve Boyanması Sektöründe Faaliyet Gösteren Firma Sayısı Düzey 2 Bölgesi Firma Sayısı Yıllık Ortalama Çalışan Sayısı Kurulu Çevirici Güç Kapasitesi Katma Değer Adet Kişi Bg-Hp YTL İstanbul 909 60,5 81.570 53,3 104.614 30,9 1.362.520.466 60,2 Tekirdağ 49 3,3 12.414 8,1 39.120 11,5 199.085.502 8,8 Balıkesir 6 0,4 455 0,3 564 0,2 3.273.668 0,1 İzmir 199 13,2 14.706 9,6 20.500 6,1 168.080.503 7,4 Aydın 78 5,2 12.089 7,9 22.462 6,6 163.035.931 7,2 Manisa 8 0,5 1.457 1,0 5.902 1,7 10.820.562 0,5 Bursa 70 4,7 12.410 8,1 25.811 7,6 150.703.293 6,7 Kocaeli 27 1,8 2.329 1,5 87.859 25,9 16.050.605 0,7 Ankara 51 3,4 3.043 2,0 5.659 1,7 27.590.854 1,2 Konya 3 0,2 40 0,0 157 0,0 128.936 0,0 Antalya 7 0,5 929 0,6 83 0,0 9.531.042 0,4 Adana 39 2,6 5.210 3,4 10.607 3,1 57.247.174 2,5 Hatay 1 0,1 0 0,0 0 0,0 0 0,0 Kırıkkale 3 0,2 236 0,2 123 0,0 854.062 0,0 Kayseri 5 0,3 423 0,3 582 0,2 2.607.054 0,1 Zonguldak 16 1,1 1.179 0,8 4.263 1,3 13.883.929 0,6 Kastamonu 5 0,3 1.634 1,1 651 0,2 28.412.129 1,3 Samsun 8 0,5 940 0,6 1.842 0,5 15.068.327 0,7 Trabzon 2 0,1 0 0,0 0 0,0 0 0,0 Erzurum 2 0,1 0 0,0 0 0,0 0 0,0 Ağrı 1 0,1 0 0,0 0 0,0 0 0,0 Malatya 2 0,1 0 0,0 0 0,0 0 0,0 Van 2 0,1 0 0,0 0 0,0 0 0,0 Gaziantep 7 0,5 603 0,4 5.629 1,7 1.160.306 0,1 Şanlıurfa 2 0,1 0 0,0 0 0,0 0 0,0 Mardin 0 0,0 0 0,0 0 0,0 0 0,0 TÜRKİYE 1502 100,0 153.011 100,0 338.819 100,0 2.265.094.881 100,0 Not: Özel sektöre ait tesis sayısı 2 ve altında ise işyeri sayısının dışındaki istatistikler, Kanun gereği gizli olarak değerlendirilerek, sektör toplamı içinde verilmektedir. 145

3. ÜRETİM VE KAPASİTE KULLANIM ORANI 3.1. Üretim Endeksindeki Gelişmeler Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe üretim endeksi genel olarak inişli çıkışlı bir eğilim göstermiştir. 1997-2006 dönemi incelendiğinde; 1997 de 100 olan endeks değeri 2004 yılında 114,8 ile en yüksek seviyesine ulaştıktan sonra 2006 yılında (üçüncü çeyrek dönem itibariyle) 97,1 düzeyine gerilemiştir. Aynı dönemde imalat sanayiine ait genel endeks değeri ise 36,2 oranında artışla 136,2 olarak gerçekleşmiştir. Tablo 2: Üretim Endeksi (Üretim değeri ağırlıklı, yıllık ortalama) Yıllar İmalat Sanayii 18 181 Endeks Değişim Endeks Değişim Endeks Değişim 1997 100,0-100,0-100,0-1998 100,1 0,1 106,7 6,7 106,7 6,7 1999 95,9-4,2 102,0-4,4 102,0-4,4 2000 102,1 6,5 108,7 6,6 108,7 6,6 2001 92,4-9,5 105,3-3,1 105,3-3,1 2002 102,5 10,9 108,8 3,3 108,8 3,3 2003 112,0 9,3 110,7 1,7 110,7 1,7 2004 123,7 10,4 114,8 3,7 114,8 3,7 2005 129,6 4,8 100,4-12,5 100,3-12,6 2006 * 136,2 5,1 97,1-3,3 97,1-3,2 (*): 2006 değerleri üçüncü çeyrek itibariyledir. Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe 182 nolu kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri imalatı alt ayrıma yönelik faaliyet bulunmamaktadır. Dolayısıyla 181 nolu kürk hariç, giyim eşyası imalatı alt sektör üretimi 18 nolu ana sektör üretimini belirlemektedir. Tablodan da görüldüğü gibi, 1997-2006 döneminde sektör üretim endeksinde 2,9 oranında bir gerileme söz konusudur. 146

Endeks GRAFİK 1 : ÜRETİM ENDEKSİNDEKİ GELİŞMELER (Yıllık Ortalama) (1997=100) 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 İmalat Sanayii 18 181 Üretimdeki fiziki artışların bir göstergesi olan üretim endeksindeki gelişmeler aylık bazda değerlendirildiğinde, Temmuz 2005 de 102,2 olan sektör üretim endeksinin, Temmuz 2006 da 99,5 e düştüğü görülmektedir. Temmuz 2005 de endeks değeri bir önceki yılın aynı ayına göre 12,1 oranında azalırken, Temmuz 2006 da bir önceki yılın aynı ayına göre 2,6 oranında azalış göstermiştir. Endeks değeri Temmuz 2006 da bir önceki aya göre ise 7,2 oranında azalmıştır. İmalat sanayi üretim endeksi ise, aylık bazda, bir önceki yılın aynı ayına göre Temmuz 2005 de 2,6 oranında azalırken Temmuz 2006 da 9,5 oranında artış göstermiştir. 147

Aylar Tablo 3: Üretim Endeksi (Üretim değeri ağırlıklı, bir önceki aya göre değişme) İmalat Sanayii 18 181 Endeks Değişim Endeks Değişim Endeks Değişim Ocak-2005 116,6-142,7-142,7 - Şubat-2005 112,1-3,9 95,0-33,4 94,9-33,4 Mart-2005 130,1 16,0 102,0 7,5 102,0 7,5 Nisan-2005 129,3-0,6 89,5-12,3 89,5-12,3 Mayıs-2005 133,6 3,4 91,3 2,0 91,3 2,0 Haziran-2005 134,1 0,3 107,0 17,2 107,0 17,2 Temmuz-2005 128,8-3,9 102,2-4,5 102,2-4,5 Ağustos-2005 130,2 1,1 89,9-12,0 89,9-12,0 Eylül-2005 142,6 9,5 95,3 6,0 95,3 6,0 Ekim-2005 131,3-7,9 85,2-10,6 85,2-10,6 Kasım-2005 129,2-1,6 91,4 7,3 91,4 7,3 Aralık-2005 137,0 6,0 113,0 23,6 112,9 23,6 Ocak-2006 107,4-21,6 92,0-18,6 92,0-18,6 Şubat-2006 118,5 10,3 96,0 4,4 96,0 4,4 Mart-2006 143,0 20,7 112,2 16,9 112,2 16,9 Nisan-2006 139,0-2,8 84,5-24,7 84,5-24,7 Mayıs-2006 146,2 5,2 101,3 19,8 101,2 19,8 Haziran-2006 148,8 1,8 107,2 5,9 107,2 5,9 Temmuz-2006 141,1-5,2 99,5-7,2 99,4-7,2 Endeks GRAFİK 2: ÜRETİM ENDEKDİNDEKİ GELİŞMELER (Aylık) 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 Ocak-2005 Şubat-2005 Mart-2005 Nisan-2005 Mayıs-2005 Haziran-2005 Temmuz-2005 Ağustos-2005 Eylül-2005 Ekim-2005 Kasım-2005 Aralık-2005 Ocak-2006 Şubat-2006 İmalat Sanayii 18 181 Mart-2006 Nisan-2006 Mayıs-2006 Haziran-2006 Temmuz-2006 148

Tablo 4: Üretim Endeksi (Üretim değeri ağırlıklı, bir önceki yılın aynı dönemine göre değişme) Yedi Aylık Yıllık Temmuz Ortalama 1998 2000 2002 2003 2004 2005 2005 2006 2005 2006 İmalat Sanayii 0,1 6,5 10,9 9,3 10,4 4,8-2,6 9,5 2,8 6,7 18 6,7 6,6 3,3 1,7 3,7-12,5-12,1-2,6-9,5-5,1 181 6,7 6,6 3,3 1,7 3,7-12,6-12,1-2,6-9,5-5,1 3.2. Kapasite Kullanım Oranındaki (KKO) Gelişmeler Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe kapasite kullanım oranı (KKO) 75-85 civarında seyretmektedir. Sektör genelinde gerçekleşen bu KKO ları, imalat sanayii genelinde gerçekleşen KKO nın (75-80) her yıl üzerinde yer almıştır. Sektörel KKO, 89,8 le 1995 yılında en yüksek seviyesine ulaşırken, 75,5 le 1999 yılında en düşük seviyesini görmüştür. Eğilim itibariyle baktığımızda sektörel KKO ların imalat sanayi KKO ları ile paralel hareket ettiği görülmektedir. 2006 yılı yedi aylık ortalamaları itibariyle, imalat sanayi kapasite kullanım oranı 80,6 iken, giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörü kapasite kullanım oranı 82,1 seviyesindedir. 149

Tablo 5: Kapasite Kullanım Oranı (Üretim değeri ağırlıklı, Yıllık Ortalama,) Yıllar İmalat Sanayii 18 181 1988 74,8 78,2 78,2 1989 72,8 77,8 77,8 1990 75,2 75,6 75,6 1991 74,0 76,6 76,6 1992 76,4 76,6 76,6 1993 79,6 84,5 84,5 1994 72,9 85,4 85,4 1995 78,6 89,8 89,8 1996 78,0 83,7 83,7 1997 79,4 82,6 82,6 1998 76,5 78,6 78,6 1999 72,4 75,5 75,5 2000 75,9 82,7 82,7 2001 70,9 79,0 79,0 2002 75,4 84,2 84,2 2003 78,4 84,8 84,8 2004 81,3 83,5 83,5 2005 80,3 81,7 81,7 2006 * 80,6 82,1 82,1 (*): 2006 değerleri üçüncü çeyrek itibariyledir. GRAFİK 3: KAPASİTE KULLANIM ORANI (Üretim Değeri Ağırlıklı, Yıllık Ortalama, ) 100.0 90.0 80.0 70.0 60.0 50.0 40.0 30.0 20.0 10.0 0.0 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 İmalat Sanayii 18 181 150

Kapasite kullanım oranındaki gelişmeler aylık bazda değerlendirildiğinde ise, Ocak 2005 de giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe KKO 82,9 iken, Temmuz 2006 da 80,6 düzeyine gerilemiştir. İmalat sanayii genelinde ise Ocak 2005 de 76,6 olan KKO nın, Temmuz 2006 da 82,2 seviyesine yükseldiği görülmektedir. Tablo 6: Kapasite Kullanım Oranı (Üretim değeri ağırlıklı, ) Aylar İmalat Sanayii 18 181 Ocak-2005 76,6 82,9 82,9 Şubat-2005 77,1 81,6 81,6 Mart-2005 80,5 81,6 81,6 Nisan-2005 79,8 80,8 80,8 Mayıs-2005 81,3 81,1 81,1 Haziran-2005 81,4 83,2 83,2 Temmuz-2005 80,6 81,6 81,6 Ağustos-2005 79,8 82,1 82,1 Eylül-2005 82,7 80,7 80,7 Ekim-2005 82,3 80,5 80,5 Kasım-2005 80,9 80,9 80,9 Aralık-2005 80,7 83,3 83,3 Ocak-2006 75,4 82,2 82,2 Şubat-2006 77,2 81,0 81,0 Mart-2006 80,7 83,0 83,0 Nisan-2006 82,3 83,0 83,0 Mayıs-2006 82,6 80,9 80,9 Haziran-2006 83,1 80,3 80,3 Temmuz-2006 82,2 80,6 80,6 GRAFİK 4: AYLIK KAPASİTE KULLANIM ORANLARI (Üretim Değeri ağırlıklı, ) 84,0 82,0 80,0 78,0 76,0 74,0 72,0 70,0 Ocak-2005 Şubat-2005 Mart-2005 Nisan-2005 Mayıs-2005 Haziran-2005 Temmuz-2005 Ağustos-2005 Eylül-2005 Ekim-2005 Kasım-2005 Aralık-2005 Ocak-2006 Şubat-2006 Mart-2006 Nisan-2006 Mayıs-2006 Haziran-2006 Temmuz-2006 İmalat Sanayii 18 181 151

3.3. Üretim Değerindeki Gelişmeler 1 Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe, 2005 yılı itibariyle toplam 2.940,0 milyon YTL değerinde bir üretim gerçekleşmiş olup bu üretim değerinin tamamı, daha önce de söylendiği üzere, kürk hariç giyim eşyası üreticileri tarafından gerçekleştirilmiştir. İmalat sanayi cari üretim değeri 1997-2005 döneminde 16 kat artış gösterirken, aynı dönemde sektörün cari üretim değeri 19 kat artmıştır. Tablo 7: Üretim Değeri (Cari Fiyatlarla) Yıllar 18 181 İşyeri Sayısı Milyon YTL İşyeri Sayısı Milyon YTL 1997 221 312 221 312 1998 222 604 222 604 1999 225 807 225 807 2000 228 1.377 228 1.377 2001 247 2.707 247 2.707 2002 301 4.699 301 4.699 2003 301 5.533 301 5.533 2004 312 6.651 312 6.651 2005 306 5.877 306 5.877 2006 * 266 2.940 266 2.940 (*): 2006 değerleri ikinci çeyrek itibariyledir. Sektör genelinde üretilen ürünlerin üretim değerinin Türkiye imalat sanayii geneli içindeki payı incelendiğinde, 18 no lu sektörün ülke imalat sanayii üretimi içindeki payının 2,8-4,4 arasında değiştiği görülmektedir. Nitekim 1997 de imalat sanayii üretim değeri içinde sektörün payı 2,8 iken, bu pay 2002 de 4,4 ile en yüksek seviyesine ulaşmış, ancak bu yıldan sonra sürekli olarak azalış göstererek 2005 de 3,3 seviyesine gerilemiştir. Üretim değeri ABD Doları bazında değerlendirildiğinde, sektördeki üretim artışının, imalat sanayiinin geneline oranla yine yüksek olduğu görülür. Nitekim, 1997-2005 döneminde Dolar bazında imalat sanayii genelindeki toplam üretim artışı 83 olurken, giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründeki artış 113 olmuştur. 1 Burada verilen üretim değerlerinin sektör genelinin toplam üretim değeri değil, ankete yanıt veren firmaların toplam üretim değeri olduğu ve üretim değerindeki değişmelerin (artma ya da azalma anlamında) sektörün performansının yanısıra, zaman içinde ankete katılan firma sayısındaki değişmeden de kaynaklanabileceğini belirtmek gereklidir. Bu bölüm, sektörün toplam üretim büyüklüğü hakkında bir fikir verilmesi amacıyla hazırlanmıştır. 152

Tablo 8: Üretim Değerindeki Değişme (USD ve Yüzde Değişim) Yıllar İmalat Sanayii 18 181 Milyon USD Değişim Milyon USD Değişim Milyon USD Değişim 1997 73.000-2.060-2.060-1998 69.591-4,7 2.323 12,8 2.323 12,8 1999 63.964-8,1 1.932-16,8 1.932-16,8 2000 70.998 11,0 2.208 14,3 2.208 14,3 2001 55.925-21,2 2.213 0,3 2.213 0,3 2002 71.165 27,3 3.123 41,1 3.123 41,1 2003 93.465 31,3 3.700 18,5 3.700 18,5 2004 126.222 35,0 4.676 26,4 4.676 26,4 2005 133.441 5,7 4.386-6,2 4.386-6,2 2006 * 70.169-2.122-2.122 - (*): 2006 değerleri ikinci çeyrek itibariyledir. 4. DIŞ TİCARET DURUMU Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe, 1995 yılı itibariyle 5,1 milyar USD olan toplam dış ticaret hacmi (ithalat + ihracat) yıllar itibariyle artış göstererek 2005 yılında 10,6 milyar USD düzeyine yükselmiştir. Sektörün dış ticaret hacmi 1995-2005 döneminde 107 oranında artış göstermiştir. Alt sektörler itibariyle baktığımızda; 181 nolu kürk hariç, giyim eşyası sektörü dış ticaret hacmiinin, incelenen dönemde, 106 oranında artarak 5,0 milyar USD den 10,6 milyar USD seviyesine; 182 nolu kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri sektörü dış ticaretinin de 153 oranında artarak 94,2 milyon USD den 238,5 milyon USD seviyesine yükseldiği görülmektedir. 153

Tablo 9: Giyim Eşyası İmalatı; Kürkün İşlenmesi ve Boyanması Sektörü Dış Ticaret Hacmi Yıllar İmalat Sanayii 18 181 182 Bin USD Değişim Bin USD Değişim Bin USD Değişim Bin USD Değişim 1995 47.816.182-5.136.369-5.042.163-94.206-1996 55.732.947 16,6 5.021.162-2,2 4.915.973-2,5 105.189 11,7 1997 63.115.096 13,2 5.718.594 13,9 5.496.553 11,8 222.041 111,1 1998 63.089.516 0,0 5.964.208 4,3 5.829.599 6,1 134.608-39,4 1999 57.893.639-8,2 5.455.768-8,5 5.340.020-8,4 115.748-14,0 2000 69.717.782 20,4 5.683.505 4,2 5.530.873 3,6 152.632 31,9 2001 61.512.116-11,8 5.674.571-0,2 5.480.280-0,9 194.291 27,3 2002 75.084.676 22,1 6.961.249 22,7 6.702.010 22,3 259.239 33,4 2003 100.068.195 33,3 8.603.882 23,6 8.332.202 24,3 271.680 4,8 2004 140.026.418 39,9 9.941.708 15,5 9.705.701 16,5 236.007-13,1 2005 163.020.058 16,4 10.614.324 6,8 10.375.780 6,9 238.545 1,1 2006 * 104.979.669-6.189.025-6.064.555-124.471 - (*): 2006 değerleri Ocak-Temmuz dönemi itibariyledir 2005 yılı itibariyle toplam 10,6 milyar USD olan sektör dış ticaret hacminin 98 ini kürk hariç, giyim eşyası oluştururken, kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri alt sektörünün dış ticaret hacmindeki payı sadece 2 seviyesindedir. 154

4.1. İhracattaki Gelişmeler Yıllar Tablo 10: Giyim Eşyası İmalatı; Kürkün İşlenmesi ve Boyanması Sektörü İhracatı İmalat Sanayii 18 181 182 Bin USD Değişim Bin USD Değişim Bin USD Değişim Bin USD Değişim 1995 19.261.253-5.070.333-5.003.505-66.828-1996 20.525.761 6,6 4.829.702-4,7 4.775.708-4,6 53.993-19,2 1997 23.312.800 13,6 5.442.138 12,7 5.304.516 11,1 137.622 154,9 1998 24.064.586 3,2 5.715.620 5,0 5.636.661 6,3 78.959-42,6 1999 23.957.813-0,4 5.270.104-7,8 5.184.661-8,0 85.444 8,2 2000 25.517.540 6,5 5.417.141 2,8 5.334.323 2,9 82.817-3,1 2001 28.826.014 13,0 5.397.509-0,4 5.297.175-0,7 100.334 21,2 2002 33.701.646 16,9 6.615.232 22,6 6.476.881 22,3 138.351 37,9 2003 44.378.429 31,7 8.153.895 23,3 7.994.277 23,4 159.618 15,4 2004 59.579.116 34,3 9.340.151 14,5 9.191.106 15,0 149.044-6,6 2005 68.812.893 15,5 9.920.762 6,2 9.765.641 6,3 155.120 4,1 2006 * 44.065.402-5.703.973-5.633.171-70.802 - (*): 2006 değerleri Ocak-Temmuz dönemi itibariyledir Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe 2005 yılı itibariyle 5,7 milyar USD düzeyinde bir ihracat gerçeklemiş olup bunun 99 unu kürk hariç, giyim eşyası oluştururken 1 ini de kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri alt sektörü oluşturmaktadır. 1995-2005 döneminde sektör genelinde ihracat değeri 96 oranında bir artış gösterirken, aynı dönemde kürk hariç, giyim eşyası ihracatı 95, kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri ihracatı ise 132 oranında artış göstermiştir. Bin USD GRAFİK 5: YILLARA GÖRE İHRACAT 12,000,000 10,000,000 8,000,000 6,000,000 4,000,000 2,000,000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 18 181 182 155

Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörünün toplam ihracatımız ve imalat sanayii ihracatı içindeki payı incelendiğinde ise, sektöre ait ihracat değerinin gerek toplam ihracat içindeki payının gerekse imalat sanayii ihracatı içindeki payının 1998 ve 2002 yılları hariç sürekli olarak azalış gösterdiği dikkati çekmektedir. Nitekim, 1995 de toplam ihracat içinde 23,43 olan sektör ihracatının payı 2005 de 12,17 seviyesine gerilerken, imalat sanayii ihracatı içinde 26,32 olan payı da 12,94 düzeyine inmiştir. Aynı şekilde 1995-2005 döneminde, alt sektörlere ait ihracat değerlerinin gerek toplam ihracatımız içinde gerekse imalat sanayii ihracatı içindeki payı, bazı yıllar hariç, devamlı şekilde azalış göstermiştir. 1995 yılında toplam ihracat içinde 23,13, imalat sanayi ihracatı içinde 25,98 olan kürk hariç, giyim eşyası sektörünün payı, 2005 de toplam ihracat içinde 12,02 ye, imalat sanayii ihracatı içinde ise 12,78 e inmiştir. Yine 1995 yılında toplam ihracat içinde 0,31, imalat sanayi ihracatı içinde 0,35 olan kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri sektörünün payı, 2005 de toplam ihracat içinde 0,15 e, imalat sanayii ihracatı içinde ise 0,16 ya inmiştir. Tablo 11: Giyim Eşyası İmalatı; Kürkün İşlenmesi ve Boyanması Sektörü İhracatının Toplam İhracat ve İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Payı () Yıllar 18 181 182 1 2 1 2 1 2 1995 23,43 26,32 23,13 25,98 0,31 0,35 1996 20,80 23,53 20,56 23,27 0,23 0,26 1997 20,72 23,34 20,20 22,75 0,52 0,59 1998 21,19 23,75 20,90 23,42 0,29 0,33 1999 19,82 22,00 19,50 21,64 0,32 0,36 2000 19,50 21,23 19,21 20,90 0,30 0,32 2001 17,23 18,72 16,91 18,38 0,32 0,35 2002 18,35 19,63 17,96 19,22 0,38 0,41 2003 17,26 18,37 16,92 18,01 0,34 0,36 2004 14,79 15,68 14,55 15,43 0,24 0,25 2005 13,50 14,42 13,29 14,19 0,21 0,23 2006 * 12,17 12,94 12,02 12,78 0,15 0,16 (*): 2006 değerleri Ocak-Temmuz dönemi itibariyledir. (1): Toplam ihracat içindeki payı (2): İmalat sanayii İhracatı içindeki payı 156

4.2. İthalattaki Gelişmeler Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörü dış ticaretinde ithalatın payı ihracata göre oldukça düşük seviyede olmasına rağmen yıllar itibariyle artış göstermiştir. Nitekim 1995 yılında sektör dış ticaretinde ithalatın payı 1 iken, 2005 yılında 8 seviyesine ulaşmıştır. 2005 yılı itibariyle, sektörde 693,6 milyon USD düzeyinde bir ithalat yapılmış olup bunun 88 ini kürk hariç, giyim eşyası oluştururken 12 sini de kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri oluşturmaktadır. Tablo 12: Giyim Eşyası İmalatı; Kürkün İşlenmesi ve Boyanması Sektörü İthalatı Yıllar 18 181 182 Bin USD Değişim Bin USD Değişim Bin USD Değişim 1995 66.036-38.658-27.378-1996 191.460 189,9 140.265 262,8 51.195 87,0 1997 276.456 44,4 192.037 36,9 84.419 64,9 1998 248.587-10,1 192.938 0,5 55.650-34,1 1999 185.663-25,3 155.359-19,5 30.304-45,5 2000 266.365 43,5 196.550 26,5 69.815 130,4 2001 277.062 4,0 183.105-6,8 93.957 34,6 2002 346.017 24,9 225.129 23,0 120.888 28,7 2003 449.987 30,0 337.925 50,1 112.062-7,3 2004 601.557 33,7 514.595 52,3 86.962-22,4 2005 693.563 15,3 610.138 18,6 83.425-4,1 2006 * 485.052-431.384-53.668 - (*): 2006 değerleri Ocak-Temmuz dönemi itibariyledir. Bin USD GRAFİK 6: YILLARA GÖRE İTHALAT 800.000 700.000 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 18 181 182 157

Sektörde, 1995 yılında 66,0 milyon USD olan ithalat, 1995-2005 döneminde yaklaşık 11 kat artış gösterirken, artış oranı kürk hariç, giyim eşyasında yaklaşık 16 kat ve kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamullerinde yaklaşık 3 kat olarak gerçekleşmiştir. Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörünün toplam ithalatımız ve imalat sanayii ithalatı içindeki payı incelendiğinde, sektöre ait ithalat değerinin gerek toplam ithalat içindeki payının gerekse imalat sanayii ithalatı içindeki payının, düşük seviyede olmasına rağmen, giderek arttığı dikkati çekmektedir. Nitekim 1995 de toplam ithalat içinde 0,18 olan sektör ithalatının payı 2005 de 0,59 seviyesine, imalat sanayii ithalatı içinde 0,23 olan payı da 0,74 seviyesine yükselmiştir. 1995-2005 döneminde, alt sektörlerden kürk hariç, giyim eşyası sektörüne ait ithalat değerlerinin gerek toplam ithalat içinde gerekse imalat sanayii ithalatı içindeki payı devamlı şekilde yükselirken, kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri alt sektörü payının gelişimi düzensiz bir seyir izlemiştir. 1995 yılında toplam ithalat içinde 0,11 ve imalat sanayii ithalatı içinde 0,14 gibi düşük paylara sahip olan kürk hariç, giyim eşyası sektörünün payı, 1999-2000 yıllarında biraz gerilemesine rağmen, diğer yıllar sürekli artış göstererek 2005 yılında toplam ithalat içinde 0,52 ye, imalat sanayi ithalatı içinde 0,65 e yükselmiştir. Ancak, 1995 yılında toplam ithalat içinde 0,08 ve imalat sanayii ithalatı içinde 0,10 gibi daha düşük paylara sahip olan kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri sektörünün payı, inişli-çıkışlı bir seyir izlemiştir. Nitekim 2001 ve 2002 yıllarında kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri sektörünün toplam ve imalat sanayii ithalatı içindeki payları sırasıyla 0,23 ve 0,29 ile en yüksek seviyelere ulaştıktan sonra sürekli gerileyerek 2005 yılında 0,07 ve 0,09 ile en düşük seviyelerine inmiştir. 158

Yıllar Tablo 13: Giyim Eşyası İmalatı; Kürkün İşlenmesi ve Boyanması Sektörü İthalatının Toplam İthalat ve İmalat Sanayii İthalatı İçindeki Payı () 18 181 182 1 2 1 2 1 2 1995 0,18 0,23 0,11 0,14 0,08 0,10 1996 0,44 0,54 0,32 0,40 0,12 0,15 1997 0,57 0,69 0,40 0,48 0,17 0,21 1998 0,54 0,64 0,42 0,49 0,12 0,14 1999 0,46 0,55 0,38 0,46 0,07 0,09 2000 0,49 0,60 0,36 0,44 0,13 0,16 2001 0,67 0,85 0,44 0,56 0,23 0,29 2002 0,67 0,84 0,44 0,54 0,23 0,29 2003 0,65 0,81 0,49 0,61 0,16 0,20 2004 0,62 0,75 0,53 0,64 0,09 0,11 2005 0,59 0,74 0,52 0,65 0,07 0,09 2006 * 0,63 0,80 0,56 0,71 0,07 0,09 (*): 2006 değerleri Ocak-Temmuz dönemi itibariyledir. (1): Toplam ihracat içindeki payı (2): İmalat sanayii İhracatı içindeki payı 4.3. İhracatın İthalatı Karşılama Oranı Yıllar Tablo 14: Yıllar İtibariyle İhracat/İthalat Oranı X-M (Bin USD) 18 181 182 X / M () X-M (Bin USD) X / M () X-M (Bin USD) X / M () 1995 5.004.297 7.678 4.964.847 12.943 39.451 244 1996 4.638.242 2.523 4.635.444 3.405 2.798 105 1997 5.165.682 1.969 5.112.479 2.762 53.204 163 1998 5.467.033 2.299 5.443.723 2.921 23.309 142 1999 5.084.441 2.839 5.029.302 3.337 55.139 282 2000 5.150.776 2.034 5.137.773 2.714 13.003 119 2001 5.120.447 1.948 5.114.070 2.893 6.377 107 2002 6.269.216 1.912 6.251.752 2.877 17.463 114 2003 7.703.908 1.812 7.656.352 2.366 47.556 142 2004 8.738.594 1.553 8.676.512 1.786 62.082 171 2005 9.227.199 1.430 9.155.503 1.601 71.695 186 2006 * 5.218.921 1.176 5.201.787 1.306 17.134 132 (*): 2006 değerleri Ocak-Temmuz dönemi itibariyledir. 159

Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe dış ticaret dengesi, sürekli olarak Türkiye nin lehine bir görünüm arz etmektedir. 1995 yılı itibariyle sektör genelinde 5,0 milyar USD dış ticaret fazlası ve 7678 gibi çok yüksek bir oranda ihracatın ithalatı karşılama oranı söz konusu iken, 2005 te dış ticaret fazlası 9,2 milyar USD seviyesine yükselirken, ihracatın ithalatı karşılama oranı da, yine çok yüksek olmakla beraber, 1430 seviyesine gerilemiştir. İhracatın ithalatı karşılama oranındaki gerileme, esasen yıllar itibariyle ithalatın dış ticaret hacmi içindeki payının sürekli artmasından kaynaklanmıştır. Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörü dış ticaret dengesi ve ihracatın ithalatı karşılama oranındaki mevcut olumlu durum alt sektörler itibariyle de söz konusudur. 1995 yılında kürk hariç, giyim eşyası alt sektöründe yaklaşık 5 milyar USD dış ticaret fazlası ve 12943 gibi çok yüksek bir oranda ihracat/ithalat oranı söz konusu iken, 2005 yılında dış ticaret fazlası 9,2 milyar USD a yükselirken ihracat/ithalat oranı 1601 e gerilemiştir. Kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri alt sektöründe ise dış ticaret dengesinin gelişimi nispeten daha düzensizdir. Nitekim 182 nolu bu alt sektörde 1995 yılında 39,5 milyon USD dış ticaret fazlası ve 244 ihracat/ithalat oranı söz konusu iken, bu değerler 1995-2005 döneminde inişli-çıkışlı bir seyir izledikten sonra, 2005 yılında 71,7 milyon USD dış ticaret fazlasına ve 132 ihracat/ithalat oranına ulaşmıştır. Netice itibariyle hem ana sektörde hem de iki alt sektörde dış ticaret dengesinin ihracat lehine olan olumlu durumu azalar devam etmektedir. 14,000.0 GRAFİK 7: İHRACATIN İTHALATI KARŞILAMA ORANI (X / M) 12,000.0 10,000.0 8,000.0 6,000.0 4,000.0 2,000.0 0.0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 18 181 182 1995-2005 dönemi itibariyle gerek Türkiye gerekse imalat sanayii genelinde ihracatın ithalatı karşılama oranı yükselmiştir. Nitekim 1995 de 67,5 olan imalat sanayii ihracat/ithalat oranı, 2005 de 73,0 e çıkarken, Türkiye geneli ihracat/ithalat oranı da 60,6 dan 62,9 a yükselmiştir. 160

4.4. Sektörün Dış Ticaretteki Rekabet Gücü (*) Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler olarak adlandırılan RCA kavramı, sektörlerin dış ticaretteki rekabet gücünü tespit etmek amacıyla hesaplanan RCA değerlerini kapsamaktadır. RCA skorlarına göre ortalama skor değeri 50 ve üzerinde olan sektörler (RCA>50) Rekabet Gücü Yüksek, RCA skorları 50 den büyük, 50 den küçük olan sektörler (50>RCA>-50) Rekabet Gücü Sınırda, RCA skorları 50 den küçük sektörler (-50>RCA) ise Rekabet Gücü Düşük sektörler olarak belirlenmiştir. Dış ticaret istatistikleri kullanılarak hesaplanan rekabet gücü endeksi (RCA) rakamları incelendiğinde, 18 no lu giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörüne ait RCA değerlerinin oldukça yüksek olduğu ancak 1995-2006 döneminde, birkaç yıl hariç, sürekli azaldığı görülmektedir. 1995 yılında 484,2 olan sektörel RCA değerleri, 1998-1999-2002 yıllarında bir miktar yükselme eğilimi göstermekle beraber sürekli azalarak 2006 yılında 296,3 düzeyine gerilemiştir. Sektörün 1995-2006 dönemi itibariyle ortalama RCA değeri 354,3, 2001-2006 dönemi itibariyle 318,3 dür. Sektör, bu iki döneme ait ortalama endeks değerleriyle yüksek bir rekabet gücüne (RCA skorunun 50 den büyük olması) sahip olmakla birlikte, her iki dönem itibariyle sektörün rekabet gücünün azalma yönünde bir eğilim gösterdiği dikkati çekmektedir. 18 no lu giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörü, 1995-2006 dönemi ve 2001-2006 dönemindeki ortalama RCA değerleri ile, imalat sanayiinin altında yer alan 22 alt sektör içerisinde birinci sırada yer almaktadır. Alt sektörler itibariyle rekabet gücüne bakıldığında ise, 1995-2006 dönemi itibariyle 181 ve 182 no lu sektörlere ait ortalama RCA skorlarının da 50 den büyük olduğu, başka bir ifadeyle yüksek rekabet gücüne sahip olduğu görülürken, rekabet gücüne ait bu eğilimin azaldığı dikkati çekmektedir. 181 ve 182 nolu alt sektörlerin RCA skorları, 2001 yılı hariç, 50 nin üzerinde yer alarak rekabet gücü yüksek olarak değerlendirilirken, 182 nolu alt sektörün 2001 yılı RCA skoru 50 nin altında yer alarak rekabet gücü sınırda değeri almıştır. Her iki alt sektörün RCA değerlerine 2001-2006 dönemi itibariyle baktığımızda; 181 nolu alt sektörde eğilimin azalırken 182 nolu alt sektörde eğilimin arttığı görülmektedir. (*) Bu bölüm, Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü nce yapılan, Dış Ticaretteki Rekabet Gücüne Göre Sanayi Sektörünün Değerlendirilmesi, Mayıs 2006 adlı çalışmadan faydalanılarak hazırlanmıştır. 161

Tablo 15: Giyim Eşyası İmalatı; Kürkün İşlenmesi ve Boyanması Sektörü RCA Değerleri 1995-2006 RCA Ort. Yıl 18 181 182 1995 484,2 536,4 139,3 1996 385,8 415,8 68,4 1997 359,5 393,3 110,3 1998 366,7 390,7 88,2 1999 377,1 393,3 146,2 2000 368,7 397,5 84,5 2001 324,8 364,3 34,4 2002 330,8 371,7 49,2 2003 328,1 354,7 73,7 2004 317,7 331,7 97,3 2005 312,4 323,6 108,4 2006 * 296,3 306,8 77,6 Skoru 354,3 381,7 89,8 Değer Yüksek Yüksek Yüksek Eğilim Azalıyor Azalıyor Azalıyor 2001-2006 RCA Eğilim Azalıyor Azalıyor Artıyor (*): 2006 değerleri Ocak-Temmuz dönemi itibariyledir. Skor GRAFİK 8: REKABET GÜCÜ ENDEKSİ 600.0 500.0 400.0 300.0 200.0 100.0 0.0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 18 181 182 162

5. VERİMLİLİK DURUMU 5.1 Üretimde Çalışanlar Endeksi 1997=100 temel yıllı üretimde çalışanlar endeksi, 1997-2006 döneminde gerek imalat sanayii genelinde gerekse giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe düşüş eğilimi göstermiştir. Ancak, 1997 de 100 olan endeks değeri, 1997-2006 döneminde, imalat sanayii genelinde 15,7 oranında azalarak 84,3 olurken, giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründeki azalma 29,7 olmuştur. Alt sektörler itibariyle bakıldığında, üretim kısmında da belirtildiği üzere sadece 181 nolu alt sektörde üretim gerçekleştirildiğinden, alt sektör endeks değerinin ana sektörle aynı olduğu görülmektedir. Tablo 16: Üretimde Çalışanlar Endeksi (1997=100) Yıl İmalat Sanayii 18 181 1997 100,0 100,0 100,0 1998 100,2 98,4 98,4 1999 91,2 87,9 87,9 2000 89,1 85,1 85,1 2001 81,7 81,2 81,2 2002 82,2 90,2 90,2 2003 83,7 90,0 90,0 2004 85,4 80,4 80,4 2005 84,8 77,6 77,6 2006 * 84,3 70,3 70,3 (*): 2006 değerleri üçüncü çeyrek dönem itibariyledir. Endeks GRAFİK 9: ÜRETİMDE ÇALIŞANLAR ENDEKSİ (1997=100) 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 İmalat Sanayii 18 181 163

5.2. Üretimde Çalışılan Saat Endeksi 1997=100 temel yıllı üretimde çalışılan saat endeksi 1997-2006 döneminde, çalışanlar endeksinde olduğu gibi, gerek imalat sanayii genelinde gerekse giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe düşüş eğilimi göstermiştir. Ancak, 1997 de 100 olan endeks değeri, 1997-2006 döneminde, imalat sanayii genelinde 17,3 oranında azalarak 82,7 olurken, giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründeki azalma 31 olmuştur Tablo 17: Üretimde Çalışılan Saat Endeksi (1997=100) Yıl İmalat Sanayii 18 181 1997 100,0 100,0 100,0 1998 99,5 98,9 98,9 1999 89,2 86,9 86,9 2000 88,1 84,5 84,5 2001 79,0 79,3 79,3 2002 80,7 89,7 89,7 2003 82,3 88,6 88,6 2004 84,6 79,8 79,8 2005 83,7 76,2 76,2 2006 * 82,7 69,0 69,0 (*): 2006 değerleri üçüncü çeyrek dönem itibariyledir. Endeks GRAFİK 10: ÜRETİMDE ÇALIŞILAN SAAT ENDEKSİ (1997=100) 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 İmalat Sanayii 18 181 164

5.3. Üretimde Çalışan Kişi Başına Kısmi Verimlilik Endeksi Üretimde çalışan kişi başına üretim (emek verimliliği) olarak adlandırılan kısmi verimlilik endeksi, 1997-2006 döneminde, gerek imalat sanayii genelinde gerekse giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe artış eğilimi göstermiştir. 1997 de 100 olan endeks değeri, 1997-2006 döneminde, imalat sanayii genelinde 61,6 oranında artarak 161,6 olurken, giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe 38,4 oranında artarak 138,4 olmuştur. Alt sektör bazında da ana sektör endeks değerleriyle paralel bir gelişim söz konusudur. Tablo 18: Üretimde Çalışanlar Verimlilik (Kişi Başına Üretim) Endeksi (1997=100) Yıl İmalat Sanayii 18 181 1997 100,0 100,0 100,0 1998 100,0 108,4 108,4 1999 105,2 116,3 116,3 2000 114,5 127,8 127,7 2001 113,1 129,7 129,7 2002 124,6 120,5 120,5 2003 133,8 123,4 123,4 2004 144,8 141,1 141,1 2005 152,9 129,4 129,4 2006 * 161,6 138,4 138,4 (*): 2006 değerleri üçüncü çeyrek dönem itibariyledir. Endeks GRAFİK 11: ÜRETİMDE ÇALIŞAN KİŞİ BAŞINA KISMİ VERİMLİLİK ENDEKSİ (1997=100) 180,0 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 İmalat Sanayii 18 181 165

5.4. Üretimde Çalışılan Saat Başına Kısmi Verimlilik Endeksi Üretimde çalışılan saat başına üretim (emek verimliliği) olarak adlandırılan kısmi verimlilik endeksi ise, 1997-2006 döneminde, hem imalat sanayii genelinde hem de giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe artış eğilimi göstermiştir. 1997 de 100 olan endeks değeri, 1997-2006 döneminde, imalat sanayii genelinde 64,5 oranında artarak 164,5 olurken, giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe 40,8 oranında artarak 140,8 olmuştur. Kürk hariç, giyim eşyası alt sektöründe de endeks değeri ana sektörle aynıdır. Tablo 19: Üretimde Çalışılan Saat Başına Kısmi Verimlilik Endeksi (1997=100) Yıl İmalat Sanayii 18 181 1997 100,0 100,0 100,0 1998 100,7 107,8 107,8 1999 107,5 117,5 117,5 2000 115,7 128,8 128,8 2001 116,9 132,8 132,8 2002 126,9 121,3 121,3 2003 136,1 125,4 125,3 2004 146,1 142,9 142,9 2005 154,8 131,8 131,8 2006 * 164,5 140,8 140,8 (*): 2006 değerleri üçüncü çeyrek dönem itibariyledir. Endeks GRAFİK 12: ÜRETİMDE ÇALIŞILAN SAAT BAŞINA KISMİ VERİMLİLİK ENDEKSİ 180,0 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 İmalat Sanayii 18 181 166

6. FİYATLARDAKİ GELİŞMELER Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründeki fiyat değişimleri incelendiğinde, 1995-2004 döneminde, sektör genelindeki fiyat artışlarının hem imalat sanayiinin hem de genel Toptan Eşya Fiyat Endeksindeki (TEFE) artış seviyesinin üzerinde olduğu görülür. Nitekim Ocak 1995 de 148,5 olan TEFE değeri (1994=100), Aralık 2004 te 8.403,8 olmuştur. Başka bir ifadeyle 1995-2004 döneminde genel TEFE değeri 55,6 kat artmıştır. Aynı dönemde imalat sanayii endeks değeri 54,7 kat artarken, giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründeki fiyat değişimi 58,4 kat olmuştur. Tablo 20: TEFE deki Değişim (1994=100) () Yıl Genel İmalat TEFE Sanayii 18 181 1997 91,0 91,2 81,3 81,3 1998 54,3 47,1 75,0 75,0 1999 62,9 76,7 48,6 48,6 2000 32,7 29,4 34,7 34,7 2001 88,6 96,1 64,6 64,6 2002 30,8 29,7 62,8 62,8 2003 13,9 12,6 19,4 19,4 2004 13,8 14,8 3,5 3,5 GRAFİK 13: FİYAT ENDEKSİNDEKİ GELİŞMELER (1994=100) 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Genel TEFE İmalat Sanayii 18 181 167

Fiyat değişimleri Ocak 2005-Ağustos 2006 dönemi itibariyle değerlendirildiğinde ise, 2003=100 bazlı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) nin genel olarak 15,2 oranında artış gösterdiği görülürken, imalat sanayii endeks değerinin 18,1, giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörünün de 11,2 oranında arttığı dikkati çekmektedir. Tablo 21: Aylar İtibariyle ÜFE Değeri (2003=100) Aylar Genel ÜFE İmalat Sanayii 18 Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması 181 Deri Giyim Eşyası 182 Diğer Giyim Eşyası Ve Aksesuarları Ocak-2005 118,6 117,5 96,0 104,5 95,3 Şubat-2005 118,8 117,7 99,2 117,1 97,7 Mart-2005 120,3 119,5 103,6 114,1 102,7 Nisan-2005 121,7 121,8 105,5 99,9 105,9 Mayıs-2005 122,0 121,3 110,3 98,2 111,3 Haziran-2005 121,4 121,8 106,4 107,6 106,3 Temmuz-2005 120,5 121,4 106,0 109,9 105,6 Ağustos-2005 121,7 123,2 103,6 111,8 102,9 Eylül-2005 122,7 125,1 107,8 107,7 107,8 Ekim-2005 123,5 125,6 108,9 96,2 110,0 Kasım-2005 122,4 123,2 107,5 109,1 107,4 Aralık-2005 122,3 122,5 104,2 103,9 104,3 Ocak-2006 124,7 123,7 102,5 101,6 102,5 Şubat-2006 125,0 123,8 99,6 95,5 99,7 Mart-2006 125,3 124,4 103,5 97,9 103,6 Nisan-2006 127,8 126,8 105,1 94,3 105,2 Mayıs-2006 131,3 130,6 106,9 96,5 107,1 Haziran-2006 136,6 137,7 106,8 106,0 106,8 Temmuz-2006 137,8 139,7 105,5 108,9 105,5 Ağustos-2006 136,7 138,8 107,3 105,4 107,3 168

Endeks GRAFİK 14: AYLAR İTİBARİYLE ÜFE DEĞERİ (2003=100) 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 0,0 Ocak-2005 Şubat-2005 Mart-2005 Nisan-2005 Mayıs-2005 Haziran-2005 Temmuz-2005 Ağustos-2005 Eylül-2005 Ekim-2005 Kasım-2005 Aralık-2005 Ocak-2006 Şubat-2006 Mart-2006 Nisan-2006 Mayıs-2006 Haziran-2006 Temmuz-2006 Ağustos-2006 Genel ÜFE İmalat Sanayii 18 181 182 Tablo 22: Aylık ÜFE Değişimi (2003=100) Aylar Genel ÜFE İmalat Sanayii 18 Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması 181 Deri Giyim Eşyası 182 Diğer Giyim Eşyası Ve Aksesuarları Ocak-2005 - - - - - Şubat-2005 0,1 0,1 3,4 12,1 2,6 Mart-2005 1,3 1,5 4,4-2,6 5,1 Nisan-2005 1,2 2,0 1,9-12,5 3,2 Mayıs-2005 0,2-0,4 4,6-1,7 5,1 Haziran-2005-0,5 0,4-3,5 9,6-4,5 Temmuz-2005-0,7-0,4-0,5 2,1-0,7 Ağustos-2005 1,0 1,5-2,2 1,8-2,6 Eylül-2005 0,8 1,5 4,0-3,7 4,7 Ekim-2005 0,7 0,4 1,1-10,7 2,1 Kasım-2005-0,9-1,9-1,3 13,4-2,3 Aralık-2005 0,0-0,6-3,1-4,7-2,9 Ocak-2006 2,0 1,0-1,7-2,3-1,7 Şubat-2006 0,3 0,1-2,8-6,0-2,8 Mart-2006 0,2 0,5 3,9 2,5 3,9 Nisan-2006 1,9 2,0 1,5-3,7 1,6 Mayıs-2006 2,8 3,0 1,8 2,4 1,7 Haziran-2006 4,0 5,4-0,1 9,9-0,2 Temmuz-2006 0,9 1,5-1,2 2,7-1,2 Ağustos-2006-0,7-0,7 1,7-3,3 1,8 169

7. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ Kürk hariç, giyim eşyası (181) ve kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri (182) imalatından oluşan giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması (18) sektörü, Türkiye de başta İstanbul olmak üzere İzmir, Aydın, Ankara, Tekirdağ ve Adana Düzey 2 bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Sektörün üretim endeksi (üretim değeri ağırlıklı olarak), genel itibariyle inişli çıkışlı bir eğilim göstermiştir. Sektörde 182 nolu kürkün işlenmesi ve boyanması; kürk mamulleri imalatı alt ayrımına yönelik üretim faaliyeti bulunmadığından, 181 nolu kürk hariç, giyim eşyası imalatı alt sektör üretimi 18 nolu ana sektör üretimini belirlemektedir. 1997 de 100 olan endeks değeri 2004 yılında 114,8 ile en yüksek seviyesine ulaştıktan sonra 2006 yılında (üçüncü çeyrek dönem itibariyle) 97,1 düzeyine gerilemiştir. Sektörde kapasite kullanım oranı 75-85 civarında olup imalat sanayiine ait genel KKO nın (75-80) her yıl üzerinde seyretmiştir. Sektör, üretim değeri itibariyle, imalat sanayii üretim değerinin 2,8-4,4 lük bir bölümünü oluşturmaktadır. Sektör üretim değerinin tamamını, 181 nolu kürk hariç, giyim eşyası imalatı alt sektörü üretim değeri oluşturmaktadır. 18 no lu sektörün dış ticaret hacmi, yıllar itibariyle sürekli bir şekilde artış göstererek 2005 de 10,6 milyar USD seviyesine çıkmıştır. Dış ticaret hacminin 92 gibi önemli bir bölümü ise ihracattan oluşmaktadır. 2005 de sektörde 9,9 milyar USD ihracat, 693,6 milyon USD ithalat yapılırken, ihracatın ithalatı karşılama oranı 1430 gibi oldukça yüksek bir seviyededir. Sektörün dış ticaretteki rekabet gücü incelendiğinde, rekabet gücünün oldukça yüksek olduğu görülürken, eğiliminin azalmakta olduğu ancak rekabet gücünün yine de en yüksek seviyede olduğu dikkati çekmektedir. Nitekim 18 nolu sektörün rekabet gücü endeks değeri 22 ana sektör içerisinde ilk sırada yer almaktadır. Alt sektörler itibariyle baktığımızda da rekabet güçlerinin yüksek ve azalma eğiliminde olduğu ancak, 182 nolu alt sektörün son yıllardaki yüksek rekabet gücü eğiliminin artmakta olduğu görülmektedir. Sektörün verimlilik endekslerine bakıldığında, sektör genelinde gerek üretimde çalışanlar endeksinin gerekse üretimde çalışılan saat endeksinin devamlı olarak düştüğü ve 1997 de 100 olan endeks değerlerinin 2006 da sırasıyla, 70,3 ve 69 a gerilediği dikkati çekmektedir. Kısmi verimlilik endekslerinde ise hem kişi başına üretimin, hem de çalışılan saat başına üretim endekslerinin, imalat sanayiinin genelinde olduğu gibi, arttığı görülürken, endeks rakamının 2006 da sırasıyla 138,4 ve 140,8 düzeyine yükseldiği dikkati çekmektedir. 1997-2006 döneminde sektör istihdamında ve çalışılan saatte 30 a yakın bir azalma meydana gelmiş olmasına rağmen, çalışan kişi başına ve çalışılan saat başına verimlilikte 40 a yakın bir kısmi verimlilik artışı olması nedeniyle, sektör üretiminde bir azalma meydana gelmemiştir. Söz konusu bu durum; sektörde birim üretim başına daha az sayıda işçinin daha verimli çalışmış olduğunu göstermektedir. 170

1995-2006 döneminde sektördeki fiyat artışları, hem imalat sanayiindeki hem de genel fiyat artışlarından daha yüksek düzeyde gerçekleşmiştir. Sektör genelinde ihracatın yüksek olması fiyat artışlarının da genel endeks ve imalat sanayiindeki fiyat artışlarına kıyasla yüksek olmasını doğurmuştur. Sonuç olarak, sektörde üretim endeksinin imalat sanayiinin geneline kıyasla düşük olmasına karşın mevcut seviyesini koruduğu; bu durumda sektörde çalışan ve çalışılan saat endekslerinin azalmasına karşın kısmi verimlilik endekslerinde önemli artışlar olması ve kapasite kullanım oranlarının her dönemde imalat sanayiinin üzerinde olmasının büyük etkisi olduğu söylenebilir. Yine sektörün dış ticaret hacmi toplam ve imalat sanayi dış ticaret hacmi içerisinde önemli bir paya sahiptir. İhracatın ithalatı karşılama oranı oldukça yüksek seviyededir. Sektör ihracatının yıllar itibariyle sürekli artması ve imalat sanayi ihracatı içinde önemli bir paya sahip olmasına karşın bu payın azalarak devam etmesi dikkat edilmesi gereken bir husustur. Bu durum sektörün rekabet gücü endeks sıralamasına da yansımıştır. Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörü, 22 ana sektör içerisinde sahip olduğu yüksek rekabet gücü skoru ile ilk sırada yer almaktadır. Ancak bu yüksek rekabet gücü değeri azalma eğilimindedir. Sektörün sahip olduğu yüksek dış ticaret hacmi, özellikle ihracat yapabilme kapasitesi ile imalat sanayimiz içindeki önemini önümüzdeki yıllarda da korumaya devam edeceği beklenmektedir. 171

172