Dizel Motorlarında Yakıt Sistemi Dizel motorlarında yanma,sıkıştırma sonunda sıkışan,sıcaklığı ve basıncı artan hava içine yakıtı yüksek basınçla püskürterek sağlanır.bunu sağlamak için sağlam ve çok hassas çalışan bir parçanın toplandığı bir sisteme gerek duyulur.bu sisteme dizel yakıt sistemi denir. Dizel motorlarda yakıt sistemleri büyük sabit tesislerde,gemilerde ve motorlu taşıtlarda yerleştirme bakımından farklılık gösterir.ancak sistemleri oluşturan parçalar görev ve yapılarına göre birbirlerine benzerler.
Yakıt Püskürtme Yöntemleri Dizel motorlarda sıkıştırılan hava üzerine yakıtı püskürtmek ikişekilde olur.bunlar; Basınçlı hava ile püskürtme: Genellikle düşük devirli ve büyük güçlü motorlarda yakıt sıkıştırılmış hava ile silindir içine püskürtülür.motordan hareket alan bir hava kompresörü,yaklaşık olarak rölenti devrinde 50 bar yüksek devirlerde 70 bar basınçta hava sağlanır.bu sistem yakıtın daha iyi yanmasını sağlar.ancak hava kompresörü motor gücünü %5-10 unu tüketir.bu sistem yüksek devirli motorlarda uygun olmadığı için günümüzde çok fazla kullanılmamaktadır. Mekanik Püskürtme: Yüksek devirli motorlarda mekanik püskürtme sistemi kullanılmaktadır.bu adır.bu sistemde yakıt silindir içine yakıta yapılan basınç ile püskürtülmektedir.yakıtın silindire toz halinde püskürtülmesi ve yakıt ile havanın çok iyi karışması gerekir.bunu gerçekleştirebilmek için günümüzde pompalar,enjektörler rler ve yanma odaları çok iyi tasarlanmaktadır.bu nedenle günümüz motorlarının başarımı (performansı) yüksektir.
Yakıt Tankları Gemilerde yakıt tankı olarak,yakıtın gemiye ilk olarak alındığı çift dip (dabılbotum( dabılbotum) tankları,dinlendirme tankları ve servis tankları bulunur.yakıt tankları yakıtı temiz ve güvenli bir şekilde depolayacak kapasitede çelik saçlardan yapılır.paslanmasını önlemek için kurşun kalay karışımı ile kaplanır.yakıt tankları içinde yakıt seviyesini göstermek üzere şamandıra düzenekleri bulunur. Deponun dibinde su ve tortuların birikmesi için bir tortu çukuru ve boşaltma musluğu vardır. Ortalama beş yüz saatlik çalışmadan sonra bu musluk açılarak su ve tortu boşaltılır.
Yakıt Filtreleri Filtreler dizel yakıt sisteminin iyi süzülmüş yakıtla uzun zaman arızasız çalışmasını sağlayan elemanlardır. Dizel filtreleri; parçacıkları süzmenin yanı sıra, yakıttaki suyu da gideriyor. Su ve dizel yakıtının yoğunluk farkından yararlanılarak yapılan ayrıştırma işleminde; daha yoğun olan su, filtrenin su bölmesinde birikiyor. Filtre edilmesinden sonra daha hafifleşen dizel yakıtı, çıkış ağzından sevk ediliyor.
Seperatörler Özellikle ağır yakacak kullanıldığı veya yakıtın su ile kirletildiği durumlarda,en iyi temizleme yöntemi merkezkaç kuvvetle temizlemedir.merkezkaç kuvvetle temizleme yağlama devrelerinde de anlatıldığı gibi, seperatörler (ayırıcılar) yardımıyla gerçekleştirilir.yakıtların seperatörlerle temizlenmesi onarım ve bakım tutum giderlerinin %50 oranında azalmasına ve makine veriminin yükselmesine yardımcı olur.
Yakıt Püskürtme Pompaları GÖREVLERİ: Yakıtın basıncını yükseltmek Motorun gereksinimine göre yakıt miktarını ölçer Yakıtı belli zaman başlangıcı ve aralığında enjektörlere gönderir. Motorun ateşleme sırasına göre yakıt enjektörlere gönderir. YAPISI VE PARÇALARI: Döndürme mili Rotor Besleme pompası ve kapağı İçi kamlı halka Hidrolik başlık Regülatör Avans düzeni
Enjektörler Yakıt pompasından basıncı yükseltilmiş ve miktarı ölçülmüş olarak gelen yakıt,giriş rekorundan girer.gövde üzerindeki dikey kanaldan meme üst dairesel kanalına ve oradan da meme dikey kanalı yolu ile meme basınç odasına gider.bu anda yay,basınç aktarma çubuğu ile iğneyi aşağı doğru bastırmıştır ve meme çıkış deliği kapalıdır.meme basınç odasına devamlı yakıt geldiğinden basıncı yükselir.bütün yüzeylerle beraber iğnenin konik yüzeyine de basınç yapar ve iğneyi yukarı kaldırmak ister.yakıt basıncı enjektör yayının basıncını yenecek değere ulaştığında iğne yukarı kalkar.iğnenin kalkmasıyla açılan meme deliklerinden yakıt atomize durumda silindire püskürtülür.
Enjektör Kontrol ve Ayarları Enjektörler çalışma şartlarına göre belirli süreler sonunda kontrol edilmelidir.enjektörün çalışmasında memenin büyük önemi olduğundan kontroller daha çok meme üzerinde toplanır.bakıma alınan enjektörde herhangi bir temizleme ve ayar yapmadan önce son durumu anlamak için bazı kontroller yapılır.bunlar: Püskürtme basıncı kontrol ve ayarı Geri kaçak ve sızıntı kontrolü Püskürtme şekli kontrolü Damlama kontrolü
Enjektör Kontrol ve Ayarları Püskürtme Basıncı Kontrol ve Ayarı Enjektör,muhafaza kapağı söküldükten sonra uygun bir boru ile kontrol aletine bağlanır.kontra somun gevşetilerek ayar vidası geriye alınır.alet kolu çalıştırılır ve enjektörün içinin yıkanması sağlanır.daha sonra ayar vidası yavaş yavaş sıkılırken aletin kolu çalıştırılır ve yakıtın püskürtme değeri manometreden saptanır.manometredeki püskürtme değeri,katalog değerine erişince kontra somun sıkılarak ayar vidası tespit edilir.
Enjektör Kontrol ve Ayarı Geri Kaçak ve Sızıntı Kontrolü: Bu kontrolün amacı,iğne ile yuvası arasındaki boşluğun artıp artmadığını saptamaktır.kontrol aletine bağlı enjektörün kontrolünü yapabilmek için aletin koluna yavaşça basılarak kontrol basıncı 150 bara yükseltilir. Aletin kolu basılı tutulurken manometredeki 50 barlık basınç düşmesi süresi saniye olarak saptanır.saptanan bu değer,eski memelerde 6-456 saniye yeni memelerde 15-45 saniye arasında olmalıdır.eğer bulunan değer,altı saniyeden az ise memenin değiştirilmesi gerekir.bulunan değer 45 saniyeden fazla ise meme delikleri tıkanmış veya iğne sıkışıktır.iğnenin temizlenmesi gerekir.
Enjektör Kontrol ve Ayarı Püskürtme ekli Kontrolü: Püskürtme şekli kontrolü,yakıtın istenilen şekilde ve ince zerreler halinde püskürtülüp püskürtülmediğini saptamak için yapılır.kontrol aletinin irtibat vanası kapatılarak manometre ani darbelerden korunur.aletin ortalama dakikada 60-70 basma yapacak şekilde hareket ettirilir ve enjektörden yakıt püskürtülür.bu anda enjektör gırt gırt diye bir ses çıkarmalı ve yakıt iyi bir şekilde tozlaşabilmelidir.çıkan yakıt demetinden bir sapma veya damlama olmamalıdır.enjektörün püskürtme şekillerini özel kataloglardan bularak ikisi arasında karşılaştırma yapmak en doğru yoldur.
Enjektör Kontrol ve Ayarı Damlama Kontrolü: Bu kontrol,iğne oturma yüzeyinin yuvasına tam oturup oturmadığını saptamak için yapılır. Enjektör kontrol aletine bağlanır.meme ucu kuru bir bez ile temizlenir.aletin koluna basılır ve kontrol basıncı püskürtme basıncının 10 bar yükseğine kadar yükseltilir.meme ucuna bir kurutma kağıdı ile değdirilir.kurutma kağıdında oluşacak motorin lekesinin çapı,bir dakikada 10-12mm yi 12mm yi geçmemelidir.eğer geçiyorsa meme damlatıyor demektir.bu durumda iğne oturma yüzeyi taşlanır,alıştırılır veya meme değiştirilir.
Mazot Pompası Bakım ve Tutumu
Mazot Pompası Bakım ve Tutumu Görevleri Çeşitleri ve çalışmaları Besleme pompalarının kontrolleri Besleme pompalarının arızaları
Görevleri Yakıt t pompalarının n emme kabiliyetleri olmadığı ığından bunlara yakıtın n basınçlı olarak gönderilmesi gerekir. Bu nedenle bu işi, i i, hemen hemen her yakıt t sisteminde bulunan besleme pompası yapar. Yani yakıtı depodan emer ve basınçlı olarak filtre yoluyla yakıt pompasına gönderir. g Kapasiteleri, motorun harcayacağı en fazla yakıt t miktarını karşı şılayabilecek kadardır. r.
Mazot Pompalarının Çeşitleri Dizel yakıt sistemlerinde besleme pompaları; a) Pistonlu tip, b) Diyaframlı tip, c) Dişli tip, d) Paletli tip, olmak üzere 4 çeşittir. Bunlardan pistonlu ve diyaframlı tip en çok kullanılır.
A) Pistonlu Tip Pistonlu tip yakıt pompalarına Bosh tipi yakıt sistemi kullanılan dizel motorlarında çok rastlanır. Genellikle bunlar yakıt pompası üzerine monte edilir.
B) Diyaframlı Tip Besleme Pompaları Benzin motorlarında kullanılan benzin otomatiklerinin aynısı olup ek olarak üzerinde bir elle hareket verme kolu vardır. Bu kolla, marş motoru çalıştırılmadan yakıt sistemi doldurulur ve havası alınır.
C)Dişli Tip Besleme Pompaları Dişli tip besleme pompalarına daha çok Amerikan yapısı dizel motorlarında rastlanır. İki dişliden biri döndüren, diğeri ise döndüren dişlidir. Çalışma anında bu iki dişli birbiri ile kavraşmış durumdadır ve ters yönde dönerler.
D)Paletli Tip Besleme Pompaları Distribütör tip DPA ve Roosa-Master yakıt pompalarında çok kullanılır. Yakıt merkezden kaçık bir palet taşıyıcısı içinde hareket eden paletler vasıtası ile girişten çıkışa taşınır ve basınçlı olarak sisteme gönderilir.
Besleme Pompalarının Kontrolleri Besleme pompalarında yapılan kontroller 4 grupta toplanabilir bunlar: a) Vakum kontrolü b) Basma basıncı kontrolü c) Sızdırmazlık kontrolü d) Debi kontrolü
a) Vakum Kontrolü Ayar tezgahı ortalama 500 600 dev/dak dak da çalıştırılır. Normal yakıt akışı temin edildikten sonra, giriş musluğu kapatılır. Bir dakika içinde vakum metre de okunan değer 0,25 kg/cm 2 veya daha az olmalıdır.
b) Basma Basıncı Kontrolü Vakum kontrolü yapıldıktan sonra giriş musluğu açılır. Bir miktar yakıt akışı temin edilir, ve daha sonra çıkış musluğu kapatılır. Bu durumda manometrede okunan değer 1,5 ilâ 3,5 kg/cm 2 arsında olmalıdır.
c) Sızdırmazlık Kontrolü Pistonlu tip besleme pompalarında irtibat çubuğunun boyuna olan yakıt kaçağını anlamak için yapılan bir kontroldür. Besleme pompası sökülmüş durumda iken çıkış rekoruna bir kör tapa takılır. Giriş tarafı ayar tezgahının basınçlı yakıt devresine bağlanır. Yakıt basıncı 25 kg/cm 2 ye yükseltilir.itici pimi sonunda 15 saniyeden kısa bir zamanda bir yakıt damlası oluşuyorsa, itici pimi ve yuvası aşınmıştır.
d) Debi Kontrolü Ayar tezgahı belli bir devirde döndürülür. Besleme pompasından çıkan yakıt bir ölçülü kapta toplanır. Bu yakıtın miktarı katologda verilen değerde olmalıdır. Örneğin; Ayar tezgahı 500 dev/dak dak da dönerken, 300 basmada tüpte 900 cm 3 yakıt toplanmalıdır.
Besleme Pompalarının Arızaları a) Pistonlu tip besleme pompalarının arızaları: 1- Rekor ve bağlantılar sızdırabilir. 2- Giriş ve çıkış supapları bozulur, kaçırma yapar. 3- Piston yay basıncı zayıflar veya yay kırılabilir. 4- Piston ve silindir aşınır. 5- Durultma kabındaki filtre tıkanır. 6- Kam veya makaralı itecek aşınır. 7- İtici çubuğu ( irtibat çubuğu ) ve yuvası aşınır.
Besleme Pompalarının Arızaları b) Diyaframlı tip besleme pompalarının arızaları: 1- Rekor ve bağlantılar sızdırabilir. 2- Giriş ve çıkış supapları bozulur, kaçırma yapar. 3- Diyafram arkasındaki açık hava deliği tıkanır. 4- Diyafram delinir. 5- Diyafram yay basıncı zayıflar veya yay kırılabilir. 6- Kam ve manivela aşınır. 7- Durultma kabındaki filtre tıkanır.
Besleme Pompalarının Arızaları c) Dişli tip besleme pompalarının arızaları: 1- Rekor ve bağlantılar sızdırabilir. 2- Dişli ile gövde arasında boşluk artar. 3- Dişli ile kapak arasında boşluk artar. 4- Emniyet supabı yay basıncı zayıflar.
Besleme Pompalarının Arızaları d) Paletli tip besleme pompalarının arızalar zaları: 1- Rekor ve bağlantılar sızdırabilir. 2- Paletler aşınabilir. 3- Emniyet supabı yay basıncı zayıflar.
Yakıt Sisteminin Bakımı Yakıt Sisteminin Havasının Alınması: Dizel motorlarında yakıt sistemi içerisine hava girerse yakıta yapılan basınç devamlılık arz etmeyeceği için motor çalışmaz. Bunun için havanın sistemden çıkartılması gerekmektedir. Hava almada sıra depodan başlanarak, musluk, filtre, pompa ve enjektörlerdir. Yakıt Sisteminin Hava Yapmasının Sebepleri: Depoda yakıtın bitmesi, Alçak basınç borulardaki çatlak veya kaçaklar, Filtre değişimleri ve temizlenmesinde gerekli özenin gösterilmemesi.
Motora ilk Hareketin Verilmesi (Isıtma bujileri ): Dizel motorların da silindir içindeki hava ısıtılmak suretiyle, soğuk havalarda ve ilk çalışmalarda motorun daha rahat çalışması sağlanır. Uzun Zaman Kullanılmayan dizel Motorunda Yapılacak İşlemler: Depo tamamen mazotla doldurulur. Depo kapasitesinin 1/10 u kadar yağ ile karıştırılır. Motor bu karışımlı yakıtla 10-15 15 dakika çalıştırılır ve o haliyle bırakılır.