Basel II Geçiş Süreci Sıkça Sorulan Sorular Soru No: 64 Cevaplanma Tarihi: 19.12.2011 İlgili Hüküm: Konu: Yönetmelik Taslağı 1 5 inci madde yedinci fıkra ve Raporlama Formları Repo - Ters Repo İşlemlerine İlişkin Kredi Riski, Karşı Taraf Kredi Riski ve Spesifik Risk Hesaplaması Örneği Soru: Repo işlemiyle ilgili "Risk azaltım işleminden sonraki kredi tutarı" hesaplanmasındaki (Basel II) tereddütlerin giderilmesi adına aşağıda örnek repo işleminde tutarlardan hangilerinin kullanılacağı konusunda görüş talep edilmektedir. 31.08.2011 raporlama tarihi itibariyle repo işlemiyle ilgili tutarlar aşağıdaki gibidir; Teminata verilen TL hazine menkul kıymetinin; Vadesi: 11.02.2015 (61T2D-TÜFE) (Kuponsuz, sabit kuponlu veya değişken kuponlu olması hesaplamaları etkiler mi? Bulunduğu portföy: Satılmaya Hazır Menkul Kıymetler Menkulün Nominal Değeri: 2.460.562,00 TL Menkulün Piyasa Değeri : 2.901.593,13 TL (raporlama tarihindeki) Repoyla ilgili Bilgiler; Repo Dönüş Vadesi: 02.09.2011 Repo Net Dönüş Tutarı: 2.900.400,36 TL 1 Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik Taslağı 1
K*= Risk azaltım işleminden sonraki kredi tutarı K= Kredinin brüt tutarı T= Alınan teminatın brüt değeri H k = menkul kıymet için uygulanacak volatilite ayarlaması H t = Nakit teminat için uygulanacak volatilite ayarlaması H fx = Teminat ile kredi arasındaki para cinsi uyumsuzluğu nedeniyle uygulanacak volatilite ayarlaması K*=max(0,(K*(1+H k )-T*(1-H t -H fx ))) Cevap: Konuyla ilgili aşağıdaki hesaplamaların esas alınması gerekmektedir. Yönetmelik Taslağının 21 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan işlemler eğer Yönetmelik Taslağının Ek 3 ü uyarınca alım satım hesaplarında yer alıyorsa söz konusu işlemler için karşı taraf kredi riski hesaplanırken Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğ Taslağının 33 üncü maddesinin yedinci fıkrası uyarınca Kapsamlı Finansal Teminat Yöntemi kullanılmalıdır. 2 Yönetmelik Taslağının 21 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan işlemler eğer Yönetmelik Taslağının Ek 3 ü kapsamına girmeyip bankacılık hesaplarında yer alıyorsa söz konusu işlemler için karşı taraf kredi riski hesaplanırken Basit Finansal Teminat Yöntemi veya Kapsamlı Finansal Teminat Yönteminden biri kullanılmalıdır. Diğer bir ifadeyle, alım satım hesaplarının karşı taraf kredi riski hesaplanırken sadece Kapsamlı Finansal Teminat Yönteminin kullanılmış olmasına; bankacılık hesapları için ise kredi riski ve karşı taraf kredi riski hesabında finansal teminatlar için aynı yöntemin (Basit Finansal Teminat Yöntemi veya Kapsamlı Finansal Teminat Yöntemlerinden birinin) uygulanmasına dikkat edilmelidir. Aşağıda, repo ve ters repo işlemleri için karşı taraf kredi riski, kredi riski ve spesifik risk hesaplamalarında dikkate alınacak tutarlar izah edilmekte olup, söz konusu işlemlerden kaynaklanan piyasa riskine esas tutar kapsamındaki diğer sermaye yükümlülüğü hesabı burada anlatılmamaktadır. 2 Özel netleştirme sözleşmeleri için, Basit Yaklaşım veya İçsel Modeller Yaklaşımı kullanılabilecektir. 2
A) Repo Yapan Bankanın Sermaye Yükümlülüğü Hesaplayacağı Tutarlar: 1. Durum: Satılmaya hazır menkul kıymetler içerisinde yer alan yukarıdaki menkul kıymet kullanılarak yapılan repo işleminde söz konusu menkul kıymet, alım satım hesabına dâhil edildiyse aşağıdaki şekilde hesaplama yapılır. Karşı taraf kredi riski hesaplamalarında, repo işleminden sağlanan fon, teminat olarak dikkate alınır. a) Karşı Taraf Kredi Riski: Menkul kıymet için uygulanacak volatilite ayarlaması (H k ), Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğ Taslağı Ek-1 e göre menkul kıymetin vadesi 1 ilâ 5 yıl olduğu ve repo işlemleri için 5 günlük elde tutma süresi kullanıldığı için % 1,414 olarak alınır. 3 K*= max(0,(k*(1+h k )-T*(1-H t -H fx ))) K*= max(0,( 2.901.593,13*(1+0,01414) - 2.898.684,28*(1-0 - 0))) K*= 43.937,38 TL bulunur. Bulunan bu tutar ilgili formun (KR500AS veya KR501AS) alım satım hesapları için karşı taraf kredi riski hesabı paneline yazılır ve karşı tarafın risk ağırlığına tabi tutularak risk ağırlıklı varlık hesaplanır. alınır. b) Spesifik Risk: Menkul kıymetin piyasa değeri spesifik risk hesaplamasında dikkate 2. Durum: Satılmaya hazır menkul kıymetler içerisinde yer alan yukarıdaki menkul kıymet kullanılarak yapılan repo işleminde söz konusu menkul kıymet bankacılık hesabına dâhil edildiyse aşağıdaki şekilde hesaplama yapılır. Karşı taraf kredi riski hesaplamalarında, repo işleminden sağlanan fon, teminat olarak dikkate alınır. 3 Repo ve ters repo işlemlerinde, işlemin vadesi yerine menkul kıymetin vadesi dikkate alınır. 3
a) Karşı Taraf Kredi Riski: i) Eğer finansal teminatlar için Kapsamlı Finansal Teminat Yöntemi kullanılmakta ise yukarıdaki (A / 1. Durum / (a)) şekilde karşı taraf kredi riski hesaplanacak tutar (K*) bulunur. Bulunan bu tutar ilgili formun (KR501AS) bankacılık hesapları için karşı taraf kredi riski hesabı paneline yazılır ve karşı tarafın (ters repo yapan bankanın) risk ağırlığına tabi tutularak risk ağırlıklı varlık hesaplanır. ii) Eğer finansal teminatlar için Basit Finansal Teminat Yöntemi kullanılmakta ise söz konusu menkul kıymet, teminatlı kısım ve teminatsız kısım olmak üzere ikiye ayrılarak aşağıdaki şekilde karşı taraf kredi riski hesaplanacak tutarlar bulunur. Menkul kıymetin piyasa değerinin 2.898.684,28 TL lik kısmı nakit teminatlı olduğundan %0 risk ağırlığına tabi tutulur. Menkul kıymetin 2.908,85 TL lik (=2.901.593,13 TL - 2.898.684,28- TL) teminatsız kısmına ise karşı tarafın (ters repo yapan bankanın) risk ağırlığı uygulanır. Söz konusu tutarlar ilgili formun (KR500AS) bankacılık hesapları için karşı taraf kredi riski hesabı paneline yazılır ve söz konusu risk ağırlıklarına tabi tutularak risk ağırlıklı varlık hesaplanır. Basit Finansal Teminat Yöntemi veya Kapsamlı Finansal Teminat Yöntemine göre, bankacılık hesaplarında yer alan repo işlemlerine ilişkin karşı taraf kredi riski hesaplanmasında dikkate alınacak söz konusu tutarların aynı zamanda ilgili formun (KR500AS veya KR501AS) kredi riski panelindeki uygun risk sınıf(lar)ının Karşı Taraf Kredi Riskinden Kaynaklanan Kredi Riski Tutarı sütununa da yazılması gerekmektedir. b) Kredi Riski: Karşı taraf kredi riskine ilave olarak, menkul kıymetin piyasa değeri, kredi riski hesaplamasında da dikkate alınır ve ilgili formun (KR500AS veya KR501AS) kredi riski panelindeki ihraççının dahil olduğu risk sınıfında hesaplamalara dahil edilir. 4
B) Ters Repo Yapan Bankanın Sermaye Yükümlülüğü Hesaplayacağı Tutarlar: 1. Durum: Banka, ters repo işleminden kaynaklanan alacağını alım satım hesabına dâhil ettiyse aşağıdaki şekilde hesaplama yapılır. Karşı taraf kredi riski hesabında, ters repo işleminde alınan menkul kıymet, teminat olarak dikkate alınır. a) Karşı Taraf Kredi Riski: Menkul kıymet için uygulanacak volatilite ayarlaması (H t ), Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğ Taslağı Ek-1 e göre menkul kıymetin vadesi 1 ilâ 5 yıl olduğu ve repo işlemleri için 5 günlük elde tutma süresi kullanıldığı için % 1,414 olarak alınır. 4 K*= max(0,(k*(1+h k )-T*(1-H t -H fx ))) K*= max(0,( 2.898.684,28*(1+0) - 2.901.593,13*(1-0,01414-0))) K*= 38.119,68 TL bulunur. Bulunan bu tutar ilgili formun (KR500AS veya KR501AS) alım satım hesapları için karşı taraf kredi riski hesabı paneline yazılır ve karşı tarafın risk ağırlığına tabi tutularak risk ağırlıklı varlık hesaplanır. b) Spesifik Risk: Ters repo işleminden kaynaklanan alacak bir nakit değer olduğu için söz konusu ters repo işlemi için herhangi bir spesifik risk hesaplanmaz. 2. Durum: Banka, ters repo işleminden kaynaklanan alacağını bankacılık hesaplarına dâhil ettiyse aşağıdaki şekilde hesaplama yapılır. Karşı taraf kredi riski hesabında, ters repo işleminde alınan menkul kıymet, teminat olarak dikkate alınır. 4 Repo ve ters repo işlemlerinde, işlemin vadesi yerine menkul kıymetin vadesi dikkate alınır. 5
a) Karşı Taraf Kredi Riski: i) Eğer finansal teminatlar için Kapsamlı Finansal Teminat Yöntemi kullanılmakta ise yukarıdaki (B / 1. Durum / (a)) şekilde karşı taraf kredi riski hesaplanacak tutar (K*) bulunur. Bulunan bu tutar ilgili formun (KR501AS) bankacılık hesapları için karşı taraf kredi riski hesabı paneline yazılır ve karşı tarafın risk ağırlığına tabi tutularak risk ağırlıklı varlık hesaplanır. ii) Eğer finansal teminatlar için Basit Finansal Teminat Yöntemi kullanılmakta ise söz konusu alacak tutarı, teminat olarak alınan menkul kıymet sebebiyle teminatlı kısım ve teminatsız kısım olmak üzere ikiye ayrılarak aşağıdaki şekilde karşı taraf kredi riski hesaplanacak tutarlar bulunur. Ters repo işleminde teminat olarak dikkate alınan menkul kıymetin rayiç değerinin (2.901.593,13 TL), nakit alacak tutarından (2.898.684,28 TL) fazla olması sebebiyle ters repo işleminden kaynaklanan nakit alacak tam teminatlı kabul edilir ve bu alacak tutarının tamamı (2.898.684,28 TL) menkul kıymet ihraççısının risk ağırlığına tabi tutulur. Söz konusu tutarlar ilgili formun (KR500AS) bankacılık hesapları için karşı taraf kredi riski hesabı paneline yazılır ve söz konusu risk ağırlıklarına tabi tutularak risk ağırlıklı varlık hesaplanır. Basit Finansal Teminat Yöntemi veya Kapsamlı Finansal Teminat Yöntemine göre, bankacılık hesaplarında yer alan ters repo işlemlerine ilişkin karşı taraf kredi riski hesaplamasında dikkate alınacak söz konusu tutarların aynı zamanda ilgili formun kredi riski panelindeki uygun risk sınıf(lar)ının Karşı Taraf Kredi Riskinden Kaynaklanan Kredi Riski Tutarı sütununa da yazılması gerekmektedir. b) Kredi Riski: Ters repo işlemi yapan banka, karşı taraf kredi riski haricinde (verdiği nakit para veya aldığı menkul kıymet için) ayrıca herhangi bir kredi riski hesaplamayacaktır. 6