LİMAN İŞLETMECİLİĞİNDE ATIK ALIM FAALİYETLERİ: Çanakkale Liman İşletmesi Örneği Evren BECEREN 1, Ali AKTOPRAK 1, Arzu TORÖZ 2 1 Çanakkale Liman İşletmesi San. Ve Tic. A.Ş. 2 Arse Çevre Mühendislik Dan. Ar-Ge San. Tic. Ltd. Şti.
ÇANAKKALE LİMAN İŞLETMESİ SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından 29.05.2004 tarihinde temeli atılan Çanakkale (Kepez) Limanı nın üst yapı inşaatı, 23.11.2005 tarihinde, KOLİN İnşaat A.Ş. tarafından tamamlanarak liman, Yap-İşlet-Devret modeliyle ve 29 yıl işletme süresiyle 02.12.2005 tarihinde işletmeye alınmıştır.
Çanakkale Boğazı nın içerisinde yer alan Çanakkale (Kepez) Limanı, boğazın güney girişine 11 deniz mili, kuzey girişine ise 26 deniz mili mesafede olup Çanakkale nin Asya kıtası üzerindeki topraklarında konuşlanmıştır.
Sahip olduğu ISPS Kod ve Kıyı Tesisi İşletme İzin Belgesi kapsamında; - Feribot, Yüksek Hızlı Yolcu ve Kruvaziyer Gemileri - Genel Kargo Gemileri - Dökme Yük Gemileri - Petrol / Ürün Tankerleri - Kimyasal Tankerler - Ro-Ro Gemileri ve - Konteyner Gemileri Çanakkale (Kepez) Limanı na yanaşabilmektedir.
İskele Uzunluğu : 214 m. İskele Genişliği : 24 m. Minimum Draft : 8,5 m. Maksimum Draft : 28 m. Ro-Ro Rampaları : 2 adet Feribot rampası : 1 adet Açık Gümrüklü Saha : 55,000 m² Kapalı Gümrüklü Saha : 3,000 m²
Yük elleçleme faaliyetlerinin yanı sıra Çanakkale nin Deniz Hudut Kapısı durumdaki liman, kruvaziyer gemilere sunduğu hizmetlerle de bölge turizmine katkı sağlamaktadır. 2015 sezonunda Çanakkale Limanı nda 77 kruvaziyer gemi ile 21680 yolcu ziyarette bulunmuştur.
Limancılık hizmetlerinin yanı sıra Çanakkale Limanı, gemilerden kaynaklı atıkların toplanması kapsamında 20 bin metreküp tank depolama kapasitesi ile Türkiye nin En Büyük atık kabul tesisine sahiptir.
Bununla birlikte Çanakkale Liman İşletmesi, Avrupa Atık Tesisleri Birliği EUROSHORE un da üyesi durumundadır. Birliğin mevcut durumda 35 üyesi bulunmaktadır.
Atık alım işlemleri, limana uğrak yapan gemilere ve büyük çoğunlukta da Çanakkale Boğazı ndan geçen gemilere sağlanmakta olup faaliyetler, 5 atık alım gemisinden oluşan deniz filosu (8.136 DWT) ile yürütülmektedir.
M/T KOLiN 5 KAPASİTE : 4,286.8 DWT TAM BOY : 84 M. M/T KOLiN 4 KAPASİTE : 1,432 DWT TAM BOY : 68.95 M. M/T KOLİN 3 KAPASİTE : 478 DWT TAM BOY : 42 M. M/T KOLİN 2 KAPASİTE : 1,854 DWT TAM BOY : 77.35 M. M/T TEK GÜLÜM KAPASİTE : 85 DWT TAM BOY : 23.95 M.
Atık alım işlemleri, Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesi Hakkında Uluslararası Sözleşme olan MARPOL 73/78 Protokolüne göre gerçekleştirilmektedir. EKLER BAŞLIKLAR YÜRÜRLÜĞE GİRME EK I Petrol Kirliliğinin Önlenmesi 2 Ekim 1983 EK II Dökme Durumdaki Zehirli Sıvı Maddelerden Kaynaklı Kirliliğin Kontrolü 2Ekim 1983 EK III EK IV EK V EK VI Denizyoluyla Taşınan Ambalajlı Maddelerden Kaynaklı Kirliliğin Önlenmesi Gemilerden Kaynaklı Pis Su Kirliliğinin Önlenmesi Gemilerden Kaynaklı Çöplerin Oluşturduğu Kirliliğin Önlenmesi Gemilerden Kaynaklı Hava Kirliliğinin Önlenmesi 1 Temmuz 1992 27 Eylül 2003 31 Aralık 1988 19 Mayıs 2005
Denizlerin Gemiler Tarafından Kirletilmesinin Önlenmesi Hakkında Uluslararası Sözleşme (MARPOL 73/78) Akdeniz in Deniz Çevresinin ve Kıyı Bölgesinin Korunması Sözleşmesi (Barselona Sözleşmesi) Karadeniz in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi (Bükreş Sözleşmesi) 2000/59/EC sayılı Gemilerin Ürettiği Atıklar ve Yük Artıkları İçin Kullanılan Liman Atık Alım Tesisleri Hakkında Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi
2872 Sayılı Çevre Kanunu 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu (7/i Maddesi) Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Çerçevesinde Uygulanacak Ücretler ve Esaslar Hakkında Tebliğ Çevre Kanununa Göre Verilecek İdari Para Cezalarında İhlalin Tespiti ve Ceza Verilmesi İle Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik 2010/8 Deniz Kirliliği Denetçisi Eğitim Genelgesi 2011/1 Mavi Kart Uygulama Genelgesi 2011/2 Gemi Atık Bildirimi ve Kontrolü Genelgesi 2011/9 Sayılı Yetki Devri Genelgesi
Türk Boğazlarından geçiş yapmakta olan uluslararası deniz trafiği ve mevcut yerel deniz trafiği, sayısal ve boyutsal olarak her geçen gün artmakta, bu artışlar da beraberinde deniz kazalarına sebebiyet vermektedir.* Türk Boğazları bölgesinde son elli yıl içinde 700 civarında deniz kazası meydana gelmiştir. Ulusal ve uluslararası düzeyde alınan tüm yasal, idari, teknik ve yapısal tedbirlere rağmen, Türk Boğazlarını kendi menfaatleri doğrultusunda kullananların, sadece ticari kaygıları doğrultusunda yaptıkları tedbirsizlikler, yaşanan kazaların önüne geçilmesindeki en büyük engeldir.* Bunun yanında boğaz trafiğinde geçmişten günümüze birçok gemi kaynaklı atık da denizlerimize bırakılmıştır. Gemilerden kontrolsüz bir şekilde denize bırakılan sintine, slop, slaç, atık yağ ve kirli balast suları denizlerde kirlilik eşiğinin aşılması yönünde her geçen gün bir tehdit oluşturmaktadır. * Kaynak: Türk Boğazlarında Deniz Kazaları, Kpt. Saim Oğuzülgen, BAU
* Kaynak: KEGM 2014 Yılı Sektör Raporu
* Kaynak: KEGM 2014 Yılı Sektör Raporu
2005 yılında faaliyete geçen tesis, ülkemizde atık kabul tesisi lisansı verilen ilk işletme olması sebebiyle önemlidir. Tesisin kuruluş amacı; gemi atıklarının ve deniz kirliliğinin kontrol altına alınması ve toplanan atıkların susuzlaştırılması sonucunda geri kazanılabilir nitelikteki atıkların lisanslı geri kazanım tesislerine, geri kazanıma uygun olmayanların ise bertaraf tesislerine gönderilmesini sağlamaktır. Atık Kabul Tesisi ile Atık Alma Gemileri, oluşturdukları yüksek alım kapasitesi ile başta Çanakkale Boğazı ve çevresi olmak üzere komşu denizlerde de meydana gelebilecek olası gemi kazaları sonrasında deniz kirliliğine müdahale edebilecek ekipman ve personel altyapısıyla deniz çevresinin korunmasında büyük önem arz etmektedir.
T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın 2014 yılı kayıtlarına göre Atık Kabul Tesisi konusunda ülkemizde 70 tesis Çevre Lisansı, 21 tesis ise Geçici Faaliyet Belgesi almıştır.
Türkiye Genelinde Atık Kabul Tesislerinin Kapasiteleri* Türkiye Genelinde 2013 Yılı Gerçekleşen Atık Toplama Miktarları* * Kaynak: İSTAÇ, 2013
Atık alım işlemleri, ağırlıklı olarak Bozcaada demir sahasında gerçekleştirilmektedir. Toplanan Atık Türleri - Slop - E/R Slacı - Katı slaç - Sintine Suyu - Atık Yağ - Pis Su - Çöp
Çanakkale Boğazı nın kuzey girişinde yer alan Şevketiye Demir Sahasında da atık alım işlemleri gerçekleştirilmektedir. Toplanan Atık Türleri - Slop - E/R Slacı - Katı slaç - Sintine Suyu - Atık Yağ - Pis Su - Çöp
TOPLANAN ATIK TÜRÜ VE MİKTARLARI (m³) YILLAR SLOP SİNTİNE SUYU SIVI SLAÇ ATIK YAĞ KATI SLAÇ PİS SU ÇÖP TOPLAM (m³) 2009 137.871,63 3.074,83 2.696,63 115,93 0,42 208,70 274,07 144.242,21 2010 141.924,43 2.879,63 2.261,40 102,90 114,85 35,06 347,81 147.666,08 2011 165.349,15 1.810,83 2.132,48 154,51 182,00 11,00 319,91 169.959,88 2012 192.267,24 3.124,41 2.143,26 124,62 509,86 40,40 405,34 198.615,13 2013 198.648,24 2.397,50 2.323,96 158,70 853,43 54,71 533,02 204.969,56 2014 189.723,75 2.420,61 2.742,62 131,84 638,28 16,93 574,26 196.248,29 2015 (6 KASIM 2015) 198.747,59 2.405,74 2.635,56 133,39 586,68 2.373,60 864,44 207.747,00 GENEL TOPLAM (m³) 1.269.448,15
250000 200000 150000 100000 50000 0 YILLAR 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 (6 KASIM 2015)
YILLAR YILLIK ATIK MİKTARI (m/ton) 2011 13.684,25 2012 14.388,45 2013 17.898,05 2014 18.744,75
YILLAR GEMİ SAYISI 2009 744 2010 764 2011 778 2012 696 2013 801 2014 831 2015 (6 KASIM 2015) 845
Deniz kirliliğinin önlenmesinin yanında toplanan petrol esaslı atıkların ayrıştırılması sonucu elde edilecek geri kazanım da sağladığı katma değer bakımından büyük önem arz etmektedir. Türk Boğazlarından taşınan ham petrol miktarının 150 milyon ton civarında olduğu göz önüne alındığında, slop atığından elde edilecek susuz atık miktarının yılda 3 milyon ton olacağı ve böylece elde edilecek geri kazanımın ülke ekonomisine katacağı değerin 3-5 milyar USD aralığında olacağı öngörülmektedir. Gemilerden kaynaklı atıkların toplanması; deniz çevresinin korunmasındaki en önemli unsur olduğundan, bu konuda Türk Boğazlarındaki yoğun gemi trafiği göz önüne alınarak gemilerin çoğunluğunun geçişleri öncesinde demir yerlerinde atıklarını vermesi yönünde gerekli düzenleme ile teşvikler sağlanmalıdır.
İlginiz için teşekkür ederiz.