TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA
5.4. Tarımsal Ormancılıkta Kullanılabilecek Bazı Önemli Yem Bitkileri ve Özellikleri
Serin mevsim yem bitkileri: Baklagiller: Trifolium (üçgüller), vicia (fiğ), medicago sativa (adi yonca), onobryhis sativa (korunga), Buğdaygiller: Poa (salkım otu), bromus (brom), dactylis glomerata (domuz ayrığı), phleum pratense (kelp kuyruğu), agropyron (ayrık) türleri sayılabilir. Sıcak Mevsim Yem Bitkileri: Baklagiller: Glycine max (soya fasulyesi), Vigna cinensis (inek bezelyesi), lupinus (lupin) türleri, Buğdaygiller: Cynodon dactylon (köpek dişi), andropogon (sakal otu) türleri sayılabilir. Yem bitkileri kurağa dayanma durumuna göre da sınıflara ayrılırlar (Tosun 1974). Bunlar; Buğdaygiller: Kurağa fazla dayananlar arasında agropyron (ayrık) ve elymus (elm); orta derecede kuraklığa dayananlar arasında dactylis glomerata (domuz ayrığı) ve bromus (brom); kurağa az dayananlar arasında ise phleum pratense (kelp kuyruğu) ve alopecurus pratensis (çayır tilkikuyruğu) verilebilir.
Baklagiller: Kurağa dayanalar arasında, medicago sativa (adi yonca), melilotus officinalis (taş yoncası), onobrychis sativa (korunga) ve vicia villosa (tüylü fiğ); dayanıklı olanlar arasında ise trifolium (üçgül) türleri ile lotus corniculatus (gazal poynuzu) sayılabilir. Baklagil yem bitkilerinin ekonomik önemini kısaca belirtmekte yarar vardır (Tosun 1974). Bunlar; Kökleri vasıtasıyla havanın serbest azotun tutarlar, böylece toprak verimliliğini artırırlar. Toprak ve su kaybını (erozyonu) önlerler. Protein ve vitamince zengin olduklarında besin değeri yüksek yem meydana getirirler. En zengin balözüne (nektar) sahiptirler. Yeşil gübre olarak kullanılırlar, böylece toprağın organik maddece zenginleşmesini sağlarlar. Buğdaygil yem bitkileri deyince ilk akla gelen çayır otlarıdır. Çiçekli bitkiler içerisinde insan kullanımına en fazla hazmet eden bitki grubudur. Zira gıda maddelerinin kaynağını (şeker, yağ, nişasta, vb.) baklagil yem bitkilerinde olduğu gibi kökleri ile toprak zerrelerini tutarak toprak erozyonunu önlerler ve toprağın organik maddece zenginleştirerek toprak strüktürünü düzeltirler.
1. Korunga (Onobrychis Lam.)
2. Fiğler ve Burçak (Vicia L.)
Fiğler, yetiştirilen diğer ürünlerle rotasyona alınmak suretiyle hem fiğden ot veya tane ürünü elde edilmekte, hem de fiğden sonra ekilen ürünün verimi artmaktadır. Kuru ve yaş olarak değerlendirilir.
3. Yonca (Medicago L.) (1 dönümden 40 kg bal)
4. TaĢ Yoncası (Melilotus) Melilotus cinsine giren türlerin bir kısmı bir yıllık, bir kısmı ise iki yıllıktır. En önemli kullanış yeri mera tesisi ve toprak muhafazasıdır. Ot ve silaj yemi olarak da kullanılır.
5. Üçgüller (Trifolium) Kırmızı ve Beyaz Üçgül (1 dönümden 10 kg bal)
6. Gazal Boynuzu (Lotus)
7. Ayçiçeği 1 dönümden 5 kg bal)
(Kolza (Kanola) Arı otu (1 dönümden 30 mden --100 kg bal)
Ada çayı Otu (1 dönümden 6,5 kg bal) (1 dönümden 30-40 kg bal) Engerek Otu
LĠGARBA (Vaccinium myrtillus)
TRABZON HURMASI (DĠOSPYROS KAKĠ ) YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠ
KOKULU ÜZÜM ( ĠZABELLA ) (VĠTĠS LABRUSCA ) YETĠġTĠRĠCĠLĠĞĠ
Kullanıldığı Yerler: Üzüm iyi bir gıda maddesidir. Üzüm, şekerler, organik asitler, B ve C vitaminleri ve tanen taşır. Tıpta idrar artırıcı sindirim kolaylaştırıcı, müshil ve kuvvet verici olarak kullanılır. Hamilelerin bulantılarını önler. Kabızlığı giderir, kalbi kuvvetlendirir, kanı temizler. Şişmanlıkta faydalıdır. Cildi güzelleştirir. Mide ülseri, gastrit, Karaciğer, dalak hastalıkları, romatizma ve mafsal iltihaplarında faydalıdır. Kuvvet verici ve gıda olarak kullanılır.
Sağlık Açısından Önemi: İçerdiği besin maddeleri sayesinde güzellik iksiri ve zayıflama rejimlerinde kullanılan üzüm gerçek bir beyin besinidir. Üzüm, Aminoasitler, B vitaminleri (B1, B2), mineraller, potasyum, magnezyum ve demir içerdiği için bağışıklık sistemini kuvvetlendirmektedir. İçerdiği doğal fruktoz sayesinde vücudun harcadığı enerjinin kısa sürede depolanmasını sağlar ve magnezyum sayesinde insanın iş verimliliğini artırır. Bünyesindeki asitler mideye zarar vermeden böbrek ve karaciğerin çalışmalarını hızlandırır. Yağların erimesine yardımcı olurken vücudun virüslere karşı dirençli hale gelmesini sağlar. Kabuk ve çekirdekleri bağırsak metabolizmasını hızlandırırken cildin taze ve temiz bir görünüm almasını sağlar.
KOCAYEMİŞ (Arbutus unudo)
Agroforestry Uygulamalarında Kullanılabilecek Bazı Çalı Türleri Kırmızı ahududu, Ağaç çileği (Rubus idaeus L.) AGROFORESTRY UYGULAMALARINDA KULLANIMI: Ahududu bitkisi yeni tesis edilmiş meyve bahçelerinde ara bitkisi (alley cropping) ve çit bitkisi olarak kullanılabilinir. Ahududu yetiştirilen sıralar arasında birkaç yıl sebze yetiştirile bilinir, fakat tesisin sakıncalı yönleri araştırılmalıdır. Türün Önemli Avantajları: Ahududu meyveleri yut içi ve yurt dışında yüksek fiyatla yoğun bir talep görmektedir. Kırsal kesimin gelir seviyesinin yükseltilmesi için, geleneksel tarım ürünlerinin yanında ek gelir getirmesi bitkinin avantajlarındandır.
Kuşburnu (Rosa canina L.) AGROFORESTRY UYGULAMALARINDA KULLANIMI: Rüzgar perdesi ve canlı çit olarak, toprak koruma ve ıslah çalışmalarında, çok tabakalı bahçelerde Türün Önemli Avantajları: Kuşburnu talep gören meyvelerinin birçok kullanım alanı ile yöre halkına ekonomik bir gelir kaynağıdır.
Kekik (Thymus spp.) AGROFORESTRY UYGULAMALARINDA KULLANIMI: Agrosilvopastoral ve agrosilvikültürel sistemlerde yetiştirilebilir. Türün Önemli Avantajları: Kekik ihraçatı 30 dan fazla ülkeye yapıldığı göz önüne alındığında önemi ortaya çıkmaktadır. Kekik türleri ihraç edilen önemli türlerimizdendir. Geniş bir kullanım alanı bulunan kekiğin dış ülkelerce büyük talep görmesi, bu tür üzerine çeşitli projelerin yapılmasını gerekli kılmıştır.
Agroforestry Uygulamalarında Kullanılabilecek Bazı Yem Bitkileri Korunga (Onobrychis sativa Lam.) AGROFORESTRY UYGULAMALARINDA KULLANIMI: Yem bankalarında, toprak ıslahına yönelik ağaçlandırmalarda, mera ve çayır alanlarında olduğu gibi silvopastoral sistemlerde kullanılabilen uygun bir türdür. Türün Önemli Avantajları: Tür toprak isteklerince kanaatkar oluşu ve yöre halkına hayvan besiciliğinde sağladığı yararlar ile toprak koruma fonksiyonlarınca oynadığı rolce çok önemlidir.
Sarı Çiçekli Yonca (Medicago falcata L.) AGROFORESTRY UYGULAMALARINDA KULLANIMI: Mera ve çayır alanlarında, yem bankası tesisleri gibi silvopastoral sistemlerde kullanılır. Türün Önemli Avantajları: Türün geniş bir coğrafik yayılışı vardır. Toprak istekleri azdır, hastalık ve zararlılara karşı adi yoncaya göre daha dayanıklı oluşu türün avantajlarındandır.