BÖLÜM 7.3.1.6. Tarım ve Hayvancılık

BÖLÜM 7.3.1.6. Tarım ve Hayvancılık

İÇİNDEKİLER Sayfa No İÇİNDEKİLER... i TABLOLAR... ii ŞEKİLLER... vi KISALTMALAR... vii 7.3.1.6. Tarım ve Hayvancılık...7.3.1.6-1 7.3.1.6.1. Tarımsal Gelişim Proje Alanları...7.3.1.6-1 7.3.1.6.2. Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü...7.3.1.6-2 7.3.1.6.3. Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-14 7.3.1.6.4. Hayvancılık Türleri, Adetleri, Beslenme Alanları... 7.3.1.6-45 7.3.1.6.5. Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Tarım ve Hayvancılığa Etkiler ile Etkilerin Kontrolü ve Azaltılmasına İlişkin Tedbirler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası)... 7.3.1.6-66 i

TABLOLAR Sayfa No Tablo 7.3.1.6-1. Ardahan İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-3 Tablo 7.3.1.6-2. Kars İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-3 Tablo 7.3.1.6-3. Erzurum İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-3 Tablo 7.3.1.6-4. Erzurum İlçeleri Arazi Dağılımı...7.3.1.6-5 Tablo 7.3.1.6-5. Erzincan İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-6 Tablo 7.3.1.6-6. Erzincan İlçeleri Arazi Dağılımı...7.3.1.6-6 Tablo 7.3.1.6-7. Erzincan İlçeleri Tarım Arazisi Dağılımı...7.3.1.6-6 Tablo 7.3.1.6-8. Bayburt İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-7 Tablo 7.3.1.6-9. Bayburt İlçelerinin Arazi Dağılımı...7.3.1.6-7 Tablo 7.3.1.6-10. Gümüşhane İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-7 Tablo 7.3.1.6-11. Giresun İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-7 Tablo 7.3.1.6-12. Sivas İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-8 Tablo 7.3.1.6-13. Yozgat İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-8 Tablo 7.3.1.6-14. Kırşehir İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-8 Tablo 7.3.1.6-15. Kırıkkale İli Arazi Dağılımı...7.3.1.6-9 Tablo 7.3.1.6-16. Kırıkkale İlçelerinin Arazi Dağılımı... 7.3.1.6-10 Tablo 7.3.1.6-17. Ankara İli Arazi Dağılım... 7.3.1.6-11 Tablo 7.3.1.6-18. Eskişehir İli Arazi Dağılım... 7.3.1.6-11 Tablo 7.3.1.6-19. Eskişehir İlçelerinin Arazi Dağılımı... 7.3.1.6-11 Tablo 7.3.1.6-20. Bilecik İli Arazi Dağılım... 7.3.1.6-12 Tablo 7.3.1.6-21.Bilecik İlçelerinin Arazi Dağılımı... 7.3.1.6-12 Tablo 7.3.1.6-22. Kütahya İli Arazi Dağılım... 7.3.1.6-12 Tablo 7.3.1.6-23. Bursa ili Arazi Dağılımı... 7.3.1.6-13 Tablo 7.3.1.6-24. Balıkesir İli Arazi Dağılımı... 7.3.1.6-13 Tablo 7.3.1.6-25. Çanakkale İli Arazi Dağılımı... 7.3.1.6-13 Tablo 7.3.1.6-26. Edirne İli Arazi Dağılımı... 7.3.1.6-14 ii

Tablo 7.3.1.6-27. Tekirdağ İli Arazi Dağılımı... 7.3.1.6-14 Tablo 7.3.1.6-28. Tekirdağ İlçelerinin Arazi Dağılımı... 7.3.1.6-14 Tablo 7.3.1.6-29.Ardahan İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-16 Tablo 7.3.1.6-30. Kars İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-16 Tablo 7.3.1.6-31. Erzurum ili Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-17 Tablo 7.3.1.6-32. Erzurum İlçelerinin Ürün Desenleri... 7.3.1.6-18 Tablo 7.3.1.6-33. Erzincan İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-19 Tablo 7.3.1.6-34. Bayburt İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-20 Tablo 7.3.1.6-35. Gümüşhane İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-21 Tablo 7.3.1.6-36. Giresun İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-22 Tablo 7.3.1.6-37. Sivas İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-23 Tablo 7.3.1.6-38. Yozgat İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-24 Tablo 7.3.1.6-39. Kırşehir ili Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-25 Tablo 7.3.1.6-40. Kırıkkale İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-27 Tablo 7.3.1.6-41. Ankara İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-28 Tablo 7.3.1.6-42. Ankara İlçelerinin Ürün Desenleri... 7.3.1.6-29 Tablo 7.3.1.6-43. Ankara İlçelerinde Organik Tarım... 7.3.1.6-29 Tablo 7.3.1.6-44.Eskişehir İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-30 Tablo 7.3.1.6-45. Bilecik İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-32 Tablo 7.3.1.6-46.Kütahya İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-33 Tablo 7.3.1.6-47. Bursa İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-35 Tablo 7.3.1.6-48. Bursa İlçelerinde Organik Tarım... 7.3.1.6-38 Tablo 7.3.1.6-49.Balıkesir İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-38 Tablo 7.3.1.6-50. Çanakkale İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-40 Tablo 7.3.1.6-51. Edirne İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-42 Tablo 7.3.1.6-52. Tekirdağ İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları... 7.3.1.6-44 Tablo 7.3.1.6-53. Ardahan İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-48 Tablo 7.3.1.6-54. Ardahan İlçelerinde Sığır Türleri... 7.3.1.6-48 iii

Tablo 7.3.1.6-55. Ardahan İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-48 Tablo 7.3.1.6-56. Ardahan İlçelerinde Kümes Hayvanları... 7.3.1.6-48 Tablo 7.3.1.6-57. Ardahan İlçelerinde Arıcılık... 7.3.1.6-48 Tablo 7.3.1.6-58. Kars ili Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-49 Tablo 7.3.1.6-59. Kars İlçelerinde Sığır Türleri... 7.3.1.6-49 Tablo 7.3.1.6-60. Kars İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-49 Tablo 7.3.1.6-61. Kars İlçelerinde Kümes Hayvanları... 7.3.1.6-49 Tablo 7.3.1.6-62. Kars İlçelerinde Arıcılık... 7.3.1.6-49 Tablo 7.3.1.6-63. Erzurum İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-50 Tablo 7.3.1.6-64. Erzurum İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-50 Tablo 7.3.1.6-65. Erzurum İlçelerinde Arıcılık... 7.3.1.6-50 Tablo 7.3.1.6-66. Erzincan İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-51 Tablo 7.3.1.6-67. Erzincan İlçelerinde Sığır Türleri... 7.3.1.6-51 Tablo 7.3.1.6-68. Erzincan İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-51 Tablo 7.3.1.6-69. Erzincan İlçelerinde Kümes Hayvanları... 7.3.1.6-51 Tablo 7.3.1.6-70. Erzincan İlçelerinde Arıcılık... 7.3.1.6-51 Tablo 7.3.1.6-71. Bayburt İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-52 Tablo 7.3.1.6-72. Bayburt İlçelerinde İnek Türleri... 7.3.1.6-52 Tablo 7.3.1.6-73. Bayburt İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-52 Tablo 7.3.1.6-74. Bayburt İlçelerinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği... 7.3.1.6-52 Tablo 7.3.1.6-75. Gümüşhane İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-52 Tablo 7.3.1.6-76. Gümüşhane İlçelerinde Sığır Türleri... 7.3.1.6-53 Tablo 7.3.1.6-77. Gümüşhane İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-53 Tablo 7.3.1.6-78. Gümüşhane İlçelerinde Kümes Hayvanları... 7.3.1.6-53 Tablo 7.3.1.6-79. Gümüşhane İlçelerinde Arıcılık... 7.3.1.6-53 Tablo 7.3.1.6-80. Giresun Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-53 Tablo 7.3.1.6-81. Sivas İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-54 Tablo 7.3.1.6-82.Yozgat İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-54 iv

Tablo 7.3.1.6-83.Kırşehir İli Hayvan Türleri ve Miktarları... 7.3.1.6-55 Tablo 7.3.1.6-84. Kırşehir İlçelerinde Sığır Türleri... 7.3.1.6-56 Tablo 7.3.1.6-85.Kırşehir İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-56 Tablo 7.3.1.6-86. Kırşehir İlçelerinde Kümes Hayvanları... 7.3.1.6-57 Tablo 7.3.1.6-87. Kırşehir İlçelerinde Arıcılık... 7.3.1.6-57 Tablo 7.3.1.6-88. Kırıkkale İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-57 Tablo 7.3.1.6-89. Kırıkkale İlçelerinde Arıcılık... 7.3.1.6-57 Tablo 7.3.1.6-90. Ankara İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-58 Tablo 7.3.1.6-91. Ankara İlçelerinde Sığır Türleri, Küçükbaş Hayvanlar, Kümes Hayvanları ve Arıcılık... 7.3.1.6-58 Tablo 7.3.1.6-92. Ankara İlçelerinde Hayvan Ürünleri Üretimi... 7.3.1.6-58 Tablo 7.3.1.6-93. Ankara İlçelerinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği... 7.3.1.6-58 Tablo 7.3.1.6-94.Eskişehir İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-58 Tablo 7.3.1.6-95.Bilecik İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-59 Tablo 7.3.1.6-96.Kütahya İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-59 Tablo 7.3.1.6-97.Kütahya İlçelerinde Sığır Türleri... 7.3.1.6-60 Tablo 7.3.1.6-98.Kütahya İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-60 Tablo 7.3.1.6-99.Kütahya İlçelerinde Kümes Hayvanları... 7.3.1.6-60 Tablo 7.3.1.6-100. Bursa İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-61 Tablo 7.3.1.6-101. Bursa İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-61 Tablo 7.3.1.6-102.Balıkesir İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-61 Tablo 7.3.1.6-103. Balıkesir İlçelerinde Sığır Türleri... 7.3.1.6-63 Tablo 7.3.1.6-104. Balıkesir İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-64 Tablo 7.3.1.6-105. Balıkesir İlçelerinde Kümes Hayvanları... 7.3.1.6-64 Tablo 7.3.1.6-106.Balıkesir İlçelerinde Arıcılık... 7.3.1.6-64 Tablo 7.3.1.6-107. Çanakkale Hayvan Çeşitleri ve Miktarları... 7.3.1.6-64 Tablo 7.3.1.6-108. Edirne ili Hayvan Türleri ve Miktarları... 7.3.1.6-65 Tablo 7.3.1.6-109.Tekirdağ İli Hayvan Çeşitleri ve Türleri... 7.3.1.6-65 Tablo 7.3.1.6-110.Tekirdağ İlçelerinde Sığır Türleri... 7.3.1.6-66 v

Tablo 7.3.1.6-111.Tekirdağ İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar... 7.3.1.6-66 Tablo 7.3.1.6-112.Tekirdağ İlçelerinde Kümes Hayvanları... 7.3.1.6-66 ŞEKİLLER Sayfa No Şekil 7.3.1.6-1. Anket Yapılan Evlerde Ekilmiş Ürünler... 7.3.1.6-15 Şekil 7.3.1.6-2. Anket Yapılan Yerleşimlerde Çiftlik Hayvanı, Koyun & Keçi ve Arı Kovanı Sayıları... 7.3.1.6-46 Şekil 7.3.1.6-3. Anket Yapılan Yerleşimlerde Hayvan Otlanma Alanları... 7.3.1.6-46 Şekil 7.3.1.6-4. Anket Yapılan Yerleşim Yerlerinde Arıcılık... 7.3.1.6-47 vi

KISALTMALAR ÇED da ha TANAP Çevresel Etki Değerlendirmesi Dekar Hektar Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı vii

7.3.1.6. Tarım ve Hayvancılık TANAP Proje güzergâhında bulunan tarımsal alanlar Arazi Varlığı Haritalarından belirlenmiştir. Güzergâh koridoru üzerinde bulunan tarımsal araziler tüm güzergâh koridorunun %89,75 ine denk gelen 81.408 ha kadardır 1 (İl bazında 500 m koridorda arazi kullanımı verileri için Bkz. Bölüm 7.3.1.2). Bölüm 5 te belirtildiği gibi, proje güzergâhının seçilmesinde ki bir kriter de güzergâh üzerinde bulunan tarımsal arazilerdir. Güzergâh değerlendirilirken, verimli tarımsal alanlardan olabildiğince kaçınılmıştır. Proje faaliyetlerinin yürütüleceği arazi ve çevresinde Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüklerinden kurum görüşleri alınmaktadır. İnşaata başlamadan önce kamp sahaları ve proje faaliyetlerinin yürütüleceği arazi ve çevresi ile ilgili 5403 numaralı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 numaralı Mera Kanunu ve 1380 numaralı Su Ürünleri Kanunu na uygun olarak ilgili yetkililerden ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüklerinden kurum görüşleri alınacaktır. Bu bölümde verilen bilgiler 500 m lik koridor boyunca il bazında mevcut olan ikincil veri kaynaklarından alınmıştır. 7.3.1.6.1. Tarımsal Gelişim Proje Alanları TANAP Projesi için kamulaştırma çalışmaları bu doküman hazırlandığı zaman devam etmektedir. Kamulaştırma çalışmalarının sonuçları alınınca projeden direkt etkilenecek tarımsal gelişme alanları değerlendirilecektir. Arazi Kullanım Kabiliyetleri Sınıflandırması 2 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından tanımlanmaktadır. Arazi kullanım kabiliyetleri açısından sekiz sınıflandırma mevcuttur ve aşağıdaki gibi özetlenebilir: Sınıf I: Arazi geleneksel tarımsal yöntemlerin uygulanabileceği şekilde düz ya da düze yakın, derin ve verimlidir ve kolayca ekilebilir. Rüzgâr ya da sudan ötürü erozyon görülebilir. Toprak yeterince drenaja sahiptir ve sel sebebiyle zarar görmemiştir. Arazi entansif tarıma uygundur. Sınıf II: Belirli tedbirler alındığında, arazi kolayca ekilip biçilebilir. Sınıf I ve II araziler, artan eğim, erozyona maruziyet, yarı-kalın toprak, sele maruziyet ve kolaylıkla izole edilebilen orta derece nemlilik gibi bir ya da daha çok sınıflandırma faktörlerine bağlı olarak birbirinden ayırt edilebilir. Sınıf III: Sınıf III araziler, uygun ekin seçimi ve en uygun tarım yöntemlerinin uygulanması ile yüksek ekonomik verme sahip ekinler için uygun bir hale getirilebilir. Arazi eğimli, erozyona hassas ya da çok nemlidir. Yüzlekler ve taban taşları mevcut olabilir. Arazi aşırı derecede kumlu ya da çakıllıdır ve nem tutma kapasitesi düşüktür. 1 Bu hesaplama için, Şimdiki Arazi Kullanım değerleri kullanılmıştır. Bkz. Bölüm 7.3.1.2.1 2 http://www.tarim.gov.tr/belgeler/mevzuat/talimatlar/toprakarazisiniflamasistandartlaritekniktalimativeilgilimevzuat.doc 7.3.1.6-1

Sınıf IV: Sınıf IV araziler, çayırlar için uygundur. Nadiren tarla ekinleri ekilebilir. Sınıf IV arazilerde tarımı sınırlayan faktörler; artan eğim, erozyon, kötü toprak özellikleri ve iklimdir. Zayıf drenaja sahip toprağı olan araziler de Sınıf IV olarak sınıflandırılabilir. Yarıkurak bölgelerde, Sınıf IV topraklarda baklagiller dâhil olmak üzere ekin üretmek mümkün değildir. Sınıf V: Sınıf V araziler çayır ya da ormanlar gibi uzun ömürlü bitkiler için uygundur. Çakıllık ve nemlilik gibi faktörler toprağı işlemeyi sınırlandırabilir. Arazi düz ya da düze yakındır. Su ya da rüzgâr tarafından erozyona maruz kalmamaktadır. Sürekli toprak örtüsü korundukça, otlatma ve ağaç kesimine izin verilebilir. Sınıf VI: Sınıf VI arazilerde çayır ya da orman gibi uzun ömürlü bitkiler için bile tedbirler almak gereklidir. Arazi çok eğimlidir ve şiddetli erozyona maruz kalmaktadır. Arazinin nemliliği ya da aşırı kuruluğu ekimi sınırlayan diğer birçok neden arasında sayılabilir. Sınıf VII: Sınıf VII araziler çok eğimli, erozyona uğramış ve çakıllıdır. Kuru ya da bataklık toprağı ya da diğer uygun olmayan toprakları içerirler. Çayırlık ya da orman olarak kullanımı için çok itinalı bir bakım gereklidir. Sınıf VIII: Sınıf VIII arazilerin özellikleri çayır, orman ya da ekim için uygun değildir. Öte yandan, doğal habitat için bir çevre oluştururlar. Sınıf VIII araziler üzerinde rekreasyonel alanlar kurulabilir. Bataklıklar, çöller, derin sel yataklarına sahip alanlar, tepelik, çakıllı ya da taşlı alanlar Sınıf VIII arazi olarak tanımlanırlar. 7.3.1.6.2. Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü TANAP Proje güzergâhında sosyal mevcut durum tespit çalışması gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen araştırmaların bulgularına göre, anket yapılan hane halkının %43,3 ü sulu tarımla uğraşmaktadır. Projenin sosyal etki alanında alanın %33,6 sı sulanmaktadır. (Sosyal etki alanının tanımı için Bkz. Bölüm 7.2 ve 7.3.3). Sosyal Mevcut Durum Tespit Çalışmaları kapsamında, araştırmaların bulguları dört bölgeye ayrılmıştır. Bölge 1 de Ardahan, Kars, Erzurum, Erzincan, Bayburt, Gümüşhane, Giresun; Bölge 2 de Sivas, Yozgat, Kırşehir, Kırıkkale, Ankara, Eskişehir; Bölge 3 te Bilecik, Kütahya, Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Bölge 4 te Edirne, Tekirdağ bulunmaktadır. En yüksek sulanan arazi yüzdesi Bölge 4 te (%30) ve Bölge 2 dedir (%26). Yozgat ta sulanan araziler % 69,4 tür. TANAP Proje güzergâhı üzerindeki illerin sınırları dâhilindeki sulu ve kuru tarım arazileri ile arazilerin Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflamaları ileriki bölümlerde verilmektedir. Boru hattının 500 m koridoru için sayısal arazi kullanım verisi Bölüm 7.3.1.2 de verilmiştir. 7.3.1.6-2

Ardahan Ardahan ilinde Arazi Kullanım Kabiliyet Sınıflandırması açısından sekiz sınıf arazi çeşidi mevcuttur. Ardahan ilindeki uygulamalı tarıma uygun alanlar Sınıf I ve Sınıf IV arazilerdir. Sulu tarım Sınıf I ve II arazilerde yapılmaktadır. Posof alt-bölgesi dışındaki arazilerde tarım çoğunlukla Sınıf I-III arazilerde yapılmaktadır. Posof alt-bölgesinde sulu tarım Sınıf III ve Sınıf IV arazilerde; kuru tarım ise çoğunlukla Sınıf II-V arazilerde yapılmaktadır. Toprak yapısının uygunluğu bakımından tarımın yaklaşık %18 i Sınıf VI arazilerde gerçekleştirilmektedir. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo 7.3.1.6-1 de verilmiştir. İldeki sulu ve kuru tarım alanları hakkında bilgi edinilememiştir 3. Tablo 7.3.1.6-1. Ardahan İli Arazi Dağılımı Arazi Dağılımı Yüzey Alanı (ha) Tarımsal Arazi(ha) 84251 Çayır-Mera Arazisi(ha) 285678 Orman ve Fundalık(ha) 31957 Tarıma Elverişsiz Arazi(ha) 82314 Kars Kars ın 9.444 km 2 toplam yüzölçümünün % 34,75 i tarımsal alan olup, % 39,11 i çayır/mera, % 3,72 si orman ve % 22,42 si tarıma elverişsiz alandır. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo 7.3.1.6-2 de verilmiştir 4. Tablo 7.3.1.6-2. Kars İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 365052 Sulu Tarım Arazisi 53505 Yetersiz Sulu Tarım Arazisi 8211 Erzurum Erzurum da bütün araziler kapasitelerine uygun olarak kullanılamamaktadır. Yüksek tarım potansiyeline sahip Sınıf I ve Sınıf II arazilerin bazıları tarımsal uygulamalarla daha çok gelir getirebilecekken, kuru tarım arazisi ya da çayır/mera arazisi olarak kullanılmaktadır. Düşük tarımsal potansiyele sahip çayır/mera alanı olarak kullanılması gereken Sınıf VI ve Sınıf VII araziler ise kuru tarım alanları olarak kullanılmaktadır 5. İldeki arazi dağılımı aşağıdaki Tablo 7.3.1.6-3 te verilmektedir 6. Tablo 7.3.1.6-3. Erzurum İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 319636 Sulu Tarım Arazisi 140617 3 Ardahan Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2012 4 Kars İl Çevre Durum Raporu, 2011 5 2012 Çevre Durum Raporu, İller 6 Erzurum İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-3

TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Erzurum ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo 7.3.1.6-4 te verilmektedir 6. 7.3.1.6-4

Tablo 7.3.1.6-4. Erzurum İlçeleri Arazi Dağılımı İlçeler Toplam Yerleşim Alanı (Ha) Koruluk ve Orman (Ha) Ekilmeyen Tarım Arazisi (Ha) Tarım Dışı Arazi (Ha) Sulu Uzun Ömürlü Bitkiler (ha) Sulu Sebze Tarlaları (ha) Ekim Alanı Nadas ve Otlaklar ve Çimenlikler Dinlendirme Sulu(ha) Kuru (ha) Alanları (ha) Sulu Kuru Otlaklar Otlaklar (ha) (ha) Aşkale 2500 7612 5000 5863 3 0 5989 8534 7700 3500 106000 Horasan 1426 3530 8897 11202 1 28 7530 36671 17600 4000 79115 Köprüköy 1240 3100 529 11900 0 0 5780 9175 4942 1351 28495 Palandöken 5333 3824 3105 3848 0 0 5050 2238 408 2696 37598 Pasinler 1900 8128 7800 12743 0 164 24675 3040 1848 2932 51770 Yakutiye 3867 150 1000 28529 0 27 9808 2730 1490 4103 46552 Aziziye 2400 7642 4839 7166 7 55 14148 7268 11233 6737 119838 İl Toplamı 33746 233228 98065 213990 1603 770 112799 147480 99,534 75,641 1516143 7.3.1.6-5

Erzincan Erzincan ekonomisi çoğunlukla tarıma dayalıdır. Bölgede gözlemlenen orman ve yarı-orman alanlardaki azalmanın sebebi yerleşim alanlarındaki artış ve tarımsal aktivitelerin mevcudiyetindendir. 2000 yılında tarımsal aktiviteler için kullanılan mera alanı 912 ha iken, bu sayı 2006 da 30.647 ha ya yükselmiştir. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo 7.3.1.6-5 te verilmiştir 7. Tablo 7.3.1.6-5. Erzincan İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 334206 Sulu Tarım Arazisi 119153 Yetersiz Sulanan Tarımsal Arazisi 9485 TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Erzincan ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo 7.3.1.6-6 ve Tablo 7.3.1.6-7 de verilmektedir. Tablo 7.3.1.6-6. Erzincan İlçeleri Arazi Dağılımı İlçeler Tarım Arazisi (ha) Ormanlık ve Fundalık (ha) Mera (ha) Tarıma Elverişsiz Arazi (ha) Otlukbeli 7076 3351 3378 11196 Refahiye 36211 81460 55793 1137 Tercan 40508 16351 71679 30662 Çayırlı 21111 667 56233 44989 İl Toplamı 202704 257443 444562 285561 Tablo 7.3.1.6-7. Erzincan İlçeleri Tarım Arazisi Dağılımı İlçeler Ekilen (ha) Ekim Alanı Nadas (ha) Ekilmemiş Tarım Arazisi (ha) Sebze Bahçeleri (ha) Bağlar (ha) Üzüm Bağları (ha) Otlukbeli 3224 2158 1987-31 - Refahiye 12858 8680 20729 8,8 199 - Tercan 23177 11089 8333 41,5 8 - Çayırlı 17523 3152 688 42 624 - İl Toplamı 109756 29591 72681 3178 3252 890 Bayburt Bayburt ta baraj, gölet, hidroelektrik santral ve bunun gibi antropojenik bölgelerdeki artış sebebiyle tarımsal alanlarda ciddi bir azalma gözlemlenmektedir. Yanlış toprak kullanımı sebebiyle kaybedilen tarım arazisi büyüklüğü kısmen azdır. Bayburt göç veren bir il olduğundan, tarımla uğraşan nüfusta azalma gözlemlenmektedir. Sonuç olarak, tarımsal aktivitelerle ilgilenen ortalama nüfus yaşı artmaktadır. İşlenen arazi miktarı azalmakta ve boş duran tarımsal alanlar doğal etkilere maruz kalıp verimliliklerini kaybetmektedirler. Dağlık alanların, ormanların, meraların ve tarımsal alanların uygun olmayan kullanılışları nedeniyle su erozyonu büyük bir sorun haline gelmiştir. 7 Erzincan İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-6

Bölgede daha etkili bir toprak kullanımını sağlamak amacıyla bazı çalışmalar yürütülmektedir. Demirözü Barajı sulama bölgesindeki tarım arazisindeki birleştirme çalışmaları Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Samsun Bölge Müdürlüğü nce yürütülmektedir. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo 7.3.1.6-8 de verilmiştir 8. Tablo 7.3.1.6-8. Bayburt İli Arazi Dağılımı Tarım Alanları Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 85477 Sulu Tarım Arazisi 46518 TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Bayburt un ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo 7.3.1.6-9 da verilmektedir. Tablo 7.3.1.6-9. Bayburt İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Tarım Arazisi (ha) Orman ve Fundalık (ha) Otlak (ha) Tarımsal Olmayan Araziler (ha) Demirözü 19692-35325 328 Gümüşhane Gümüşhane ilinde toprağın tarımsal olarak kullanımını farklı etki seviyelerinde sınırlayan taşlık, drenaj bozukluğu, kumluluk ve en önemlisi erozyon gibi faktörler vardır. Tarımsal alanların karşısına çıkan bir başka sorun ise uygun olmayan arazi kullanımıdır. Özel sektör ve kamu kuruluşlarının yerleştirdikleri tesis, endüstriyel kuruluşlar, madencilik alanları gibi alan kullanımları sebebiyle verimli tarım arazilerinde ciddi bir kayıp olmuştur. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo 7.3.1.6-10 9. Tablo 7.3.1.6-10. Gümüşhane İli Arazi Dağılımı Tarımsal Araziler Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 83085 Sulu Tarım Arazisi 28500 Giresun Giresun un ekonomisi çoğunlukla tarıma dayalıdır. İl Doğu Karadeniz Bölgesi nin en önemli fındık üretim merkezlerindendir. Yoğun yağış sebebiyle bitki örtüsü bakımından zengindir. İlde tarım faaliyetlerini kısıtlayan erozyon, taşlılık, drenaj bozukluğu ve kumluluk gibi değişik etki seviyelerine sahip sorunlar mevcuttur. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo 7.3.1.6-11 de verilmiştir 10. Tablo 7.3.1.6-11. Giresun İli Arazi Dağılımı Tarım Alanları Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 30656 Sulu Tarım Arazisi 8809 8 Bayburt İl Çevre Durum Raporu, 2011 9 Gümüşhane İl Çevre Durum Raporu, 2011 10 Giresun İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-7

Sivas Sivas ta son yıllarda artan baraj sayısı, tarımsal alanlarda, ormanlarda ve yarı-doğal alanlarda azalmaya sebep olmuştur. Madencilik alanları ve endüstriyel ve ticari tesislerdeki artış antropojenik alanlarda artmaya sebep olmuştur. 346.647 ha olan mera, çayır, orman olması gereken V, VI ve VIII. Sınıf alanlar sürülürken, 720.400 ha olan işlemeli tarımın yapıldığı II ve IV. Sınıf alanlar toprak koruma çalışmaları açısından gerekli ilgiyi görememektedir. Sivas ın 1.216.707 ha olan tarımsal alanının 310.000 ha ı sulu tarım alanı olarak kabul edilmekte ve toplam tarım alanının sadece % 25,5 ini oluşturmaktadır. 2005 yılında toplam sulu tarım alanının 26.104 ha ı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, 34.680 ha ı Köy Hizmetleri tarafından ve 85.983 ha ı yerel çiftçiler tarafından sulanmıştır. İldeki arazi dağılımı aşağıda Tablo 7.3.1.6-12 de verilmiştir 11. Tablo 7.3.1.6-12. Sivas İli Arazi Dağılımı Tarım Alanları Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 1216707 Sulu Tarım Arazisi 146767 Yozgat Yozgat coğrafik özelliklerinden ötürü nüfus yoğunluğunun büyük ölçüde az olduğu illerden biridir. İlin ekonomisi çoğunlukla tarıma dayalı olup, son zamanlarda endüstride de gelişmeler gözlemlenmektedir. Yozgat İl Tarım Müdürlüğü nün 2009 yılındaki bildirisine göre, işlenmiş alanın %52,81 i kuru tarım alanı ve %4,70 i sulu tarım alanıydı. İlin arazi dağılımı aşağıda Tablo 7.3.1.6-13 de verilmiştir 12. Tablo 7.3.1.6-13. Yozgat İli Arazi Dağılımı Tarım Alanları Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 708648 Sulu Tarım Arazisi 63084 Kırşehir Kırşehir toplamda 454.720 ha tarımsal alana sahiptir, bu toplam alanın 366.222 ha kadarı sulanabilir tarım alanlardan oluşmaktadır. Bununla birlikte sadece, 454.720 ha tarım alanının 31.924 ha ı sulanmaktadır. Başka bir deyişle; tarımsal alanların %80,54 ü sulanabilecekken, sadece %6,84 ü sulanmaktadır. İlde sulama yetersizdir. İldeki arazi dağılımı aşağıdaki Tablo 7.3.1.6-14 te görülmektedir. Toprak erozyonu özellikle Kızılırmak Havzası ndaki bölgede görülmektedir. Erozyon riski; ormanlık alanların az olmasından ve bölgede hâkim olan bozkır bitki örtüsü yüzünden önemli ölçüde artmaktadır 13. Tablo 7.3.1.6-14. Kırşehir İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 316366 Sulu Tarım Arazisi 116536 11 Sivas Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2005 12 Yozgat Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Sektörel Çalışma Grubu Raporu, 2011 13 Kırşehir İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-8

Kırıkkale Kırıkkale nin toplam 463.000 ha olan yüzölçümünün, 306.506 ha kadarı tarım amaçlı olarak kullanılmaktadır. Başka bir deyişle, toplam yüzölçümün %66,2 si tarım için kullanılmaktadır. Kırıkkale de antropojenik alanlarının artmasının sebebi; tarım alanları, ormanlık ve doğal alanlarda yapılan inşaatlardır. İlde tarım alanlarının yanlış kullanılmasını ve tarım toprağının uygunsuz kullanımını engellemek amacıyla ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla mevcut mevzuat kapsamında temelinde çiftçilerin eğitilmesi olan bazı çalışmalar gerçekleştirilmiştir. İldeki arazi dağılımı aşağıdaki Tablo 7.3.1.6-15 de gösterilmektedir 14. Tablo 7.3.1.6-15. Kırıkkale İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 276802 Sulu Tarım Arazisi 29704 TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Kırıkkale ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo 7.3.1.6-16 da verilmektedir 15. 14 www.kirikkaletarim.gov.tr, İstatistiksel Bilgi 15 Kırıkkale İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-9

Tablo 7.3.1.6-16. Kırıkkale İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Toplam (Ha) Uzun Ömürlü Bitkiler Sebze Bahçeleri Ekim Alanları Nadas ve Dinlendirme Alanları Tarım Sulu Kuru Sulu Kuru Sulu Kuru Sulu Kuru Sulu Kuru Arazisi Mera Alanları (Ha) Koruluk ve Orman (Ha) Tarım Dışı Alan (Ha) Keskin 5241 4784 80457 34,3 84 96,4 203 4654 58760 21409 24527 4934 13625 Çelebi 12240 5228 7012 35,2 0 3,7 5189 4730 2282 2868 808 657 İl Toplamı 306506 26245 280,261 2156 687 1991 368 22098 177165 0 102041 69275 44694 42525 7.3.1.6-10

Ankara Ankara da arazi kullanımındaki değişim çoğunlukla, şehirleşme ile doğru orantılı olarak, antropojenik alanlarının artması, tarım alanlarının azalması şeklinde gözlenmektedir. Ankara daki ormanlık alanlar, yarı-doğal alanlar, su kütleleri ve sulak alanlar yerlerini; kentsel ve kırsal yerleşimlere, endüstriyel ve halka açık alanlara, maden alanları ve inşaat alanlarına ve spor ve hobi alanları gibi antropojenik alanlara bırakmaktadırlar. Ankara nın toplam yüzölçümü 2.523.567 ha dır, bu alanın 101.270 ha kadarı kentsel ve endüstriyel alanlardan oluşmaktadır. Ankara nın arazi dağılımı aşağıda Tablo 7.3.1.6-17 de belirtilmiştir 16. Tablo 7.3.1.6-17. Ankara İli Arazi Dağılım Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 396961 Sulu Tarım Arazisi 331783 Eskişehir Eskişehir Türkiye nin tarım ve endüstrisinde büyük bir rol oynamaktadır. Eskişehir e olan yoğun göçten dolayı; şehir merkezinde ve inşaat alanları yakınında bulunan tarımsal alanlar bir sorun teşkil etmektedir. Eskişehir Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nden elde edilen bilgiye göre Eskişehir in toplam 1.365.200 ha olan yüzölçümünün 582.505 ha kadarı işlenmiş tarım alanından oluşmaktadır. Eskişehir in arazi dağılımı aşağıdaki Tablo 7.3.1.6-18 de gösterilmektedir 17. Tablo 7.3.1.6-18. Eskişehir İli Arazi Dağılım Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 446172 Sulu Tarım Arazisi 136333 TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Eskişehir ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo 7.3.1.6-19 da verilmektedir. Tablo 7.3.1.6-19. Eskişehir İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Ekim Alanı (ha) Sebze Bahçeleri (ha) Bağlar (ha) Üzüm Bağları (ha) Zeytinlikler (ha) Günyüzü 335240 8246 574 2120 - Sivrihisar 1376145 4370 660 2105 - Mahmudiye 434088 500 352 - - Seyitgazi 618403 842 1125 - - İnönü 133756 677 237 - - İl Toplamı 5742648 55948 12403 11101 1350 16 Ankara İl Çevre Durum Raporu, 2012 17 www.eskisehirtarim.gov.tr, Eskişehir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Eskişehir Tarımsal Yapı Verisi, 2011 7.3.1.6-11

Bilecik Bilecik ilinin toplam yüzölçümü 430.200 ha dır. Bu toplam alanın 140.743 ha kadar olan %33 lük kısmı tarımsal alan olarak nitelendirilmektedir. Bilecik in ekonomisi çoğunlukla tarıma dayanmasına rağmen, son zamanlarda inşaat alanlarına yer açmak amacıyla tarım alanlarında azalma gözlenmektedir. Toplam tarım arazilerinin 68.927 ha kadarı sulanabilir, bu miktarın da %30 oranındaki kısmı sulanmaktadır. Arazi dağılımı aşağıdaki Tablo 7.3.1.6-20 de gösterilmektedir 18. Tablo 7.3.1.6-20. Bilecik İli Arazi Dağılım Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 71816 Sulu Tarım Arazisi 21929 TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Bilecik ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo 7.3.1.6-21 de verilmektedir Tablo 7.3.1.6-21.Bilecik İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Ekim Alanı (ha) Orman ve Fundalık (ha) Otlaklar (ha) Diğer Alanlar (ha) Bozüyük 21367 44986 4389 8722 Kütahya Kütahya ilinde arazi kullanımındaki değişim bölgedeki endüstriyel yatırımların teşviki ile gerçekleşen OSB nin genişlemesinden, OSB nin işletmeye alınmasından, yeni yapılan yerleşim yerlerinden ve kamu alanlarındaki inşaatlarından kaynaklanmaktadır. Tarımsal alanların yanlış kullanımı belediye tarafından kamulaştırılan yerleşim yerlerinden, madencilik ve hayvancılık aktivitelerinden kaynaklanmaktadır. Kütahya toplam yüzölçümü olarak 1.187.508 ha alana sahip olup, bu toplam alanın 466.383 ha kadarı tarımsal alandır. Kütahya ilinin arazi dağılımı aşağıdaki Tablo 7.3.1.6-22 de belirtilmektedir 19. Tablo 7.3.1.6-22. Kütahya İli Arazi Dağılım Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 406710 Sulu Tarım Arazisi 59673 Bursa Şehirleşme sebebiyle hızlı bir şekilde gelişmiş olan Bursa ekonomisi çoğunlukla, tarım, endüstri, turizm ve ticarete dayanmaktadır. Şehirde, şehir merkezi, kentsel ve kırsal yerleşim yerleri, endüstriyel ve halka açık birimler, maden alanları ve spor alanları hızlı bir şekilde gelişmiştir. Tarım arazilerinin azalmasına şehirleşme ve tarım arazilerin yanlış kullanımı sebep olmaktadır. Bursa ilinin toplam 1.081.954 ha olan yüzölçümünün, 18 Bilecik İl Çevre Durum Raporu, 2011 19 Kütahya İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-12

397.323 hektarını tarım alanları oluşturmaktadır. Bursa nın arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-23 de belirtilmektedir 20. Tablo 7.3.1.6-23. Bursa ili Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 156780 Sulu Tarım Arazisi 240543 Balıkesir 2006 da bildirilen kayıtlara göre, Balıkesir in toplam yüzölçümü 1.452.814 ha dır ve bu alanın 510.456 ha ı tarımsal alanlardır. Bu tarımsal alanın toplamda 281.439 ha kadarı sulanabilir olmakta ve bu alanın sadece %21 kadarı sulanmaktadır. Arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-24 de belirtilmektedir 21. Tablo 7.3.1.6-24. Balıkesir İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 229017 Sulu Tarım Arazisi 281439 Çanakkale Çanakkale ilinin temel ekonomik bileşeni tarım olmakla beraber, son yıllarda tarıma bağlı olarak sanayi kolları da gelişmektedir. Çanakkale 177.953 ha kadarı sulanabilir olan toplam 330.337 ha tarımsal alana sahiptir. Sulu tarım bu toplam sulanabilir alanın %13 ünde yürütülmektedir. Arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-25 te belirtilmiştir 22. Tablo 7.3.1.6-25. Çanakkale İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 248198 Sulu Tarım Arazisi 82139 Edirne Edirne nin ekonomisi tarıma dayanmaktadır. Aktif nüfusun %73 ü hayatlarını tarım, balıkçılık, ormancılık ve avcılıktan kazanmaktadır. İl gelirinin %42 si tarım kaynaklıdır. Son yıllarda sanayi de hızla gelişmektedir. Avrupa yı Orta Doğu ya ve İstanbul u Anadolu ya bağlayan transit karayolu Edirne den geçmektedir. Halka yapılan çift şeritli yol yapımları, gölet projeleri ve maden aktiviteleri gibi yatırımlar; verimli tarım arazileri üzerinde olumsuz etkilere sebep olmaktadır. Edirne nin toplam alanı 609.791 ha olup, bu alanın %61 i (yaklaşık olarak 370.948 ha) işlenmiş tarım alanıdır. Arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-26 da belirtilmiştir 23. 20 Bursa İl Çevre Durum Raporu, 2011 21 Balıkesir İl Çevre Durum Raporu, 2011 22 Çanakkale Valiliği, Çanakkale ve Ekonomik Yapısı, 2012, http://www.canakkale.gov.tr/186/canakkale-ve-ekonomik-yapi 23 Edirne Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Özet Raporu, 2012 7.3.1.6-13

Tablo 7.3.1.6-26. Edirne İli Arazi Dağılımı Tarım Arazileri Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazisi 280379 Sulu Tarım Arazisi 90569 Tekirdağ Tekirdağ ın coğrafi konumu ilin gelişmesinde büyük bir rol oynamaktadır. Topoğrafik karakteristikleri ve E5 otoyolu üzerinde yer alması sanayi tesislerinin çoğalmasına ve ilin gelişmesine katkıda bulunmuştur. Tekirdağ ın İstanbul a çok yakın ve ulaşımının kolay olması; sanayi tesislerinin gelişimini ve tarım alanların azalmasını tetiklemiştir. Tekirdağ ın toplam yüzölçümü 621.788 ha dır. Toplam alanının 507.820 ha kadarı arazi kullanım kabiliyeti sınıflandırmasına uygun olarak tarım amaçlı kullanılmaktadır. 113.968 ha kadarı olan alan ise kullanım kabiliyeti sınıflandırmasına uygun olmayan bir şekilde, yanlış değerlendirilmektedir. Toplam il alanın %74 kadarı (458.614 ha) tarımsal amaçlı olarak kullanılmaktadır. Arazi dağılımı aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-27 de belirtilmiştir 24. Tablo 7.3.1.6-27. Tekirdağ İli Arazi Dağılımı Tarımsal Alanlar Yüzey Alanı (ha) Kuru Tarım Arazi 423714 Sulu Tarım Arazi 34900 TANAP Proje güzergâhı üzerinde yer alan Tekirdağ ilçelerinin arazi dağılımına ilişkin detaylı bilgi aşağıda Tablo 7.3.1.6-28 de verilmektedir. Tablo 7.3.1.6-28. Tekirdağ İlçelerinin Arazi Dağılımı İlçeler Ekim Alanları (da) Mera (da) Malkara 745815 80109 Hayrabolu 650067 98016 İl Toplamı 3854536 325785 7.3.1.6.3. Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Projenin gidişatını etkileyecek olan ürün desenleri ve yıllık üretim miktarları kamulaştırma çalışmaları tamamlandıktan sonra kesin olarak belirlenecektir. TANAP Proje güzergâhının mevcut durumunu belirlemek amaçlı anket çalışmalarıyla elde edilen tarımsal üretim verileri Bölüm 7.3.3.3. da belirtilmiştir. Veriler arasında projeden etkilenecek köylerdeki tarımsal üretim miktarları mevcuttur. TANAP Sosyal Mevcut Durum Tespit Çalışmasına göre, 384 köyün 361 inde mevsimsel hasat söz konusudur. Tahıllar (%96,3) en yaygın ekindir. Endüstriyel bitkiler (%44) ikinci en yaygın ekin çeşididir. Şekil 7.3.1.6-1 de görüldüğü gibi, diğer yaygın ekinler yem bitkileri (%30,7), baklagiller (%22,4), sebze (%19,9) ve meyvelerdir (%8) 25 24 Tekirdağ İl Çevre Durum Raporu, 2011 25 Bu sonuçlar, aileler çeşitli ekinler yetiştirebileceğinden, çoktan seçmeli sorularla elde edilmiştir. Bu sebeple, şekiller 100 üzerinden değildir, her bir opsiyonun frekansını ya da oranlarını belirtir. 7.3.1.6-14

Şekil 7.3.1.6-1. Anket Yapılan Evlerde Ekilmiş Ürünler 26 Bölge 1 de en yaygın yetiştirilen ekin tahıllardır. En yaygın tahıllar; buğday (%93,6) ve arpadır (%79,5).Bölge 1 de en az yaygın olan ekinin endüstriyel bitkiler olduğu görülmektedir. Yem bitkileri en yaygın Bölge 1 de yetiştirilmektedir (%65,4). Bununla beraber, yem bitkileri Sivas (%66,7) ve Yozgat ta (%34,5) yetiştirilmektedir. Ayrıca, baklagiller en çok Bölge 2 de yetiştirilmektedir. Sebze ve meyveler en yaygın olarak Bölge 3 te yetiştirilmektedir. Bu bölgede yetiştirilen endüstriyel sebzeler arasında ayçiçeği (%27,1) ve mısır (%19,9) en yaygın olanlardır. Bölge 3 ten batıya doğru gidildiğinde, bu ürünlerin üretiminin arttığı gözlemlenmektedir. Aşağıda TANAP Proje güzergâhında bulunan illerin ürün desenleri ve yıllık üretim miktarları genel olarak gözden geçirilmiştir. Ardahan Ardahan ın ekonomisi temel olarak hayvancılığa dayanmaktadır. Bitki üretimi verimi; hayvan yemi haricinde uygun olmayan hava koşulları nedeniyle çok düşüktür. Bununla beraber oldukça kaliteli ekolojik tarım ürünleri yetiştirilmektedir. İldeki hemen hemen tüm bitkisel ve arıcılık ürünleri organik ürün olarak nitelendirilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-29 da belirtilmiştir 27. 26 Kaynak: TANAP Sosyal Mevcut Durum Çalışmaları, 2013 27 Ardahan İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-15

Tablo 7.3.1.6-29.Ardahan İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Buğday 61356,428 14111,97 Arpa 104856,867 23068,51 Çavdar 13054,777 1827,66 Yulaf 3845,894 538,42 Ağaç Meyveleri Kars Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut 15000 120 Elma 20600 232 Erik 1570 6,96 Kiraz 2750 18 Vişne 780 3,3 Dut - - Ceviz 500 4,2 Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Barbunya 10 50 Sivri Biber 1,5 1,5 Domates 3 12 Fasulye 20 40 Havuç 1 1 Salatalık 2 9 Beyaz Lahana 18 206 Marul 3 8 Kıvırcık 2 6 Kuru Sarımsak 1 2 Sarımsak 3,5 32 Soğan 2,5 5 Kuru Soğan 26 290 Şalgam - - Turp 0,3 0,9 Beyaz Fasulye 130 429 Kars ın ekonomisi temel olarak tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Hem ekinler hem de yem bitkileri ekili alan ve ürün miktarı olarak başı çekmektedirler. Ekinler tüm tarımsal ürünler arasında, Kars ın coğrafik yapısı, yer şekilleri ve iklim koşulları sebebiyle en büyük üretim miktarına sahiptir. Son yıllarda; sulanabilir ve nazaran daha sıcak olan yerlerde bahçe bitkileri, endüstriyel bitkiler ve meyve ağaçları yetiştiriciliğinde artışlar görülmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda Tablo 7.3.1.6-30 da belirtilmiştir. Tablo 7.3.1.6-30. Kars İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Üretim Tipi Üretim Yüzdesi (%) Alan (Ha) Tahıl 66,03 232433 Endüstriyel Bitkiler 1,26 4454,10 Üzüm Bağı-Bahçeler 0,52 1860,77 Yem Bitkileri 14,21 50030 Baklagiller 0,006 24 Nadas 17,94 63157,13 TOPLAM 100 351959 7.3.1.6-16

Erzurum Toprak, dağlık yapı, elverişsiz iklim şartları, topoğrafik özellikler Erzurum da çok yönlü tarımı olumsuz etkilemektedir. Kullanılabilir alanın %12 si işlenmiştir ve %67 si doğal mera olarak bırakılmıştır. İlin kuzeyinde akan Çoruh Nehri ve kollarının oluşturduğu derin vadiler, ilde mikroiklim koşulları yaratmaktadır. Bu uygun bölgelerde sebze bahçeciliği ve meyvecilik yapılmaktadır. Seracılık da son yıllarda önem kazanmıştır. İlde 9845 m 2 alana yayılmış 61 tane sebze serası bulunmaktadır. Ayrıca; tahıl, şeker pancarı, patates, ayçiçeği, yenilebilir baklagiller gibi ürünler Erzurum, Pasinler ve Hınıs ovalarıyla birlikte uygun toprak ve topoğrafyaya sahip diğer bölgelerde yetiştirilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-31 de belirtilmiştir. Tablo 7.3.1.6-31. Erzurum ili Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Bitki Üretimi Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday 121869 240144 Arpa 38540 74281 Şeker Pancarı 3383 127382 Ayçiçeği 1869 3068 Çavdar 7514 16636 Yulaf 1156 17916 Yonca 40397 1111 Fiğ 14932 183016 Tarla Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Tahıl 169499 334887 Yenilebilir Baklagiller 169499 2417 Yem Bitkileri 80474 1734676 Endüstriyel Bitkiler 3383 127382 Boru hattının geçmesi planlanan Erzurum ilçeleri için detaylı ürün desenleri bilgisi aşağıda Tablo 7.3.1.6-32 de verilmiştir. 7.3.1.6-17

Tablo 7.3.1.6-32. Erzurum İlçelerinin Ürün Desenleri İlçeler Ekilen Alanlar ve Sebze Bahçeleri (ha) Ekinler(ha) Baklagiller (ha) Endüstriyel Bitkiler (ha) Yağlı Tohumlar (ha) Yumru Bitkiler (ha) Bitkiler (ha) Yem Bitkileri (ha) Aşkale 14523 6720 0 2,5 0 0 0 7800 Horasan 44230 32145 11,5 200 7,8 31 28,4 11806 Köprüköy 14955 13347 0 650 48,6 52 0 857 Palandöken 7288 2245 0 0 13 312 0 4718 Pasinler 27879 14350 20 2235 1800 2150 164 7160 Yakutiye 12566 4252 0 35 0 94 27,1 7588 Aziziye 21471 8590 16 79,6 0 80 54,8 12651 İl Toplamı 260279 169490 1318 3383 1869 3746 770 80474 7.3.1.6-18

Erzincan Doğu Anadolu Bölgesi nin Yukarı Fırat Havzası nda yer alan Erzincan ın temel ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarımsal açıdan bölgenin yüksek kesimleriyle ovalık kısımları arasında büyük farklar bulunmaktadır. Erzincan Ovası Doğu Anadolu Bölgesi nde yer almasına rağmen; dağlarla çevrili olduğu ve mikroiklim özelliklerine sahip olduğu için çeşitli tarımsal ürünleri yetiştirmek mümkündür. Özellikle; farklı tipte meyve ağaçlarının dağılımı ve her türlü sebzenin bahçeciliğinin yapılabilmesi bu bölgeye özgü bir özelliktir. İlde yükseklik arttıkça kuru tarım daha baskın olmaktadır. Erzincan ın tarımsal ürünlerine ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-33 te belirtilmiştir 7. Tablo 7.3.1.6-33. Erzincan İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Bitki Üretimi Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Buğday 47381,3 161409 Arpa 18806,7 64841 Çavdar 2123 7341 Yulaf 40 110 Mısır (silo) 14272,5 73145 Tritikale (tahıl) 375 1450 Tritikale (ot) - - Nohut 228 346 Beyaz Fasulye 5880 10540 Ayçiçeği (lokma) 1285 3559 Fiğ (tahıl) 685 1440 Fiğ (ot) 3765 64870 Şeker Pancarı 6860 342400 Patates 298 2423 Kuru Soğan 98 2236 Yonca 8760 222255 Korunga 4500 78390 Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Fasulye 5880 10540 Nohut 228 346 Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Yonca 8760 74084 Korunga 4500 26130 Fiğ (ot) 3765 21623 Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Mısır (silo) 1472,50 73413 Patates 298 7222 Meyveler Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut 128305 6727 Ayva 8000 307 Elma 278705 18247 Erik 41230 2462 İğde 4000 68 Kayısı 147225 2842 Kiraz 65895 3841 Kızılcık 4300 126 Şeftali 12800 356 Vişne 36460 1555 Aşısız Kayısı 200175 3603 Antep Fıstığı 360 1 Ceviz 62280 2150 Badem 7800 78 Dut 134050 2229 İncir 2800 28 7.3.1.6-19

Bitki Üretimi Ürünler Ekim Alanı (ha) Ürün Miktarı (ton) Hurma 350 7 Çilek 365 240 Üzüm 8900 5880 Sebze Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Beyaz Lahana 332 764 Kıvırcık+Marul 100 50 Ispanak 105 99 Maydanoz 88 42 Nane 60 21 Sakız Kabağı 600 1212 Kabak 255 358 Salatalık 3360 11815 Patlıcan 280 378 Bamya 100 35 Domates 14695 82185 Sivri+Yeşil Biber 2931 4927 Kavun 1395 5015 Karpuz 2470 10233 Fasulye 2670 1768 Beyaz Fasulye 1310 849 Soğan 417 404 Havuç 50 40 Bayburt İlde önem sırasıyla buğday, arpa ve çavdar ekilmektedir. İlde ikamet edenlerin ihtiyaçları karşılandıktan sonra geriye kalan ürünler; un değirmenleri ve tahıl depoları yoluyla ekonomik zincire katkı sağlamaktadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-34 da belirtilmiştir 8. Tablo 7.3.1.6-34. Bayburt İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday 24615 78940 Arpa 8200 22960 Çavdar 1921 5283 Tritikale (tahıl) 726 2178 Fiğ (tahıl) 505 808 Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Nohut 33 33 Fasulye 72 101 Yeşil Mercimek 94 118 Bezelye 6 6 Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Yonca (kuru ot) 13516 94612 Korunga (kuru ot) 7584 51571 Fiğ (kuru ot) 5736 43020 Çayır, Mera 1015 3553 Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Mısır (silo) 927 41715 Patates 644 41310 Meyveler Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut 1400 70000 Ayva 5067 380025 7.3.1.6-20

Elma 400 10000 Erik 345 10350 Kayısı 100 3000 Kiraz 900 22500 Vişne 1434 43020 Ceviz 900 13500 Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Beyaz Lahana 51 3060 Marul 4 20 Kıvırcık 4 7 Ispanak 6 48 Maydanoz 2 4 Kabak 3 90 Salatalık 3 105 Domates 12 420 Biber 2 20 Fasulye 60 360 Barbunya 5 7 Soğan 14 140 Havuç 1 Gümüşhane Gümüşhane ilinde buğday, arpa, çavdar, yulaf, mercimek ve pamuk gibi yetiştirilmesi yaz kuraklığı gerektiren ekinler bölgenin her mevsim yağışlı olmasından dolayı yetiştirilememektedir. Kıyı bölgelerinde tahılların yerini mısır almaktadır. Kış mevsimi fındık, çay, limon ve zeytin gibi ürünlerin Doğu Karadeniz deki üretimini mümkün kılmaktadır. İç bölgelerde azalan yağış miktarı nedeniyle ormanlıklar olumsuz olarak etkilenirken, bu gerçek tahıl ve şeker pancarı üretimini mümkün kılmaktadır. Gümüşhane nin tarımsal ürünleri ile ilgili bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-35 de verilmiştir 9. Tablo 7.3.1.6-35. Gümüşhane İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday (şartlı) 14008 1224 Buğday (diğer) 186922 23373 Arpa 119450 17757 Çavdar 1610 248 Tritikale (tahıl) 380 68 Yulaf (tahıl) 108 16 Mısır (tahıl) 2938 304 Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Fasulye 26715 4215 Nohut 170 51 Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Yonca (yeşil ot) 40165 48028 Korunga (yeşil ot) 14520 15183 Fiğ (yeşil ot) 39758 32534 Mısır (silo) 9291 44864 Meyveler Ürünler Ekim Akanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut 75259 2038 Ayva 3950 91 7.3.1.6-21

Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Elma (golden) 64984 1093 Elma (starking) 34775 576 Elma (Amasya) 51435 807 Elma (grannysmith) 3450 96 Elma (diğer) 83370 1671 Erik 16195 316 Kayısı 33375 355 Aşısız Kayısı 15465 209 Kiraz 17861 528 Kızılcık 1560 21 Vişne 35526 845 Şeftali 5981 74 Ceviz 42680 1281 Fındık 451400 8246 Çilek 17 17 Dut 16008 82 Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Beyaz Lahana 2243 Karalahana 17 Marul 61 Kıvırcık 19 Ispanak 10 Maydanoz 2 Fasulye 1715 Kabak 1 Sivri Biber 13 Yeşil Biber 45 Salatalık 1050 Kornişon 75 Domates 2370 Sarımsak 3 Soğan 40 Giresun İlin kıyı bölgelerinde fındık üretimi, tarımsal faaliyetler arasında en baskın olandır. Fakat yaşam kaynağı olarak fındık üretiminden çok hayvancılık ve sebzecilik yapılmaktadır. Son yıllarda kivi üretimi ve seracılık bölgede önem kazanmaktadır. Tahıl üretimi, meyvecilik, bahçe sebzeciliği ve tütüncülük Giresun ilindeki diğer tarımsal aktivitelerdir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-36 da belirtilmiştir 10. Tablo 7.3.1.6-36. Giresun İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Buğday 117301 23576 Arpa 73680 15183 Mısır 71384 11670 Kuru Fasulye 1272 167 Yonca (kuru) 9605 3885 Fiğ (kuru) 5300 1550 Patates 11435 17719 Nohut 7595 1508 Korunga (kuru) 4150 1043 7.3.1.6-22

Fiğ (tahıl) 11200 1834 Mısır (silo) 372 1350 Çavdar 330 66 Sivas Sivas ilinde tahıl üretimi çok yaygın olmakla birlikte, sebze bahçeciliği oldukça nadir görülmektedir. Domates, fasulye, lahana ve salatalık en çok yetiştirilen sebzelerdir. Üretilen ürünler çoğunlukla ilin ihtiyaçlarını karşılamamaktadır, bu sebeple çevre illerin ürünleri de tüketilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda Tablo 7.3.1.6-37 de belirtilmiştir 28. Tablo 7.3.1.6-37. Sivas İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Buğday 3322,615 858359 Arpa 352810 72912 Çavdar 60846 12164 Yulaf (tahıl) 33438 6443 Tritikale (tahıl) 4684 845 Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı(ton) Nohut 100033 18921 Fasulye 8365 1363 Yeşil Mercimek 1718 199 Kırmızı Mercimek 1100 126 Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Fiğ (kuru ot) 104275 35636 Yonca (kuru ot) 541691 435152 Korunga (kuru ot) 372921 136543 Mısır (silo) 5261 22922 Bakla 1820 1332 Mürdümük 14379 4582 Endüstriyel Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Şeker Pancarı 58278 261095 Yapay Tohumlar Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Ayçiçeği (yağ) 747 98 Ayçiçeği (lokma) 975 153 Aspir 145 37 Kolza 563 84 Tüber Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Kuru Soğan 750 1565 Kuru Sarımsak 100 125 Patates 60627 180152 Çayır, Mera Alanı: 105.330 da 28 Sivas İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-23

Yozgat Yozgat ilinin ekonomisi, tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarımsal alanlarda kuru tarım üretimi ön plandadır. Buğday, arpa, nohut, mercimek, fasulye ve bahçe sebzeleri ve bitkileri bölgede en çok üretilen ürünler arasında yer almaktadır. Genel olarak İç Anadolu Bölgesi ndeki sebze-meyve üretimi yetersiz olup, sadece bölgesel ihtiyaçları karşılamak için yapılmaktadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıdaki Tablo 7.3.1.6-38 de belirtilmiştir 29. Tablo 7.3.1.6-38. Yozgat İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday 376353 1336.042 Arpa 72015 253334 Çavdar 2124 5540 Yulaf 338 692 Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Nohut 26129 31324 Yeşil Mercimek 4334 4546 Fasulye 1164 1394 Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Yonca (kuru ot) 2041 15175 Korunga (kuru ot) 875 3403 Fiğ (kuru ot) 12131 11763 Tritikale 60 140 Mısır (silo) 670 27245 Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Şeker Pancarı 25341 1358.454 Ayçiçeği 437 854 Patates 1110 39550 Kanola 30 45 Meyveler Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut 1163 Ayva 303 Elma 5855 Erik 1075 Kayısı 662 Kiraz 240 Şeftali 118 Vişne 307 Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Domates 8916 Biber 652 Fasulye 1581 Soğan 430 Kuru Soğan 42895 Beyaz Lahana 1804 Marul 445 29 Yozgat İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-24

Ispanak 223 Maydanoz 69 Salatalık 1777 Karpuz 13010 Kavun 2313 Kırşehir Kırşehir de en yaygın ürün toplam ekinlerin %87 sini oluşturan tarla bitkileridir. Son yıllarda, iç piyasada artan değeriyle birlikte, bölgedeki nohut ekim alanları artmıştır. Kırşehir yem bitkileri bakımından gelişmemiş bir şehirdir. Endüstriyel bitkiler olarak yalnızca ayçiçeği ve şeker pancarı üretilmektedir. Üretilen meyveler ilde uygun soğuk hava deposu olmadığından şehir içinde satılmaktadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-39 da belirtilmiştir 13. Tablo 7.3.1.6-39. Kırşehir ili Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Buğday 1161,150 415214 Arpa 1084,870 423203 Çavdar 18554 4051 Yulaf 3321 1163 Mısır (tahıl) 1518 1259 Tritikale 665 226 Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Nohut 326386 42530 Fasulye 24330 3516 Yeşil Mercimek 13101 1860 Fiğ (tahıl) 2000 240 Korunga Tohumu 440 13 Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Fiğ (ıslak ot) 22297 29690 Yonca (kuru ot) tek tip 8319 11556 Korunga (kuru ot) 24147 12841 Mısır (silo) 4833 30526 Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Ayçiçeği (lokma) 92840 14668 Ayçiçeği (yağ) 18554 4051 Aspir 2082 395 Şeker Pancarı 40098 255607 Kuru Soğan 1610 2925 Patates 23526 90990 Kimyon 1000 80 Kırmızı Biber 12 20 Kuru Sarımsak 415 352 Meyve Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Üzüm 18062 11243 Ceviz 12172 4297 Elma 4693 757 Armut 1744 1938 Kayısı 1323 587 Erik 1213 490 7.3.1.6-25

Aşısız Kayısı 821 212 Kiraz 731 418 Badem 658 220 Ayva 519 554 Vişne 476 225 Dut 370 161 Ürünler Ekim Alanı(da) Üretim Miktarı (ton) Şeftali 143 74 Çilek 80 15 İğde 63 30 Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (ha) Üretim Miktarı (ton) Domates 7109 19941 Karpuz 4379 8978 Kavun 3900 6008 Biber 2623 1894 Salatalık 2273 1823 Fasulye 1908 1582 Balkabağı (lokma) 1408 112 Patlıcan 1005 1882 Kıvırcık 455 449 Ispanak 410 368 Sarımsak 340 198 Soğan 335 315 Beyaz Lahana 323 804 Pırasa 220 327 Marul 217 210 Maydanoz 173 160 Sakız Kabağı 140 137 Havuç 130 232 Kabak 94 99 Bayır Turpu 90 150 Acur 80 78 Nane 70 30 Kırmızı Turp 50 50 Bakla 30 30 Tere 20 7 Barbunya 10 3 Dereotu 10 3 Kırmızı Lahana 10 18 Roka 10 3 Semiz Otu 10 3 Yer Elması 10 15 Bamya 5 3 Mantar 4 70 Boş Sebze Tarlası 31231 45981 Kırıkkale Bölgede yaygın olarak bulunan tarım ürünleri, buğday, arpa, şeker pancarı ve ayçiçeğidir. Sebze bahçeciliği ve meyvecilik ilde yaygın şekilde yapılırken; bağcılığın da ekonomide yadsınamaz bir rolü vardır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-40 da belirtilmiştir 30. 30 Kırıkkale İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-26

Tablo 7.3.1.6-40. Kırıkkale İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Buğday 1134,684 269239 Arpa 433389 118565 Çavdar 240 75 Mısır 1954 999 Pirinç 7013 7936 Baklagiller Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Nohut 44490 2538 Fasulye 1085 205 Yeşil Mercimek 2590 299 Fiğ 274 26 Yem Bitkileri Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Yonca (kuru ot) 1311 2699 Korunga (kuru ot) 980 598 Mısır(silo) 1455 4788 Fiğ (kuru ot) 12910 7451 Endüstriyel Bitkiler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Şeker Pancarı 12781 70315 Meyveler Ürünler Ekim Alanı (ağaç) Üretim Miktarı (ton) Armut 2810 69 Ayva 675 18 Elma 29095 679 Erik 980 25 Kayısı 8110 106 Kiraz 8575 156 Şeftali 518 9 Vişne 2065 58 Aşısız Kayısı 90 2 Ceviz 5380 120 Badem 5475 62 Çilek - - Dut - - Üzüm (tüketim) 19595 ha 10723 Üzüm (şarap) 4142 ha 2113 Sebzeler Ürünler Ekim Alanı (da) Üretim Miktarı (ton) Bamya 160 43 Sivri Biber 761 923 Yeşil Biber 70 73 Sos Biberi 8 13 Domates (tüketim) 3831 14320 Domates (sos) 85 316 Fasulye 958 574 Havuç - - Salatalık 1404 1411 Sakız Kabağı - - Kabak 132 107 Balkabağı (lokma) 170 17 Ispanak 271 244 Karpuz 4393 7975 Kavun 9678 14216 7.3.1.6-27

Beyaz Lahana 2 1 Bürüksel Lahanası - - Kırmızı Lahana - - Kıvırcık 59 45 Marul 120 118 Patlıcan 1206 2165 Pırasa 700 4200 Sarımsak - - Soğan 274 20 Bayır Turpu - - Kırmızı Turp - - Mavikantaron 5 4 Brokoli 5 2 Kültür Mantarı - - Ankara İl çevresindeki temel gelir kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Yaygın tarımsal ürünler; buğday, arpa, yulaf, pirinç, şeker pancarı ve patatestir. Ayrıca kavun ve karpuz üretimi de yaygın görülmektedir. Temel meyve türleri elma, armut ve ayvadır. Ayrıca üzüm bağları da oldukça geniş bir alandadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-41 de belirtilmiştir 16. Tablo 7.3.1.6-41. Ankara İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Buğday 532702 1080.968,25 Arpa 256478 482212,1 Fiğ(tahıl) 15898 12106 Baklagiller Yemeklik Fasulye 50 75 Nohut 126305 8986 Fasulye 18755 2211 Yeşil Mercimek 52305 3953 Yem bitkileri Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Fiğ(kuru ot) 6151,7 33641 Yonca (kuru ot) 3358,6 52775 Mısır (silo) 2197,3 112297 Korunga (kuru ot) 581,8 5105 Yulaf (kuru & yeşil) 175 3048 Mısır 85 3000 Sorgum (kuru ve yeşil) 50 1650 Bakla 16 44 Mürdümük (yeşil) 5 7,5 Endüstriyel Tesisler Şeker pancarı 85770 408,82 Pamuk 100 15 Kimyon 60000 3507 Ayçiçeği (yağ) 89926 14917 Ayçiçeği (yağ) 124400 10752 Aspir 5345 1006 Meyveler Ürünler Ekim alanı (ağaç) Üretim miktarı (ton) 7.3.1.6-28

Elma 807796 32336 Vişne 832466 29323 Ürünler Ekim alanı (ağaç) Üretim miktarı (ton) Armut 496423 18550 Kiraz 180343 6048 Kayısı 133399 4993 Ceviz 79237 2817 Dut 77685 3805 Üzüm 4582,8 ha 37364 Sebzeler Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Kavun 20596 287589 Karpuz 3886,1 126854 Domates 3540,1 172279 Göbek 2559,8 77554 Havuç 2290 110030 Salatalık 1074,4 22744 Fasulye 769,9 6836 Boru hattının geçmesi planlanan ilçeler için ürün desenleri bilgisi aşağıda Tablo 7.3.1.6-42 de verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-42. Ankara İlçelerinin Ürün Desenleri İlçeler Ekinler(ha) Baklagiller(ha) Endüstriyel Bitkiler (ha) Yağlı Tohumlar (ha) Yem Bitkileri(ha) Yumrulu Bitkiler (ha) Bala 107576,8 1196 595 2970 0 917,3 Gölbaşı 45312,7 340 500 1800 0 403 Haymana 132530,0 3000 5595 5700 60 700 Polatlı 157980,0 3595 9016,2 2875 6360,5 2261 İl Toplamı 792719,0 35831,5 19552,2 23891,0 7247,5 12620,4 Ayrıca, Ankara ilçelerinde yapılan organik tarımla ilgili hakkında bilgiler Tablo 7.3.1.6-43 te verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-43. Ankara İlçelerinde Organik Tarım İlçeler Alan (da) Üretim Bala 3585 Buğday, Arpa, Mısır, Kimyon Gölbaşı 10 Elma, Armut, Kayısı, Erik Polatlı 1695 Buğday, Arpa, Kimyon İl Toplamı 9696 Eskişehir Tipik karasal iklime sahip Eskişehir ilinde, Sarıcakaya ilçesi ve Mihalıççık ilçesinin bazı bölümleri haricinde çoğunlukla tahıl ve şeker pancarı yetiştirilmektedir. Mikro iklim bölgeleri olan Mihalgazi ve Sarıcakaya da sebze bahçeciliği ve seracılık sadece ilin ve bölgenin ihtiyacını karşılamak amacıyla yapılmaktadır. Eskişehir Türkiye nin tarım faaliyetlerinde büyük rol oynamasının yanında sanayileşme ve modernleşme ile de oldukça önemli bir yere sahiptir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-44 da belirtilmiştir 31. 31 Eskişehir İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-29

Tablo 7.3.1.6-44.Eskişehir İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tarla Bitkileri Buğday (şartlı) 7625 3003 Buğday(diğer) 1765,940 576629 Arpa 1202,291 355920 Çavdar 72763 21674 Mısır (tahıl) 16670 3300 Tiritikale 9639 6967 Tritikale(tahıl) 3245 1001 Baklagiller Nohut 75876 7646 Fasulye 3925 530 Fiğ 639 53 Yeşil Mercimek 2106 264 Yem bitkileri Mısır(silo) 24573 120104 Fiğ (yeşil) 31079 21830 Yonca (kuru ot) 45896 52994 Korunga (kuru ot) 1225 1172 Şeker Pancarı Tohumu 1044 173 Endüstriyel Bitkiler Şeker pancarı 143691 802673 Haşhaş 19082 1543 Kimyon 10116 686 Yapay Tohumlar Ayçiçeği (yağ) 91170 25590 Ayçiçeği (lokma) 21550 3621 Aspir 9009 1418 Yumrulu Bitkiler Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Soğan 32870 148412 Sarımsak 34 38 Patates 15350 57033 Yem Pancarı 501 2508 Meyveler Ürünler Ekim alanı (ağaç) Üretim miktarı (ton) Antep fıstığı 29 Armut 549 Ayva 267 Badem 526 Ceviz 330 Çilek 50 Dut 348 Elma (Amasya) 2065 Elma (diğer) 654 Elma (gölden) 862 Elma (grannysmith) 74 Elma (starking) 1082 Erik 639 Iğde 207 Incir 44 Kayısı 307 7.3.1.6-30

Kızılcık 199 Kiraz 3538 Nar 516 Şeftali 128 Trabzon Hurması 7 Üzüm (tüketim) 27247 Üzüm (şarap) 463 Vişne 997 Aşısız Kayısı 409 Zeytin 193 Sebzeler Beyaz lahana 2958 Karalahana 635 Brüksel lahanası 13 Enginar 20 Marul 4927 Kıvırcık 7404 Aysberg 913 Ispanak 2786 Pırasa 2482 Semiz Otu 686 Tere 319 Dereotu 101 Nane 19 Maydanoz 1450 Roka 673 Fasulye 5222 Bakla 111 Bezelye 166 Barbunya 359 Bamya Kabak 3 Kavun 4398 Karpuz 15317 Sakız kabağı 12245 Salatalık 3847 Turşu 6738 Patlıcan 4556 Domates (tüketim) 6006 Domates (sos) 32902 Yeşil Biber 120 Sivri Biber 1351 Biber (sos) 3041 Sarımsak 671 Soğan 23 Havuç 4076 Bayır turpu 460 Kırmızı Turp 187 Kırmızı pancar 173 Mavi kantaron 2737 Brokoli 828 Atıştırmalık Kabak 1626 Kültür Mantarı 2 7.3.1.6-31

Bilecik Bilecik ilinde tahıl ürünleri arasında buğday en çok ekim alanına sahiptir ve buğdaydan sonra ikinci sırada arpa gelmektedir. Son yıllarda meyvecilik, bahçe sebzeciliği ve yem bitkisi üreticiliğinde de kayda değer bir artış olmuştur. Tarımsal ürünlere ait bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-45 de belirtilmiştir 18. Tablo 7.3.1.6-45. Bilecik İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday 312360 103931 Arpa 87087 23529 Çavdar 6391 1681 Yulaf 9157 2205 Baklagiller Nohut 10415 1138 Fasulye (kuru) 3605 452 Yeşil Mercimek 623 70 Yem bitkileri Kaplıca 930 148 Mısır (tahıl) 360 158 Mısır 915 2496 Mısır (silo) 9105 40208 Fiğ (tahıl) 1005 99 Fiğ (tahıl) 27640 22203 Bakla (tahıl) 45 4 Bakla (yeşil ot) 95 83 Yem Pancarı 315 1567 Yonca (yeşil ot) 12350 34440 Korunga (yeşil ot) 5005 6603 Endüstriyel Tesisler Ürünler Ekim alanı (ha) Üretim miktarı (ton) Şeker pancarı 2460 12530 Şerbetçiotu 3570 1759 Ayçiçeği 42558 5661 Patates 482 818 Meyveler Ayva 5338 10736 Erik 3084 2153 Kiraz 19275 7832 Şeftali 20411 25502 Vişne 13760 3457 Ceviz 7601 1350 Nar 3594 3630 Üzüm 14683 4498 Zeytin 15381 4818 Sebzeler Domates 18028 98335 Domates (sera) 1375 20528 Fasulye 8962 9276 Karpuz 12842 72866 Soğan 4412 8349 7.3.1.6-32

Barbunya 3215 2951 Kavun 9458 21678 Bezelye 561 4407 Salatalık 964 1332 Salatalık (sera) 1090 3450 Patlıcan Kabağı 2124 3868 Kütahya Kütahya ilinde tüm tarımsal aktiviteler arasında tahıl üretimi %61 ile en yüksek yüzdeye sahiptir. Tahılların yanısıra pişirmelik baklagiller, yem bitkileri, endüstriyel bitkiler ve sebze-meyve de ilde yetiştirilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-46 da belirtilmiştir 19. Tablo 7.3.1.6-46.Kütahya İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday (şartlı) 279821 98281 Buğday (diğer) 1268,437 380531 Arpa (diğer) 483276 157065 Arpa (bira) 3500 1225 Çavdar 21005 3356 Yulaf(tahıl) 9410 1317 Darı 9800 2940 Mısır (tahıl) 14790 5145,9 Kuş Yemi 0 0 Tritikale(tahıl) 25361 8192 Baklagiller Barbunya (hayvan yemi) 0 0 Barbunya (tüketim) 2635 527 Nohut 213585 22640 Fasulye (kuru) 32053 6411 Yeşil Mercimek 3897 403116 Kırmızı Mercimek 0 0 Börülce (kuru) 20 2 Fiğ (tahıl) 11235 1685 Bakla (tahıl) 820 76 Mürdümük (tahıl) 2100 231 Yem bitkileri Yonca (yeşil ot) 52680 74279,7 Korunga (kuru ot) 13855 14617 Mısır 1. ekim 3770 11310 Mısır 2. ekim 0 0 Fiğ (kuru ot) 102164 80914 Bakla 140 15 Beyaz Yonca 0 0 Mısır (silo) 1. ekim 15380 712480 Mısır (silo) 2. ekim 5350 26750 Yulaf (yeşil) 7023 4605 Sorgum (kuru ot) 0 0 Tritikale (yeşil ot) 2685 2441 Mürdümük (yeşil ot) 500 85 Endüstriyel Bitkiler 7.3.1.6-33

Tütün 450 31,5 Şeker pancarı 49011 239076 Haşhaş 22549 1443 Acı Bakla 10 1 Kekik 0 0 Meyveler Armut 686 6742 Ayva 44 1093 Elma (golden) 1498 5048 Elma (starking) 3065 6586 Elma (Amasya) 1605 5441 Elma (grannysmith) 76 80 Elma (diğer) 747 2348 Muşmula 0 110,59 Erik 170 4369 Iğde 30 206 Kayısı 25 303 Aşısız Kayısı 0 58,07 Kiraz 26454 26744 Yaban Mersini 1 490,06 Şeftali (nektarin) 0 17,01 Şeftali (diğer) 235 627 Vişne 26785 18101 Antep fıstığı 2115 298 Ceviz 6611 2329 Badem 348 508 Fındık 30 6 Kestane 30 2825 Çilek 200 1935 Dut 7 1610 Incir 0 22,5 Nar 0 3,5 Trabzon Hurması 0 36 Üzüm (şarap) 0 0 Üzüm (çekirdekli) 8757 13136 Üzüm (çekirdeksiz) 70 184 Sebzeler Beyaz lahana 1899 2499 Karalahana 20 16,4 Marul 1436 1320 Kıvırcık 478 338 Ispanak 2902 1582 Pırasa 3763 6104 Semiz Otu 9 3,6 Tere 9 2,35 Nane 13 1,4 Maydanoz 36 14 Brüksel lahanası 10 10 Roka 6 1,3 Aysberg 2 2 Fasulye 4755 3137 Taze Barbunya 795 459 Bezelye 6 4,2 Barbunya 218 124 7.3.1.6-34

Börülce 80 80 Bamya 93 22 Kabak 1425 1939 Kavun 4330 5685 Karpuz 11385 5369 Dolmalık Kabak 892 604 Salatalık 2925 4805 Turşu 165 166 Patlıcan 18 17 Domates (tüketim) 14590 33974 Domates (sos) 120 300 Yeşil Biber 1670 1830,7 Sivri Biber 4822 6213 Sosluk Biber 130 197 Bal Kabağı (lokma) 20 2,3 Kornişon 20 32 Sarımsak 693 488,6 Soğan 1123 1017 Havuç 538 680 Bayır turpu 361 412 Kırmızı Turp 103 72 Kırmızı pancar 120 480 Kültür mantarı 4 33,6 Karnabahar 23 23 Bursa Bursa ilinde standart ve yüksek mahsullü meyve ve sebzelerin ve tarla bitkilerinin çoklu kültür ve entansif tarımları yapılmaktadır. İklim şartlarına göre hemen hemen bütün türlerde tarım ürünleri elde edilmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-47 de belirtilmiştir 32. Tablo 7.3.1.6-47. Bursa İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Tarla Bitkileri Mısır (silo) 182771 893440 Buğday (diğer) 800627 214039 Yonca (yeşil ot) 96057 166480 Mısır (tahıl) 122836 104859 Fiğ (yeşil ot) 86660 59041 Patates (diğer) 23547 42329 Ayçiçeği (yağ) 103681 20711 Ayçiçeği (lokma) 40490 8437 Pirinç 25500 17015 Şeker pancarı 17055 108907 Arpa (diğer) 104586 23917 Fasulye (kuru) 14958 2399 Nohut 17015 2473 Yulaf (yeşil ot) 24328 11814 Yemlik Şalgam 2801 8749 Sorgum (yeşil ot) 1415 5355 Yulaf (tahıl) 27066 6069 Yem Pancarı 1389 4105 Mısır 5027 11987 32 Bursa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Aktivite Raporu, 2012 7.3.1.6-35

Pişirmelik Barbunya 5353 1231 Çavdar 11940 2858 Tritikale (tahıl) 7300 2235 Fiğ (tahıl) 7665 1168 Barbunya (hayvan yemi) 1207 400 Bezelye 2553 618 Tritikale (yeşil ot) 2154 1326 Korunga (yeşil ot) 3252 3110 Tütün 854 68 Buğday (şartlı) 4726 1107 Bakla (yeşil ot) 1068 352 Mercimek (yeşil) 550 73 Kolza (kanola) 400 120 Susam 341 19 Mercimek (Kırmızı) 360 35 Kütlü Pamuk 200 18 Pamuk (Fiber) 200 7 Pamuk (tohum) 200 11 Mürdümük (yeşil ot) 2 1 Meyveler Zeytin 411988 55126 Armut 77143 132068 Şeftali (diğer) 71119 101546 Üzüm (çekirdekli) 71349 78257 Kiraz 48386 29288 Çilek 28371 35788 Ceviz 21466 6863 Incir 18473 25265 Elma (Starking) 12772 21289 Erik 15788 20250 Şeftali (Nektarin) 8204 13473 Ayva 5345 15432 Elma (diğer) 10851 15047 Elma (Golden) 8639 11125 Ahududu 4528 3929 Kestane 5336 1702 Elma (Grannysmith) 4790 6973 Vişne 3913 3775 Böğürtlen 1873 1854 Badem 1393 540 Kırmızı Biber (baharat) 1448 3580 Fındık 7136 765 Elma (Amasya) 2090 3171 Anason 7363 444 Kivi 997 935 Dut 545 526 Üzüm (çekirdeksiz) 300 377 Nar 432 457 Kızılcık 500 302 Trabzon Hurması 322 555 Kara Kimyon 1992 124 Muşmula 117 215 Antep fıstığı 0 16 Kayısı 20 18 Aşısız Kayısı 20 10 7.3.1.6-36

Malta Eriği 0 4 Iğde 0 1 Sebzeler Domates (sos) 144210 1083.014 Domates (tüketim) 53754 259152 Fasulye (taze) 40402 53605 Soğan (kuru) 47219 94845 Sivri Biber 33895 71017 Karpuz 28380 97760 Yeşil Biber 17505 49119 Sosluk Biber 14570 44678 Patlıcan 13763 35259 Bezelye (taze) 25962 31498 Enginar 4385 5041 Ispanak 10031 14358 Pırasa 7978 26957 Kavun 14868 33858 Beyaz Lahana 7249 22915 Mavikantaron 11745 26369 Salatalık 3581 17711 Sakız kabağı 4174 13944 Karalahana 3717 9518 Barbunya (taze) 4090 3815 Kıvırcık 4183 5973 Brokoli 2255 3255 Bamya 3631 1387 Roka 1875 2873 Kabak 2040 3984 Maydanoz 1605 2649 Marul 2236 3180 Soğan (taze) 2402 2176 Kereviz (kök) 2046 4219 Tere 1260 2145 Semiz Otu 885 1805 Havuç 663 2411 Sarımsak (taze) 585 504 Barbunya (taze) 1463 1130 Dereotu 392 738 Sarımsak (kuru) 810 395 Brüksel lahanası 580 954 Turşu 677 1133 Aysberg 456 518 Bayır Turpu 481 553 Karayaprak Lahanası 274 327 Turp (Kırmızı) 140 275 Nane 38 42 Kırmızı pancar 10 30 Taze Börülce 30 6 Kültür Mantarı 0 2 Ayrıca, Bursa ilçelerinde yapılan organik tarım hakkında bilgi Tablo 7.3.1.6-48 de verilmiştir. 7.3.1.6-37

Tablo 7.3.1.6-48. Bursa İlçelerinde Organik Tarım Balıkesir İlçe Üretim Alanı (da) Orhaneli 4987,532 Büyükorhan 2811,077 Mustafa Kemal Paşa 28,833 İl Toplamı 11471,285 Balıkesir de çoğunlukla üretilen tarım ürünleri; tahıllar, susam, haşhaş, ayçiçeği, tütün, şeker pancarı, domates ve kavundur. Diğer önemli tarım ürünleriyse; fasulye börülce, şeftali, elma ve mandalinadır. İlde ayrıca pamuk üretimi de yaygın olarak görülmektedir. İl Marmara Bölgesinde Bursa ile birlikte en yüksek miktarda pamuk üretimini gerçekleştirmektedir. Ayrıca ilin kıyı bölgelerinde zeytincilik de yapılmaktadır. İlde 10 milyondan fazla zeytin ağacı bulunmaktadır. Balıkesir, Gönen, Susurluk ve Edremit ovaları temel tarımsal üretim bölgeleridir. Gönen ovasının temel ürünü pirinçtir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-49 da belirtilmiştir 21. Tablo 7.3.1.6-49.Balıkesir İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday (tahıl) 1476,734 544797 Buğday (yeşil ot) 29000 14500 Arpa (tahıl) 149168 47795 Arpa (yeşil ot) 110555 2130 Çavdar (tahıl) 4870 32219 Çavdar (yeşil ot) 5000 2250 Yulaf (tahıl) 60130 15758 Yulaf (yeşil ot) 123980 82870 Baklagiller Nohut 106470 15461 Fasulye (kuru) 22903 3350 Barbunya (pişirmelik) 4720 1095 Yeşil Mercimek 2865 314 Bezelye (kuru) 1170 209 Börülce (kuru) 500 66 Yem bitkileri Mısır (sla) 203361 878457 Fiğ 166465 132838 Yonca 30405 56841 Korunga 2213 1587 Tritkale (tahıl) 22550 6262 Tritkale (yeşil ot) 6035 3500 Sorgum (yeşil ot) 1890 5025 Yemlik Şalgam 4010 13973 Endüstriyel Bitkiler Ayçiçeği (yağ) 197685 39575 Tütün 57235 3993 Haşhaş 2750 130 Şeker pancarı 4480 25880 Kanola (Kolza) 4900 1466 Kütlü Pamuk 7885 3138 7.3.1.6-38

Patates 4260 10234 Aspir 1500 153 Meyveler Antep fıstığı 1339 125 Armut 2518 4654 Ayva 518 2036 Badem 9777 3053 Ceviz 16924 2845 Çilek 659 880 Dut 55 920 Elma (Amasya) 430 602 Elma (diğer) 1895 2653 Elma (golden) 3154 3856 Elma (grannysmith) 689 614 Elma (starking) 2498 3619 Erik 5310 4913 Fındık 349 129 Iğde - 140 Incir 3806 4267 Kayısı 397 1251 Kestane 2172 1471 Kızılcık 236 627 Kiraz 6781 3140 Kivi 46 16 Limon - 180 Mandalina 16150 23058 Akçaağaç 70 147 Nar 1263 1397 Portakal (washington) - 180 Şeftali (diğer) 5314 9025 Şeftali (nektarin) 1540 1377 Trabzon Hurması 100 79 Üzüm (kurutmalık, çekirdekli) 78 125 Üzüm(kurutmalık, çekirdeksiz) 9 9 Üzüm (çekirdekli) 21956 20031 Üzüm (çekirdeksiz) 1126 1162 Üzüm (şarap) 1183 1189 Vişne 749 930 Aşısız Kayısı 33 42 Zeytin 125153 32151 Zeytin (yağ) 684281 120370 Sebzeler Beyaz lahana 1899 2499 Karalahana 20 16,4 Marul 1436 1320 Kıvırcık 478 338 Ispanak 2902 1582 Pırasa 3763 6104 Semiz Otu 9 3,6 Tere 9 2,35 Nane 13 1,4 Maydanoz 36 14 Brüksel lahanası 10 10 Roka 6 1,3 Aysberg 2 2 7.3.1.6-39

Fasulye 4755 3137 Taze Barbunya 795 459 Bezelye 6 4,2 Barbunya 218 124 Börülce 80 80 Bamya 93 22 Kabak 1425 1939 Kavun 4330 5685 Karpuz 11385 5369 Dolmalık Kabak 892 604 Salatalık 2925 4805 Turşu 165 166 Patlıcan 18 17 Domates 14590 33974 Domates (sos) 120 300 Yeşil Biber 1670 1830,7 Sivri Biber 4822 6213 Sosluk Biber 130 197 Dolmalık Kabak (lokma) 20 2,3 Kornişon 20 32 Sarımsak 693 488,6 Soğan 1123 1017 Havuç 538 680 Bayır Turpu 361 412 Kırmızı Turp 103 72 Kırmızı Pancar 120 480 Kültür Mantarı 4 33,6 Mavi kantaron 23 23 Çanakkale Çanakkale ilinde temel ekonomik aktivite tarımdır. Türk İstatistik Enstitüsü nün verilerine göre Çanakkale köyleri gelirinin %70 den fazlası tarım ürünlerinden elde edilmektedir. Başlıca önemli tarımsal ürünler; buğday, ayçiçeği, domates, barbunya ve elma olarak sıralanmaktadır. Bağcılık da bölgede geleneksel bir aktivite olarak yer almaktadır. Tüm köylerin %5 inde meyve yetiştiriciliği ve bahçe sebzeciliği en önemli gelir kaynağı olarak görülmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-50 de belirtilmiştir 33. Tablo 7.3.1.6-50. Çanakkale İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday 1112,330 466233 Arpa 237925 73771 Çavdar 11300 3540 Yulaf (tahıl) 52550 16412 Mısır (tahıl) 17060 16227 Pirinç 39150 26205 Tritikale (tahıl) 11080 3993 Baklagiller Barbunya (hayvan yemi) 5250 1120 Barbunya (pişirmelik, kuru) 22800 5012 Bezelye (kuru) 350 95 Nohut 25245 3191 Fasulye (kuru) 12600 2441 Börülce (kuru) 260 40 33 Çanakkale İl Çevre Durum Raporu, 2007 7.3.1.6-40

Fiğ (tahıl) 1380 336 Yem bitkileri Yonca (kuru ot) 15385 14373 Korunga (kuru ot) 1260 498 Mısır 800 1600 Fiğ (kuru ot) 54300 15780 Mısır (silo) 26820 145845 Mısır (silo)2. ekin 41770 230024 Yulaf (ıslak ot) 10000 25000 Yulaf (kuru ot) 46500 24750 Sorgum (yeşil ot) 1060 3480 Tritikale (ıslak ot) 3000 1500 Tritikale (kuru ot) 2600 700 Endüstriyel Sebzeler Tütün 3000 300 Şeker Pancarı 1000 6500 Pamuk 16900 3630 Susam 14010 924 Yapay Tohumlar Ayçiçeği (yağ) 231235 51267 Fıstık 110 33 Kanola (kozla) 11850 4036 Yumrulu Bitkiler Kuru Soğan 1862 2.383 Kuru Sarımsak 540 375 Patates 495 922 Yem Pancarı 260 2300 Meyveler Armut 659 3677 Ayva 30 2084 Elma 31694 80534 Akçaağaç 14010 ağaç 178 Erik 1442 3781 Iğde 4880 ağaç 65 Kayısı 1666 2952 Yaban Mersini 9870 ağaç 150 Kiraz 10273 5226 Şeftali (nektarin) 7340 17106 Şeftali (diğer) 22522 41611 Vişne 155 249 Aşısız Kayısı 6560 ağaç 150 Antep fıstığı 5071 408 Badem 810 2539 Ceviz 2415 1471 Fındık 301 26 Kestane 26250 ağaç 930 Çilek 215 95 Dut 28485 ağaç 497 Incir 675 1045 Kivi 3 9 Nar 1 240 Trabzon Hurması 2225 ağaç 62 Sebzeler Beyaz lahana 2165 5341 Karalahana 390 915 Enginar 80 89 Marul 290 377 Kıvırcık 1210 1258 Aysberg 10 26 Ispanak 3320 2791 7.3.1.6-41

Pırasa 1335 2921 Semiz Otu 12 10 Dereotu 4 2 Maydanoz 21 21 Nane 542 1537 Roka 10 8 Fasulye 5750 6205 Taze Barbunya 2050 1793 Bezelye 1340 764 Börülce 630 317 Bamya 475 206 Kabak 4.50 615 Sakız kabağı 1075 1846 Kabak (lokma) 150 12 Kavun 11160 18777 Karpuz 12065 27085 Salatalık 3800 8617 Turşu 615 1077 Patlıcan 3030 5143 Domates 58995 275570 Domates (sos) 39315 211320 Yeşil Biber 1105 1366 Sivri Biber 2616 4362 Sosluk Biber 26200 59970 Kornişon 50 100 Sarımsak 440 534 Soğan 2750 3812 Havuç 140 230 Bayır Turpu 165 205 Kırmızı Turp 145 152 Kereviz (kök) 50 100 Mavikantaron 770 1515 Brokoli 65 65 Edirne Edirne ilinde en yaygın ürünler tarlaların %92 sinde üretilmekte olan buğday, ayçiçeği ve pirinçtir. Buğday ve ayçiçeğinin büyük bir kısmı kuru alanlarda yetiştirilmektedir. Pirinç özellikle Meriç, Ergene ve Tunca nehirlerinin havzalarında sulu alanlarda yetişmektedir. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-51 de belirtilmiştir 34. Tablo 7.3.1.6-51. Edirne İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Buğdaygiller Buğday (tahıl) 1725,077 690265 Pirinç 454635 410436 Arpa 60379 20955 Tritikale 12530 6171 Yulaf 2085 822 Baklagiller Nohut 1560 221 Barbunya 5 2 Fasulye (kuru) 2838 472 Yem bitkileri Fiğ 13700 17470 Yem Pancarı 710 4170 34 Edirne İl Çevre Durum Raporu, 2011 7.3.1.6-42

Yonca (kuru ot) 1485 31195 Korunga 323 235 Endüstriye Bitkiler Ayçiçeği 1119174 324150 Şeker Pancarı 13129 8024 Tütün 50 3 Susam 620 40 Meyveler Armut 2164 Ayva 450 Elma 4783 Erik 879 Kayısı 343 Kiraz 499 Şeftali 899 Vişne 153 Ceviz 1077 Badem 248 Dut 247 Üzüm 11918 Üzüm (şarap) 7477 Sebzeler Domates 8220 27282 Yeşil Biber 1096 1081 Sivri Biber 3908 4159 Sarımsak 395 274 Soğan 2232 2916 Havuç 415 478 Turp 255 222 Mavikantaron 565 513 Beyaz lahana 1167 2710 Karalahana 280 397 Ispanak 2127 2240 Pırasa 1795 3954 Fasulye (taze) 2445 1825 Bezelye (taze) 745 287 Bamya(taze) 1560 636 Sakız kabağı 465 478 Salatalık 1426 2592 Marul 570 391 Kıvırcık 1204 867 Taze Barbunya 558 467 Patlıcan 2526 4261 Karpuz 21650 78700 Kavun 17650 43730 Kabak 452 110 Tekirdağ Buğday Tekirdağ daki en önemli tarla bitkisidir. Ayrıca, ildeki bir başka önemli tarım ürünü olan ayçiçeği Türkiye ayçiçeği üretiminin %25 ini oluşturmaktadır. İldeki bir diğer temel tarım faaliyeti ise Şarköy Malkara ve merkez ilçelerde yaygın olan şarap yapımcılığıdır. Meyve üretiminin büyük bir kısmı bu üzüm bağlarında yapılmaktadır. En 7.3.1.6-43

yaygın üretilen meyve türleri ise; erik, elma, armut, ayva, kiraz ve ceviz olarak sıralanmaktadır. Üretilen meyvelerin hemen hemen hepsi ilde tüketilmekte olup çok küçük bir kısmı Türkiye pazarına verilmektedir. Zeytin üretimi ise sadece Şarköy ilçesinde yapılmaktadır. Bölgede yaygın olarak üretilen sebzeler ise; karpuz, domates, pırasa, biber, kavun, salatalık ve marul olarak sıralanmaktadır. Tarımsal ürünlere ilişkin bilgiler aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-52 de belirtilmiştir 35. Tablo 7.3.1.6-52. Tekirdağ İli Ürün Desenleri ve Yıllık Üretim Miktarları Ekinler Buğday (diğer) 1806036 906892 Ayçiçeği (yağ) 1342285 318396 Arpa 182400 88855 Kanola (kolza) 133500 49290 Mısır (silo) 76490 261085 Pirinç 31161 24939 Fiğ (yeşil ot) 23650 45985 Soğan (kuru) 19150 38271 Yonca (yeşil ot) 14904 72887 Şeker Pancarı 6008 35741 Mısır (tahıl) 5492 4644 Yulaf (tahıl) 4935 2020 Patates 4900 10250 Yulaf (yeşil ot) 3320 4830 Baklagiller Barbunya 20 3 Bezelye (kuru) 20 4 Börülce (kuru) 20 1,2 Fasulye (kuru) 2345 378 Fiğ (tahıl) 240 48 Nohut 1825 264 Yeşil Mercimek 390 61,5 Yem bitkileri Fiğ (yeşil ot) 23650 45985 Yem Pancarı 255 1575 Korunga (ıslak ot ) 351 784 Mısır (silo) 1. ekin 46290 155235 Mısır (silo) 2. ekin 30200 105850 Mısır 1. ekin 215 330 Mısır 2. ekin 200 300 Sorgum (yeşil ot) 50 125 Tritikale (yeşil ot) 725 1337,5 Yem Şalgamı 217 3230,4 Yonca (yeşil ot) 14904 72887,5 Yulaf (yeşil ot) 3320 4830 Meyveler Badem 2969 865 Ceviz 7408 1368 Armut 1505 1356 Ayva 134 1095 35 Tekirdağ Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 2011 Tarım Raporu 7.3.1.6-44

Akçaağaç 4 50,28 Elma 1605 3678 Hurma 2 4 Dut 16410 ağaç 265 Incir 5360 ağaç 174 Kivi 9 22,5 Nar 348 80 Üzüm (çekirdekli) 13543 18552 Üzüm (şarap) 27860 29156 Çilek 6 4 Erik 172 1613 Iğde 2260ağaç 18 Kiraz 2894 1890 Vişne 14 388 Aşısız Kayısı 1765 ağaç 22 Zeytin 35699 9179 Zeytin (yağ) 4212 3,315 Şeftali 288 450 Kayısı 108 435 7.3.1.6.4. Hayvancılık Türleri, Adetleri, Beslenme Alanları TANAP Sosyal Mevcut Durum Tespit Çalışmasına göre, dağ köylerinde en önemli ekonomik aktivite koyun yetiştiriciliğidir. Anket yapılan yerleşimler arasında koyun ve keçi yetiştiriciliğinin en yaygın olduğu bölgeler Bölge 3 (%98,5) ve Bölge 4 tür (%97,6). Bölge 2 de kısmen daha azdır ve Bölge 1 de %54,8 ile en düşük orana sahiptir. (Şekil 7.3.1.6-2). Genel olarak, ekin üretimi sadece aile halkı ve hayvan beslenmesi için geçim amaçlı olarak gerçekleştirilmektedir. Buğday, darı ve saman otlakları en çok görülen ekinlerdir. Az traktör kullanımından da anlaşılabileceği üzere, makineleşme az seviyededir. Dağlarda, köylüler genel olarak toprak sahipleridir. Her aile kendi mal varlığına göre değişik sayılarda hayvancılık (inek ya da koyun) yapar. İlkbaharın başında, koyunlar sürü halinde toplanır, çobanların gözetimi altında meralara çıkarılırlar. Öncelikle koyunlar köy civarlarında tutulur ve daha sonra tohumlama zamanında önce, işlenmiş tarlalara ve daha sonra, yazın ortasına kadar, meralara götürülürler. Ağustosun sonunda, koyun sürüleri, köylerdeki hasat yapılmış tarlalara geri dönerler. Bütün alandaki işlenmiş topraklar çoğunlukla yerel kişilere ve resmi kurumlara aittir. Hayvancılık bütün bölgelerde yaygındır. (Bkz. Şekil 7.3.1.6-2). 7.3.1.6-45

Şekil 7.3.1.6-2. Anket Yapılan Yerleşimlerde Çiftlik Hayvanı, Koyun & Keçi ve Arı Kovanı Sayıları Proje güzergâhı boyunca, ailelerin % 32,5 i kendi hayvanlarını tarlalara otlamaya götürmemektedir. Hayvanlar, köylerin yakınlarındaki yaygın mera ve çayırlarda otlatılmaktadır. Kars (Bölge 1), Ankara (Bölge 2), Bursa (Bölge 3) ve Edirne Tekirdağ (Bölge 4) te az sayıda aile kendi alanlarını otlanma yeri olarak kullanmaktadır (Bkz. Şekil 7.3.1.6-3). Şekil 7.3.1.6-3. Anket Yapılan Yerleşimlerde Hayvan Otlanma Alanları 7.3.1.6-46

Arıcılık Arıcılık boru hattı boyunca doğudan batıya doğru yapılmaktadır. (Şekil 7.3.1.6-4). Yerel arıcılık kapsamında, arı kovanları belirli bir alana yerleştirilir ve mevsim boyunca bal üretir. Bu tarzda işlemler Ardahan, Bayburt (Bölge 1), Yozgat, Kırşehir (Bölge 2); Bilecik, Kütahya, Balıkesir (Bölge 3) de yapılmaktadır. Taşınabilir arıcılık, Balıkesir ve Tekirdağ da gerçekleştirilmektedir. Taşınabilir arıcılıkla uğraşanlar, senenin yedi ayı boyunca Türkiye nin değişik alanlarına seyahat eder, kolonilerini floranın bal üretimi için yeterince zengin olduğu yerlere götürürler. Bu değişen yerlerin kaydı, her ildeki Gıda, Tarım, Hayvancılık İl Müdürlükleri tarafından tutulur. Taşınabilir arıcılık daha çok Bölge 1 ve Bölge 2 de yaygın olarak görülmektedir. Şekil 7.3.1.6-4. Anket Yapılan Yerleşim Yerlerinde Arıcılık TANAP Proje güzergâhında bulunan illerdeki hayvanların türleri ve sayıları ilerleyen bölümde verilmiştir. Ardahan Ardahan ekonomisi çoğunlukla hayvancılık üzerine dayanmaktadır. İldeki en önemli tarımsal faaliyet mera hayvancılığıdır, bu sebeple tarımsal alanlar tarımsal amaçlarla kullanılmak yerine önceki mera, sonraki mera ve çayır olarak tanımlanmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-53 de belirtilmiştir. 7.3.1.6-47

Tablo 7.3.1.6-53. Ardahan İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (yetişkin) 186224 Buzağı (1 yaşından küçük) 73638 Manda 8 Koyun 36337 Keçi 1477 At-katır 11312 Eşek 1518 Kedi 4875 Köpek 10330 Kümes hayvanları 276413 Arı kolonisi 40159 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-54, Tablo 7.3.1.6-55, Tablo 7.3.1.6-56, Tablo 7.3.1.6-57 de verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-54. Ardahan İlçelerinde Sığır Türleri İlçeler Sığır Sığır (Yetişkin) Buzağı Manda Toplam Merkez 55590 25100 15 80705 Hanak 26269 12100-38369 Damal 11240 5500-16740 Posof 11353 8801-20154 İl Toplamı 177467 85551 15 263033 Tablo 7.3.1.6-55. Ardahan İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçeler Küçükbaş Koyun Keçi Toplam Merkez 13030 538 13568 Hanak 3140-3140 Damal 80-80 Posof 466 36 502 İl Toplamı 52581 1146 53727 Tablo 7.3.1.6-56. Ardahan İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçeler Kümes Hayvanları Merkez 106620 Hanak 44077 Damal 9313 Posof 20189 İl Toplamı 301782 Tablo 7.3.1.6-57. Ardahan İlçelerinde Arıcılık İlçeler Toplam Alan (ha) Mera (ha) Bulunan Arı Kolonileri (Sayı) Arı Kolonisi Kapasitesi (Sayı) Merkez 146490 74525 14658 29000 Damal 25850 15010 1541 5000 Hanak 60750 28405 8678 12000 Posof 60161 36204 8887 12000 İl Toplamı 503551 228114 43063 100000 7.3.1.6-48

Kars Kars ilinin temel gelir kaynağı hayvancılıktan sağlanmaktadır. Karsta yetiştirilen hayvanlar özellikle Türkiye nin batı bölgelerine pazarlanmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgiler aşağıda Tablo 7.3.1.6-58 de belirtilmiştir. Tablo 7.3.1.6-58. Kars ili Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır 369541 Buzağı 30953 Koyun 203268 Keçi 11905 Tavuk 127500 Hindi 34000 Ördek 9500 Kaz 126000 Tatlısu balıkları 136 ton Arıcılık 51130 kovan Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-59, Tablo 7.3.1.6-60, Tablo 7.3.1.6-61 ve Tablo 7.3.1.6-62 de verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-59. Kars İlçelerinde Sığır Türleri İlçeler Sığır Buzağı Merkez 78755 30953 Sarıkamış 54622 21520 Selim 59907 18813 İl Toplamı 369541 126970 Tablo 7.3.1.6-60. Kars İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçeler Koyun Keçi Merkez 25923 1000 Sarıkamış 14651 4000 Selim 7755 300 İl Toplamı 203268 11905 Tablo 7.3.1.6-61. Kars İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçeler Tavuk Hindi Ördek Kaz Merkez 30000 8000 1500 30000 Sarıkamış 15000 6000 1500 15000 Selim 25500 7000 1000 30000 İl Toplamı 127500 34000 9500 126000 Tablo 7.3.1.6-62. Kars İlçelerinde Arıcılık İlçeler Arı Kovanı Sayısı Üretim (ton) Merkez 6050 135 Sarıkamış 9000 225 Selim 2790 75,33 İl Toplamı 45698 1094 Erzurum İldeki sığırların %27 si yerli ırklardan oluşmaktadır; bu durum kalite ve üretimde düşüklüğe, üretim maliyetinin ise artmasına sebep olmaktadır. Hayvancılık ilde artık eskisi kadar karlı değildir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-63 te belirtilmiştir 6. 7.3.1.6-49

Tablo 7.3.1.6-63. Erzurum İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 47401 Sığır (melez) 343902 Sığır(yerli) 145679 Manda 1032 Koyun 457078 Kılkeçisi 39101 At 8130 Eşek 4711 Katır 428 Tavuk 191787 Hindi 14330 Ördek 4642 Kaz 15198 Yeni Tip Kovanlar 109269 Eski Tip Kovanlar 876 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-64 ve Tablo 7.3.1.6-65 te verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-64. Erzurum İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçeler Yerli Koyun Kılkeçisi İşaretli Üretim(ton) İşaretli Hayvan Hayvan Sayısı Sayısı Üretim (ton) Aşkale 18925 19 1,980 0396 Horasan 70900 71 2150 043 Köprüköy 35970 36 2931 0586 Pasinler 26650 26,7 1140 0228 İl Toplamı 629322 629 58919 12128 Tablo 7.3.1.6-65. Erzurum İlçelerinde Arıcılık İlçeler Bal Üretimi (kg) Aşkale 40100 Horasan 41420 Köprüköy 43000 Pasinler 13580 İl Toplamı 1364291 Erzincan Doğu Anadolu Bölgesi nde Yukarı Fırat Havzası nda yer alan Erzincan ilinin ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Hayvancılık ilin dağlık ve yüksek bölgelerinde öne çıkmaktadır. %17 si yerli %23 ü kültür ırkı olmak üzere ilde toplamda 83.574 adet sığır bulunmaktadır. İldeki otlak ve mera alanlarının uygunluğu Türkiye ortalamasının üzerindedir. Türkiye ortalaması %11 iken Erzincan ın toplam yüzey alanının %38 i meralarla kaplıdır. İlde yıllık olarak 115 ton (gövde ağırlığı) koyun/keçi yetiştirilmektedir. Hayvanlar için en ucuz besin kaynağı olan otlaklar, rehabilite edildiği ve hayvan yetiştiricilerine gerekli eğitimler verildiği taktirde daha verimli bir şekilde kullanılabilmektedir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-66 de belirtilmiştir. 7.3.1.6-50

Tablo 7.3.1.6-66. Erzincan İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 19126 Sığır (melez) 48869 Sığır(yerli) 14539 Manda 940 Koyun 241996 Kılkeçisi 27249 Tavuk - Hindi 3942 Ördek 1175 Kaz 8010 Yeni Tip Kovanlar 73115 Eski Tip Kovanlar 250 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-67, Tablo 7.3.1.6-68, Tablo 7.3.1.6-69 ve Tablo 7.3.1.6-70 te verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-67. Erzincan İlçelerinde Sığır Türleri İlçeler Saf Kültür Sığırları Melez Sığırlar Yerli Sığırlar Manda Otlukbeli 940 2130 1450 0 Refahiye 990 6570 1895 0 Tercan 3612 7416 5240 127 Çayırlı 2577 7586 1581 43 İl Toplamı 19126 48869 14539 940 Tablo 7.3.1.6-68. Erzincan İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçeler Koyun Kılkeçisi Otlukbeli 1210 521 Refahiye 6415 462 Tercan 52530 6340 Çayırlı 17500 750 İl Toplamı 241996 27249 Tablo 7.3.1.6-69. Erzincan İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçeler Hindi Ördek Kaz Otlukbeli 165 0 70 Refahiye 180 40 0 Tercan 540 230 73 Çayırlı 2100 810 403 İl Toplamı 1175 8010 Tablo 7.3.1.6-70. Erzincan İlçelerinde Arıcılık İlçeler Eski Tip Arı Kovanı Sayısı Yeni Tip Arı Kovanı Sayısı Bal Üretimi (kg) Otlukbeli 50 1400 20400 Refahiye 22700 385000 Tercan 5600 106000 Çayırlı 4900 135000 İl Toplamı 250 73115 1164600 Bayburt İlin temel gelir kaynağı hayvancılıktır. Hayvancılık kuruluşları genellikle küçük ölçekli aile kuruluşları olup, genellikle koyun, dana yetiştiriciliği, balıkçılık, çiftlik hayvancılığı ve arıcılık yapılmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-71 de belirtilmiştir 8. 7.3.1.6-51

Tablo 7.3.1.6-71. Bayburt İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 7618 Sığır (melez) 52091 Sığır(yerli) 2170 Manda 497 Koyun 27524 Kılkeçisi 4005 Tavuk 45500 Hindi 2550 Ördek 650 Kaz 1125 Arı Kovanları 21096 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-72,Tablo 7.3.1.6-73,Tablo 7.3.1.6-74 te verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-72. Bayburt İlçelerinde İnek Türleri İlçe Sığır Manda Demirözü 15941 162 Tablo 7.3.1.6-73. Bayburt İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Koyun Kılkeçisi Demirözü 4329 586 Tablo 7.3.1.6-74. Bayburt İlçelerinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği Demirözü Proje Kapasitesi(ton/yıl) Üretim(ton/yıl) Ağ Balıkçılığı 361 361 Gümüşhane Gümüşhane de hayvan yetiştiriciliği özellikle kurbanlık için yapılmaktadır. Yetiştirilen hayvanlar çoğunlukla İzmir, İstanbul, Bursa, Samsun ve Ankara gibi şehirlere satılmaktadır. Hayvanlar için gerekli yemler Erzincan, Erzurum ve Şebinkarahisar da bulunan yem fabrikalarından sağlanmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-75 te belirtilmiştir 9. Tablo 7.3.1.6-75. Gümüşhane İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 18413 Sığır (melez) 24740 Sığır(yerli) 21631 Manda 113 Koyun(yerli) 29501 Koyun (Merinos) 460 Kılkeçisi 4015 Tavuk 97752 Hindi 374 Kaz 202 Ördek 138 Yeni Tip Kovanlar 39160 Eski Tip Kovanlar 152 7.3.1.6-52

Boru hattının geçmesi planlanan Kelkit ilçesindeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-76, Tablo 7.3.1.6-77, Tablo 7.3.1.6-78 ve Tablo 7.3.1.6-79 da verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-76. Gümüşhane İlçelerinde Sığır Türleri İlçe Hayvan Yetişkin Genç-Bebek Sütlü Hayvan Sayısı Süt (ton) Kelkit Sığır (kültür) 9075 2400 5874 21316 Manda 64 21 37 36 Sığır(melez) 7285 2930 4361 11940 Sığır(yerli) 2742 850 1157 1482 Tablo 7.3.1.6-77. Gümüşhane İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Hayvan Yetişkin Genç-Bebek Sütlü Hayvan Süt (ton) Sayısı Kelkit Yerli Koyun 12150 1100 7830 572 Kıl Keçisi 136 85 46 4,55 Tablo 7.3.1.6-78. Gümüşhane İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçe Hayvan Sayı Kelkit Yumurtlayan Tavuk 10050 Hindi 125 Kaz 105 Ördek 27 Tablo 7.3.1.6-79. Gümüşhane İlçelerinde Arıcılık İlçe Yeni Tip Arı Kovanları Eski Tip Arı Kovanları Bal Üretimi (ton) Kelkit 14500 0 225 Giresun Giresun un kıyı bölgeleri hayvan yetiştiriciliği için elverişli değildir. Hayvancılığın maliyetini düşürecek otlak alanları bulunmamaktadır. Tepeler ve ovalar ulaşımın zorluğu ve yerel halk arasındaki toprak kavgaları sebebiyle verimli olarak kullanılamamaktadır. Hayvan çiftçiliği yem bitkilerinin üretilebilmesi ve kaliteli otlaklara bağlıdır, bu sebeple ilde Çamoluk, Alucra ve Şebinkarahisar haricinde hayvancılık karlı olmamaktadır. İldeki koyun üreticiliği zamanla azalmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-80 de belirtilmiştir 10. Tablo 7.3.1.6-80. Giresun Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(yetişkin) 4565 Buzağı 1731 Manda (yetişkin) 904 Koyun-Keçi (yetişkin) 0 Alabalık 79000 Balık Larvası 581000 Arılı Kovanlar 51380 7.3.1.6-53

Sivas Sivas taki hayvancılık faaliyetleri üretim miktarlarına göre sığır, koyun, kümes hayvanları, arıcılık ve at yetiştiriciliği olarak beş temel grupta sınıflandırılabilir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-81 de belirtilmiştir 36. Tablo 7.3.1.6-81. Sivas İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 95160 Sığır (melez) 220919 Sığır(yerli) 23797 Manda 3011 Koyun 420189 Kılkeçisi 50715 At 735 Katır 90 Eşek 2390 Tavuk (piliç) 505 Tavuk (yumurta amaçlı) 313566 Hindi 12105 Kaz 3935 Ördek 1413 Yeni Tip Kovanlar 188372 Eski Tip Kovanlar 1434 Yozgat Bölgede hayvancılık en önemli gelir kaynaklarından birisidir. Toprağın ve iklimin gösterdiği uygunluk büyük miktarda sığır ve koyun yetiştiriciliğini mümkün kılmaktadır. Son yıllarda özel yatırımcılar tarafından orta ve büyük ölçekli tavuk çiftlikleri kurulmuştur. Bu tavuk çiftliklerinde üretilen tavuk etleri ve yumurtalar ekonomiye büyük katkıda bulunmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-82 de belirtilmiştir 29. Tablo 7.3.1.6-82.Yozgat İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 47255 Sığır (melez) 60486 Sığır(yerli) 79930 Manda 1349 Koyun 157297 Kılkeçisi 11904 Tavuk (piliç) 20000 Tavuk (yumurta amaçlı) 1003896 Hindi 24091 Kaz 11287 Ördek 27528 Yeni Tip Kovanlar 16481 Eski Tip Kovanlar 757 Seyyar Tip Kovanlar 4330 36 Sivas Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Verileri, 2011 7.3.1.6-54

Kırşehir Sığır/inek ve koyun/keçi yetiştiriciliği çoğunlukla ilde bulunan hayvan besi çiftliklerinde yapılmaktadır. Kırşehir de ilin ve çevre illerin ihtiyacını karşılayan üç yumurta çiftliği bulunmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-83 te belirtilmiştir 13. Tablo 7.3.1.6-83.Kırşehir İli Hayvan Türleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 9750 Sığır (melez) 38910 Sığır(yerli) 18957 Manda 334 Koyun 124570 Keçi 12953 Tavuk (piliç) 9485 Tavuk (yumurta amaçlı) 284500 Hindi 35700 Kaz 13925 Ördek 12500 Arı Kovanları 4564 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-84, Tablo 7.3.1.6-85, Tablo 7.3.1.6-86 ve Tablo 7.3.1.6-87 de verilmiştir. 7.3.1.6-55

Tablo 7.3.1.6-84. Kırşehir İlçelerinde Sığır Türleri İlçe 1 Yaşından Küçük Erkek (Buzağı) (Sayı) 1 Yaşından Küçük Dişi (Buzağı) (Sayı) 1-2 Yaş Arası Dişi (Düve) (Sayı) 1-2 Yaş Arası Erkek (Tosun) (Sayı) 2 Yaşından Büyük (Boğa) (Sayı) 2 Yaşından Büyük (İnek) (Sayı) 2 Yaşından Büyük (Öküz) (Sayı) Çiçekdağı 1032 1100 1620 1767 7895 1322 0 Akçakent 855 673 545 811 2446 331 0 Akpınar 750 1257 921 1147 2888 383 7 İl Toplamı 11855 9557 23702 11999 36328 2612 7 Tablo 7.3.1.6-85.Kırşehir İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe 6 Aydan Küçük (Kuzu) (Sayı) 12-24 Ay Arası (Yaşlık Yavru) (Sayı) 2 yaşından Büyük Koyun (Sayı) 2 Yaşından Büyük Koç (Sayı) 6-12 Ay Arası Yaşlık Yavru Kuzu (Sayı) 6 Aydan Küçük Yaşlık Yavru (Sayı) 6-12 Ay Arası Cebic (Sayı) 6-12 Ay Arası Gezdan (Sayı) 2 Yaşından Büyük Keçi (Sayı) 2 Yaşından Büyük Erkek Keçi (Sayı) Çiçekdağı 2100 1297 6900 13000 1650 420 730 800 4510 810 Akçakent 44 406 1115 2000 75 0 250 750 595 59 Akpınar 3150 520 3200 6750 305 185 255 115 600 85 İl Toplamı 17845 20824 33328 76332 3548 2262 2309 3194 10338 1146 7.3.1.6-56

Tablo 7.3.1.6-86. Kırşehir İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçe Piliç Yumurtlayan Tavuk Hindi Kaz Ördek Çiçekdağı 0 6900 2950 1650 350 Akçakent 0 10000 500 400 400 Akpınar 0 8500 2200 975 50 İl Toplamı 18000 278330 10505 5010 3148 Tablo 7.3.1.6-87. Kırşehir İlçelerinde Arıcılık İlçe Yeni Tip Arı Kovanları Eski Tip Arı Kovanları Bal Üretimi (ton) Çiçekdağı 0 895 26500 Akçakent 25 400 7650 Akpınar 0 650 6000 İl Toplamı 82 6145 96000 Kırıkkale İlde sığır, Ankara keçisi, kıl keçisi ve koyun yetiştiriciliği geleneksel metotlarla yapılmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-88 de belirtilmiştir 30. Tablo 7.3.1.6-88. Kırıkkale İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 10895 Sığır (melez) 22649 Sığır(yerli) 10958 Manda 101 Koyun(yerli) 77752 Koyun (merinos) 873 Kılkeçisi 23553 Angora Keçisi 4438 Tavuk (Piliç) 96100 Tavuk (yumurta amaçlı) 549180 Hindi 3056 Kaz 1745 Ördek 1357 Sazan 30 Yeni Tip Kovanlar 12663 Eski Tip Kovanlar 1346 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-89 da verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-89. Kırıkkale İlçelerinde Arıcılık İlçe Yeni Tip Arı Kovanları Eski Tip Arı Kovanları Bal Üretimi (ton) Keskin 610 1220 15680 Çelebi 0 113 1695 İl Toplamı 1346 12663 143225 Ankara İlde koyun yetiştiriciliği oldukça yaygındır. Ankara keçisi ilin sembolü olarak kabul edilmektedir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-90 da belirtilmiştir 16. 7.3.1.6-57

Tablo 7.3.1.6-90. Ankara İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır 217788 Manda 586 Koyun 536245 Keçi 100649 Tavuk (piliç) 3946791 Tavuk (yumurta amaçlı) 2863799 Hindi 16957 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-91, Tablo 7.3.1.6-92 ve Tablo 7.3.1.6-93 te verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-91. Ankara İlçelerinde Sığır Türleri, Küçükbaş Hayvanlar, Kümes Hayvanları ve Arıcılık Arı Kovanları İlçe Büyükbaş Küçükbaş Yumurta Tavuğu Piliç/Yıl (Eski+ Yeni) Bala 7395 38720 780 0 950000 Gölbaşı 8042 46180 2984 250000 50000 Haymana 14534 85515 980 98000 0 Polatlı 12355 106010 1920 45000 375000 İl Toplamı 218374 636894 53474 2863799 3946791 İlçe Tablo 7.3.1.6-92. Ankara İlçelerinde Hayvan Ürünleri Üretimi Süt Miktarı (ton) Kıl Miktarı (kg) Yün Miktarı (kg) Bal Üretimi (ton) Toplam Kırmızı Et Üretimi (ton) Beyaz Et (ton) Bala 4348 860 44558 4 0 0 Gölbaş 8651 305 56475 21 0 0 Haymana 12340 360 112202 10 0 0 Polatlı 16965 0,00 218062 27 210 0 İl Toplamı 189966 11636 807736 476 12791 25218 Tablo 7.3.1.6-93. Ankara İlçelerinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği Alanın Adı İlçe Sazan(kg/yıl) Kerevit (kg/yıl) Hirfanlı 1 Barajı Bölgesel Balık Avlama Alanı Eskişehir Gümüş Balığı (kg/yıl) Bala 2000 1000 500000 İlde mera hayvancılığı yerini önemli ölçüde entansif hayvancılık ve kültür ırkı hayvancılığına bırakmıştır. Kültür ırklarının artması et ve süt üretiminde artışa olanak vermiştir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-94 de belirtilmiştir 31. Tablo 7.3.1.6-94.Eskişehir İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 66037 Sığır (melez) 29966 Sığır(yerli) 11619 Manda 251 Koyun(yerli) 166418 Koyun (merinos) 258352 Kılkeçisi 52178 Angora Keçisi 11927 Tavuk (Piliç) 2345310 Tavuk (yumurta amaçlı) 1009915 7.3.1.6-58

Türler Miktar Hindi 81011 Kaz 12123 Ördek 4189 Yeni Tip Kovanlar 13685 Eski Tip Kovanlar 574 Gümüş Balığı 400 Kızılkanat 800 Ayna Sazanı+ Çin Sazanı 15000 Gri Tekir 100 Diğer Balıklar 6000 Alabalık (çiftlik) 21427 Ayna Sazanı (çiftlik) 2000 Bilecik Bilecik te doğal, melez ve kültür ırkı sığır ve koyun yetiştiriciliği küçük çaplı aile şirketleri tarafından yapılmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-95 te belirtilmiştir 18. Tablo 7.3.1.6-95.Bilecik İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır(kültür) 24036 Sığır (melez) 8399 Sığır(yerli) 2016 Manda 3 Koyun-Kuzu 61950 Keçi 38355 Kümes hayvanları 664330 Alabalık 694 İpekböcekçiliği 520 Arıcılık 10678 Kütahya Hayvancılık Kütahya nın en önemli gelir kaynaklarından biridir. İlde hayvancılığın gelişimi için birçok proje yürütülmektedir. (Otlak, Yem Bitkileri ve Hayvancılık Gelişimi Projesi, Hayvan Hastalıkları ve Parazitlere Karşı Mücadele Projesi, Su Ürünleri Gelişimi Projesi, vb.) Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-96 da belirtilmiştir 19. Tablo 7.3.1.6-96.Kütahya İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) 49560 Sığır (melez) 67243 Sığır (yerli) 22961 Manda 828 Koyun 245014 Kılkeçisi 88310 Angora Keçisi 16420 Koyun (merinos) 44974 Tavuk (piliç) 176588 Tavuk (yumurta amaçlı) 526613 Hindi 11872 Kaz 10933 Ördek 5353 7.3.1.6-59

Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-97, Tablo 7.3.1.6-98 ve Tablo 7.3.1.6-99 da verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-97.Kütahya İlçelerinde Sığır Türleri Hayvan İlçe Yetişkin Genç-Ergen Süt (ton) Sığır (kültür) Domaniç 3335 450 7591056 Tavşanlı 2360 1100 3623004 İl Toplamı 36479 13081 81279507 Manda Tavşanlı 245 130 130163 İl Toplamı 637 191 393959 Sığır (melez) Domaniç 1300 250 2042788 Tavşanlı 8980 5450 13458368 İl Toplamı 48323 18920 77205370 Sığır (yerli) Domaniç 118 40 79957 Tavşanlı 4150 2100 2341592 İl Toplamı 16877 6084 11087724 Tablo 7.3.1.6-98.Kütahya İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar Hayvan İlçe Yetişkin Genç-Ergen Süt (ton) Yün (ton) Koyun (yerli) Domaniç 11200 2000 554040 24156 Tavşanlı 21070 9000 751032 55028 İl Toplamı 185394 59620 7442173 448376 Keçi (kıl) Domaniç 2700 1100 88396 1431 Tavşanlı 2200 2650 96432 1166 İl Toplamı 54795 33515 2173577 29041 Tablo 7.3.1.6-99.Kütahya İlçelerinde Kümes Hayvanları Hayvan İlçe Sayı Domaniç 0 Piliç Tavşanlı 69000 İl Toplamı 254779 Domaniç 8000 Yumurta Tavuğu Tavşanlı 495000 İl Toplamı 642403 Domaniç 120 Hindi Tavşanlı 550 İl Toplamı 13889 Domaniç 30 Kaz Tavşanlı 50 İl Toplamı 12117 Domaniç 50 Ördek Tavşanlı 140 İl Toplamı 6101 Bursa Hayvancılık Bursa da oldukça gelişmiştir. Yörede hayvancılık için uygun çayır, otlak ve meralar bulunmaktadır. En yaygın türler koyun, kıl keçisi ve sığır olarak sıralanmaktadır. Karacabey ve M. Kemalpaşa arasında yer alan Karacabey Harası, Türkiye nin en büyük at çiftliklerinden bir tanesidir. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-100 de belirtilmiştir 20. 7.3.1.6-60

Tablo 7.3.1.6-100. Bursa İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) 130792 Sığır (melez) 48307 Sığır (yerli) 9574 Manda 1101 Koyun 327052 Kılkeçisi 96916 Tavuk (piliç) 4423957 Tavuk (yumurta amaçlı) 4203460 Kaz-Ördek-Hindi 64007 Yeni Tip Kovanlar 63165 Eski Tip Kovanlar 1886 At 1963 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-101 de verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-101. Bursa İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Koyun Keçi Harmancık 8479 1950 Orhaneli 24100 3135 Büyükorhan 14000 16200 Mustafa Kemal Paşa 31850 10734 İl Toplamı 279457 89695 Balıkesir İlde meralarda ve yüksek bölgelerde sığır ve koyun yetiştiriciliği oldukça yaygındır. İl 2007 senesinde et üretiminde birinci sıradaydı. Havran, İvrindi, Susurluk, Manyas ve Savaştepe ilçelerinde peynir ve yoğurt çiftlikleri yaygındır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-102 de belirtilmiştir 21. Tablo 7.3.1.6-102.Balıkesir İli Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) 399248 Sığır (melez) 94721 Sığır(yerli) 16779 Manda 2092 Koyun(yerli) 583370 Koyun (merinos) 77406 Kıl Keçisi 164741 Tavuk (piliç) 19474854 Tavuk (yumurta amaçlı) 5197855 Hindi 3794 Ördek 28017 Kaz 4811 Yeni Tip Kovanlar 135082 Eski Tip Kovanlar 1157 Kuzu Balığı 7009 Bakalorya 31878 Kırmızı Tekir 700 Küçük mavibalık 23077 Çipura 35 Dilbalığı 11694 Dülger 10 7.3.1.6-61

Türler Miktar Fenerbalığı 265 Hamsi 1392847 Levrek 0 Akrep Balığı 2150 Sarıgöz 150 Orkinos 226759 Uskumru 87930 İzmarit Balığı 6040 İşkine Balığı 1400 Kalkan 29 Siyah Çipura 2687 Kırlangıç Balığı 10683 Çiroz 57179 Köpekbalığı 12075 Gupa Balığı 2501 Levrek 3720 Mavi Balık 76774 Marya 5783 Melanurya 0 Melina 0 Mercan Balığı 0 Mezgit Balığı 21727 Taş Levreği 400 Mırmır Balığı 26 Ton Balığı 900 Amısır 67813 Ateş Balığı 672480 Çupra 0 Sarpa Balığı 1150 Sinarit Balığı 0 Sona 0 Kırmızı Çizgili Tekir 20988 Tirsi Balığı 2260 Tombil Balığı 820 Troik Balığı 210 Dikenli Vatoz 11890 Çiroz 20575 Zargana Balığı 2203 Deniz Turnası 300 Diğer Balık Çeşitleri 20 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-103, 7.3.1.6-62

Tablo 7.3.1.6-104, Tablo 7.3.1.6-105 ve Tablo 7.3.1.6-106 da verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-103. Balıkesir İlçelerinde Sığır Türleri İlçe Kültür Sığırı Melez Sığır Yerli Sığır Manda Susurluk 34784 103 129 0 Manyas 18616 4012 617 0 Gönen 24385 13975 200 216 İl Toplamı 399248 94721 16779 2092 7.3.1.6-63

Tablo 7.3.1.6-104. Balıkesir İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Koyun Yerli Merinos Koyunu Kılkeçisi Susurluk 29485 58 13336 Manyas 23985 239 3684 Gönen 31750 11250 13000 İl Toplamı 583370 77406 164741 Tablo 7.3.1.6-105. Balıkesir İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçe Piliç Yumurta Tavuğu Hindi Ördek Kaz Susurluk 1300000 50500 140 7050 240 Manyas 987940 1150000 360 14750 1935 Gönen 1100000 230000 400 2670 650 İl Toplamı 19474854 5197855 3794 28017 4811 Tablo 7.3.1.6-106.Balıkesir İlçelerinde Arıcılık İlçe Eski Tip Arı Kovanı Yeni Tip Arı Kovanı Arı Üretimi (kg) Susurluk 40 2850 19950 Manyas 0 1355 18970 Gönen 70 8000 96000 İl Toplamı 1157 135082 1418081 Çanakkale Çanakkale de hayvancılık yerel halkın en önemli gelir kaynaklarından birisidir. Çanakkale de hayvancılık dağlık bölge kıyı şeridi hayvancılığı, dağ hayvancılığı ve orman hayvancılığı olarak gruplandırılabilir. Bitki yetiştirmeye müsait olmayan alanlarda yaşayan halkın temel geçim kaynağı hayvancılıktır. İldeki ana hayvan türleri sığır, koyun, keçi ve tavuktur. Arıcılık da önemli tarım faaliyetlerinden bir tanesidir. Koyun ve keçi üretimi sığır üretiminden fazla olmasına rağmen et ve süt üretimi bakımından sığır yetiştiriciliği daha önemlidir. Hayvancılık ile alakalı bilgi aşağıda Tabloda belirtilmiştir 33. Tablo 7.3.1.6-107. Çanakkale Hayvan Çeşitleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) 27496 Sığır (saf kültür) 102014 Sığır (yerli) 9085 Manda, At, Eşek, Katır Deve 7593 Koyun(yerli) 319189 Kılkeçisi 182920 Tavuk 12914086 Hindi 7545 Kaz 5993 Ördek 8897 Arı Kovanları 44454 Edirne İlde sığır ve koyun yetiştiriciliği yaygındır. Ayrıca kıyı bölgelerinde balıkçılık da yapılmaktadır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-108 de belirtilmiştir 34. 7.3.1.6-64

Tablo 7.3.1.6-108. Edirne ili Hayvan Türleri ve Miktarları Türler Miktar Sığır (kültür) 131752 Sığır (melez) 13244 Sığır (yerli) 2960 Manda 81 Koyun(yerli) 172345 Koyun (merinos) 10759 Kılkeçisi 44354 Tavuk (piliç) 29500 Tavuk (yumurta amaçlı) 227074 Hindi 15975 Kaz 11099 Ördek 17198 Yeni Tip Kovanlar 42537 Eski Tip Kovanlar 4605 Dilbalığı 16000 Dülger Balığı 15885 Hamsi 280000 Kırlangıç Balığı 11680 Ahtapot 48950 Kalamar 4215 Tekirdağ İlde son zamanlarda hayvancılık sektöründe bir gerileme gözlenmektedir, bununla birlikte 2010 senesinde sektör tekrar ivme kazanmaya başlamıştır. İlin kıyı kesimlerinde su ürünleri üretimi oldukça yaygındır. Hayvancılıkla alakalı bilgi aşağıda verilen Tablo 7.3.1.6-109 da belirtilmiştir 35. Tablo 7.3.1.6-109.Tekirdağ İli Hayvan Çeşitleri ve Türleri Türler Miktar Sığır(kültür) 105321 Sığır (melez) 2615 Sığır(yerli) 1350 Manda 421 Koyun(yerli) 120291 Koyun (merinos) 4586 Kıl Keçisi 43533 Tavuk (piliç) 5500 Tavuk (yumurta amaçlı) 392929 Hindi 3592 Kaz 5231 Ördek 17548 Sarıkuyruk Balığı 5400 Bakelorya 1567 Dilbalığı 98 Fener Balığı 385 Hamsi 39120 Çipura 120 Orkinos 118034 Uskumru 26760 İzmarit Balığı 180 Kalkan Balığı 10 Çupra 2 Kırlangıç Balığı 258 7.3.1.6-65

Türler Miktar Tombul Çupra 20036 Köpekbalığı 2356 Beyaz Lagos 85 İstavrit 695 Mavi Balık 72168 Mezgit 10870 Öksüz Balığı 22 Amısır-Bonito 8751 Dil Balığı 54 Sardalya 7282 Kırmızı Çizgili Tekir 1862 Tirsi Balığı 270 Vatoz Balığı 2459 Pembe Karides 17336 Sazan 21710 Boru hattının geçmesi planlanan ilçelerdeki hayvancılık ile ilgili detaylı bilgi Tablo 7.3.1.6-110, Tablo 7.3.1.6-111 ve Tablo 7.3.1.6-112 de verilmiştir. Tablo 7.3.1.6-110.Tekirdağ İlçelerinde Sığır Türleri İlçe Kültür Sığırı Sığır melez Sığır yerli Manda Malkara 42160 10450 68 27 Hayrabolu 15325 4720 - - İl Toplamı 105321 27615 1350 421 Tablo 7.3.1.6-111.Tekirdağ İlçelerinde Küçükbaş Hayvanlar İlçe Koyun(yerli) Merinos Koyunu Kılkeçisi Malkara 27663 899 14411 Hayrabolu 17051 949 2525 İl Toplamı 120291 4586 43533 Tablo 7.3.1.6-112.Tekirdağ İlçelerinde Kümes Hayvanları İlçe Piliç Yumurta Tavuğu Hindi Ördek Kaz Malkara - 55000 471 270 647 Hayrabolu - 49000 1500 8200 1600 İl Toplamı 5500 392929 3592 17548 5231 7.3.1.6.5. Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Tarım ve Hayvancılığa Etkiler ile Etkilerin Kontrolü ve Azaltılmasına İlişkin Tedbirler (Arazi Hazırlık, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası) Projenin tarım ve hayvancılık üzerindeki olası etkileri Bölüm 8.3 te açıklanacaktır. 7.3.1.6-66