YÖNETİCİ ÖZETİ 2012 yılında En Yüksek ARGE Harcaması yapan uluslararası firmaların sektörlerine bakıldığında en yüksek 10 sektör toplam ARGE harcamalarının %84 ünü karşılamaktadır. Türkiye de yapılan ARGE harcamalarının en yüksek 10 sektörü ise yapılan toplam harcamanın %74 ünü karşılamaktadır. 2012 yılında Türkiye de 2,5 Milyar EUR tutarında ARGE Harcaması yapılırken, en yüksek ARGE harcaması yapan firma Volkswagen 9,5 Milyar EUR tutarında harcama yapm ıştır. En yüksek ARGE harcaması yapan uluslararası 2.000 firmanın toplam harcaması 530 milyar EUR dur. Uluslararası firmalarda Bilişim ve Danışmanlık, Tıbbi Ürün ve İlaç ile Taş ıt İmalatı sanayileri en yüksek ARGE harcaması yapılırken, Türkiye de Bilgisayar ve Elektronik Ürünler, Bilişim ve Danışmanlık ile Taşıt İmalatı en yüksek ARGE harcamaları yapılmıştır. En yüksek ARGE harcaması yapan uluslararası firmalar listesinde 6 Türk firması bulunurken ülkeler bazında firma başına en çok ARGE harcaması yapan ülkeler İsviçre, Hollanda ve Fransa dır. Bu listede bulunan firmaların ülkeler bazında en yüksek EBIT Marjı olan ülkeler Türkiye, İngiltere ve İsveç tir. Türkiye ve Uluslararası Firmaların ARGE harcamalarına bakıldığında aradaki en belirgin fark sektörel bazda Türkiye karlılık konusunda uluslararası firmalara göre geride kalmaktadır. Türkiye nin 2023 Vizyonu içinde bulunan İhracat Stratejisi ve büyüme hedeflerinde Sanayi nin gelişimi oldukça önemli bir role sahip olacaktır. Bu büyüme planında ARGE ve Inovasyon Türkiye için önemli bir yere gelmişken Türkiye markalaşmaya giden yolda ülkenin markalaşmasıyla ön plana çıkmalıdır. Besfin olarak yaptığımız bu çalışma 2012 yılında AB Ekonomi biriminin hazırladığı Dünya Genelinde En Çok ARGE Harcaması yapan 2.000 firmanın ARGE, Yatırım Harcaması, Satış Gelişimi ve Karlılık bazında incelemesini Türkiye nin 2012 yılında Sektörel Bazda yaptığı ARGE Harcamalarıyla karşılaştırmış ve T.C. Merkez Bankası Sektörel Bilançolarından bu sektörlerin Yatırım Harcaması, Satış Gelişimi ve Karlılıkları analize dahil edilmiştir. Besfin İletişim Ferda Besli CEO ferda.besli@besfin.com Ece Taştan Kurumsal Finans Yöneticisi ece.tastan@besfin.com Nubar Erman Kalaycıyan Kurumsal Finans Uzmanı nubar.kalayciyan@besfin.com 2
Uluslararası Pazarda ARGE Harcamaları Milyon EUR 2012 ARGE Harcamaları 2010-2012 ARGE* 2010-2012 Satışlar* 2010-2012 CAPEX* 2010-2012 EBIT Marjı* Tıbbi Ürünler ve İlaçlar 97.575 14% 28% 22% 37% Bilgisayar ve Elektronik Ürün İmalatı 88.366 13% 12% 24% 8% Taşıt İmalatı 75.134 16% 12% 28% 7% Bilişim ve Danışmanlık 46.168 20% 21% 33% 15% Elektrikli Teçhizat 41.442 16% 14% 26% 9% Mimarlık ve Mühendislik Hizmetleri 24.440 12% 12% 18% 9% Kimya Sanayi 20.574 6% 6% 12% 9% Havacılık ve Savunma 18.031 10% 6% 10% 10% Ambalaj ve Paketleme Sanayi 16.865 9% 9% 34% 9% Eğlence Ürünleri 14.448 8% 4% 10% 11% Toplam 529.249 13% 13% 21% 12% * 2010-2012 arası Yıllık Ortalam Büyüme Oranları Alınmıştır (CAGR). Kaynak: European Commissiom - Economics of Industrial Research and Innovation 2012 yılı Dünya genelinde en çok ARGE Harcamaları yapan firmaların sektörlerinde bakıldığında; En yüksek ARGE Harcaması yapılan ilk 10 sektör toplam ARGE Harcamalarının %84 ünü kapsamaktadır. 2012 yılında en çok Tıbbi Ürünler ve İlaç Sanayine yatırım yapılırken, bu sektör 2010 2012 yılları arasında Satışlarını sektörler arasında en hızlı geliştiren sektör olmakla beraber ortalama Faaliyet Kar (EBIT) Marjı en yüksek sektördür. En yüksek ARGE Harcaması yapan firmalar arasında ilk 3 Volkswagen, Samsung ve Microsoft bulunmaktadır. En yüksek ARGE Harcaması yapan ilk 10 firmanın 5 i İlaç Sanayi, 2 si Otomobil Sanayi ve diğerleri Elektrikli Teçhizat, Bilişim ve Elektronik Ürün Sanayilerindendir. Bilişim ve Danışmanlık hizmetleri ARGE Harcamaları ve diğer kriterlerde ilk 5 içinde bulunan tek sektördür. 3
Ülkeler Bazında ARGE Harcamaları Milyon EUR Firma Sayısı 2012 ARGE Harcamaları 2010-2012 ARGE* 2010-2012 Satışlar* 2010-2012 CAPEX* 2010-2012 EBIT Marjı* ABD 658 189.386 16% 20% 27% 13% Japonya 353 102.072 3% 4% 12% 6% Almanya 130 46.929 10% 8% 11% 9% Fransa 75 28.102 8% 9% 19% 11% İngiltere 107 22.560 16% 9% 16% 14% İsviçre 54 22.422 7% 4% 8% 11% Güney Kore 56 17.527 15% 9% 18% 7% Çin 93 16.145 29% 21% 35% 8% Hollanda 35 13.326 11% 11% 52% 10% İsveç 40 9.368 10% 15% 5% 14% Türkiye 6 300 15% 3% 42% 15% Toplam 2.000 529.249 13% 13% 21% 12% * 2010-2012 arası Yıllık Ortalam Büyüme Oranları Alınmıştır (CAGR). Kaynak: European Commissiom - Economics of Industrial Research and Innovation 2.000 firmadan oluşan araştırma içerisinde Türkiye den 6 firma bulunmaktadır. Bu firmalar 2012 ARGE Harcamalarına göre s ıras ıyla Koç Grubu, Ford Otomotiv, TOFAŞ, VESTEL, İpek Enerji ve KVK dır. En çok ARGE Harcaması yapan ülkeler ABD, Japonya ve Almanya iken bu listeye giren firma başına yapılan harcamalar sıralamasında İsviçre, Hollanda ve Fransa en yüksek ARGE Harcamaları yapan firmalara sahiptir. En yüksek ARGE Harcaması yapan firmaların ortalama EBIT Marjına bakıldığında Türkiye %15 ile en yüksek karlılığa sahiptir. 2010 2012 yılları arasında en çok Yatırım Harcaması (CAPEX) yapan ülkeler ise Hollanda, Türkiye ve ABD dir. En yüksek ARGE Harcaması yapan ilk 10 firmanın 5 i ABD, 2 si İsviçre ve diğerleri Almanya, Güney Kore ve Japonya dır. 4
Türkiye de Yapılan Yatırım Harcamaları Milyon EUR 2012 ARGE Harcamaları 2010-2012 ARGE* 2010-2012 Satışlar* 2010-2012 CAPEX* 2010-2012 EBIT Marjı* Bilişim ve Danışmanlık 485 30% 15% 7% 5% Mimarlık ve Mühendislik Hizmetleri 371 26% 11% -72% 5% Taşıt İmalatı 341 16% 14% 50% 6% Elektrikli Teçhizat 145 28% 18% 7% 7% Telekomünikasyon 137-12% 15% 7% 5% Kömür ve Rafine Petrol Ürünleri İmalatı 105 49% 35% 37% 4% Bilgisayar ve Elektronik Ürün İmalatı 87 57% 19% 35% 7% Tıbbi Ürünler ve İlaçlar 83 62% 2% -13% 5% Fabrikasyon Metal Ürünleri İmalatı 82 10% 24% 3% 8% Toptancılık 52 50% 16% 26% 3% Toplam 2.547 22% 20% 116% 6% 2012 Ortalama EUR Kuru: 2,3129 Kaynak: TÜİK, Merkez Bankası Bilançoları 2012 yılı sektörel bazda Türkiye de yapılan ARGE Harcamalarına bakıldığında; En yüksek ARGE Harcaması yapılan ilk 10 sektör toplam harcamaların %74 ünü kapsamaktadır. 2012 yılında en çok ARGE Harcaması Bilişim ve Danışmanlık Hizmetlerinde yapılırken 2010 2012 yılları arasında Satışlarını %15 oranında büyütmüştür. 2010 2012 yılları arasında; ARGE Harcamaları en hızlı büyüyen Tıbbi Ürünler ve İlaç Sanayidir. Satışları en hızlı büyüyen Kömür ve Rafine Petrol Ürünleridir. Yatır ım Harcamaları en hızlı büyüyen Taş ıt İmalatıdır. Ortalama EBIT Marjı en yüksek olan Fabrikasyon Metal Ürünleri İmalatıdır. Bilgisayar ve Elektronik Ürün İmalatı ARGE Harcamaları ve diğer kriterlere en çok giren sektördür. 5
İSO 1.000 Araştırması: ARGE Harcamaları ve EBITDA Marjları Teknoloji Yoğunluğuna Göre Sanayilerin Karlılığı ve ARGE Harcamaları (Milyon TL) Yoğunluk Net Satışlar ARGE ARGE / EBITDA EBITDA Satışlar Marjı Düşük 139.107 277 0,20% 13.023 9,4% Orta Düşük 197.639 147 0,07% 14.661 7,4% Orta Yüksek 143.833 992 0,69% 17.075 11,9% Yüksek 15.373 338 2,20% 1.623 10,6% TOPLAM 528.567 2.133 0,40% 56.892 10,8% Kaynak: İSO I. & II. 500 verileri İSO nun yayınladığı 2013 verilerine göre I. ve II. 500 firmalarının yaptığı ARGE harcamaları ve elde ettikleri EBITDA Marjlarının karşılaştırmasına bakıldığında teknolojik bakımdan yoğunlukta olan sektörlerin ARGE harcamalarının ve EBITDA Marjlarının düşük ve orta düşük teknolojik sektörlere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. 2013 yılında İSO listesinde Satışların %32 sini Yüksek ve Orta Yüksek Teknolojik yoğunluklu sektörler oluşturmaktadır. Bu sektörlerin İSO listesi içinde satış hacimleri arttığı takdirde yüksek karlılıkları Türkiye Sanayisinin daha karlı bir şekilde faaliyet göstermesini sağlayacaktır. 6
Türkiye ve Uluslararası Pazarın ARGE Verimliliği Türkiye ve En yüksek ARGE Harcaması yapan firmaların sektörel performanslarına bakıldığında Türkiye nin ARGE Harcamalarının ortalama büyüme oranı daha hızlı artmaktadır. ARGE Harcamalarında Tıbbi Ürünler ve İlaç Sanayi ile Bilgisayar ve Elektronik Ürün İmalatı sektörleri Türkiye de oldukça hızlı bir şekilde artış göstermektedir. Bu sektörlerin Satış performansına bakıldığında Türkiye Elektrikli Teçhizat, Taş ıt ve Bilgisayar Elektronik Ürün İmalatında En Yüksek ARGE Harcaması yapan firmaların üstünde bir performans sergilemiştir. 2010 2012 yılları arasında Türkiye ARGE Harcamalarını yıllık ortalama %22 oranında büyütürken Uluslararası Firmalar harcamalarını %13 oranında büyütmüştür. 2012 yılında Türkiye 2,5 Milyar EUR ARGE Harcaması yaparken En Yüksek ARGE Harcaması yapan 2.000 firma toplamda 530 milyar EUR harcama yapmıştır. İlk s ırada bulunan Volkswagen in ARGE Harcaması 9,5 milyar EUR dur. 7
Türkiye ve Uluslararası Pazarın ARGE Verimliliği 2010 2012 yılları arasında yapılan Yatırım Harcamalarının büyüme oranına bakıldığında Türkiye Taş ıt İmalatı ve Bilgisayar Elektronik Ürünler İmalatı Uluslararası Firmalara göre daha yüksektir. Bu dönemde Uluslararası Firmaların Yatırım Harcaması %21 oranında büyürken Türkiye Merkez Bankası Sektörel Bilançolarında bulunan Tüm Sektörlerin Yatırım Harcaması %116 oranında büyümüştür. 2010 2012 yılları arasında Ortalama Faaliyet Kar (EBIT) Marjına bakıldığında Türkiye tüm sektörler bazında %6 oranında marja sahipken Uluslararası Firmaların kar marjı %12 dir. Genel olarak Türkiye deki Sektörler ARGE, Yatırım Harcamalarında ve Satışlarını En Yüksek ARGE Harcaması yapan firmalara göre 2010 2012 yılları arasında harcamalarını daha çok yükseltirken Karlılık sağlama konusunda bu firmaların gerisinde kalmıştır. 8
Türkiye ARGE Harcamalarında Neden Karlılık Yaratmıyor? 2010-2012 Ortalama Büyümeler Satışlar Satış Maliyeti Faaliyet Gideri Finansman Gideri Ortalama EBIT Marjı Bilişim ve Danışmanlık 15% 17% 2% 17% 5% Mimarlık ve Mühendislik Hizmetleri 11% 9% 15% 32% 5% Taşıt İmalatı 14% 14% 19% 39% 6% Elektrikli Teçhizat 18% 20% 15% 16% 7% Telekomünikasyon 15% 17% 2% 17% 5% Kömür ve Rafine Petrol Ürünleri İmalatı 35% 37% 17% -39% 4% Bilgisayar ve Elektronik Ürün İmalatı 19% 21% 25% -35% 7% Tıbbi Ürünler ve İlaçlar 2% 4% 3% 3% 5% Fabrikasyon Metal Ürünleri İmalatı 24% 24% 20% 20% 8% Toptancılık 16% 16% 14% 32% 3% Tüm Sektörler 20% 21% 15% 18% 6% Kaynak: TC Merkez Bankası Sektörel Bilançolar En yüksek ARGE Harcaması yapılan sektörlerin Karlılık konusunda En çok ARGE Harcaması yapan Uluslararası Firmaların gerisinde kalmas ının sebebi Merkez Bankası Bilançolarından alınan verilere göre Satış Maliyeti ve Finansman Giderlerinde görülen yükseliştir. Türkiye nin hammadde ve enerji alanında dışa bağımlı olması firmaların maliyetlerini arttırırken düşük karlılık finansman ihtiyacını beraberinde getirmektedir. Yükselen borçlar firmaların Finansman Giderlerini arttırırken karlılıklar daha hızlı düşmekte ve firmaların özkaynakları erimektedir. 9
Çözüm Önerileri 2010 2012 yılları arasında Türkiye nin sektörel bazda ARGE Harcaması, Yatırım Harcaması ve Satışların büyüme oranları bakımından uluslararası firmaların sektörlerine göre daha yüksek oranda gelişim göstermiştir. Ancak karlılık konusunda Türkiye uluslararası firmaların sektörleri karşısında geride kalmıştır. Bu durum sebebine bakıldığında Merkez Bankası Sektörel Bilançolarının verilerine göre 2010 2012 yılları arasında Satışlara göre daha hızlı artan Satış Maliyeti, Faaliyet Gideri ve Finansman Giderleridir. BESFİN in Çözüm Önerileri 10
Besfin Finansal Hizmetler Danışmanlık ve Tic. A.Ş. Tel: +90 212 609 83 50 Faks: +90 212 609 83 49 Avrupa Rezidans Karayolları Mah. Abdi İpekçi Cad. No:30 27. Kat 34250 Küçükköy Gaziosmanpaşa İSTANBUL www.besfin.com Bu çalışma, Besfin tarafından özel olarak hazırlanmıştır. Çalışmanın içeriği Besfin in bilgisi dışında kopyalanıp yayınlanamaz. Çalışmanın kapsadığı görüşler ve yorumlar genel kabul görmüş teorik yaklaşımlar olup, gerçekleşmeleri koşullara bağlıdır. Çalışmanın içeriğinin Besfin bilgisi dışında direkt kullanımından doğacak olan zararlardan Besfin ve çalışanları sorumlu tutulamaz. 2014 Besfin Finansal Hizmetler Danışmanlık ve Tic. A.Ş.