Deneysel Olarak Sınanmış GRUPLA PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK PROGRAMLARI II Editörler: Prof. Dr. Serdar ERKAN Prof. Dr. Alim KAYA 5. Baskı Sosyal Kaygı Yalnızlık İletişim Becerileri Aile Rehberliği Özürlülerin Ailelerine Yönelik Rehberlik Sınav Kaygısı Mesleki Grup Rehberliği Kendini Açma Ergenlerde Saldırganlığı Azaltma Yaratıcı Drama Temelli Çatışma Çözme Programı
Prof. Dr. Serdar ERKAN - Prof. Dr. Alim KAYA DENEYSEL OLARAK SINANMIŞ GRUPLA PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK PROGRAMLARI - II ISBN 978-605-4282-82-1 DOI 10.14527/9786054282821 Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2017, PEGEM AKADEMİ Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti.ye aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri, kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz. Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları satın almamasını diliyoruz. Pegem Akademi Yayıncılık, 1998 yılından bugüne uluslararası düzeyde düzenli faaliyet yürüten uluslararası akademik bir yayınevidir. Yayımladığı kitaplar; Yükseköğretim Kurulunca tanınan yükseköğretim kurumlarının kataloglarında yer almaktadır. Dünyadaki en büyük çevrimiçi kamu erişim kataloğu olan WorldCat ve ayrıca Türkiye de kurulan Turcademy.com ve Pegemindeks.net tarafından yayınları taranmaktadır, indekslenmektedir. Aynı alanda farklı yazarlara ait 1000 in üzerinde yayını bulunmaktadır. Pegem Akademi Yayınları ile ilgili detaylı bilgilere http://pegem.net adresinden ulaşılabilmektedir. 1. Baskı: Ekim 2005, Ankara 5. Baskı: Mart 2017, Ankara Yayın-Proje: Özge Işıkcı Dizgi-Grafik Tasarım: Ayşe Nur Yıldırım Kapak Tasarım: Pegem Akademi Baskı: Vadi Grup Ciltevi A.Ş. İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 2284 Sokak No:105 Yenimahalle/ANKARA (0312 394 55 91) Yayıncı Sertifika No: 14749 Matbaa Sertifika No: 26687 İletişim Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA Yayınevi: 0312 430 67 50-430 67 51 Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60 Dağıtım: 0312 434 54 24-434 54 08 Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38 Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60 İnternet: www.pegem.net E-ileti: pegem@pegem.net
ÖN SÖZ Bilindiği gibi ülkemizde sosyal bilimlerde yapılan araştırmaların önemli bir kısmını temel araştırmalar oluşturmaktadır. Psikolojik Danışma ve Rehberlik alanı için de aynı durum söz konusudur. Bir diğer deyişle PDR alanında da uygulamalı araştırmaların oranı göreli olarak daha azdır. Zaten az sayıda olan ve büyük bir çoğunluğu yüksek lisans ve doktora tezlerinden oluşan bu araştırmaların kütüphane raflarında kalması, uygulayıcılara ulaşmaması gerçek fonksiyonlarını yerine getirememe sonucunu doğurmaktadır. Bu çalışma ile araştırmacılar ve uygulayıcılar arasındaki bilgi akışını sağlayacak bir yol oluşturulması amaçlanmıştır. Daha önce ilköğretime yönelik programlardan oluşan birinci cildi yayımlanan bu çalışma, iki cilt olarak planlanmasına karşın eldeki programların iki kitap hacmini aşması nedeniyle üç cilde ulaşmıştır. Henüz düzenleme çalışmaları devam eden üçüncü kitap da bu kitap gibi orta ve yüksek öğretime yönelik programlardan oluşacaktır. Bu kitapta yer alan programlar, akademik kurullar önünde savunularak kabul edilmiş olan yüksek lisans ya da doktora tezlerinde kullanılan programlardır. Tüm programlar, istatistiksel olarak anlamlı pozitif etki yaratmıştır. Kitabın hedef kitlesi PDR alanında çalışan ve PDR alanında en az lisans diplomasına sahip meslektaşlarımızdır. Bu niteliği taşımayan kişilerin programları kullanması ehliyet ve etik sorunlar yaratacaktır. Uygulamalarda PDR alanının ve grup etkinliklerinin genel ilke ve kurallarının her zaman dikkate alınması gerekmektedir. Programlara ilişkin soruların ya da taleplerin doğrudan yazarlarla iletişime geçerek iletilmesi mümkündür. Kitap açık uçlu olarak planlanmıştır; araştırma sonuçları ile yararlı olduğu kanıtlanmış programların kitaptaki formatta editörlere iletilmesi durumunda gelecek baskılarda onlara da yer verilmesi bizi mutlu eder. Tüm yazarlara, danışmanlarına ve kitabı yayımlayan Pegem Akademi ekibine teşekkür ederiz. Editörler Prof. Dr. Serdar ERKAN Prof. Dr. Alim KAYA Mart, 2017
Kimimizin doğrudan, kimimizin de öğretmenlerinin öğretmenleri olarak yetişmemizde ve ülkemizde Psikolojik Danışma ve Rehberlik alanının doğup gelişmesinde büyük emekleri olan; alanımızın duayenleri, Prof. Dr. Feriha BAYMUR Prof. Dr. Hasan TAN Prof. Dr. Muharrem KEPÇEOĞLU Prof. Dr. İ. Ethem ÖZGÜVEN Prof. Dr. Yıldız KUZGUN Prof. Dr. Yadigar KILIÇÇI Prof. Dr. Gül AYDIN öğretmenlerimize ithaf olunur.
Bölümler ve Yazarları 1. Bölüm: Grupla İletişim Becerileri Eğitiminin Üniversite Öğrencilerinin İletişim Beceri Düzeylerine Etkisi Prof. Dr. Fulya Yüksel Şahin, Yıldız Teknik Üniversitesi, fusahin@yildiz.edu.tr 2. Bölüm: Özürlü Çocuğu olan Anne Babaların Kaygı Düzeylerini Azaltmaya Yönelik Bir Grup Rehberliği Uygulaması Ayşe Cin, Erdemli Rehberlik ve Araştırma Merkezi, cinaysecin@hotmail.com Prof. Dr. Mustafa Kılıç, Ufuk Üniversitesi, kilicmustafa49@gmail.com 3. Bölüm: Lise ve Üniversite Öğrencilerinin Sosyal Kaygı Problemlerini Gidermeye Yönelik Gerçeklik Terapisi Oryantasyonlu Yardım Programı Yrd. Doç. Dr. Mehmet Palancı, Karadeniz Teknik Üniversitesi, mpalanciktu.edu.tr Prof. Dr. Yaşar Özbay, Hasan Kalyoncu, Üniversitesi, yasar.ozbay@hku.edu.tr 4. Bölüm: Grupla Psikolojik Danışmanın Üniversite Öğrencilerinin Kendini Açma Davranışlarına Etkisi Doç. Dr. Selahattin Avşaroğlu, Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi, avsaroglu@konya.edu.tr Prof. Dr. Ömer Üre, Selçuk Üniversitesi (Emekli) 5. Bölüm: Üniversite Giriş Sınavına Hazırlanan Öğrencilerin Ailelerine Yönelik Bir Grup Rehberliği Programı Prof. Dr. Alim Kaya, Mersin Üniversitesi, alimkaya32@gmail.com 6. Bölüm: Yalnızlığın Bilişsel-Davranışçı Yaklaşıma Dayalı Grupla Psikolojik Danışma Yoluyla Azaltılması Doç. Dr. Baki Duy, Anadolu Üniversitesi, bakiduy@anadolu.edu.tr 7. Bölüm: Sınav Kaygısıyla Başa Çıkma Programının Lise İkinci Sınıf Öğrencilerinin Sınav Kaygısı Düzeyine Etkisi Yrd. Doç. Dr. Asude Malkoç, Trakya Üniversitesi, asudemalkoc@trakya.edu.tr Prof. Dr. Tuncay Ergene, Hacettepe Üniversitesi, ergene@hacettepe.edu.tr
vi Deneysel Olarak Sınanmış Grupla Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programları - II 8. Bölüm: Bir Mesleki Grup Rehberliği Programının Genel Lise 1. Sınıf Öğrencilerinin Mesleki Kararsızlık Düzeylerine Etkisi Yrd. Doç. Dr. Mehmet Ali Çakır, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, macakir(at)mehmetakif.edu.tr 9. Bölüm: Ergenlerde Saldırganlığı Azaltmaya Yönelik Psiko - Eğitim Programı Doç. Dr. Yasemin Yavuzer, Ömer Halisdemir Üniversitesi, yyavuzer@ohu.edu.tr 10.Bölüm: Yaratıcı Drama Temelli Çatışma Çözme Programının Ergenlerin Öfke, Saldırganlık ve Çatışma Çözme Becerisine Etkisi Doç. Dr. Rezzan Gündoğdu, Aksaray Üniversitesi, gundogdurezzan@hotmail.com
İÇİNDEKİLER Ön Söz... iii Bölümler ve Yazar...v BÖLÜM 1 GRUPLA İLETİŞİM BECERİLERİ EĞİTİMİNİN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN İLETİŞİM BECERİ DÜZEYLERİNE ETKİSİ Özet...1 Giriş...1 Kuramsal Çerçeve...1 Saygı Duymak...2 Empatik Anlayışla Yaklaşabilmek...3 Etkin Dinlemek...4 Uygun Bir Biçimde Kendini Açma...6 Sözel Olmayan Davranışlar ve Sözel Davranışların Uyumlu Olması...8 Ben Dili İle Konuşmak...9 Atılgan Davranışta Bulunmak...10 Saydam Olmak...11 Somut Konuşmak ve Tam ve Tek Mesajı Kullanmak...13 Grubun Amaçları...15 Hedef Grup...16 Kullanılabilecek Ölçme Aracı...16 Oturum Sayısı...16 Oturumların Hazırlanmasında Yararlanılan Kaynaklar...16 Kaynaklar...18 Oturumlar...21 Oturum 1...22 Oturum 2...28 Oturum 3...31 Oturum 4...33 Oturum 5...36 Oturum 6...42 Oturum 7...50 Oturum 8...54 Oturum 9...59 Oturum 10...65 Oturum 11...69
viii Deneysel Olarak Sınanmış Grupla Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programları - II BÖLÜM 2 ÖZÜRLÜ ÇOCUĞU OLAN ANNE BABALARIN KAYGI DÜZEYLERİNİ AZALTMAYA YÖNELİK BİR GRUP REHBERLİĞİ UYGULAMASI Özet...71 Giriş...72 Kuramsal Çerçeve...72 Programın Amaçları...84 Gruba Üye Seçimi ve İlkeler...85 Hedef Grup...85 Kullanılan Ölçme Araçları...85 Oturum Sayısı...86 Kaynaklar...87 Oturumlar...89 Oturum 1...90 Oturum 2...92 Oturum 3...94 Oturum 4...97 Oturum 5...98 Oturum 6...100 Oturum 7...101 Oturum 8...104 BÖLÜM 3 LİSE ve ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN SOSYAL KAYGI PROBLEMLERİNİ GİDERMEYE YÖNELİK GERÇEKLİK TERAPİSİ ORYANTASYONLU YARDIM PROGRAMI Özet...105 Giriş...106 Kuramsal Çerçeve...106 Sosyal Kaygının Nedenselliği...108 Sosyal Kaygı ve Eşlik Edebilecek Problemler...109 Bilişsel Model ve Sosyal Kaygı...110 Sosyal Kaygının Bazı Bilişsel Faktörlerle İlişkisi ve Yardım Süreci...111 Gerçeklik Terapisi ve Sosyal Kaygı...113 Gerçeklik Terapisi...115
İçindekiler ix Seçim Teorisi...117 Programın Amaçları...120 Gruba Üye Seçimi...121 Hedef Grup...121 Kullanılan Ölçme Araçları...121 Oturum Sayısı...122 Uygulayıcılara Öneriler...122 Programların Hazırlanmasında Yararlanılan Kaynaklar...123 Kaynaklar...124 Oturumlar...128 Oturum 1...129 Oturum 2...132 Oturum 3...135 Oturum 4...139 Oturum 5...144 Oturum 6...147 Oturum 7...150 Oturum 8...152 Oturum 9...156 Oturum 10...159 BÖLÜM 4 GRUPLA PSİKOLOJİK DANIŞMANIN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN KENDİNİ AÇMA DAVRANIŞLARINA ETKİSİ Özet...161 Giriş...162 Kuramsal Çerçeve...162 Kendini Açmayı Etkileyen Faktörler...163 Grubun Amaçları...170 Gruba Üye Seçimi ve Diğer İlkeler...170 Hedef Grup...171 Kullanılan Ölçme Aracı...171 Oturum Sayısı...172 Oturumların Hazırlanmasında Yararlanılan Kaynaklar...173
x Deneysel Olarak Sınanmış Grupla Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programları - II Kaynaklar...174 Oturumlar...176 Oturum 1...177 Oturum 2...179 Oturum 3...182 Oturum 4...184 Oturum 5...187 Oturum 6...190 Oturum 7...194 Oturum 8...196 Oturum 9...198 BÖLÜM 5 ÜNİVERSİTE GİRİŞ SINAVINA HAZIRLANAN ÖĞRENCİLERİN AİLELERİNE YÖNELİK BİR GRUP REHBERLİĞİ PROGRAMI Özet...199 Giriş...200 Kuramsal Çerçeve...200 Programın Amaçları...209 Gruba Üye Seçimi ve Diğer İlkeler...209 Hedef Grup...209 Kullanılan-Kullanılabilecek Ölçme Araçları...210 Sınav Kaygısı Envanteri...210 Anne-Baba Davranış Envanteri Öğrenci Formu (ABDE-Ö)...211 Anne-Baba Davranış Envanteri Anne-Baba Formu (ABDE-AB)...212 Sosyo-Ekonomik Düzey (SED) Ölçeği...213 Oturum Sayısı...214 Programın Hazırlanması ve Yararlanılan Kaynaklar...214 Kaynaklar...215 Oturumlar...218 Oturum 1...219 Oturum 2...221 Oturum 3...223 Oturum 4...225 Oturum 5...226
İçindekiler xi Oturum 6...228 Oturum 7...230 Oturum 8...232 Oturum 9...234 Oturum 10...236 BÖLÜM 6 YALNIZLIĞIN BİLİŞSEL-DAVRANIŞÇI YAKLAŞIMA DAYALI GRUPLA PSİKOLOJİK DANIŞMA YOLUYLA AZALTILMASI Özet...237 Giriş...238 Kuramsal Çerçeve...238 Grubun Amaçları...243 Gruba Üye Seçimi ve Diğer İlkeler...244 Hedef Grup...245 Kullanılan-Kullanılabilecek Ölçme Araçları...245 Oturum Sayısı...247 Oturumların Hazırlanmasında Yararlanılan Kaynaklar...247 Uygulayıcılara Öneriler...248 Kaynaklar...249 Oturumlar...253 Oturum 1...254 Oturum 2...256 Oturum 3...259 Oturum 4...262 Oturum 5...266 Oturum 6...273 Oturum 7...274 Oturum 8...275 Oturum 9...279 Oturum 10...280 Oturum 11...281 Oturum 12...283
xii Deneysel Olarak Sınanmış Grupla Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programları - II BÖLÜM 7 SINAV KAYGISIYLA BAŞA ÇIKMA PROGRAMININ LİSE İKİNCİ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN SINAV KAYGISI DÜZEYİNE ETKİSİ Özet...285 Giriş...285 Kuramsal Çerçeve...285 Programın Amaçları...288 Gruba Üye Seçimi ve Diğer İlkeler...288 Hedef Grup...289 Kullanılan-Kullanılabilecek Ölçme Araçları...289 Oturum Sayısı...289 Kaynaklar...290 Oturumlar...291 Oturum 1...292 Oturum 2...293 Oturum 3...295 Oturum 4...297 Oturum 5...299 Oturum 6...301 BÖLÜM 8 BİR MESLEKİ GRUP REHBERLİĞİ PROGRAMININ GENEL LİSE I. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN MESLEKİ KARARSIZLIK DÜZEYLERİNE ETKİSİ Özet...303 Giriş...304 Kuramsal Çerçeve...304 Programın Amaçları...316 Gruba Üye Seçimi ve Diğer İlkeler...316 Hedef Grup...317 Kullanılan-Kullanılabilecek Ölçme Araçları...317 Oturum Sayısı...317 Oturumların Hazırlanmasında Yararlanılan Kaynaklar...318 Kaynaklar...319 Oturumlar...321 Oturum 1...322 Oturum 2...325
İçindekiler xiii Oturum 3...326 Oturum 4...328 Oturum 5...332 Oturum 6...333 Oturum 7...335 Oturum 8...337 Oturum 9...340 Oturum 10...345 BÖLÜM 9 ERGENLERDE SALDIRGANLIĞI AZALTMAYA YÖNELİK PSİKO-EĞİTİM PROGRAMI Özet...347 Giriş...348 Kuramsal Çerçeve...348 Ergenlik Dönemi ve Saldırganlık...349 Psiko-eğitim Grupları...352 Programın Amaçları...354 Gruba Üye Seçimi ve Diğer İlkeler...354 Hedef Grup...355 Kullanılan-Kullanılabilecek Ölçme Araçları...355 Oturum Sayısı...355 Oturumların Hazırlanmasında Yararlanılan Kaynaklar...355 Kaynaklar...357 Oturumlar...360 Oturum 1...361 Oturum 2...363 Oturum 3...368 Oturum 4...371 Oturum 5...379 Oturum 6...389 Oturum 7...393 Oturum 8...400 Oturum 9...406 Oturum 10...414 Oturum 11...418 Oturum 12...425
xiv Deneysel Olarak Sınanmış Grupla Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programları - II BÖLÜM 10 YARATICI DRAMA TEMELLİ ÇATIŞMA ÇÖZME PROGRAMININ ER- GENLERİN ÖFKE, SALDIRGANLIK VE ÇATIŞMA ÇÖZME BECERİSİNE ETKİSİ Özet...429 Giriş...430 Kuramsal Çerçeve...432 Çatışma Çözme...432 Saldırganlık...438 Öfke...440 Yaratıcı Drama...443 Programın Genel Amacı...446 Gruba Üye Seçimi ve Diğer İlkeler...446 Hedef Grup...447 Kullanılan-Kullanılabilecek Ölçme Araçları...447 Oturum Sayısı...450 Uygulayıcılara Öneriler...450 Oturumların Hazırlanmasında Yararlanılan Kaynaklar...450 Kaynaklar...452 Oturumlar...456 Oturum 1...457 Oturum 2...462 Oturum 3...467 Oturum 4...472 Oturum 5...476 Oturum 6...480 Oturum 7...488 Oturum 8...493 Oturum 9...496 Oturum 10...501 Oturum 11...505 Oturum 12...509 Oturum 13...514 Oturum 14...520
1. BÖLÜM GRUPLA İLETİŞİM BECERİLERİ EĞİTİMİNİN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN İLETİŞİM BECERİ DÜZEYLERİNE ETKİSİ * ÖZET * Bu araştırmada, iletişim becerileri eğitimi programının üniversite öğrencilerinin iletişim beceri düzeylerine etkisi incelenmiştir. Deney (n=16) ve kontrol grubunu (n=16) oluşturan katılımcılara (N=32) iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik 11 oturum olarak hazırlanan programın öncesinde ve sonrasında İletişim Becerilerini Değerlendirme Ölçeği (İ.B.D.Ö.) uygulanmıştır. Deney grubu 11 oturumluk iletişim becerilerini geliştirme programına alınmış, kontrol grubuna herhangi bir işlem yapılmamıştır. Sonuçlar, iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik olarak düzenlenen programın, düşük iletişim becerilerine sahip üniversite öğrencilerinin iletişim becerilerini artırmada anlamlı düzeyde etkili olduğunu ortaya koymuştur. GİRİŞ Kuramsal Çerçeve Beceri sözcüğü, bazı etkinliklerdeki yeterlilik ve uzmanlık anlamlarını içerir. Beceri kavramı, bir beceriye sahip olup olmamak şeklinde ele alınamaz. Beceri kavramı, daha çok sahip olunan becerideki güçlü yönlerin ve eksikliklerin ya da her ikisinin karışımı olarak düşünülebilir. Bütün ilişki becerilerinde, değişik dü- * Fulya YÜKSEL ŞAHİN in 1997 yılında Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü nde Prof. Dr. Süleyman DOĞAN danışmanlığında hazırladığı Doktora Tezi temelinde hazırlanmıştır.
2 Deneysel Olarak Sınanmış Grupla Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programları - II zeylerde hem güçlü yanlar hem de eksiklikler vardır. Örneğin, dinleme becerisinde, konuşan kişiyi anlamada iyi olunabilir, fakat anladığını gösterme konusunda zayıf olunabilir. Değişik ilişkilerde değişik becerilere sahip olmak gerekir. Bazı insanların repertuarında bazı beceriler olmayabilir: Örneğin, mantıksız bir isteğe hayır diyebilme becerisi gibi. Bazıları da repertuarlarındaki bazı becerileri güçlendirmek isteyebilir; Örneğin, bir önceki örneğe bağlı olarak daha az saldırganca hayır diyebilmek gibi. Bazen bir beceri, düşüncelerin ve duyguların değişmesiyle ilerleme gerektirebilir. Örneğin; diğer insanların hakkında ne düşündüğü korkusu kaygı yaratabilir. Kaygı, daha utangaç davranmaya neden olur, bu da başkalarının bizi tanımasını güçleştirir (Abacı, 2002). Yüksel-Şahin (1997) tarafından yapılan ve yeniden geliştirilen tanıma göre iletişim becerisi, saygıyı ve empatiyi temel alarak, duygu ve düşünceleri karşıdaki kişiye maske takmadan ben dili ile iletebilme, etkili dinleyebilme, somut konuşarak uygun bir biçimde kendini açabilme, ben savaşımı vermeden başkalarını küçük görmeden kendi haklarını koruyabilme, sözel mesajlarla sözel olmayan mesajlar arasında tutarlılık sağlayabilme biçiminde bireyin, karşısındaki kişilerle doyum verici ilişkiler kurabilmesini sağlayan ve başkalarından olumlu tepkileri getiren, bireyin toplum içinde yaşamasını kolaylaştıran öğrenilmiş davranışlar olarak tanımlanabilir. İletişim becerisi tanımından hareketle, iyi ve etkili bir iletişim kurabilmek için; 1. İletişimde bulunulan kişilere saygı duymak, 2. Empatik anlayışla yaklaşabilmek, 3. Etkin dinlemeyi sağlamak, 4. Uygun bir biçimde kendini açmak, 5. Sözel ve sözel olmayan mesajlarında uyumlu olmak, 6. Ben Dilini kullanmak, 7. Atılgan davranış göstermek, 8. Saydam olmak-maske takmamak, 9. Somut konuşmak ve Tam ve Tek Mesaj Yollama becerisine sahip olmak gerekir. Bu beceriler, aşağıda sırası ile açıklanmıştır: Saygı Duymak İyi ve etkili bir iletişim kurabilmek için karşıdaki kişiye saygı duymak gerekir. Kişilerarası ilişkilerde saygı, karşılıklı olmalıdır. Din, dil, ırk, statü, gelir, cinsiyet, eğitim düzeyi v.b. özellikler ne olursa olsun hoşgörü ile saygıyla yaklaşabilmektir.
Grupla İletişim Becerileri Eğitiminin Üniversite Öğrencilerinin İletişim Beceri Düzeylerine Etkisi 3 Mutlu ve sağlıklı ilişkileri kurabilmek için karşılıklı saygı ön koşuldur. Voltan- Acar a (1998) göre, saygı, karşıdaki kişinin ayrı bir kişi olarak düşünce, duygu ve eylemlerinde özgür olduğunun kabul edilmesi ve bunun iletilmesidir. Saygı, bir kimse ile ilgili olarak sahip olunan görüştür. İnsanlara yalnızca insan oldukları için değer vermek (Egan, 1975) ve bir anlamda onu yüceltmektir. Bu aynı zamanda, bir kişiye karşı olumlu duyguları beslemek ve o kişiyle içten bir ilişki kurmak anlamına da gelir (Eisenberg ve Delaney, 1993). Ancak saygı davranışında, karşıdaki kişinin her söylediğini ve her yaptığını onaylamak söz konusu değildir. Gerçek anlamda saygının, bir düşünce olarak kalmayıp aynı zamanda hissedilmesi ve bunun sözel ve sözel olmayan davranışlarla gösterilmesi önemlidir. İnsanlar, genelde iki tür saygı davranışı göstermektedirler. Bunlar savunucu saygı ve içten saygıdır. Savunucu saygıda, saygılı olma niyeti bulunmakla birlikte, gerçekte kişi ya gerçekten insanların değerli olduğu görüşüne sahip değildir ya da görüşünün bu olduğunu ifade etmekle birlikte aslında böyle hissetmemekte (Akkoyun, 1993) ve davranmamaktadır. Örneğin; birey, insanlara değer verdiğini ve saygı duyduğunu sözel olarak söyleyebilir. Ancak, iletişimde bulunduğu kişiye ben akıllıyım, sen değilsin, birşey bilmezsin mesajını veriyorsa (örneğin; alaycı bir yüz ifadesi ile küçümseyerek dinleme, gibi), gerçekte karşısındaki kişiye saygı duymuyor demektir. Böylece kişi, kendi sergilediği eylemlerinin saygı olduğuna inanmakta ancak, bu eylemler karşıdaki kişi tarafından saygı olarak hissedilmemektedir. Karşısındaki kişiden saygıyı göremeyen birey ise o kişi ile iletişim kurmaktan kaçınır. Akkoyun (1993) a göre içten saygıda, kişinin saygılı olma niyetinin yanısıra, gerçekten insanların değerli olduğu görüşü, hissi ve davranışı vardır. Bu da karşıdaki kişi tarafından saygı olarak hissedilmektedir. Saygı gören birey ise, karşısındaki kişi ile kolay iletişim kurar. Empatik Anlayışla Yaklaşabilmek Etkili ve anlamlı kişilerarası ilişkileri kurmada önemli olan diğer bir beceri de empati kurabilmektir. Empati güçlü ve sağlıklı ilişkilerin kurulmasına yardımcı olur (Devito, 1989; Barker, 1990; Tubbs ve Moss, 1991). Empati, karşıdaki kişinin duygularının yoğunluğunu ve anlatımını algılama ve anlama yeteneğidir (Mc Whirter ve Voltan-Acar, 1985). Bir kişinin kendisini karşısındaki kişinin yerine koyarak olaylara onun bakış açısıyla bakması, o kişinin duygularını ve düşüncelerini doğru olarak anlaması, hissetmesi ve bu durumu ona iletmesi sürecidir (Rogers, 1970; Akt: Dökmen, 2002). Empati, etkin dinlemenin de anahtarıdır (Tubbs ve Moss, 1991). Empatinin iki temel bileşeni vardır. Bunlar; empatinin bilişsel ve duygusal bilişenleridir. Karşıdaki kişinin rolüne girerek onun ne düşündüğünü anlamak bilişsel nitelikte bir etkinlik, karşıdakinin hissettiklerini hissetmek ise