ÖZET Yüksek Lisans Tezi ANKARA'NIN BAZI İLÇELERİNDE TARIM ALET VE MAKİNALARI İLE ÇALIŞMADA GERÇEKLEŞEN İŞ KAZALARININ İNCELENMESİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Hüseyin BÜLBÜL Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makinaları Anabilim Dalı Danışman: Prof.Dr.Ali İhsan ACAR Bu çalışmada, Ankara ilçelerinde traktörler ve tarım makinaları ile çalışmada gerçekleşmiş iş kazalarının irdelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, kazalara ilişkin ayrıntıların belirlenebilmesi için bir anket formu hazırlanmış ve bu form kazaya uğramış ya da kazaya tanık olmuş kişilerle yüzyüze görüşülerek doldurulmuştur. Formlarda, insan, makine ve ortam özelliklerine ilişkin sorular yeralmıştır. Elde edilen bulgular, oransal ve grafiksel değerlendirmelerinin yapılabilmesi için Excel programına girilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, kaza başına kazaya karışan kişi sayısının 1.24 olduğu ve kazazedelerin %51 inin öldüğü; kazaların çoğunlukla (%68) devrilme, takla atma ya da şarampole uçma şeklinde gerçekleştiği; kazaya karışan traktörlerin %96 sında standart bir kabin ya da emniyet çatısı bulunmadığı saptanmıştır. Kazaların %72 si tarım arabaları, pulluklar ve harman makinaları ile çalışma sırasında gerçekleşmiştir. Kazaların nedenleri arasında ise ilk sırayı operatörün dikkatsizliği (%62) almıştır. 2006, 47 sayfa Anahtar Kelimeler: Traktör, tarım makinası, iş kazası, güvenlik i

ABSTRACT Master Thesis A SURVEY ON THE OCCUPATIONAL ACCIDENTS RESULTED FROM USING AGRICULTURAL EQUIPMENT IN ANKARA REGION Hüseyin BÜLBÜL Ankara University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Agricultural Machinery Supervisor: Prof.Dr.Ali İhsan ACAR The aim of this study is to determine the reason of tractor and farm machinery accidents in Ankara region. In order to obtain the details of the accidents, a questionnaire form has been prepared and answered by accident victims or witnesses. This form contents human, machine and environmental questions. The received data have analyzed graphically in Excel. As a result, the number of accident victims per accidents was 1.24 and unfortunately 51 percent of these people had died. These accidents have mostly occurred (68%) as over turning. At the end of this study it was understood that 96 percent of the tractors have not had any tractor cab or safety frame. The results have showed us that an important portion (72%) of these accidents have happened at farm trailers, ploughs and threshers while they were on duty. On the other hand, it is obtained that the operator carelessness has been taken a big role (62%) at these accidents. 2006, 47 pages Key Words: Tractor, agricultural machine, occupational accident, safety ii

ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR Tarımımızda giderek artan makineleşme, işletmelerde iş kazaları meydana gelme riskini artırmaktadır. Makineleşmenin derecesi, geçmişte iş kazaları açısından fazla bir sorun yaratmazken günümüzde erişilen mekanizasyon seviyesi ile çalışanların güvenliğini etkileyecek, iş verimini azaltacak ve işletmelerin geleceğini tehlikeye sokacak derecelere gelmiş ve üzerinde durulması, incelenmesi ve çözümlenmesi gereken bir sorunlar yumağı oluşturmuştur. İş güvenliği ve kazalar açısından tarım traktörleri ve makineleri ile ilgili düzenlemelerin 1960 lı yıllarda uygulamaya konulduğu ülkelerde, devrilme ölümlerinde belirgin bir azalma meydana gelmiştir. Ülkemizde de gerek traktörlerde kabin veya emniyet çerçevesi kullanma zorunluluğunun getirilmesi, gerekse makine emniyet yönetmeliğinin çıkarılması ile ilgili çalışmalar bu konuya verilen önemi göstermektedir. Çiftçilerimizin karşılaşacağı tarım makineleri ile ilgili kazaları azaltmaya yönelik çalışmamın, bu konudaki diğer çalışmalara katkılar sağlayacağı ümidiyle, ilgililere yararlı olmasını dilerim. Bu tezin hazırlanmasında çalışmalarımı yönlendiren ve her zaman destek olan danışman hocam Sayın Prof.Dr.Ali İhsan ACAR a teşekkür ederim. Hüseyin BÜLBÜL Ankara, Şubat 2006 iii

İÇİNDEKİLER ÖZET. i ABSTRACT.. ii ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR iii ŞEKİLLER DİZİNİ. vi SİMGELER DİZİNİ. xvii 1. GİRİŞ..... 1 2. KAYNAK ÖZETLERİ. 5 3. MATERYAL VE YÖNTEM 10 3.1 Materyal... 10 3.2 Yöntem...... 12 4. BULGULAR VE TARTIŞMA. 13 4.1 Kazanın Kayıt Durumu... 13 4.2 Kazanın Oluş Yeri... 13 4.3 Kazanın Oluş Zamanı..... 14 4.4 Çalışma Sırasında Mola Veriliş Biçimi... 14 4.5 Kazanın Oluş Şekli..... 15 4.6 Kazadan Etkilenen ya da Kazaya Karışan Kişi Sayısı... 15 4.7 Kazaya Karışanların Cinsiyeti... 16 4.8 Kazazedelerin Yaşları... 17 4.9 Kazazedelerin Eğitim Durumu... 17 4.10 Kaza Sırasında Traktörü Kullanan Kişinin Sürücü Belgesinin Sınıfı... 18 4.11 Kaza Sırasında Kazazedelerin Ne Yaptığı. 18 4.12 Operatörün Traktöre ya da Tarım Makinasına Ait Kullanma Bakım Kitabını Okuma Durumu... 19 4.13 Kazadan Sonra Kazazedelerin Olaydan Fiziksel Olarak Etkilenme Durumu. 19 4.14 Yaralanma İle Sonuçlanan Kazalarda Kazazedelerin Hangi Vücut Kısmının Olaydan Etkilendiği.... 20 4.15 Kazazedelerin Kazadan Sonra Çalışamadığı Süre 21 4.16 Kazazedelerin Tedavi Masraflarını Kimin Ödediği.. 21 4.17 Kazadan Sonra Operatörün Olaydan Psikolojik Etkilenme Durumu... 22 4.18 Kazanın Meydana Geldiği Tarım Alet Makinası... 23 4.19 Kazaya Karışan Traktörün Standart Bir Kabini ya da Emniyet Çatısı Olması... 24 4.20 Kazaya Karışan Traktörde İnsanların Nerede Taşındığı... 24 4.21 Kazaya Karışan Traktörün Kullanılma Yaşı.... 25 iv

4.22 Kaza Anında Tarım Makinası ya da Traktörün Durumu... 25 4.23 Kazanın Meydana Geldiği Tarım Alet Makinasının Koruyucu Muhafazalarının Usulüne Uygun Takılıp Takılmadığı 26 4.24 Kazaya Karışan Traktör ya da Tarım Makinasının Trafik Sigortası Durumu...... 26 4.25 Kazaya Karışan Traktör ya da Tarım Makinasındaki Maddi Hasar Durumu..... 26 4.26 Kazaya Karışan Traktörün Bakım Yapılma Durumu. 27 4.27 Kaza Yerinin Yüzey Tipi... 27 4.28 Kaza Yerinin Yüzey Şekli... 28 4.29 Kaza Yerinin Yüzey Şartı... 28 4.30 Traktör ya da Tarım Makinaları Kazalarının Nedenleri 29 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER. 31 KAYNAKLAR.. 35 EKLER... 37 EK 1 Traktör ve Tarım Makinaları İş Kazası Değerlendirme Formu... 38 EK 2 Traktör ve Tarım Makinaları İş Kazası Değerlendirme Formu Anahtarı. 41 ÖZGEÇMİŞ 47 v

ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 4.1 Kazaların oluş yerleri...... 13 Şekil 4.2 Kazaların oluş zamanları...... 14 Şekil 4.3 Kazaların oluş şekli... 15 Şekil 4.4 Kazadan etkilenen ve/veya kazaya karışan kişi sayısına göre kazalar... 16 Şekil 4.5 Kazazedelerin cinsiyetlerine göre dağılımı.... 16 Şekil 4.6 Kazazedelerin yaş gruplarına göre dağılımı... 17 Şekil 4.7 Eğitim durumlarına göre kazazedelerin dağılımı...... 18 Şekil 4.8 Kaza olduğunda kazazedelerin konumu....... 19 Şekil 4.9 Kazazedelerin fiziksel etkilenme durumu....... 20 Şekil 4.10 Yaralanma ile sonuçlanan kazalarda kazazedelerin etkilenen vücut kısmı............ 20 Şekil 4.11 Kazazedelerin kazadan sonra çalışamadığı süreler... 21 Şekil 4.12 Kazazedelerin tedavi masraflarını kimin ödediği... 22 Şekil 4.13 Kazadan sonra operatörlerin psikolojik olarak etkilenmesi...... 22 Şekil 4.14 Kazaların gerçekleştiği tarım makinaları..... 23 Şekil 4.15 Kazaya karışan traktörün standart bir kabini ya da emniyet çatısı olması... 24 Şekil 4.16 Kaza anında tarım alet makinası ya da traktörün durumu... 25 Şekil 4.17 Kazaya karışan traktör ya da tarım makinasındaki maddi hasarlılık... 26 Şekil 4.18 Kaza yerinin yüzey tipine göre kazalar.... 27 Şekil 4.19 Kaza yerinin yüzey şekline göre kaza sayıları.. 28 Şekil 4.20 Kaza yerinin yüzey şartına göre kaza sayıları... 28 Şekil 4.21 Traktörler ya da tarım makinaları kazalarının nedenleri...... 29 vi

SİMGELER DİZİNİ CPSC Tüketici Ürün Güvenlik Kurumu ( Consumer Product Safety Commision ) NIOSH Ulusal Mesleki Sağlık ve Güvenlik Enstitüsü ( National Institute for Occupational Safety and Health ) NSC Ulusal Güvenlik Konseyi ( National Safety Council ) OSHA Mesleki Güvenlik ve Sağlık Danışmanlığı ( Department of Labour Occupational Safety and Health Administration ) ROPS Devrilmeye Karşı Koruma Yapısı ( Roil Over Protection Structure ) SMV Yavaş Hareket Eden Araç ( Slow Moving Vehicle ) vii

1. GİRİŞ Türkiye, Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana endüstrileşmeye yönelik olarak gerçekleştirilen bütün kalkınma plan ve hamlelerine karşın %35-40 lara varan kırsal kesim nüfusu ve 27 milyon ha işlenen tarım alanıyla günümüzde de büyük bir tarım ülkesi olma niteliğini sürdürmektedir. Tarımsal faaliyetlerde ileri teknoloji ürünlerinin kullanılması, ürün kalitesi yanında miktarı da arttıracak ve sonuçta bu durum, hem tarımın gelişmesini sağlayacak ve hem de tarıma dayalı sanayileri geliştirecektir. Teknolojik gelişmeler insanın fiziksel işlerini azaltmasının yanında üretimi hızlandırmaktadır. İnsanın fiziksel güç kullanımının azalması, onun devreden çıkması anlamını taşımamakta ve insanın yaptığı işin kalitesinin yükselmesini ortaya çıkarmaktadır. Tarımsal üretimde yeralan makinalar insan özelliklerine göre tasarlanmalıdır. Çünkü, insan-makina uyumunun gerçekleşmediği durumlarda insan, yeteneklerinin ötesinde zorlanmakta ve sonuçta hastalanmakta ya da kazalara neden olmaktadır. Dolayısıyla bu da iş başarısının düşmesine neden olmaktadır. Tarımsal girdiler içerisinde ekonomik büyüklük olarak önemli bir yer tutan tarım alet ve makinaları kullanımının yaygınlaşması, tarımsal gelişmişliğin önemli göstergelerinden biri olan mekanizasyon derecesinin yükselmesine neden olacaktır. Ülkemiz traktör parkının neredeyse 1 milyon adede yaklaşması; özellikle kulaklı pulluk, tarım arabası, sapdöver harman makinası sayılarındaki artışlar yanında, çok özel amaçlar için makinalar geliştirilmesinin bu duruma neden olduğu söylenebilir. 1

Tarımda temel güç kaynağı olarak kullanılan traktörlerin ilerleyen yıllarda güçlerinin arttırılması yanında, yakıt ekonomisi, sürücü güvenliği ve konforu gibi faktörler yönlerinden de geliştirme çalışmaları sürdürülmektedir. Elektronik elemanların traktörlerde kullanılmaya başlanması, yapılan işin daha kaliteli yapılabilmesi için sürücülerin traktörleri daha etkin ve verimli kullanmalarını sağlayacak niteliktedir. Yapılan iş ile ilgili olarak, gerek traktörün o sırada çalışması ve gerekse arkadaki ekipmanın işleyişi açısından sürücüye bilgi aktarımı çalışmalardaki iş başarısını yükseltecektir. Bu teknolojik gelişmeler yanında, sürücünün performansını etkileyebilecek ortamdan kaynaklanan gürültü, toz ve sıcaklık gibi faktörlerin olabilecek olumsuz etkilerinin giderilebilmesi için günümüzdeki sürücü kabinleri oldukça gelişmiş donanımlara sahiptir. Kabin ve koruyucu çatı gibi elemanlar, sürücünün konforu yanında daha da önemlisi güvenlikleri açısından çok önemli elemanlardır. Ülkemizde, ilk olarak 1979 yılında kullanılmaya başlanan traktör güvenlik çerçevesi ve bazı kuruluşlar tarafından üretilen kabinler, isteğe bağlı kullanıma sunulduğundan yaygınlaşma olanağı bulamamıştır. Ülkemizde traktör kazalarında yaralanma ve ölümleri önlemeye yönelik ilk yasal düzenleme, 1.1.2001 tarihinde yürürlüğe girmiş olan traktörlerde koruyucu çatı zorunluluğu getiren yönetmeliğin uygulanması ile başlatılmıştır (Anonim 2000). Ancak, koruyucu çatı ve kabin kullanımı, emniyet kemeri takılması zorunluluğu ile desteklenirse daha üst düzeyde sürücü güvenliğinden sözedilebilir. Tarımda makina kullanımının yaygınlaşması, özellikle eğitimdüzeyi düşük olan çiftçilerin bu makinaları kullanmaları sonucunda, birçok kaza ortaya çıkmaktadır. Bu kazalar sonucunda; ölümler, yaralanmalar, kalıcı sakatlanmalar olmakta; bunlar da işgücü kaybı nedeniyle ulusal ekonomide kayıpları ortaya çıkarmaktadır. Kazalar, makinalı çalışmada insanın makina ve ortam ile olabilecek olumsuz etkileşimleri sonucunda gerçekleşmektedir. Makinadan ve çevreden kaynaklanan işe uygun olmayan fiziksel, fizyolojik ve psikolojik koşullara ilişkin olumsuzluklar, güvenli olmayan çalışma koşullarını doğurmakta, sonuçta da kaza yapma riski artmakta ve kazalar meydana gelmektedir. 2

Kaza, kişisel yaralanma veya mal zararına neden olan plansız, beklenmedik bir olay olarak tanımlanmaktadır (Anonim 2002). Bir kazanın bir den fazla nedeni olabilmektedir. Bir kişi veya nesnenin güvenli olarak üzerine alamadığı bir miktar enerji veya tehlikeli materyal etkisinde kalması durumunda, bu enerji veya tehlikeli materyal kazanın direkt nedeni olarak değerlendirilmektedir. Belirtileri güvenliksiz hareketler veya koşullar olan dolaylı nedenler, kazaların temel nedeni olan kötü işletmecilik politikası ve kararları ile kişisel veya çevresel faktörler sonucu ortaya çıkmaktadır. Kaza incelemelerinin, sadece kazada ne olduğunu değil, aynı zamanda kazanın nasıl ve niçin olduğunu da ortaya koyması gerekmektedir. Bu incelemelerden elde edilecek bilgiler, benzer kazaların yinelenmesini veya önlenmesini sağlayabilecektir (Gölbaşı 2002). Trafik kazası sonucu yaralanmalar, hafif yaralanmalar ve ağır yaralanmalar olarak iki grupta değerlendirilebilmektedir. Hafif yaralanmalar; kafa travması ve şuur kaybının olmaması, tek bir ekstremitede çıkık ve yumuşak doku zedelenmesi olarak nitelendirilmekte ve bunların tedavileri kaza yerinde veya acil servislerde ayakta yapılabilmektedir. Yaşam tehlikesi olan hastalar, ağır yaralı olarak nitelendirilmektedir. Bunlar, kafa travması sonucu şuur kaybı olan, birden fazla ekstremitesi kırık olan, kalp ve karaciğer gibi yaşamsal işlevi olan organlarında yaralanmalar olan, büyük damar ve sinirleri hasar gören kişilerdir. Ağır yaralıların tedavilerinin mutlaka sağlık kuruluşlarında yapılması gerekmektedir (Uysal 1989). Gelişmiş ülkelerin çoğunda, genelde tarım iş kazaları, özelde ise tarım alet ve makinaları/iş makinaları ile meydana gelen iş kazalarının nedenleri konusunda ayrıntılı araştırmalar yapılmaktadır. ABD de Amerikan Güvenlik Mühendisleri Birliği (American Society of Safety Engineers), Ulusal Güvenlik Konseyi (National Safety Council, NSC); İngiltere de Sağlık ve Güvenlik Kurulu (Health and Safety Executive); Almanya da Tarım Traktörleri ve Makinaları Meslek Birliği (Schlepperzulassungen und Landwirtschaftlichen Berufsgenossenschaften) bu kuruluşlardan yalnızca birkaçıdır (Gölbaşı 2002). 3

Kazaların ayrıntılı incelemelerinin yapılamaması, kazaların olmaması için alınması gereken önlemlerin bilinememesine ve kaza engelleyici tasarımların geliştirilememesine neden olmaktadır. Bu konudaki en büyük eksiklik, tarım makinaları ile gerçekleşen kazların çok azının kayıtlarının varlığıdır. Ancak, tarktörlerle karayollarında yapılan kazaların kayıtları tutulmakta, buna karşın kazaların sayıca büyük çoğunluğunu oluşturan tarlada ve köy yollarında olanalarının herhangi bir kaydına rastlanmamaktadır. Bu veri eksikliği, gerçekleşmiş kazalarda kaza geçirmiş, kazaya tanık olmuş ya da kaza hakkında bilgisi olanlarla yüzyüze yapılacak anket çalışmalarıyla giderilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmada, ülkemizde gerçekleşmiş olan tarım makinaları kazalarına ilişkin yöresel de olsa veri eksikliğini gidermeye yönelik olarak kazaların analizinin yapılması amaçlanmıştır. 4

2. KAYNAK ÖZETLERİ Gölbaşı (2002) de Türkiye ölçeğinde Doktora çalışması olarak 880 traktör ve 1167 tarım makinası kazasının oldukça kapsamlı analizlerini yapmıştır. Bu kazalara ilişkin veriler anket yöntemiyle elde edilmiştir. Kaza başına 1.54 kişinin düştüğü kazaların ayrıntılı incelemeleri sonucunda, traktör kazalarının%44 ünün köy yolunda, %33 ünün öğleden sonra %59 unun devrilme, takla atma ya da şarampole uçma şeklinde gerçekleştiği; kazazedelerin %91 inin erkek, %69 unun 11-40 yaş grubunda olduğu, %40 ının herhangi bir sürücü belgesi olmadığı, %29 unun öldüğü, %71 inin aynı makinayı daha sonra tedirgin kullandığı, %80 inin makinanın kullanma bakım kitabını okumadığı, kazaya karışan traktörlerin %82 sinde kabin ya da koruyucu çatı olmadığı, traktör kazalarının sadece %18 inin hasarsız atlatıldığı, kazaların çoğunun toprak zeminlerde ((%60), eğimli yerlerde (%60) ve kuru zeminlerde (%80) gerçekleştiği gibi çok çarpıcı çıkarımlarda bulunulmuştur. Kazaya karışan kabin ya da emniyet çatısı olmayan traktörlerde, kazaya karışanların %77 si kazadan bir şekilde (ölüm, ağır ya da hafif yaralanma ve kısmen ya da tamamen fiziksel engelli) etkilenmekte, kabinsiz ya da koruyucu çatı olmayan traktörlerde ise kazaya karışanların %40 ı hiç bir şekilde etkilenmemektedir; ölüm oranları ise sırasıyla %34 ve %10 değerlerini almaktadır. Kazaların %83 ünün insandan, %10 unun çevre koşullarından ve %7 sinin makinadan kaynaklandığı belirlenmiştir. Kazaların nedenleri arasında ilk sırayı operatörün dikkatsizliği (%25) almıştır. Bunu sırasıyla trafik kurallarına uyulmaması (%14), operatörün kullanılan traktörle ilgili deneyim eksikliği(%10) gibi nedenler izlemiştir. Bunun yanında araştırmacı tarafından, kaza başına 1.6 adet kaza nedeni saptanmıştır. Anonim (1998) de, ABD'de Ulusal Mesleki Sağlık ve Güvenlik Enstitüsü (National Institute for Occupational Safety and Health, NIOSH) tarafından yapılan çalışmada, tarımsal çalışmalarda yaralananlara ilişkin aşağıda elde edilen bulgular ortaya konulmuştur: En yüksek yaralanma fidan yetiştiriciliğinde gerçekleşmiştir. Daha sonra sırasıyla süt hayvancılığı ve mandıracılık; sebze, meyve ve kabuklu meyve yetiştiriciliği ile sığır-koyun yetiştiriciliği izlemiştir. 5

İşletmelerde kayıp zamana neden olan yaralanmalar; hayvancılık (%20), traktör hariç makina kullanımı (%19) ile çalışılan yüzey koşullarından (%8) kaynaklanmıştır. Traktör kullanımı ise ölümle sonuçlanmayan yaralanmaların %5 ini oluşturmuştur. Yaralanmalar çoğunlukla; bacaklarda (%21), sırtta (%16), kol veya omuzlarda (%12) gerçekleşmiştir. Kayıp zamana neden olan yaralanmaların çoğu kırıklar (%22) şeklindedir. Bunu, sırasıyla eklem burkulmaları ve incinmeler (%21), yırtılmalar (%15) ile ezilme ve berelenmeler (%13) izlemiştir. Springfeldt (1998), İsveç de traktör devrilmeleri ile ilgili 30 yıllık verileri analiz ettiği çalışmada; traktör devrilmesi sonucu gerçekleşen ölümlerin 100000 traktör başına 1957-1964 yılları arasında 12 iken, 1986-1990 döneminde 0.2 değerine gerilediğini belirlemiştir. Araştırmacı, traktörlerde ölümcül yaralanmalarda önemli sayılabilecek olan bu azalmayı, traktörlere Devrilmeye Karşı Koruma Yapısı (Roil Over Protection Structure, ROPS) takılması zorunluluğunun sağladığını ileri sürmüştür. Aynı dönemde, İsveç de toplam traktör sayısının %275 artmasına karşın bu traktörlerin ROPS la donatılma oranının %6 dan %93 e çıkması bunu doğrular niteliktedir. Anonim (1996a) da İngiltere'de bakım ve tıkanma sırasında gerçekleşmiş olan 1000 adet tarım makinası kazasına ilişkin değerlendirmelere yer verilmiştir. Kazaların %75 inin eğitim ve bilgi eksikliğinden kaynaklanan yanlış kullanımlar sonucu gerçekleştiği saptanmıştır. Bakım, tıkanma ve temizleme işlemleri kazalar açısından en riskli çalışmaların başında yeralmıştır. Kazaların çoğunda (%60), tıkanma ve temizleme sorunlarının giderilmesi sırasında, makinanın çalışması gerekmediği halde durdurulmadığı saptanmıştır. Ayrıca, kazazedelerin %50 sinin hareketli parçalara kapıldığı ve en sık makinayı kullanan operatörün yaralandığı da belirlenmiştir. Peker ve Özkan (1994), çalışmalarında 1973-1993 yılları arasında Karaman yöresinde gerçekleşmiş traktör ve tarım iş makinaları kazalarını incelemişlerdir. Araştırmada, 6

materyal olarak 135 traktör ve 105 tarım iş makinası kazası ele alınmış; kazalar oluş şekli, yeri, kazaya uğrayanların yakınlık derecesi gibi değişik yönler değerlendirilmiştir. Sonuçta, traktör kazalarında en fazla ölümün %66 ile devrilme sonucu; %48 oranında köy yollarında meydana geldiği; %13 ünde 11 yaşından küçük çocukların öldüğü; bunların %69 unda sürücülerin ehliyetinin olmadığı, traktörlerin %62 sinin ömürlerini tamamladığı saptanmıştır. Ayrıca, tarım makinaları kazalarının çoğunun kuyruk miliyle çalıştırılan makinalarda meydana geldiği, bunun nedeninin çalışanların makinayı durdurmadan arızaya müdahale isteği olduğu saptanmıştır. Tarım makinaları arasında ise en çok ölüm %25 harman makinalarında, %18 ile tarım arabası ve %10 ile pülverizatörler ile çalışmada olmuştur. Kazaların %43 ünün saat 15:00 ve 16:00 civarında gerçekleşmesi çalışanların dinlenmeye yeterince önem vermedikleri sonucunu ortaya çıkarmış ve tarım kesiminde bu alanda büyük bir eğitim eksikliğinden sözedilmiştir. Lehtola (1993), ABD Iowa eyaletinde 1988-1990 yıllarındaki traktör kazalarını ele aldığı çalışmasında, ölümcül kazaların %59 unun traktörlerin (özellikle yana) devrilmesi sonucu olduğunu saptamıştır. Ölümcül kazaların %18 inde kazazedelerin ezildiği belirlenmiştir. ROPS larla donatılmış traktör devrilmelerinde ölüm olayı olmamıştır. Buna bağlı olarak, ROPS u olmayan traktörler için geri satın almalı bir yöntemle ROPS takılmasını içeren bir öneri geliştirilmiştir. Bernhardt and Langley (1992), 1984 yılından itibaren 4 yıllık dönemde ABD North Carolina da tarımsal faaliyetlerde ölümle sonuçlanan kazaları incelemişlerdir. Elde edilen bulgulara göre yaralanmaların %47 si hasat sezonunda Pazartesi ya da Salı günü; 14.00 18.00 saatleri arasında gerçekleşmiştir. Traktörün neden olduğu ölümler %62 oranındadır ve ölümlerin %74 ü olay yerinde gerçekleşmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, dağlık bölgelerde, sahilde bulunan ovalara göre 2 kat daha fazla ölüm olayı meydana geldiği belirlenmiştir. Doğan (1992), Çukurova Bölgesi'nde tarımsal mekanizasyonda iş güvenliği ile ilgili sorunları belirlemeye yönelik araştırmasında; kazazedelerin %63 ünü işletme 7

sahiplerinin oluşturduğunu, kazadan en fazla 15-24 yaş grubunda çalışanların etkilendiğini ortaya koymuştur. Kaza yapan traktörlerin çoğu (%64) 10 yaştan fazla ve kabinsizdir. Kaza yapan traktör sürücülerinin %53 ünün sürücü belgesi yoktur. Traktör kazalarında, kazazedelerin %19 u ölmüş, %6 sı işgöremeyecek şekilde sakat kalmış, %36 sı tedavi edilebilecek düzeyde yaralanmış ve %40 ı tıbbi müdahaleye gerek kalmayacak şekilde hafif yaralanmıştır. Etherton et al. (1991), çalışmalarında tarım makinaları kaynaklı ölümlerin %69'unun traktörlerden kaynaklandığını, bunların yarıdan fazlasının devrilme şeklinde olduğunu belirtmişlerdir. Araştırmacılar bu kazaların önlenebilmesi için traktörlerde devrilme koruyucu yapıların yaygınlaşmasını sağlayacak programların gerekli olduğu üzerinde durmuşlardır. Park et al. (1990a), traktör kullanımı sırasında gerçekleşmiş 300 ayrı kaza üzerinde durmuşlardır. Araştırma sonucunda; traktörle taşıma ve iletim sırasında gerçekleşen kazaların (%58) diğer işlemlere göre daha fazla olduğu saptanmıştır. Kazaların nedenleri arasında en yüksek değerin %98 ile sürücünün dalgınlığı, deneyim yetersizliği ve uygun olmayan biçimde giyinilmesi gibi insandan kaynaklanan faktörlere ilişkin olduğu belirlenmiştir. McKnight (1984), doktora çalışmasında, ABD Tüketici Ürün Güvenlik Kurumu (Consumer Product Safety Commision, CPSC) kayıtlarından yararlanarak 1975 yılından sonraki 6 yıllık dönemde gerçekleşen ölümcül tarım makinaları kazalarını incelemiştir. Bunun sonucunda; tarım işletmelerindeki 3229 adet ölümün %75 inin tarım traktörleri ile ilgili olduğunu, bunların yarısının ise traktörlerin devrilmesi sonucu meydana geldiğini belirlemiştir. Ölümlü 800 kaza ise helezonlu götürücü, mısır toplayıcı ve çiftlik gübresi dağıtıcı benzeri 30 farklı tarım makinası ve mafsallı şaftlarla ilgili olmuştur. Diğer yaş gruplarına göre 14 yaş ve altındaki çocuklar, çalışmanın yaklaşık yarısını oluşturan ölümcül yaralanmalar açısından; helezonlu dane götürücüye yakalanma, biçme makinası ve traktör tarafından çarpılma şeklindeki kazalardan diğerlerine göre daha fazla etkilenmişlerdir. Çalışmada, traktörün devrilmesini önleyici 8

yapı, helezonlu götürücü için yedirme ağzı muhafazası ve kuyruk mili şaftı muhafazası bulunması durumunda, yetişkin ölümlerinin 1/3'ünün önlenebileceği ileri sürülmüştür. Young (1978), Ohio'da 1956 yılından itibaren 22 yıllık dönemde gerçekleşmiş ölümlü traktör kazalarını incelemişlerdir. Sonuçta; traktör kazazedelerinin %63'ünün, genellikle yana devrilme (%67) biçiminde gerçekleşen kazalarda öldüğü; ölümlerin %26'sının 65 ve üzeri yaş grubunu kapsadığı, bunu tüm ölümlerin %25'inin meydana geldiği 45-64 yaş grubunun izlediği ortaya konulmuştur. LeGrade (1975), North Carolina da yollarda gerçekleşen tarım makinaları kazalarını konu ettiği araştırmada; tarım makinaları ve diğer motorlu araç çarpışmalarının yaklaşık yarısının her iki araç aynı doğrultuda giderken, %25 inin ise başka bir araç tarafından geçilirken traktörün sola dönmesi sırasında gerçekleştiğini saptamıştır. Bunun yanında, karayolunda kazaya karışan tarım makinalarının, diğer araçlara göre uygun ve yeterli olmayan aydınlatma donanımına sahip olduğunu da belirtmiştir. Çalışmanın son kısmında; karayollarında Yavaş Hareket Eden (Slow Motion Vehicle, SMV) Araç ambleminin mutlaka kullanılması gerektiği, tarım makinaları operatörlerinin geçerli bir sürücü belgesi sahibi olması gerektiği, karayollarında taşınması gereken tarım makinalarının üzerinde sinyal ve dikiz aynası bulunması gerektiği üzerinde önemle durulmuştur. Öz (2005), çalışmasında Ege Bölgesi nin önemli tarımsal yörelerinde son beş yılda meydana gelen traktör kazalarını değerlendirmiştir. Bu amaçla bir anket hazırlanmış ve tesadüfi örnekleme yöntemi kullanılarak 250 çiftçi ile görüşülmüştür. Sonuçlar son beş yılda çiftçilerin 1/3 ünün kaza yaptıklarını ortaya koymuştur. Kazaların temel nedenleri devrilme, çarpışma ve çarpma olarak belirlenmiştir. Sonuçta ayrıca, çiftçilerin güvenli traktör kullanımı konusunda yeterince bilinç sahibi olmadıkları vurgulanmıştır. 9

3. MATERYAL VE YÖNTEM 3.1. Materyal Bu araştırmada, tarım alet ve makinalarının kullanımı sırasında gerçekleşmiş, kişide ya da makinada fiziksel durum değişikliği yaratan kazalar ele alınmıştır. Çalışma Ankara ilinde 92 adet anket formu doldurularak gerçekleştirilmiştir. Bu anket formlarının 17 adedi yanıtların yetersizliği ve tutarsızlığı nedeniyle değerlendirme dışı bırakılmıştır. Kalan 75 anket formunun 27 adedi Ayaş ilçesi, 32 adedi Haymana ilçesi (Ziraat Fakültesi Araştırma ve Uygulama Çiftliği civarında olmasından dolayı) ve 16 adedi de Çubuk ilçesi köylerinde yürütülmüştür. Çalışmada tarım alet makinaları ile çalışırken bizzat kaza geçirmiş ya da kazaya tanık olmuş kişilerin bilgilerine başvurulmuştur. Araştırmada, kaza nedenlerinin belirlenmesi için 3 sayfadan ve 32 sorudan oluşan anket formları (EK 1) hazırlanmıştır. Formlar kaza geçiren ya da kazaya tanıklık etmiş kişilerle görüşülerek doldurulmuştur. Anket formları, bu tip kazaların bir daha olmaması için, kaza geçirenlere veya kaza tanıklarına önerilerinin sorulduğu açık uçlu bir soru ile bitmiştir. Anket formlarında yeralan 13 soru insana, 9 soru kullanılan makinalara, 6 soru kazanın genel durumuna, 3 soru kaza yapılan ortama ve 19 seçenekli olan 1 soru da kazanın nedenlerine ilişkin olarak düzenlenmiştir. İnsana ilişkin hazırlanan 13 soruda; kaza geçirenlerin mola verme biçimleri, sayısı, cinsiyeti, yaşı, eğitim durumu, sürücü belgesi durumu, kaza sırasında ne yaptıkları, 10

bakım kitabını okuyup okumadıkları, kazadan sonra fiziksel etkilenme durumları, yaralıların nerelerinin etkilendiği, kaza sonrası çalışılamayan süre, tedavi masraflarının ödenme biçimi ve psikolojik etkilenme durumları öğrenilmeye çalışılmıştır. Kaza sırasında kullanılan makinalara ilişkin sorularda; adı, kaza sırasındaki durumu, koruyucu muhafazalarının durumu, traktör emniyet çatısı veya kabini, traktörde insan taşınma biçimi, traktör ömrü, sigorta durumu, hasar durumu ve bakım durumuna ilişkin sorular yer almıştır. Kazaya ilişkin genel sorular, kaza yapılan yer, yıl, kayıt durumu, oluş yeri, oluş zamanı ve oluş şekline ilişkin olarak hazırlanmıştır. Kaza yapılan ortama ilişkin 3 soruda ise kaza yerinin yüzey tipi, düz ya da eğimli olması ve zeminin yüzey şartına ilişkin bilgiler bulunmaktadır. Anket formunun son kısmına kazanın kısa hikayesi de yazılarak, hem verilen cevapların doğruluğu kontrol edilmiş hem de olayla ilgili ayrıntılı bilgiler ve çarpıcı hikayeler elde edilmeye çalışılmıştır. Kazaların büyük bir kısmında traktör ile makinaların birlikte çalışmalarından dolayı gerçekleşen kazaların incelenmesinde, traktör kazaları ya da makina kazalarının ayrı ayrı irdelenmesi gerçekçi olmadığından, kazalar arasında herhangi bir ayrım yapılmamıştır. Kaza yapılan makinanın adını öğrenmeye yönelik 20 no lu anket sorusunda, anket formuna ilişkin anahtar kısmında (EK 2) da görülebileceği gibi uygulamada kullanılan 61 adet makina seçeneği yeralmıştır. 11

3.2. Yöntem Bu araştırmada anket bilgileri, bizzat kaza geçiren ya da tanık olan kişilerle yüzyüze görüşme yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Bu yöntem uygulanırken anket yapılan kişilere gerektiğinde- sorular görüşmeci tarafından açıklanarak yanlış algılamaların önüne geçilerek, verilerin güvenirliği arttırılmaya çalışılmıştır. Anket sorularının yanıtları, oransal değerlendirmeler yapmak ve grafik çizimler için Microsoft Excel programına aktarılmıştır. Bu amaçla şu yöntem izlenmiştir: Seçeneği metin biçiminde olan sorular için yanıtlar, hücrelere, o seçeneğin numarası girilerek kaydedilmiştir. Örneğin; 5. Soruda Kazanın oluş zamanı öğle olarak işaretlendiğinde ilgili sütuna ait hücreye 2 yazılmıştır. Sorulardan seçeneği iki yönlü bilgi içerenler için yanıtlar, her bir seçenek için ayrı sütun açılarak kutucuklar içindeki değerler ilgili hücrelere girilerek kaydedilmiştir. Örneğin; Kazazedelerin cinsiyeti ve sayısı ile ilgili 9. soru formda 1) 2 Erkek 2) 0 Kadın olarak işaretlenmişse ayrı ayrı açılan iki sütundan erkeklere ilişkin olan 2, kadınlara ilişkin olana 0 yazılmıştır. Kaza geçiren ya da kazaya tanık olan kişilerce ya hatırlanamayan ya da soruşturma endişesiyle yanıtlanmaktan kaçınılan sorulara ilişkin seçenek hücrelerine herhangi bir şey yazılmayarak, bunlar boş bırakılmıştır. Analizlerde, bu yanıtsız seçenekler de soruya ilişkin yeterli yanıt elde edildiği ya da edilemediği şeklinde ayrıca değerlendirilmiştir. Anket formlarının sonunda bulunan Kazanın Kısa Hikayesi bölümünde, daha çok kaza sırasında hangi tarımsal işlemin yapıldığı ve kazanın seyrine ilişkin bilgiler edinilmektedir. Ayrıca bazen formda yeralan sorularda yanıtlanmayan, ancak bu bölümde yazılan hikayeden anlaşılan bilgiler de boş bırakılan sorulardaki yanıtların doldurulmasını sağlamıştır. Anket formlarında yeralan yanıtlara ilişkin değerler, Excel programına girildikten sonra hata olasılığını azaltmak için ikinci kez kontrol edilmiştir. 12

4. BULGULAR VE TARTIŞMA Bu bölümde, traktör ile tarım alet ve makinaları kazalarına ilişkin elde edilen veriler değerlendirilerek bulgular ortaya konulmuştur. Bu bölümde yer alan kazalara ilişkin 75 adet anket formu elde edilmiştir. Bu formlarda toplam 93 kişinin kazalara karıştığı belirlenmiştir. Kaza başına kazaya karışan kişi sayısı 1.24 olarak gerçekleşmiştir. 4.1 Kazanın Kayıt Durumu Kazadan sonra kazanın kaydedilip kaydedilmediğine ilişkin bu soruya oldukça düşük oranda (%21) yanıt verilmiştir. Tüm kazaların %12 sinde kazanın herhangi bir yetkili kuruma bildirildiği, diğerlerinde ise buna gerek duyulmadığını belirtilmiştir. 4.2 Kazanın Oluş Yeri Yapılan çalışmada, kazanın oluş yerine ilişkin sorulan soruya %88 oranında yanıt alınabilmiş, gerçekleşen 9 kazada bilgi edinilememiştir. Elde edilen bulgular Şekil 4.1 de verilmiştir. Tarla; 44% Diğer; 2% İşletme içi; 8% Köy yolu; 26% Tarla yolu; 21% Şekil 4.1 Kazaların oluş yerleri 13

Şekil 4.1 de, kazaların en çok %44 oranında tarlada gerçekleştiği, bunu sırasıyla %26 ile köy yolu, %21 ile tarla yolu, %5 ile işletme içi değerlerinin izlediği görülmektedir. 4.3 Kazanın Oluş Zamanı Kazaların ne zaman gerçekleştiğine ilişkin soruya %93 oranında yanıt verilmiştir. Bulgular Şekil 4.2'de yeralmıştır. Akşam; 13% Gece; 3% Sabah; 21% Öğleden sonra; 29% Öğle; 34% Şekil 4.2 Kazaların oluş zamanları Şekil 4.2'den de görülebileceği gibi, kazaların çoğu öğle zamanında (%34) gerçekleşmiştir. Öğle zamanı gerçekleşen kazaları oransal olarak sırasıyla, %29 ile öğleden sonra, %21 ile sabah, %13 ile akşam ve %3 ile gece olan kazalar izlemiştir. 4.4 Çalışma Sırasında Mola Veriliş Biçimi Çalışma sırasında mola veriliş biçimine ilişkin bu soruya yetersiz oranda (%7) yanıt alınmıştır. Kazanın gerçekleşmesinde mola verilip verilmemesinin etkisinin belirlenmesi amacıyla sorulan bu soruya alınan yanıtların yetersizliği nedeniyle bu soru değerlendirme dışı bırakılmıştır. 14

4.5 Kazanın Oluş Şekli Kazanın nasıl gerçekleştiğine ilişkin sorunun tamamına yanıt alınmıştır. Bunların dağılımı Şekil 4.3'de görülmektedir. Devrilme/Takla atma/şarampole uçma; 68% Traktörden düşme; 3% Sıkışma/Ezilme; 7% Vücudun bir kısmını bir parçaya kaptırma; 19% Vücuda herhangi bir parçanın çarpması; 3% Traktörün çarpması/başka araçla çarpışma; 1% Şekil 4.3 Kazaların oluş şekli Şekil 4.3'den izlenebileceği gibi kazaların çoğu (%68) devrilme/takla atma/şarampole uçma şeklinde gerçekleşmiştir. Bunu sırasıyla, %19 ile vücudun bir kısmını bir parçaya kaptırma, %7 ile sıkışma/ezilme ve diğerleri izlemiştir. 4.6 Kazadan Etkilenen ya da Kazaya Karışan Kişi Sayısı Kazadan etkilenen ve/veya kazaya karışan kişi sayısına ilişkin soruya %99 oranında yanıt alınmıştır. Değerlendirme yapılırken kazalar, 1 kişinin, 2 kişinin, 3 kişinin, 4 kişinin ve 5 kişinin karıştığı kazalar olarak 5 grupta toplanmıştır. Kazadan etkilenen/kazaya karışan kişi sayısına göre kaza oranlarının dağılımı Şekil 4.4'de görülmektedir. 15

1 kişi; 71% 5 kişi; 11% 4 kişi; 4% 3 kişi; 10% 2 kişi; 4% Şekil 4.4 Kazadan etkilenen ve/veya kazaya karışan kişi sayısına göre kazalar Şekil 4.4'den de izlenebileceği gibi, kazaların %71 gibi çok büyük biroranı yalnızca 1 kişinin karıştığı kazalardır. Bunu, sırasıyla %11 oranıyla 5 kişinin, %10 oranıyla 3 kişinin, %4 oranıyla 4 ve 2 kişinin karıştığı kazalar izlemektedir. 4.7 Kazaya Karışanların Cinsiyeti Kazazedelerin cinsiyetlerinin belirlenmesini amaçlayan bu soruya verilen yanıtlar Şekil 4.5'de değerlendirilmiştir. Kadın; 8% Erkek; 92% Şekil 4.5 Kazazedelerin cinsiyetlerine göre dağılımı 16

Şekil 4.5'den görülebileceği gibi, elde edilen anket formlarında kazaya karışan erkeklerin oranı %92 ve kadınların oranı %8 olarak ortaya konulmuştur. 4.8 Kazazedelerin Yaşları Kazazedelerin yaşlarının belirlenmesi için hazırlanan bu soruya verilen yanıtlar kazazedeleri %78 oranında temsil etmiştir. Şekil 4.6'da elde edilen bulgular verilmiştir. Değerlendirmelerin anlaşılabilirliği açısından kazaya karışanlar 7 yaş grubunda toplanmıştır. Bunlar; 0-10, 11-20, 21-30, 31-40, 41-50, 51-60, 61 ve daha üzeri yaş gruplarıdır. 51-60; 7% 61 ve üzeri; 5% 0-10 ; 4% 11-20-; 18% 41-50; 12% 31-40; 22% 21-30; 32% Şekil 4.6 Kazazedelerin yaş gruplarına göre dağılımı Şekil 4.6'da görüldüğü gibi, kazazedelerin %32 si 21-30, %22 si 31-40, %18 i 11-20, %12 si 41-50, %7 si 51-60, %5 i 61 yaş üzeri ve % 4 ü 0-10 yaş grubundadırlar. 4.9 Kazazedelerin Eğitim Durumu Kazazedelerin eğitim düzeylerini belirlemek amacıyla hazırlanmış olan bu soruya anketlerin %88 inde yanıt verilmiştir. Bu yanıtlar kazaya karışanların %71 ini temsil etmektedir. Şekil 4.7'de elde edilen bulgular grafik halinde sunulmuştur. 17

İlkokul mezunu; 68% Okuryazar; 8% Hiç eğitim görmedi; 6% Üniversite mezunu; 0% Lise mezunu; 6% Ortaokul mezunu; 12% Şekil 4.7 Eğitim durumlarına göre kazazedelerin dağılımı Şekil 4.7'de görüldüğü gibi, kazaya karışanların %68'i ilkokul mezunudur. Diğer kazazedelerin %12 si ortaokul mezunu, %8'i okuryazar, %6's hiç eğitim görmeyen, %6'sı ise lise mezunu olarak belirlenmiştir. Kazaya karışanlar arasında üniversite mezunu hiç kimse bulunmamaktadır. 4.10 Kaza Sırasında Traktörü Kullanan Kişinin Sürücü Belgesinin Sınıfı Kaza tarım alet-makinası ya da traktör kullanılırken gerçekleşmişse, aracı kullanan kişinin sürücü belgesinin belirlenebilmesi amacıyla sorulan bu soruya oldukça düşük oranda (%12) yanıt alınmıştır. Yeterli veri olmadığından bu soru değerlendirme dışında bırakılmıştır. 4.11 Kaza Sırasında Kazazedelerin Ne Yaptığı Kaza meydana geldiğinde kazazedelerin ne yaptıklarının belirlenmesi amacıyla sorulmuş olan bu soruya %99 oranında yanıt alınmıştır ve bulgular Şekil 4.9 da görülmektedir. 18

Traktörü kullanıyordu; 52% Diğer; 4% Herhangi bir sebeple kaza yerindeydi; 4% İşi seyrediyordu; 3% Operatörün yanındaydı; 21% Tarım alet ve makinasını kullanıyordu; 15% Şekil 4.8 Kaza olduğunda kazazedelerin konumu Şekil 4.8 den de izlenebileceği gibi, kazazedelerin %59 unun traktörü kullandığı belirlenmiştir. Diğer kazazedelerin ise %17 sinin tarım alet ve makinasını kullanırken, %9 unun operatörün yanındayken, %5 inin işi seyrederken, herhangi bir nedenle kaza yerinde olduğu belirlenmiştir. 4.12 Operatörün Traktöre ya da Tarım Makinasına Ait Kullanma Bakım Kitabını Okuma Durumu Kazaya karışan tarım alet makinasını ya da traktörü kullanan kişinin kullanma-bakım kitabını okuyup okumadığının belirlenmesine yönelik hazırlanan bu soruya %12 gibi oldukça düşük oranda yanıt alınabilmiştir. Bu nedenle değerlendirme dışı bırakılmıştır. 4.13 Kazadan Sonra Kazazedelerin Olaydan Fiziksel Olarak Etkilenme Durumu Kazadan sonra kazazedelerin olaydan fiziksel etkilenme durumunun belirlenmesi amacıyla yöneltilen bu soruya alınan yanıtlardan kazazedelerin temsil edilme oranı %87 olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgular Şekil 4.9 da görülmektedir. 19

Öldü; 51% Hiç etkilenmedi; 5% Hafif yaralandı; 28% Tamamen fiziksel engelli oldu; 1% Kısmen fiziksel engelli oldu; 11% Ağır yaralandı; 4% Şekil 4.9 Kazazedelerin fiziksel etkilenme durumu Şekil 4.9 dan görüldüğü gibi, tarım alet makinaları ya da traktörlerle ilgili kazalarda etkilenenlerin çoğu (%51) ölmüştür. Bunları; hafif yaralılar (%28), kısmen fiziksel engelliler (%11), hiç etkilenmeyenler (%5), ağır yaralananlar (%4) ve tamamen fiziksel engelli olanlar (%1) izlemiştir. 4.14 Yaralanma İle Sonuçlanan Kazalarda Kazazedelerin Hangi Vücut Kısmının Olaydan Etkilendiği Yaralanma ile sonuçlanan kazalarda kazazedelerin hangi vücut kısmının etkilendiğinin belirlenmesi için sorulan bu soru yaralanan toplam kazazedelerin %50 sini temsil etmektedir. Bunların oransal dağılımı Şekil 4.10 da görülmektedir. Bir el; 40% Baş; 47% Diğer ; 7% Bir bacak; 7% Şekil 4.10 Yaralanma ile sonuçlanan kazalarda kazazedelerin etkilenen vücut kısmı 20

Şekil 4.10 dan görülebileceği gibi, kazalarda yaralananların %47 si başından, %40 ı bir elinden, %7 si bir bacağından ve %7 si de diğer vücut kısımlarından yaralanmışlardır. 4.15 Kazazedelerin Kazadan Sonra Çalışamadığı Süre Yaralanmış olan ve kazadan sonra çalışamayan kazazedelerin ne kadar süreyle çalışamadığının belirlenebilmesine ilişkin bu soruya %50 oranında yanıt alınmıştır. Bulgular Şekil 4.11 de verilmiştir. 6 aydan çok; 20% 1-3 ay; 40% 1-5 gün; 27% 21-30 gün; 7% 6-10 gün; 7% Şekil 4.11 Kazazedelerin kazadan sonra çalışamadığı süreler Şekil 4.11 den görülebileceği gibi, kazalar sonucunda kazazedeler kazadan sonra %40 oranında 1-3 ay, %27 oranında 1-5 gün, %20 oranında 6 aydan çok, %7 oranında 6-10 gün, %7 oranında 21-30 gün arasında çalışamamışlardır. 4.16 Kazazedelerin Tedavi Masraflarını Kimin Ödediği Kazazedelerin tedavi masraflarını kimin ödediğinin ortaya konulabilmesi için sorulan bu soruya %40 oranında yanıt alınmıştır. Alınan bu yanıtların dağılımı Şekil 4.12 de verilmiştir. 21

Kendi; 83% Devlet (SSK, Bağ-Kur vb); 17% Şekil 4.12 Kazazedelerin tedavi masraflarını kimin ödediği Şekil 4.12 deki kazazedelerin tedavi masraflarını kimin ödediğini gösteren grafiğe göre yaralananların %83 ü masrafları kendisinin ödediğini, kalan %17 si ise masrafların bir devlet kurumu tarafından ödendiğini söylemişlerdir. 4.17 Kazadan Sonra Operatörün Olaydan Psikolojik Etkilenme Durumu Kazadan sonra kazaya karışan operatörün olaydan etkilenme durumunun belirlenmesine yönelik bu soruya %70 oranında yanıt alınmıştır. Veriler Şekil 4.13 de görülmektedir. Etkilenmedi; 84% Aynı makinayı tedirgin kullanıyor; 11% Psikolojik olarak özürlü hale geldi; 5% Şekil 4.13 Kazadan sonra operatörlerin psikolojik olarak etkilenmesi 22

Şekil 4.13 de görüldüğü gibi, kazadan sonra kazazedelerin %84 ünün geçirdikleri kazadan hiç etkilenmedikleri ortaya çıkmıştır. Kazazedelerin yalnızca %11 inin aynı makinayı tedirgin kullandığı ve %5 inin de psikolojik olarak özürlü hale geldiği belirlenmiştir. 4.18 Kazanın Meydana Geldiği Tarım Alet Makinası Kazanın meydana geldiği tarım alet makinasının saptanmaya çalışıldığı bu sorunun irdelenmesinden kazaların %60 ının makinalarla çalışma sırasında, %40 ının ise traktör ile seyir sırasında gerçekleştiği belirlenmiştir. Makinalara ilişkin bulgular Şekil 4.14 de görülmektedir. Gübre dağıtma mak 2% İlaçlama makinası 9% Harman mak/batöz 16% Damla sulama boruları 4% Silaj makinası 4% Santrifüj su pompası 2% Pulluk 27% Ayçiçeği daneleme makinası 4% Çayır biçme mak 2% Tarım arabası 30% Şekil 4.14 Kazaların gerçekleştiği tarım makinaları Şekil 4.14 e göre, kazaların çoğu (%29) tarım arabaları ile çalışma sırasında gerçekleşmiştir. Bunu sırasıyla, pulluklar (%27), harman makinaları (%16), ilaçlama makinaları (%9) ile diğer makinalarla gerçekleşen kazalar (%19) izlemiştir. 23

4.19 Kazaya Karışan Traktörün Standart Bir Kabini ya da Emniyet Çatısı Olması Kazaya karışan traktörün standart bir kabini ya da emniyet çatısı olmasının belirlenmesine ilişkin bu soruya %71 oranında yanıt alınmıştır. Bulgular Şekil 4.15 de gösterilmiştir. Hayır; 96% Evet; 4% Şekil 4.15 Kazaya karışan traktörün standart bir kabini ya da emniyet çatısı olması Kazaya karışan traktörlerin %96 sında standart bir kabin ya da emniyet çatısı olmadığı, sadece %4 ünde ise standart bir kabin ya da emniyet çatısı olduğu saptanmıştır (Şekil 4.15). 4.20 Kazaya Karışan Traktörde İnsanların Nerede Taşındığı Kazaya karışan traktörde insanların nerede taşındığının belirlenebilmesi için sorulan bu soruya yalnızca %8 oranında yanıt alındığından bu soru ile ilgili herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır. 24

4.21 Kazaya Karışan Traktörün Kullanılma Yaşı Kazaya karışan traktörün kulanılma yaşının belirlenmesine yönelik bu soruya çok düşük oranda (yalnızca %7) yanıt alınabilmiştir. Bu nedenle bu soru ile ilgili bir değerlendirme yapılmasından kaçınılmıştır. 4.22 Kaza Anında Tarım Makinası ya da Traktörün Durumu Kaza anında tarım alet makinası ya da traktörün durumunu saptamak için sorulan bu soruya %89 oranında yanıt verilmiştir. Bulgular Şekil 4.16 da verilmiştir. Kullanımda; 93% Park halinde; 7% Şekil 4.16 Kaza anında tarım alet makinası ya da traktörün durumu Şekil 4.16 dan da izlenebileceği gibi, kaza anında tarım alet makinası ya da traktörün %93 ünün kullanıldığı belirlenmiştir. Bunun dışında, kazaların %7 sinde kazaların tarım alet makinası ya da traktör park halindeyken gerçekleştiği ortaya konulmuştur. 25

4.23 Kazanın Meydana Geldiği Tarım Alet Makinasının Koruyucu Muhafazalarının Usulüne Uygun Takılıp Takılmadığı Kazanın meydana geldiği sırada tarım alet makinasının koruyucu muhafazalarının gereği gibi takılıp takılmadığının belirlenebilmesi amacıyla yöneltilen bu soruya oldukça yetersiz düzeyde (%12) yanıt alındığından herhangi bir değerlendirmeye gerek duyulmamıştır. 4.24 Kazaya Karışan Traktör ya da Tarım Makinasının Trafik Sigortası Durumu Biçerdöver gibi kendiyürür makinalar dikkate alınarak hazırlanan bu soruya %11 oranında yanıt verilmiştir. Oldukça düşük olan bu değer nedeniyle bu soru değerlendirmeye alınmamıştır. 4.25 Kazaya Karışan Traktör ya da Tarım Makinasındaki Maddi Hasar Durumu Kazaya karışan traktör ya da tarım makinasındaki maddi hasar durumunun ortaya konulmasına ilişkin bu soruya %88 oranında yanıt alınmıştır. Elde edilen bulgular Şekil 4.17 de görülmektedir. Az hasarlı; 33% Hasarsız; 23% Orta hasarlı; 38% Çok hasarlı; 6% Şekil 4.17 Kazaya karışan traktör ya da tarım makinasındaki maddi hasarlılık 26

Şekil 4.17 den de izlenebileceği gibi, gerçekleşen kazaların %23 ü traktör ya da makina açısından herhangi bir maddi hasar olmayan kazalardır. Diğer kazaların oranları ise şöyledir: %38 orta hasarlı kazalar, %33 az hasarlı kazalar, %6 çok hasarlı kazalar. 4.26 Kazaya Karışan Traktörün Bakım Yapılma Durumu Kazaya karışan traktörün kaza yapmasına bakımsızlığının mı yol açtığının belirlenebilmesi amacıyla sorulan bu soruya çok düşük oranda (%4) yanıt verildiğinden, bu soru ile ilgili herhangi bir değerlendirme yapılmasından kaçınılmıştır. 4.27 Kaza Yerinin Yüzey Tipi Kazanın meydana geldiği yerin yüzey tipinin belirlenmesi amacıyla sorulan bu soruya %91 oranında yanıt verilmiştir ve elde edilen bulgular Şekil 4.18 de görüldüğü gibi gruplandırılmıştır. Toprak; 71% Asfalt; 29% Şekil 4.18 Kaza yerinin yüzey tipine göre kazalar Bulgular kaza yerinin yüzey tipine göre değerlendirildiğinde, kazaların %71 inin toprak zeminde ve %29 unun da asfalt zeminlerde gerçekleştiği belirlenmiştir (Şekil 4.18). 27

4.28 Kaza Yerinin Yüzey Şekli Kazanın meydana geldiği yerin yüzey şeklinin belirlenmesi için yöneltilen bu soruya, %87 oranında yanıt verilmiştir. Elde edilen bulgular Şekil 4.19 da görülmektedir. Eğimli; 52% Düz; 48% Şekil 4.19 Kaza yerinin yüzey şekline göre kaza sayıları Şekil 4.19 dan görülebileceği gibi, gerçekleşmiş kazaların düz ya da eğimli yüzeylerde gerçekleşme oranları birbirine çok yakın olarak gerçekleşmiştir (Düz yüzeylerde: %48, eğimli yüzeylerde %52). 4.29 Kaza Yerinin Yüzey Şartı Kazanın meydana geldiği yerin yüzey şartını belirlemeye yönelik bu soruya %56 oranında yanıt alınmıştır. Bulgular Şekil 4.20 de görülmektedir. Kuru; 64% Anızlı toprak; 17% Kaygan; 19% Şekil 4.20 Kaza yerinin yüzey şartına göre kaza sayıları 28

Şekil 4.20 den izlenebileceği gibi, kazalar çoğunlukla (%64 oranında) kuru zeminlerde gerçekleşmiştir. Bunu %19 ile kaygan zeminler ve %17 ile anızlı toprak izlemektedir. 4.30 Traktör ya da Tarım Makinaları Kazalarının Nedenleri Traktör ya da tarım makinaları kazalarının nedenlerine ilişkin bulgular Şekil 4.21 de verilmiştir. B; 62% C; 4% D; 4% A; 1% J; 10% I; 3% H; 8% G; 6% F; 2% E; 1% A Operatörün traktörü emniyetli şekilde stop etmemesi B Operatörün dikkatsizliği G C D E Operatörün kullanılan traktör ya da tarım makinası ile ilgili deneyim eksikliği Operatörün fiziksel problemlerinden (yaşlılık gibi) kaynaklanan durumlar Operatörün kullanılan traktör ya da tarım makinası ile ilgili teknik bilgi eksikliği F H I J Operatörün ya da kazazedenin kıyafetinin bir kısmını makinaya kaptırması Traktör ya da tarım makinasının yapısından kaynaklanan tehlikeler Traktör ya da tarım makinasındaki teknik bir arıza Traktör ya da tarım makinasının bakımsızlığı Traktör ya da tarım makinasının üzerinde emniyetle ilgili yeterli uyarı olmaması Şekil 4.21 Traktörler ya da tarım makinaları kazalarının nedenleri Şekil 4.21 den görüldüğü gibi, kazaların büyük kısmının (%62) nedeni operatörün dikkatsizliği olarak saptanmıştır. Kaza nedenleri arasında gösterilen 9 ayrı nedenin toplamı ise ancak %38 oranında kalmıştır. Bunlar sırasıyla; traktör ya da tarım makinasının üzerinde emniyetle ilgili yeterli uyarı olmaması (%10), traktör ya da tarım makinasındaki teknik bir arıza (%8), traktör ya da tarım makinasının yapısından 29

kaynaklanan tehlikeler (%6), operatörün kullanılan traktör ya da tarım makinası ile ilgili deneyim eksikliği (%4), operatörün fiziksel problemlerinden (yaşlılık gibi) kaynaklanan durumlar (%4), traktör ya da tarım makinasının bakımsızlığı (%3), operatörün ya da kazazedenin kıyafetinin bir kısmını makinaya kaptırması (%2), operatörün traktörü emniyetli şekilde stop etmemesi (%1) ve operatörün kullanılan traktör ya da tarım makinası ile ilgili teknik bilgi eksikliği (%1) dir. 30

5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Elde edilen sonuçlara göre incelenen kazalarda kaza başına kazaya karışan kişi sayısı 1.24 olmuştur. Anket formlarından elde edilen sonuçlar aşağıda sunulmuştur: 1. Kırsal kesimde gerçekleşen kazalar karayollarında ve ölümlü kazalar dışında herhangi bir kuruma bildirilmemektedir. 2. Kazaların %44 ü tarlada, % 26 sı köy yolunda ve %21 i tarla yolunda gerçekleşmiştir. 3. Kazaların çoğu öğle zamanında (%34) olmaktadır. Bunu öğleden sonra ve sabah olan kazalar izlemektedir. Bunda, çiftçilerin öğle saatlerinde acıkmalarının ve öğleden sonra da yemek yedikten sonra ortaya çıkan ağırlaşmanın sonucunda dikkatlerinin dağılmasının etkili olduğu söylenebilir. 4. Çalışmada mola veriliş biçimi ile ilgili yeterli bilgi elde edilememiştir. Bu da çiftçilerin çalışmaları arasında dinlenmeler yaparak kendilerini dinçleştirmeleri ve sonuçta dikkatlerini toplamaları konusunda bilgisiz olmalarından kaynaklanmaktadır. 5. Kazaların çoğu (%68) devrilme, takla atma ya da şarampole uçma şeklinde gerçekleşmektedir. Gölbaşı (2002) nın çalışmasında kazaların %59 unun ve Peker ve Özkan (1994) ın çalışmalarında ise %66 sının bu şekilde gerçekleştiğini belirtmeleri bulunan değeri desteklemektedir. 6. Kazaların %71 i yalnızca 1 kişinin karıştığı kazalardır. Gölbaşı da 2002 yılında yaptığı çalışmasında kazaların % 60 ına 1 kişinin karıştığını belirlemiştir. 7. Kazaya karışanların %92 si erkektir. Kazaya karışanların %91 nin erkek olduğu Gölbaşı (2002) nın yaptığı çalışmada da belirtilmiştir. 8. Kazazedelerin %29 u 21-30 yaş grubundandır. Bu yaş grubunda yer alan kazazedelerin oranını, Gölbaşı (2002) %29, Peker ve Özkan (1994) %26 ve Öz (2005) %30 olarak bulmuşlardır. 31

9. Kazazedelerin %68 i ilkokul mezunudur. Gölbaşı 2002 yılında yaptığı çalışmasında kazazedelerin %66 sının ve Öz ise 2005 yılında Ege Bölgesinde yaptığı çalışmasında kazazedelerin %53 nün ilkokul mezunu olduğunu belirlemişlerdir. 10. Kaza yapan aracı kullanan kişilerin ehliyet durumuna ilişkin yeterli bilgi edinilememiştir. Bu durum sürücülerin ehliyetlerinin bulunmaması kuşkusunu doğurmuştur. 11. Kazazedelerin %59 u traktörü kullanırken kaza geçirmiştir. Gölbaşı (2002) da çalışmasında kazaya uğrayanların %58 nin traktör kullanmakta iken kaza geçirdiğini tespit etmiştir. 12. Kaza yapan sürücü ya da operatörün, kaza yapan makinanın kullanma-bakım kitabını okuyup okumadığı yetersiz yanıtlar nedeniyle belirlenememiştir. 13. Kazazedelerin %51 ölmüştür. Bunları %28 oranında hafif yaralılar izlemektedir. Bu durum traktör ya da tarım makinaları ile çalışmaların tehlike düzeyinin çok yüksek olmasından dolayı, çok dikkatli olunması gerektiği sonucunu ortaya çıkarmaktadır. 14. Kazalarda yaralananların %47 si başlarından, %40 ı bir ellerinden yaralanmışlardır. 15. Kazalardan sonra yaralananlar çoğunlukla (%40) 1-3 ay arasında iş göremez durumda kalmışlardır. Bunu %27 oranında 1-5 gün iş göremeyenler ve %20 oranında 6 aydan daha uzun süre iş göremeyenler izlemiştir. Bu da traktör ya da tarım makinaları ile gerçekleşen kazalarda, ölümler yanında uzun süreli iş gücü kayıpları olduğunu göstermektedir. 16. Kazazedelerin %83 ü tedavi masraflarını kendileri ödemektedirler. Öz (2005) ün çalışmasında bu değer %73 olarak belirlenmiştir. 17. Kaza geçirenlerin %84 ü kazadan psikolojik olarak etkilenmemişlerdir. Özellikle ölüm ve ağır yaralanmalarla sonuçlanan kazalarda sürücülerin %11 i aynı makinayı tedirgin kullanmakta, %5 i ise psikolojik olarak sorunlu hale gelmektedirler. 18. Kazaların çoğu (%29) tarım arabaları ile çalışma sırasında gerçekleşmiş; bunu sırasıyla, pulluklar (%27), harman makinaları (%16), ilaçlama makinaları (%9) ile diğer makinalarla gerçekleşen kazalar (%19) izlemiştir. Gölbaşı (2002) ise çalışmasında kazaların %24 nün tarım arabası ile, %16 sının pulluk ile ve %13 nün harman makinası ile meydana geldiğini; Öz (2005) ise çalışmasında kazaların 32

%33 nün tarım arabası ve %17 sinin pülverizatör ile çalışmada meydana geldiğini; Peker ve Özkan (2004) ise çalışmalarında kazaların % 18 nin tarım arabası, %25 nin harman makinasında ve %10 nun ise pülverizatörde meydana geldiğini belirlemişlerdir. 19. Kazaya karışan traktörlerin %96 sında standart bir kabin ya da emniyet çatısı bulunmamaktadır. Bu da kazaların sonuçlarının daha ağır olmasına, ölümlerin fazla olmasına neden olmuştur. Gölbaşı (2002) çalışmasında kazaya uğrayan traktörlerin %82 sinde ve Öz (2005) ise %52 sinde kabin bulunmadığını ortaya koymuşlardır. 20. Traktör ya da tarım makinalarının kullanıldığı sırada gerçekleşen kazaların oranı %93 olmuştur. Kazaların %7 si ise park halindeyken gerçekleşmiştir. Gölbaşı (2002) ise çalışmasında kazaların %92 sinin tarım alet ve makinalarının kullanımı sırasında meydana geldiğini belirlemiştir. 21. Kazaya karışan araçların koruyucu muhafazalarının uygun olarak takılmasının, kaza yapan makinaların trafik sigortasının olup olmamasının, traktörün bakımlı olup olmamasının belirlenmesine yönelik sorulara yetersiz düzeyde yanıtlar alınmıştır. Bu da kullanıcıların bilgisizliklerinin önemli bir göstergesi sayılabilir. 22. Kaza geçiren traktörlerin yalnızca %23 ünde hasarsızlıktan sözedilebilirken, traktörlerin %77 si az, orta ya da çok hasarlı duruma gelmişlerdir. Bu da gerçekleşen maddi kayıpların yüksekliğinin bir göstergesidir. Gölbaşı (2002) ise çalışmasında hasarsız traktörlerin oranının %18 olduğunu belirlemiştir. 23. Kazaların %71 i toprak zeminlerde ve %29 u asfalt zeminlerde; % 52 si eğimli ve %48 i düz yüzeylerde; %64 ü kuru zeminlerde, %19 u kaygan zeminlerde ve %17 si anızlı toprak zeminlerde meydana gelmiştir. Gölbaşı 2002 yılında yaptığı çalışmada kazaların %60 nın toprak zeminlerde, %32 sinin asfalt zeminlerde %60 nın eğimli zeminlerde, %80 inin kuru zeminlerde, %13 ünün kaygan zeminlerde ve %6 sının anızlı toprak zeminlerde meydana geldiğini saptamıştır. 24. Kazaların nedenleri arasında ilk sırayı operatörün dikkatsizliği (%62) almaktadır. Belirlenebilen diğer dokuz nedenin toplamı ise sadece %38 oranında kalmıştır. Gölbaşı (2002) çalışmasında kazaya neden olan sebeplerin başında ilk sırayı %25 ni operatörün dikkatsizliğinin aldığını ortaya koymuştur. 33

Sonuçta, traktör, tarım arabası, pulluk, harman makinası ve ilaçlama makinası ile çalışmalar bu makinaların yaygın olarak kullanılmasından dolayı tehlikeli makinalar olarak nitelendirilebilir. Bunun yanında kazaların hemen tümünde dikkatsizlik başka nedenler yanında kazaların ana nedeni olarak ortaya çıkmıştır. Bütün bu sonuçlara dayalı olarak traktör ve tarım makinaları ile çalışmada gerçekleşen kazaların önlenebilmesi için şunlar önerilebilir: 1. Konu ile ilgili devlet kurumlarının devrede olacağı veri toplama amaçlı bir kayıt sistemi mutlaka oluşturulmalıdır. Bu veriler işlenerek yapılacak istatistiksel analizler sonucunda kazaların önlenmesine yönelik araştırmalar gerçekleştirilmelidir.periyodik dönemlerde bu araştırmalar yayınlanmalı ve çiftçilere duyurulmalıdır. 2. Traktör ve tarım makinalarını kullanan çiftçiler gerek makine gerekse ortam koşullarından kaynaklanabilecek olumsuzluklarla ilgili olarak bilinçlendirilmeli; bu makinaların gücüne bağlı tehlikelerle ilgili teknik bilgilerle donatılmalı ve kesinlikle eğitilmelidir. 3. İmalatçılar tarım makinalarının tehlikeli kısımlarına uyarıcı ve dikkat çekici işaretlemelerin yapılmasına özen göstermelidir. 4. Tarım makinaları pazarlamacıları makinaların kullanım bakım kitapçıklarını hazırlamalı ve satış sırasında çiftçilere vermelidir. 5. Traktör ve biçerdöver oparatörleri bu makinalarla çalışmalarda olabilecek kazalar konusunda özellikle eğitilmelidir. 34

KAYNAKLAR Anonymous. 1996. No second chances. A Farm Machinery Safety Step-by-Step Guide, 19 p., UK. Anonymous. 1998. Injuries among farm workers in the United States 1994. NIOSH Department of Health and Human Services. Centers for Disease Control and Prevention, 337 p., Cincinnati, USA. Anonim. 2000a. Türkiye istatistik yıllığı. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları, Ankara. Anonim. 2000b. Trafik istatistik yıllığı. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Hizmetleri Başkanlığı, Ankara. Anonim. 2000c. Tekerlekli tarım veya orman traktörlerinin devrilmeye karşı koruma çerçevesi ile ilgili tip onayı yönetmeliği (77/536/AT), TC Resmi Gazete 16 Ağustos 2000, S: 5-39, Ankara. Anonymous. 2000d. International classification of diseases (ICD), WHO (World Health Organization), 9 th revision, Geneva. Anonymous. 2002a. http://laborsta.ilo.org/cgi-bin/brokerv8.exe Anonymous. 2002b. OSHA fact sheets-farm safety, Regulations (Standards-29CFR) Accident Investigation, Agricultural Operations, Machine Guarding, Cost of Accidents, Reducing the Costs of Accidents, Accident Investigation, www.osha.gov. Bernhardt, J.H. and Langley, R.L. 1992. Accidental occupational farm fatalities in North Carolina: 1984 to 1988. The Journal of Rural Health, 8 (1): 60-68, USA. Doğan, H. 1992. Çukurova bölgesinde tarımsal mekanizasyon iş güvenliği sorunları üzerine bir araştırma. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makinaları Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Adana. Etherton, J.R., Myers, J.R., Jensen, R.C., Russell, J.C. and Braddee, R.W. 1991. Agricultural machine related deaths. American Journal of Public Health, 81 (6), USA. Gölbaşı, M. 2002. Tarım Alet-Makine ve Traktörlerin Kullanımından Kaynaklanan İş Kazaları Nedenlerinin ve Tahmini Kaza Maliyetleri İndeksinin Belirlenmesi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makinaları Anabilim Dalı, 236 s., Ankara. LeGrade, J.C. 1975. An analysis of farm equipment accidents on North Carolina public roads. Chapel hill, North Carolina: Highway Safety Research Center, University of North Carolina, 43 pp.,usa. Lehtola, C.J. 1993. An investigation of tractor-related farm accidents in Iowa during 1988-1990. Dissertation-Intenational B.-Sciences and Engineering. 53: 7, 3625, Abstract of Thesis, Iowa State University, 166 p., USA. 35

McKnight, R.H. 1984. U.S. agricultural equipment fatalities, 1975-1981: Implications for injury control and health education. Doctoral dissertation, 301 pp., The John Hopkins University, Baltimore, Maryland, USA. Öz, E. 2005. Ege Bölgesi nde Meydana Gelen Traktör Kazalarının Tarımsal İş Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 42 (2): 191-202, İzmir. Özkan, A. 1996. Konya ilinde tarımsal mekanizasyon alanındaki iş kazalarına ait risk faktörlerinin belirlenmesi. Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makinaları Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Konya. Park, N.J., Kang, C.H., Oh, I.S., Lee, Y.B, Jung, D.H. and Park, W.K. 1990. Survey on the farm work accidents of farm machinery-2, analysis on the accidents of tractor. The Research Reports of the Rural Development Administration Farm Management, Agri.Eng.and Sericulture, 32 (1): 24-32, Seoul, Korea R. Peker, A. ve Özkan, A. 1994. 1973-1993 Yılları arasında Karaman yöresinde meydana gelen traktör ve tarım iş makinaları kazalarının değerlendirilmesi. Tarımsal Mekanizasyon 15.Ulusal Kongresi, 20-22 Eylül, S: 475-484, Antalya. Peker, A. ve Özkan, A. 1995. Traktör ve tarım iş makinaları kazalarında meydana gelen can kayıplarının risk analizi. Tarımsal Mekanizasyon 16.Ulusal Kongresi, 5-7 Eylül, S: 618-626, Bursa. Springfeldt, B., Thorson, J. and Lee, B.C. 1998. Sweden s thirty-year experience with tractor rollovers. Journal of Agricultural Safety and Health, 4 (3): 173-180, USA. Young, C.W. 1978. Reducing tractor fatalities: Two decades of progress. The Ohio State University, Bulletin 640, 8 p., USA. 36

EKLER Ek 1 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu Ek 2 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu anahtarı 37

EK 1 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu Form No:... 1. Kazanın meydana geldiği yerin bağlı olduğu il/ilçe/belde/köy :... 2. Kazanın yılı :... 3. Kazanın kayıt durumu: 1) Herhangi bir yetkili kuruma bildirildi 2) Buna gerek duyulmadı 4. Kazanın oluş yeri: 1) İşletme içi 2) Köy yolu 3) Tarla yolu 4) Tarla 5) Diğer (belirtiniz)... 5. Kazanın oluş zamanı: 1) Sabah 2) Öğle 3) Öğleden sonra 4) Akşam 5) Gece 6. Çalışma sırasında mola veriliş biçimi: 1) İş bitince 2)Yorulunca 3)Acıkınca 4) Tuvalet için 5) Saatte bir...6) İki saatte bir 7) Birçok nedenle 7. Kazanın oluş şekli: 1) Devrilme/takla atma/şarampole uçma 2) Çiğneme/traktör tarafından ezilme 3) Traktörden düşme 4) Traktörün çarpması/başka araçla çarpışma 5) Vücuda herhangi bir parçanın çarpması 6) Vücudun bir kısmını bir parçaya kaptırma 7) Sıkışma/ezilme 8) Diğer... 8. Kazadan etkilenen/karışan kişi sayısı: 1) 1 2) 2 3) 3 4) 4 5) Diğer (belirtiniz). 9. Kazazedenin/kazazedelerin cinsiyeti ve sayısı: 1) Erkek 2) Kadın 10. Kazazedenin/kazazedelerin yaşı ve sayıları: 1) 0-10 2) 11-20 3) 21-30 4) 31-40 5) 41-50 6) 51-60 7) 61+ 11. Kazazedenin/kazazedelerin eğitim durumu ve sayıları: 1) Hiç eğitim görmedi 2) Okur-yazar 3) İlkokul mezunu 4) Ortaokul mezunu 5) Lise mezunu 6) Üniversite mezunu 12. Kaza sırasında traktörü kullanan kişinin sürücü belgesinin sınıfı: 1) B 2) C 3) D 4) E 5) F 6) G 7) Sürücü belgesi yok 13. Kaza sırasında kazazedenin/kazazedelerin ne yaptığı: 1) Traktörü kullanıyordu 2) Tarım alet-makinasını kullanıyordu 3) Operatörün yanındaydı 4) İşi seyrediyordu 5) Herhangi bir sebeple kaza yerindeydi 6) Diğer... 38

EK 1 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu (devam) 14. Operatör, traktöre/tarım alet ve makinasına ait kullanma-bakım kitabını okumuş muydu? 1) Evet 2) Hayır 15. Kazadan sonra kazazedenin/kazazedelerin olaydan fiziksel etkilenme durumu: 1) Hiç etkilenmedi 2) Hafif yaralandı 3) Ağır yaralandı 4) Kısmen fiziksel engelli 5) Tamamen fiziksel engelli... 6) Öldü 16. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin/kazazedelerin hangi vücut kısmının ya da kısımlarının bu olaydan etkilendiği: 1) Bir eli 2) Her iki eli 3) Ayaklarından biri 4) Her iki ayağı 5) Baş bölgesi 6) Bacaklarından biri 7) Her iki bacağı 8) Göğüs bölgesi 9) Sırt bölgesi 10) Diğer... 17. Kazazedelerin kazadan sonra çalışamadığı süre: 1) 1-5 gün 2) 6-10 gün 3) 11-20 gün 4) 21-30 gün 5) 1-3 ay 6) 4-6 ay 7) 6 aydan çok 18. Kazazedelerin tedavi masraflarını kimin ödediği: 1) Kendi 2) Devlet (SSK, Em Sandığı, Bağ-Kur) 3) Özel sigorta 4) Diğer... 19. Kazadan sonra operatörün olaydan psikolojik etkilenme durumu: 1) Psikolojik olarak özürlü hale geldi 2) Bir daha kaza geçirdiği makinayı kullanamadı 3) Aynı makinayı tedirgin kullanıyor 4) Hiç etkilenmedi 20. Kazanın meydana geldiği tarım alet-makinası: 1) Pulluk 2) Ekim makinası 3) Gübre dağıtma makinası 4) İlaçlama makinası 5) Harman makinası/batöz 6) Balya makinası 7) Silaj makinası 8) Santrifüj su pompası 9) Biçerdöver 10) Diğer (belirtiniz)... 21. Kazaya karışan traktörün standart bir kabini veya emniyet çatısı: 1) Var 2) Yok 22. Kazaya karışan traktör ile insan taşınıyorsa nerede taşınmakta: 1) Çamurluk üzerinde 2) Basamakta 3) Askı kolları üzerinde 4) Diğer (belirtiniz)... 23. Kazaya karışan traktörün kullanılma yaşı (yıl): 1) 0-5 2) 6-10 3) 11-15 4) 16-20 5) 21-25 6) 26-30 7) 31-35 8) 36 ve üzeri 24. Kaza anında traktör/tarım alet-makinasının durumu: 1) Park halinde 2) Tamir/bakım sırasında 3) Kullanılma sırasında 4) Ayar sırasında 5) Tıkanmalar temizlenirken 25. Kazanın meydana geldiği tarım alet-makinasının koruyucu muhafazaları: 1) Evet, uygun olarak takılmıştı 2) Hayır, takılı değildi 39

EK 1 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu (devam) 26. Kazaya karışan traktör/tarım iş makinasının (biçerdöver vb) trafik sigortası: 1) Evet, vardı 2) Hayır, yoktu 27. Kazaya karışan traktör/tarım alet-makinasındaki maddi hasar durumu: 1) Çok hasarlı 2) Orta hasarlı 3) Az hasarlı 4) Hasarsız 28. Kazaya karışan traktöre en son ne zaman bakım yapıldığı: 1) Bir hafta önce 2) Bir ay önce 3) Altı ay önce 4) Bir yıl önce 5) Hiç yapılmadı 29. Kaza yerinin yüzey tipi: 1) Toprak 2) Asfalt 3) Diğer (belirtiniz)... 30. Kaza yerinin yüzey şekli: 1) Düz 2) Eğimli 31. Kaza yerinin yüzey şartı: 1) Kuru 2) Kaygan 3) Anızlı toprak 4) Buzlu çamurlu 5) Diğer... 32. Kazanın nedenleri (birden fazla seçenek işaretlenebilir): 1) Operatörün traktörü emniyetli şekilde stop etmemesi 2) İş bittikten sonra asılır tip aletlerin yere indirilmemesi 3) Operatörün dikkatsizliği 4) Operatörün kullanılan traktör/tarım alet-makinası ile ilgili deneyim eksikliği 5) Operatörün tarım tekniğini yanlış uygulaması 6) Tarım traktörü/iş makinası operatörünün trafik kurallarına uymaması 7) Operatör haricindeki kişilerin emniyet kurallarına uymaması 8) Operatörün fiziksel problemlerinden (yaşlılık vb) kaynaklanan durumlar 9) Operatörün fizyolojik problemlerinden (alkol vb) kaynaklanan durumlar 10) Operatörün psikolojik problemlerinden kaynaklanan durumlar 11) Operatörün kullanılan traktör/tarım alet-makinası ile ilgili teknik bilgi eksikliği 12) Operatörün/kazazedenin kıyafetinin işe uygun olmaması 13) Operatörün/kazazedenin kıyafetinin aşağıda belirtilen kısmını makinaya kaptırması: a) Ceket-gömlek b) Pantolon paçası c) Ceket kolu d) Baş örtüsü g) Diğer 14) Tarım alet-makinasının/iş makinasının yapısından kaynaklanan tehlikeler 15) Traktördeki/tarım alet-makinasındaki/iş makinasındaki teknik bir arıza 16) Tarım alet-makinasının/iş makinasının/traktörün bakımsızlığı 17) Tarım alet-makinasının/iş makinasının muhafazalarının olmaması/sökülmüş olması 18) Tarım alet-makinasının/traktörün üzerinde (aydınlatma ve sinyal donanımı gibi) emniyetle ilgili uyarı bulunmaması/yetersiz olması 19) Diğer... Kazanın Kısa Hikayesi.... Bu tip bir kazanın bir daha olmaması için varsa önerinizi veya bu kaza ile ilgili belirtmek istediğinizi lütfen buraya yazınız. 40

EK 2 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu anahtarı SORU SEÇENEKLER 3. Kazanın kayıt durumu 1)Herhangi bir yetkili kuruma bildirildi 2)Buna gerek duyulmadı 4. Kazanın oluş yeri 1) İşletme içi 2) Köy yolu 3) Tarla yolu 4) Tarla 5) Diğer (Karayolu, harman yeri, orman, bahçe, tren yolu, tanımlanamayan vb.) 5. Kazanın oluş zamanı 1) Sabah 2) Öğle 3) Öğleden sonra 4) Akşam 5) Gece 6. Çalışma sırasında mola veriliş biçimi 1) İş bitince 2) Yorulunca 3) Acıkınca 4) Tuvalet için 5) Saatte bir 6)İki saatte bir 7)Birçok nedenle 7. Kazanın oluş şekli 1) Devrilme/takla atma/şarampole uçma 2) Çiğneme/traktör tarafından ezilme 3) Traktörden düşme 4) Traktörün çarpması/başka araçla çarpışma 5) Vücuda herhangi bir parçanın çarpması 6) Vücudun bir kısmını bir parçaya kaptırma 7) Sıkışma/Ezilme 8) Diğer (Elektrik çarpması, yangın, tanımlanamayan) 8. Kazadan etkilenen/karışan kişi sayısı 1) 1 2) 2 3) 3 4) 4 5) 5 6) Diğer 9.1. Kazazedelerin cinsiyeti ve sayısı (Erkek) 9.2. Kazazedelerin cinsiyeti ve sayısı (Kadın) 10.1 Kazazedenin (lerin) yaşı (0-10) ve sayısı 10.2 Kazazedenin (lerin) yaşı (11-20) ve sayısı 10.3 Kazazedenin (lerin) yaşı (21-30) ve sayısı 10.4 Kazazedenin (lerin) yaşı (31-40) ve sayısı 10.5 Kazazedenin (lerin) yaşı (41-50) ve sayısı 10.6 Kazazedenin (lerin) yaşı (51-60) ve sayısı 10.7 Kazazedenin (lerin) yaşı (61+) ve sayısı 41

EK 2 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu anahtarı (devam) 11.1. Kazazedelerin eğitim durumu (Hiç eğitim görmedi) ve sayısı 11.2. Kazazedelerin eğitim durumu (Okur-yazar) ve sayısı 11.3. Kazazedelerin eğitim durumu (İlkokul mezunu) ve sayısı 11.4. Kazazedelerin eğitim durumu (Ortaokul mezunu) ve sayısı 11.5. Kazazedelerin eğitim durumu (Lise mezunu) ve sayısı 11.6. Kazazedelerin eğitim durumu (Üniversite mezunu) ve sayısı 12. Kaza sırasında traktörü kullanan kişinin sürücü belgesinin sınıfı 1) B 2) C 3) D 4) E 5) F 6) G 7) Yok 13.1. Kaza olduğunda kazazede (ler) ne yapıyordu? Traktörü kullanıyordu 13.2. Kaza olduğunda kazazede (ler) ne yapıyordu? Tarım alet-makinasını kullanıyordu 13.3. Kaza olduğunda kazazede (ler) ne yapıyordu? Operatörün yanındaydı 13.4. Kaza olduğunda kazazede (ler) ne yapıyordu? İşi seyrediyordu 13.5. Kaza olduğunda kazazede (ler) ne yapıyordu? Herhangi bir sebeple kaza yerinde bulunuyordu 14. Operatör, traktöre/tarım alet-makinasına ait kullanma bakım kitabını okumuş muydu? 1) Evet 2) Hayır 15.1. Kazadan sonra kazazedenin (lerin) olaydan fiziksel etkilenme durumu nedir? Hiç etkilenmedi 15.2. Kazadan sonra kazazedenin (lerin) olaydan fiziksel etkilenme durumu nedir? Hafif yaralandı 15.3. Kazadan sonra kazazedenin (lerin) olaydan fiziksel etkilenme durumu nedir? Ağır yaralandı 15.4. Kazadan sonra kazazedenin (lerin) olaydan fiziksel etkilenme durumu nedir? Kısmen fiziksel engelli oldu 15.5. Kazadan sonra kazazedenin (lerin) olaydan fiziksel etkilenme durumu nedir? Tamamen fiziksel engelli oldu 15.6. Kazadan sonra kazazedenin (lerin) olaydan fiziksel etkilenme durumu nedir? Öldü 16.1. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Bir eli) 16.2. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Her iki eli) 16.3. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Ayaklarından biri) 16.4. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Her iki ayağı) 42

EK 2 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu anahtarı (devam) 16.5. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Baş bölgesi) 16.6. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Bacaklarından biri) 16.7. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Her iki bacağı) 16.8. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Göğüs bölgesi) 16.9. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Sırt bölgesi) 16.10. Kaza yaralanma ile sonuçlanmışsa, kazazedenin (lerin) hangi vücut kısmı (kısımları) bu olaydan etkilendi? (Tüm vücudu) 17. Kazazedelerin kazadan sonra çalışamadığı süre 1) 1-5 gün 2) 6-10 gün 3) 11-20 gün 4) 21-30 gün 5) 1-3 ay 6) 4-6 ay 7) 6 aydan çok 18. Kazazedelerin tedavi masraflarını kimin ödediği 1) Kendi 2) Devlet (SSK; Emekli Sandığı, Bağ-Kur) 3) Özel sigorta 19.1 Kazadan sonra operatörün olaydan psikolojik etkilenme durumu nedir? (Psikolojik olarak özürlü hale geldi) 19.2 Kazadan sonra operatörün olaydan psikolojik etkilenme durumu nedir? (Bir daha kaza geçirdiği makinayı kullanamadı) 19.3 Kazadan sonra operatörün olaydan psikolojik etkilenme durumu nedir? (Aynı makinayı tedirgin kullanıyor) 19.4 Kazadan sonra operatörün olaydan psikolojik etkilenme durumu nedir? (Etkilenmedi) 20. Kazanın meydana geldiği tarım makinasının adı 1) Pulluk 2) Ekim makinası 3) Gübre dağıtma makinası 4) İlaçlama makinası 5) Harman makinası / Batöz 6) Balya makinası 7) Silaj makinası 43

EK 2 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu anahtarı (devam) 8) Santrifüj su pompası 9) Biçerdöver 10) Tarım arabası (Römork) 11) Çapa makinası 12) Tesviye küreği 13) Orak 14) Patates hasat makinası 15) Kanatlı orak makinası 16) Yem kırma makinası 17) Ayçiçeği daneleme makinası 18) Toprak burgusu 19) Çekilir tesviye makinası 20) Sap parçalama makinası 21) 2.sınıf toprak işleme aletleri/kültivatör/diskaro/tırmık 22) Helezonlu götürücü 23) Fide (tütün) dikim makinası 24) Ön yükleyici 25) Saman yapma makinası 26) Çayır biçme makinası 27) Pancar sökme makinası 28) Su tankı (pompalı) 29) Motorlu çapa makinası 30) Süt sağım makinası 31) Pancar boşaltma makinası 32) Saman elevatörü/sevk makinası 33) Kaba yem kıyma/parçalama makinası 39) Karık/tava açma makinası 40) Rotovatör/toprak frezesi 41) Patates dikim makinası 43) Nohut hasat makinası 44) Kendiyürür tarım arabası (Pat-pat) 47) Taş toplama makinası 48) Derinkuyu pompası 50) Soğan hasat makinası 52) Şerbet dağıtma makinası 53) Pancar yükleme makinası 55) Kuyruk milinden hareketli derinkuyu pompası 57) Kabak çekirdeği/ayçekirdeği çıkarma makinası 60) Çiftlik gübresi dağıtıcı 44

EK 2 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu anahtarı (devam) 21. Kazaya karışan traktörün standart bir kabini veya emniyet çatısı var mıydı? 22. Kazaya karışan traktör ile insan taşınıyorsa, nerede taşınmakta? 45 1) Evet, var 2) Hayır, yok 1) Çamurluk üzerinde 2) Basamakta 3) Askı kolları üzerinde 4) Diğer 23. Kazaya karışan traktörün kullanılma yaşı (yıl) nedir? 1) 0-5 2) 6-10 3) 11-15 4) 16-20 5) 21-25 6) 26-30 7) 31-35 8)36 ve üzeri 24. Kaza anında tarım alet-makinası hangi durumdaydı? 1) Park halindeydi 2) Tamir/bakım yapılıyordu 3) Kullanılıyordu 4) Ayar yapılıyordu 5) Tıkanmalar temizleniyordu 6) Diğer 25. Kazanın meydana geldiği tarım makinasının koruyucu muhafazaları usulüne uygun takılı mıydı? 26. Kazaya karışan traktör/tarım makinasının (biçerdöver vb) trafik sigortası var mıydı? 27. Kazaya karışan tarım makinasındaki maddi hasar durumu nedir? 1) Evet 2) Hayır 1) Evet 2) Hayır 1) Çok hasarlı 2) Orta hasarlı 3) Az hasarlı 4) Hasarsız 28. Kazaya karışan traktöre en son ne zaman bakım yapıldığı? 1) Bir hafta önce 2) Bir ay önce 3) Altı ay önce 4) Bir yıl önce 5) Hiç yapılmadı 29. Kaza yerinin yüzey tipi nasıldı? 1) Toprak 2) Asfalt 3) Bitki örtüsü 4) Stabilize 5) Taş döşeme/parke taşı 30. Kaza yerinin yüzey şekli nasıldı? 1) Düz 2) Eğimli 31. Kaza yerinin yüzey şartı nasıldı? 1) Kuru 2) Kaygan 3) Anızlı toprak 4) Buzlu çamurlu

EK 2 Traktör ve tarım makinaları iş kazası değerlendirme formu anahtarı (devam) 32.1. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün traktörü emniyetli bir şekilde stop etmemesi 32.2. Kazanın nedenleri nelerdir? İş bittikten sonra asılır tip aletlerin yere indirilmemesi 32.3. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün dikkatsizliği 32.4. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün kullanılan tarım makinası ile ilgili deneyim eksikliği 32.5. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün tarım tekniğini yanlış uygulaması 32.6. Kazanın nedenleri nelerdir? Tarım traktörü/makina operatörünün trafik kurallarına uymaması 32.7. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatör haricindeki kişilerin emniyet kurallarına uymaması 32.8. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün fiziksel problemlerinden (yaşlılık vb) kaynaklanan durumlar 32.9. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün fizyolojik problemlerinden (alkol vb) kaynaklanan durumlar 32.10. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün psikolojik problemlerinden kaynaklanan durumlar 32.11. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün kullanılan tarım makinası ile ilgili teknik bilgi noksanlığından 32.12. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün/kazazedenin kıyafetinin işe uygun olmaması 32.13.1 Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün/kazazedenin kıyafetinin aşağıda belirtilen kısmını makinaya kaptırmasından Ceket-Gömlek eteği 32.13.2. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün/kazazedenin kıyafetinin aşağıda belirtilen kısmını makinaya kaptırmasından Pantolon paçası 32.13.3. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün/kazazedenin kıyafetinin aşağıda belirtilen kısmını makinaya kaptırmasından Ceket kolu 32.13.4. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün/kazazedenin kıyafetinin aşağıda belirtilen kısmını makinaya kaptırmasından Şalvar 32.13.5. Kazanın nedenleri nelerdir? Operatörün/kazazedenin kıyafetinin aşağıda belirtilen kısmını makinaya kaptırmasından Baş örtüsü 32.14. Kazanın nedenleri nelerdir? Tarım makinasının yapısından kaynaklanan tehlikelerden 32.15. Kazanın nedenleri nelerdir? Tarım makinası/traktördeki teknik bir arızadan 32.16. Kazanın nedenleri nelerdir? Tarım makinasının/traktörün bakımsızlığından 32.17. Kazanın nedenleri nelerdir? Tarım makinasının muhafazalarının olmaması/sökülmüş olmasından 32.18. Tarım makinasının/traktörün üzerinde aydınlatma ve sinyal donanımı gibi emniyetle ilgili uyarı bulunmamasından/yetersiz olmasından 46

ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı : Hüseyin Bülbül Doğum Yeri : Konya Doğum Tarihi : 1976 Medeni Hali : Bekar Yabancı Dili : İngilizce Eğitim Durumu Lise : 1993 Seyran Bağları Lisesi Ankara Lisans : 1995-2000 Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü Yüksek Lisans : 2002-2006 Ankara Üniversitesi Fen Bilimler Enstitüsü Tarım Makinaları Anabilim Dalı Çalıştığı Kurum ve Yıl: 2005 den itibaren Migros Türk T.A.Ş. Bursa Sebze/Meyve Bölge Müdürlüğü Satın Alma Elemanı Yayınları (SCI ve diğer): Yok 47