IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS ve LM eğrilerinin kesiştiği nokta milli geliri belirliyor. Birinin kayması kısa dönem dengeyi değiştiriyordu. Maliye politikası Hükümet harcamaları artışı IS eğrisi sağa kayar Faiz oranı para talebi miktarını artırır Faiz oranının artması yatırımı azaltır. Bu azalış hükümet harcamalarının genişletici etkilerini kısmen azaltır. Bu nedenle gelir artışı gelir harcama modelindeki artıştan azdır. Vergilerdeki düşüş Tüketiciler daha fazla tüketir Planlanan harcama artar IS eğrisi sağa kayar Faiz oranı ve gelir yükselir Faiz oranının yükselmesi yatırımı azaltır. Etki gelir harcama modeline göre düşük düzeyde kalır 1
2
Para politikası Para arzı artışı LM eğrisini aşağı kaydırır Denge gelir yükselir faiz düşer Yatırımlar artar planlanan harcama üretim ve gelir artar Para ve maliye politikaları arasındaki etkileşim Vergilerin artırıldığını varsayalım MB nasıl bir politika izler Şekil 11-4 a paneli MB nin para arzını sabit tuttuğu durumu gösterir IS sola kayar. Y azalır. Faiz oranı düşer Vergi artışı durgunluğa sebep oldu Faiz düşüşü yatırımları artırır Yatırımların artışı durgunluğu kısmen azaltır. b panelinde MB faiz oranını sabit tutuyor IS sola kaydığında MB faizi sabit tutmak için para arzını artırıyor Gelir azalışı a panelindekine göre daha yüksek c panelinde MB gelir düşüşünü önlemek istiyor. Vergi artışı ile IS sola kayar MB para arzını artırır Vergi artışı tüketimi azaltırken faizdeki düşüş yatırımları artırır. Bu iki ilişki geliri dengede tutar 3
4
IS-LM modelinde şoklar IS eğrisine verilen şoklar (mal ve hizmet talebinde dışsal etkiler) Firmaların gelecekle ilgili karamsarlıkları yatırımları azaltır Planlanan harcama azalır. IS sola kayar LM eğrisine verilen şoklar (para talebindeki dışsal etkiler) Kredi kartı kısıtlaması Para talebi artar. LM sola kayar. Çünkü para piyasasını dengeye getirecek faiz oranı daha yüksek olacaktır. LM in sola kayması faiz oranını artırır gelir azalır MB nin politika aracı nedir? Para arzı veya faiz oranı MB para arzını kontrol eder Belirlediği bir faiz oranına ulaşmak için para arzını değiştirir Böylece yorumlar faiz oranını değiştirdiği yönünde yapılır LM e verilen şoklar daha etkili olduğundan, Faiz oranı para arzına göre daha kolay ölçülebildiğinden MB faiz oranını kontrol eder. 5
Toplam talep modeli olarak IS-LM modeli Fiyat değişmeleri durumunda IS-LM modeli nasıl olur Fiyat değiştiğinde her bir para arzı miktarında M/P azalır LM sola kayar. Denge faiz oranı yükselir. Y düşer P 1 den P 2 ye yükselir. Y 1 den Y 2 ye düşer Şekil 11-5 de panel b bu ilişkiyi verir Toplam talep eğrisini kaydıran sebepler Belirli bir fiyat düzeyinde IS veya LM eğrilerini kaydıran nedenler AD yi kaydırır Genişletici para politikası LM i sağa kaydırır Belirli fiyat düzeyinde M deki artış M/P yi artırır Para arzı artışı AD yi sağa kaydırır. Şekil 11-6 a paneli Genişletici maliye politikası IS eğrisini sağa kaydırır Belirli fiyat düzeyinde gelir artar. AD sağa kayar 6
Kısa ve uzun dönemde IS-LM modeli Şekil 11-7 a panelinde IS-LM ve doğal milli gelir düzeyini gösteren Y eğrisi vardır. Kısa dönem dengesi IS ve LM nin kesiştiği K noktasındadır. Bu noktada gelir doğal düzeyinden düşüktür Şekil 11-7 b panelinde ise AD-AS ile analiz yapılmıştır. K kısa dönem dengesini tanımlar Fiyatlar kısa dönemde P 1 de yapışkandır Mal ve hizmetler için düşük talep fiyatları düşürür. Ekonomi doğal düzeyine yönelir P 2 uzun dönem dengesindeki C noktasındadır. IS- LM modelinde uzun dönem dengesine LM eğrisinin kaymasıyla ulaşılır. P deki düşüş M/P yi artırır. LM sağa kayar Keynesyen modelde fiyat sabit Para politikası, maliye politikası ve toplam talebin diğer belirleyicilerine bağlı olarak çıktı doğal düzeyinden sapabilir Klasik varsayım fiyatların esnek olduğunu fiyat düzeyinin ekonominin doğal düzeyinde olmasını sağlayacağını belirtir. 7
Büyük buhran Keynes i teşvik eden büyük buhrana ne neden oldu? Harcama hipotezi Gelirdeki düşüş ile faiz oranındaki düşüş aynı zamana rastlamıştır. Bazı ekonomistler bunun nedeninin IS eğrisinin düşüşü olduğunu iddia ettiler Bu görüş depresyonun mal ve hizmet harcamalarındaki dışsal düşüşten kaynaklandığını belirtir. 1929 daki borsa çöküşü bu kaymayı sağlamış olabilir Konut yatırımlarının azalması sebep olmuş olabilir 1929 daki denk bütçe politikaları nedeniyle artırılan vergiler, azaltılan devlet harcamaları etkili olmuş olabilir Para hipotezi Para arzı 1929 dan 1933 e yüzde 25 düşmüştür. İşsizlik 3,2 den 25,2 ye yükselmiştir. Özellikle monetaristler para arzındaki daralmanın ekonomik sorunlara sebep olduğunu iddia etmişlerdir. Hipotez iki sorunu barındırır: Reel para balansları arzı 1929-1931 arası yükselmiştir. LM deki daraltıcı kayma yüksek faiz oranını beraberinde getirmeliydi: 1929 dan 1933 e nominal faiz oranı düşmüştür. 8
Tekrar para hipotezi: düşen fiyatların etkisi Deflasyonun istikrar etkisi IS-LM modelinde düşen fiyatlar geliri yükseltir. M/P artar, LM sağa kayar, Y artar Pigou etkisi başka bir etkidir P düştüğünde M/P arta. Tüketiciler kendilerini daha zengin hisseder, daha fazla harcar. IS eğrisi sağa kayar, Y artar Deflasyonun istikrar bozucu etkisi Düşen fiyatların geliri baskılamasında yönelik iki teori vardır. Borç deflasyon teorisi: P de beklenmeyen değişmeler borçlu ve alacaklı arasındaki zenginliğin yeniden dağıtılmasına neden olur Beklenmeyen deflasyon alacaklıyı zenginleştirir, borçluyu fakirleştirir Servetin yeniden dağıtılmasıyla mal ve hizmet harcamaları etkilenir. Borçlular daha az alacaklılar daha fazla harcar. Net etki ise IS i sola kaydırır. Y düşer Fiyatlarda beklenen değişikliğin etkisini incelemek için IS-LM modeline i-π e değişkenleri eklenir. i-π e reel faiz oranına eşit olacaktır. Y = C (Y-T) + I (i-π e ) + G IS M/P=L(i,Y) LM Beklenen enflasyondaki değişmeler IS eğrisini kaydırır π e =0 olursa şekil 11-8 deki IS 1 ve LM eğrileri oluşur π e <0 olursa i sabitken reel faiz oranı artar r arttığında planlanan yatırım azalır. IS eğrisi IS 1 den IS 2 ye kayar. Y düşer 9