Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı Veri İşletimi, Veri Validasyonu ve Raporlama Ayşe EYİGÖR Çevre Y.Müh. / Çevre ve Orman Uzmanı Kastamonu-Ilgaz Hizmetiçi Eğitimi 20 Eylül 2010
Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağının Kurulması 2005 yılında 36 adet hava kalitesi izleme istasyonu Bakanlığımız tarafından kurulmuştur. 2007 yılında 45 adet istasyon daha kurularak 81 il merkezinde hava kalitesi izleme ağı yaygınlaştırılmıştır. 2010 yılında 81 ilde 116 noktada hava kalitesi ölçümü yapılmaktadır.
Mevcut İstasyon Sayısı ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 36 İstasyon (2005) 45 İstasyon (2007) 3 Mobil İstasyon (2005) Sağlık Bakanlığı tarafından (2008) kurulan ve Aralık 2009 da Bakanlığımıza devredilen 8 adet Ankara istasyonu İl müdürlükleri tarafından kurulan 10 istasyon (2005-2008) ĠSTANBUL BÜYÜKġEHĠR BELEDĠYESĠ ĠZMĠR BÜYÜKġEHĠR BELEDĠYESĠ 10 İstasyon (2007) 6 İstasyon (2007-2008) DĠLOVASI OSB 1 İstasyon (2007)
Ankara Hava Kalitesi İzleme Ağı ve EMEP İstasyonlarının Bakanlığımıza Devredilmesi Sağlık Bakanlığı ile Bakanlığımız arasında imzalanan protokol ile, Ankara da 8 adet hava kalitesi ölçüm istasyonu, 3 adet Uzun Menzilli Hava Kirliliği Ölçüm İstasyonu (EMEP) (Ankara, İzmir, Kırklareli) Kalibrasyon laboratuvarı ve analitik laboratuvarlar, Bakanlığımıza devredildi. 4
İstasyonlarda Ölçülen Parametreler Kükürt dioksit (SO2), Partiküler madde (PM10, PM2.5), Azot oksitler (NO, NO2, NOx), Ozon (O3), Karbon monoksit (CO), Meteorolojik parametreler (Rüzgar yönü, Rüzgar hızı, nem, basınç, sıcaklık)
Hava Kalitesi İzleme İstasyonları SO2 analizörü PM10 analizörü Gravimetrik PM10 Örnekleme Cihaz Meteorolojik Parametreler (Rüzgar hızı ve yönü, Basınç, Sıcaklık, Nem)
Mobil Hava Kalitesi İzleme İstasyonları PM10 analizörü NO x analizörü SO 2 analizörü O 3 analizörü CO analizörü
Veri Kalitesi Saatlik ortalamalar baz alındığında; Saatlik ve 24 saatlik verilerin % 75 i geçerli olmalıdır. Aylık ve yıllık verilerin ise % 75 i geçerli olmalıdır. Elektrik kesintileri Cihaz arızaları Geçersiz kalibrasyon Veri kaybı Minimum
Ölçüm Sonuçlarının Doğruluğu Kükürtdioksit ölçüm cihazı, harici kalibrasyon gazı ile periyodik olarak 30 günde bir kalibre edilir. Partikül madde ölçüm cihazında, EN 12341 standardına uygun çalışan Gravimetrik PM10 Örnekleyicisi ile yılda 2 kez (yazın 1 ay, kışın 1 ay) karşılaştırma yapılır. Meteorolojik sensörlerden elde edilen veriler ise mevcut ölçümler ile kıyaslanarak yorumlanır.
Veri Doğrulama Prosedürü Bir gün içinde arka arkaya 3 ve daha fazla takılma (aynı sayı) olmamalıdır. 3 ve üzeri takılmalarda ilk veri geçerli kabul edilir, devamındaki değerler geçersiz sayılır.
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) PM10 cihazında örnekleme için hava çekişini gösteren debi parametresi 1 m3/saat e karşı gelen 50 dakikalık örnekleme için 0,833 m3 olmalıdır. Debi 0,833 ün en fazla ± %10 kadar olabilir (0.75-0.92 m3). Bu aralık dışında kalan değerler için o saate karşı gelen PM10 parametresi geçersizdir.
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) PM10 saatlik ölçümlerinde, cihaz hatalarından kaynaklanan (filtre takılması, kopması vb.) hatalarda, 995 değeri geçersizdir.
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) Saatlik ölçüm verilerinde 0 okumalarında, virgülden sonra hep 0 olması durumunda söz konusu veriler geçersizdir
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) Veri tablosundaki negatif (-) değerler geçersiz seçilir.
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) Gün içerisinde herhangi bir saatte pik değerleri varsa bu değer veri tablosundaki önceki ve sonraki değerlere göre kontrol edilir. Gerekirse en yakın istasyon verileriyle karşılaştırılır.
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) PM10 ve PM2.5 verileri karşılaştırılır. PM10 > PM2.5 olmalı
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) NOX= NO + NO2 olmalı. Azot oksitlerin herhangi birinde geçersiz veri varsa diğerleri de geçersiz veridir.
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) İstasyonlardaki cihazların monitor alarmları kontrol edilir.
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) Kalibrasyonların geçerliliği kontrol edilir.
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) Grafiklerde veri bütünlüğüne bakılır. Örnek 1:
Veri Doğrulama Prosedürü (devamı) Grafiklerde veri bütünlüğüne bakılır. Örnek 2:
Grafiklerde veri bütünlüğüne bakılır. Örnek 3: Veri Doğrulama Prosedürü (devamı)
Grafiklerde veri bütünlüğüne bakılır. Örnek 3: Veri Doğrulama Prosedürü (devamı)
Veri Raporlama Ulusal Raporlama Devlet Meteoroloji İşleri ve Hava Yönetimi Dairesi Başkanlığı na (aylık) Saatlik ve 24 Saatlik Ortalama Türkiye İstatistik Kurumu na (aylık) 24 Saatlik ortalama www.tuik.gov.tr (Haber Bülteni), Uluslararası Raporlama Avrupa Çevre Ajansı Yıllık raporlama (2008 ve 2009 yılı SO2 ve PM10 saatlik verileri) Yarı-gerçek zamanlı ozon verileri: 1 saatlik ortalamalar şeklinde bir gün öncesinin verileri (Ocak 2010 dan itibaren) Yaz dönemi (Nisan-Eylül) aylık Ozon sınır aşımları (Nisan 2010 dan itibaren).
www.havaizleme.gov.tr mobil.havaizleme.gov.tr Halkı Bilgilendirme
Hava Kalitesi İndeksi
Hava Kalitesi İndeksi 6 kategoriden oluşmaktadır. 1 (çok iyi) - 6 (çok kötü) olarak sınıflandırılır. Matematiksel hesaplama yoktur, yalnızca sınıflandırmadır. En yüksek kirletici için belirlenen değer indeks değeridir. En yüksek 2 kirletici sorumlu kirleticiler olarak raporlanır. Hava Kalitesi İndeksi Sağlık Seviyesi Renkler HKİ aşağıda belirtilen aralıkta olduğunda Hava Kalitesi Aşağıda belirtilen renkler ile sembolize edilir 1 Çok iyi Açık Yeşil 2 İyi Yeşil 3 Yeterli Koyu Yeşil 4 Orta Sarı 5 Kötü Turuncu 6 Çok kötü Kırmızı
Hava Kalitesi İndeksi 2010 sınır değerlerine göre HKİ hesaplama tablosu SO2 NO2 CO O3 PM10 Hava Kalitesi İndeksi Değeri 1 saatlik ortalama 24 saatlik ortalama 24 saatlik ortalama 1 saatlik ortalama 24 saatlik ortalama [µg/m³] [µg/m³] [mg/m³] [µg/m³] [µg/m³] 1 (çok iyi) 0-50 0-45 0 2,9 0-35 0-55 2 (iyi) 51-199 46-89 3,0 8,9 36-89 56-109 3 (yeterli) 200-399 90-179 9,0 15,9 90-179 110-159 4 (orta) 400-899 180-299 16 21,9 180-239 160-219 5 (kötü) 900-1499 300-699 22,0-49,9 240-359 220-799 6 (çok kötü) >1500 > 700 > 50,0 > 360 > 800 * 5 (kötü) seviyesine karşılık gelen HKİ değeri HKDYY de tanımlanan sınır değeridir.
Ağın İşletiminde Karşılaşılan Zorluklar Kamuda ve özel sektördeki tecrübe eksikliği, İzleme ağının çok geniş bir alana yayılmış olması, İstasyon sayısının fazlalığı, Personel sayısının azlığı, Sadece istasyonların işletiminden sorumlu personelin ayrılamaması, İlgili personelin görevinin sıkça değişimi, Çok sık ve uzun süreli yaşanan elektrik kesintileri ve voltaj düşüklüğü Veri aktarım sistemi Yedek/sarf malzeme temini 19 20 Kasım 2008, TRABZON 29
Ödev ve Sorumluluklar AB mevzuatı uyarınca Kalite Yönetim Sistemi kurulması, Veri kalitesi güvencesi ve kontrolünün sağlanması, Trafik ve sanayiden kaynaklanan hava kirliliğinin ve kırsal alan hava kalitesinin de plana uygun olarak ölçülmesi, SO2 ve PM10 ölçümüne ek olarak; Azotoksitler (NOX, NO2, NO), Karbonmonoksit (CO), Ozon (O3), Kükürtoksitler (SOX), Uçucu Organik Bileşikler (VOC), Kurşun, Nikel, Kadmiyum, Civa, Arsenik, Benzen gibi kirlilik parametrelerinin de ölçülmesi
Ödev ve Sorumluluklar (Devamı) 2014 yılına kadar Bölgesel yapıda 209 istasyon kurulması, Planlanana uygun olarak; Temiz Hava Bölge Merkezlerinin Bölgesel Kalibrasyon Merkezlerinin, Bölgesel Bakım-Onarım Merkezlerinin, Bölgesel Veri Merkezlerinin Bölgesel Analitik Laboratuvarlarının kurulması,
Planlanan Bölgesel Ağ Yapısı
Planlanan Bölgesel Ağ Yapısı Bölgesel Ağ YerleĢim Trafik Sanayi Kırsal Alan Toplam Ġstanbul 19 9 7 4 39 Ġzmir 12 5 4 4 25 Konya 11 4 2 5 22 Ankara 15 6 5 7 33 Adana 10 5 5 4 24 Samsun 7 3 1 5 16 Diyarbakır 15 8 1 7 31 Erzurum 10 3 0 6 19 Türkiye Toplam 99 43 25 42 209
Bakım-Onarım Hizmet Alımı Hakedişlerinin Değerlendirilmesi İl Müdürlüğü Personelinin dikkat etmesi gereken hususlar: Firma tarafından bakım yapılması esnasında işlemlerin doğru yapılıp yapılmadığının gözlemlenmesi Kalibrasyonların elle müdahale edilmeden bilgisayar üzerinden tam ve doğru yapılması (span ve zero ölçüm süreleri) İstasyon bilgisayarı üzerinde - Cihaz arıza alarmları (digital monitor status) ayarları - Elektrik kesinti alarmları (power-off) ayarlarının yapılmış olması gerekmektedir.
Bakım-Onarım Hizmet Alımı Hakedişlerinin Değerlendirilmesi İl Müdürlüğü Personelinin dikkat etmesi gereken hususlar: Tutanakların ıslak imzalı olması, Tutanakların tarih ve imzalarının tam ve açık olması, Tutanaktaki ifadelerin açık olması, - Elektrik kesintilerinin olduğu tarih aralığı, elektrik kesintisinin sebebi (gerektiğinde Elektrik Dağıtım Şirketinden alınacak belge eklenmelidir.) - Arızalı cihazın ve cihaz parçasının adı, arızanın tanımı, hangi tarih aralığında arızalı olduğu Firma tarafından doldurulan servis raporları ile tutanakların içeriği tutarlı olmalıdır.
TEŞEKKÜRLER