İSTANBUL SAĞLIK MÜZESİ TARİHÇE Resim 1: Sıhhi Müze, 1925, MSGSÜ Fotoğraf Arşivi Türkiye nin ilk Sağlık Müzesi 1917 yılında, nüfusun büyük bir bölümünü etkileyen salgın hastalıklara karşı halkı bilinçlendirmek amacıyla kurulmuştur. Bu tarihten 1989 yılına kadar 72 yıl boyunca Sultanahmet Divanyolu'ndaki Salih Efendi Konağında varlığını sürdürmüştür. 1917'de dönemin Sıhhiye Umum Müdürü Dr. Adnan Adıvar tarafından kurulmasına karar verilmiş ve müze müdürlüğü için Dr.Hikmet Hamdi Bey görevlendirilmiştir. Dr.Hikmet Hamdi doktorluğunun yanında, iyi bir ressam ve hattattır. Teknisyen Halit Hakkı Bey de mülaj mütehassısı olarak atanmıştır. Sıhhi Müze, Hıfzıssıhha Müzesi adıyla 23 Temmuz 1918 tarihinde, Sultanahmet Divanyolu'ndaki bugünkü binasında açılmıştır. Müzede bir resim atölyesi ve bir mülaj atölyesi kurulmuştur. Resim atölyesinde hastalıklar ve korunma yollarını gösteren tablolar yapılmış; hastalıklar dışında beslenmek için kıymetli gıda levhaları, kalori cetvelleri, alkolün zararları, kalp, akciğer, mide, beyin üzerinde alkol etkisiyle meydana gelen kırılmaları gösteren diseksiyon tabloları yapılmıştır. Bunların dışında yüksek ökçeli ayakkabıların ayaklarda yaptığı değişimler, yeni doğan sağlığı, kundaklar ve bunun gibi konularda levhalar yapılmış; mülaj atölyesinde Halit Hakkı Bey tarafından hastalıkların insanda yaptığı tahribatı gösteren mülajlar yapılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda müze, sağlık propagandalarının yaygınlaştırılmasında önemli roller üstlenmiştir. Halka hastalıklar ve korunma yollarını anlatmak amacıyla, yağlı boya tablolar, mulajlar, maketler, broşür ve kitapçıklar hazırlanmıştır. Ayda ortalama 8-10.000 kişiye hizmet veren müze, Türkiye'nin ana sağlık müzesi durumundaydı. Ankara, İzmir, Gaziantep ve Erzurum sağlık müzeleriyle diğer vilayetlerdeki materyaller burada üretilmiştir. Müze; ulusal ve uluslararası birçok sergiye katılmıştır. Bu sergiler mulajlar, resimler, sağlık konferansları, broşürleri ve filmleriyle halkı aydınlatan bir eğitim aracı olmuştur. 1940'lı yıllarda yapılan 200 kişilik sinema salonunda halka ve öğrencilere sağlık filmleri gösterilmiş, tıbbi toplantı ve kongreler düzenlenmiştir. 1960'lı yıllara kadar İstanbul'daki okulların ziyaret ettiği Sağlık Müzesi yavaş yavaş işlevini kaybetmiştir. Müze binası, 1988-1989 yılları arasında onarıma girmiş ve koleksiyonun büyük bir bölümü dağıtılmıştır. Ardından Sağlık Grup Başkanlığı ve Kuduz Merkezi'ne dönüşmüştür. Sıhhi Müze'nin, Osmanlı döneminde halka yönelik yaygın eğitimi hedefleyen tek kültürel yapı olması; koleksiyonlarını kendisinin üretmesi ve bu yapısıyla Cumhuriyet dönemine intikal ederek, 1980'li yıllara kadar sürekliliğini koruması, onu Türkiye müzecilik tarihinde önemli bir yere taşımaktadır. İstanbul Sağlık Müdürlüğü, eski Sağlık Müzesi'nin tarihi değerini, kültürel mirasını sahiplenerek toplumun bugünkü ihtiyaçlarını karşılamak üzere 2007 yılında, tarihi binasında çağdaş müzecilik anlayışıyla yeniden kurma çalışmalarını başlatmıştır.
Müze Binasının Tarihi 1875 yılında Defter-i Hakani Senedat Müdürü Salih Efendi tarafından kâgir bir konak olarak yaptırılmıştır. Salih Efendi'nin oğlu ile evlenen dönemin ünlü şairi Nigar Hanım bu konakta ikamet etmiştir. I.Dünya Savaşı yıllarında Milli Müdafaa Cemiyeti binayı kullanmış, alt katına bir sinema stüdyosu kurarak, ordu ve halk arasında işbirliğini güçlendirecek belgesel filmler çekmiştir. Divanyolu'ndaki bu konak, bugün de varlığını sürdüren birçok kuruma ev sahipliği yapmıştır. 1911 1914 yılları arasında Yıldız Teknik Üniversitesi'nin çekirdeğini oluşturan Kondüktör Mektebi-i Alisi; 1920-1921 yılları arasında Sanayi-i Nefise Mektebi (bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) binayı kullanmıştır. Sağlık Müzesi 1918 yılından 1989 yılına kadar binayı kullanmış; yapılan onarımdan sonra İstanbul Sağlık Müdürlüğünün ek hizmet binası olarak hizmet vermeye başlamıştır. 2007 yılında Sağlık Müzesi'nin yeniden açılma çalışmaları başlatılmış, 2011 yılında bina müze işlevi kazandırılmak üzere restorasyona girmiştir. İSTANBUL SAĞLIK MÜZESİ KARMA SERGİ Resim 2: Tıp Bayramı Karma Sergi Afişi, İstanbul Sağlık Müzesi, 2014 Sağlık Bakanlığı tarafından 2014 yılının "Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Yaşam Yılı ilan edilmesi nedeniyle, İstanbul Sağlık Müdürlüğü hareketli yaşamı teşvik etmek için "Bisikletime Yol İstiyorum" projesini başlatmıştır. 07-14 Mart 2014 Tıp Bayramı Etkinlikleri kapsamında, şehrin sosyal ve kültürel yaşamına katkıda bulunma, sağlık kültürünün korunması ve devamı konusunda bilincin gelişmesinin sağlanması amacı ile İstanbul Sağlık Müdürlüğü Binasında Karma Sergi düzenlenmiştir. Bu Sergi; Sağlık Müzesi'nin geçmişten günümüze geçirdiği değişimleri belgeleyen nesneler, fotoğraflar, belgeler ve filmler yanında, yeniden kuruluş sürecinde edinilen koleksiyon nesneleri ile sağlıklı yaşam için etkili bir araç olan bisikletlerden örnekler ve Cumhuriyet
Dönemi tıp tarihine ışık tutacak değerli pul koleksiyonunu kapsamaktadır. Serginin finansmanı, İstanbul Sağlık Müdürlüğü tarafından yapılmıştır. Sergi, Bisikletliler Derneği Başkanı Murat SUYABATMAZ ve koleksiyoner Nihat ÇİMRİN işbirliği ile Sağlık Araştırmaları Şubesine bağlı olarak çalışan Sağlık Müzesi ekibi tarafından gerçekleştirilmiştir. Sağlık Müzesi'nin Tıp Bayramı Etkinlikleri kapsamında düzenlediği Karma Sergi 7-14 Mart tarihleri arasında, hafta içi her gün 10.00-16:00 saatleri arasında ziyaret edilmiştir. 14 Mart Cuma günü Tıp Bayramına özel İlk Gün Damgası etkinliği PTT görevlileri, Filatelistler Derneği yetkilileri ve koleksiyoner Nihat ÇİMRİN'in katılımıyla gerçekleştirilmiştir. İstanbul Sağlık Müdürlüğü tarafından düzenlenen bu sergiyle şehrin sosyal ve kültürel yaşamına renk, sağlık kültürünün korunması ve devamı konusunda da bilincin gelişmesine katkı sağlandığına inanılmaktadır. Sergilenen Bazı Görsel, Nesne, Kitap, Dergi ve Arşiv Bilgileri; Resim 3: Anatomik İnsan Baş Modeli, Dresden Hijyen Müzesi, Almanya, Eski Sağlık Müzesi Koleksiyonu Resim 4: Anatomik İnsan Baş Modeli, Dresden Hijyen Müzesi, Almanya, Eski Sağlık Müzesi Koleksiyonu
Resim 5 Resim 5: Mikobiyolog Dr.Zekai Tunçman Büstü, Eski Sağlık Müzesi Koleksiyonu i Sağlık Müzesi Koleksiyonu Resim 6: Metal Kulak Şırıngası, 1950, Mihran&Takuhi Anaçay Bağışı.
Resim 7: Şerife Özcengiz Diploması, İstanbul Darülfünunu Tıp Medresesi Ebe Şahadetnamesi 10 Muharrem 1345 (1926). Resim 9: Anatomi Atlası, 1890 Resim 10: Anatomi Atlası, 1890 Cloudia ERGENE Bağışı Cloudia ERGENE Bağışı
Resim 11: Tedavi Notları, Dr. Marko, 1931 Resim 12: Dirim Dergisi, Temmuz 1937.
Resim 13: Sağlık Pulları, Nihat ÇİMRİN Koleksiyonu. Resim 14: Bi-Sklet, Enstelasyon, X-Ray Çalışması Şennur UYGUN, 2014.
Resim 16, 17: Bisiklet Bölümünde Yer Alan Bilgi Panoları Sergiden Fotoğraflar Resim 18: İl Sağlık Müdürü Prof. Dr. Selami ALBAYRAK, Karma Sergi Açılış Konuşması, 7 Mart 2014.
Resim 19: Karma Sergi Açılışı, 7 Mart 2014. Resim 20: Karma Sergi Açılışı, 7 Mart 2014.
Resim 21: Sergilemeden Görünüm, 7 Mart 2014. Resim 22: Pul Koleksiyonundan Görünüm, 13 Mart 2014.
Resim 23: Müze Ekibi, 07 Mart 2014. Resim 24: Sergiden Görünüm, 7 Mart 2014.
Resim 25: Tıp Bayramına özel İlk Gün Damgası etkinliği, 14 Mart 2014. Resim 27: Tıp Bayramına Özel İlk Gün Damgalı Zarf, 14 Mart 2014.
Resim 28: Ziyaretçi Defteri, 7 Mart 2014. Resim 29: Sergi Davetiyesi, 7 Mart 2014.